De planctu naturae

Alan of Lille

De planctu naturae

Alan of Lille (1120–1202)

Alan of Lille's De planctu naturae ("The Complaint of Nature") is a twelfth-century Latin prosimetrum in which personified Nature laments human disorder and the misuse of sexuality and language. Probably composed around the 1160s–1170s, it joins Boethian consolation, Chartrian cosmology, Christian moral critique, and elaborate rhetoric. Its allegory helped shape later medieval representations of Natura, especially Jean de Meun's continuation of the Roman de la Rose and the tradition that reaches Chaucer. Schola presents the Latin text with an English translation.


Chapter I: In lacrymas risus

Chapter II: Cum hanc elegiam

Chapter III: Illic forma rosae

Chapter IV: Haec vestium ornamenta

Chapter V: Floriger horrentem Zephyrus

Chapter VI: Hac igitur amoenantis

Chapter VII: O Dei proles

Chapter VIII: Praefata igitur virgo

Chapter IX: Pax odio, fraudique

"Pax odio, fraudique fides, spes juncta timori, Est amor, et mistus cum ratione furor. Naufragium dulce, pondus leve, grata Charybdis, Incolumis languor, et satiata fames. Esuries satiens, sitis ebria, falsa voluptas, Tristities laeta, gaudia plena malis. Dulce malum, mala dulcedo, sibi dulcor amarus, Cujus odor sapidus, insipidusque sapor. Tempestas grata, nox lucida, lux tenebrosa, Mors vivens, moriens vita, suave malum. Peccatum veniae, venialis culpa, jocosa, Poena, pium facinus, imo, suave scelus. Instabilis ludus, stabilis delusio, robur Infirmum, firmum mobile, firma movens. Insipiens ratio, demens prudentia, tristis Prosperitas, risus flebilis, aegra quies. Mulcebris infernus, tristis paradisus, amoenus Carcer, hiems verna, ver hiemale, malum. Mentis atrox tinea, quam regis purpura sentit, Sed nec mendici praeterit illa togam. Nonne per antiphrasim, miracula multa Cupido Efficiens, hominum protheat omne genus. Dum furit iste furor, deponit Scylla furorem, Et pius Aeneas incipit esse Nero. Fulminat ense Paris, Tydeus mollescit amore, Fit Nestor juvenis, fitque Melincta senex. Thersites Paridem forma mendicat, Adonim Davus, et in Davum totus Adonis abit. Dives eget Crassus, Codrus et abundat egendo, Carmina dat Bavius, musa Maronis hebet. Ennius eloquitur, Marcusque silet; fit Ulysses Insipiens, Ajax desipiendo sapit. Qui prius auctorum solvendo sophismata vicit, Vincitur hoc monstro, caetera monstra domans. Quaelibet in facinus mulier decurrit, et ultro, Ejus si mentem morbidet iste furor, Nata patrem, fratremque soror, vel sponsa maritum Fraude necat, fati praeveniendo manum. Sicque per ascensum male syncopat illa mariti Corpus, furtivo dum metit ense caput. Cogitur ipsa parens nomen nescire parentis, In partuque dolos, dum parit ipsa parens. Filius in matre stupet invenisse novercam, Inque fide fraudes, in pietate dolos. Sic in Medea pariter duo nomina pugnant, Dum simul esse parens, atque noverca cupit. Nesciit esse soror, vel se servare sororem, Dum nimium Cauno Byblis amica fuit. Sic quoque Myrrha suo nimium subjecta parenti, In genitore parens, in patre mater erat. Sed quid plura docebo, Cupidinis ire sub hasta Cogitur omnis amans, juraque solvit ei. Militat in cunctis, ullum vix excipit hujus Regula, cuncta ferit fulmen et ira sui. In quem non poterit probitas, prudentia, formae Gratia, fluxus opum, nobilitatis apex. Furta, doli, metus, ira, furor, fraus, impetus, error, Tristities, hujus hospita regna tenent. Hic ratio, rationis egere, modoque carere Est modus, estque fides non habuisse fidem. Dulcia proponens assumit amara, venenum Infert, concludens optima fine malo. Allicit illiciens, ridens deridet, inungens Pungit, et afficiens inficit, odit amans. Ipse tamen poteris ipsum frenare dolorem, Si fugias, potior potio nulla datur. Si vitare velis Venerem, loca, tempora vita, Nam locus et tempus, pabula donat ei. Si tu persequeris, sequitur; fugiendo fugatur; Si cedis, cedit; si fugis, illa fugit."

Chapter X: Heu, quam praecipiti

Chapter XI: Jam ex hoc

Chapter XII: Ad haec ergo

Chapter XIII: Postquam sacra fames

Chapter XIV: Ecce habes quomodo

Chapter XV: Ne te gulosae

Chapter XVI: Cum in hanc

Chapter XVII: Jam tuba terribili

Chapter XVIII: Igitur Hymenaeo mysticae

↑ Top of work