Ad Monimum

Sed quibuslibet arietibus Ecclesiam sanctam haeretici quatere nitantur, certi sumus de Domino Deo nostro, quoniam civitatem supra montem constitutam subvertere non valebunt. Imo seipsos prorsus subvertunt et exterminant, qui Deum verum Dei unicum Filium contumeliosis assertionibus exacerbant.

Nec ab iniuria temperant etiam Patris, dum ingratificentiam reddunt gratiae Salvatoris. Quapropter congruum videtur ut ex aliis Scripturarum locis verbi huius intelligentia requiratur, ut appareat, utrum quidquid apud aliquem esse dicitur, debeamus, secundum illorum sententiam, semper exterius aestimare. In libro Sapientiae legimus dictum de quibusdam: Dixerunt apud se cogitantes non recte (Sap. II, 1); huius loci ab Arianis exigimus rationem, utrum qui apud se cogitat, intra se an extra se cogitet? cum hominis cogitatio non solum extra corpus hominis non sit, sed nec corporis actio sit. Enim vero quia id ipsum quod cogitatio dicitur non solum non extra hominem, sed nec in ipso corpore hominis invenitur, quis non videat cogitationem solius esse animae, cui per rationalem virtutem divinitus datum est cogitare? In homine quippe cogitando dominatur animus, operando autem servitium exhibet corpus.

Ibi est enim homini data cogitatio, ubi est inserta boni malique discretio. Interior igitur homo cogitationis officium gerit, qui etiam intelligendi virtutem ad imaginem Dei creatus accepit. Cum ergo apud se homo cogitat, non extra se, sed intra se cogitat, qui non extra se cogitaret, etiamsi ad exteriorem hominem cogitatio pertineret. Quanto magis ergo intra se cogitat, quandoquidem non exterior homo, sed interior cogitat.

Qui tamen secundum Scripturae testimonium apud se cogitare dicitur, quod utique non in exterioris, sed interioris hominis officio reperitur. Ait enim Scriptura, sicut supra iam positum est: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Quid est autem apud se dicere, nisi in corde suo dicere? Propter quod alibi dicitur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini (Psal. IV, 5).

Hoc est ergo apud se dicere, quod est intra se dicere. Unde et Pharisaeus ille qui Dominum poposcerat ad vescendum, cum ingressa mulier peccatrix lacrymis rigaret, et capillis pedes tergeret Salvatoris, qui intra se cogitabat, intra se utique dicebat quod cogitando dicebat. Ait enim evangelista: Videns autem Pharisaeus, qui vocaverat eum, ait intra se dicens (Luc. VII, 39).

Quid est enim, ait intra se, nisi cogitavit intra se? Verumtamen Scriptura docente cognoscimus quia qui cogitat intra se, cogitat apud se. Ideo utique dicitur: Dixerunt apud se cogitantes non recte.

Attamen ne hoc quod dictum est apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti velint Ariani coniungere, ut non dicatur, dixerunt apud se, sed dicatur, dixerunt, et postmodum inferatur, apud se cogitantes; audiant etiam hinc divinarum testimonia Scripturarum, et cognoscant officium cogitationis humanae, non ad exteriorem, sed ad interiorem hominem pertinere.

Evangelista dicit; quia cum Domino paralyticus offerretur, Videns Dominus fidem illorum, qui eum per tegulas submiserant, dixit: Confide, fili, remittuntur peccata tua; et ecce quidam de scribis dixerunt intra se: Hic blasphemat. Et cum vidisset Iesus cogitationes eorum dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris (Matth. IX, 2, 3; Marc. II, 4, 5; Luc. V, 18, 19)? Quos dixit evangelista intra se dixisse, ipsos Dominus dicit in cordibus mala cogitasse.

Quid est autem mala in cordibus cogitare, nisi cogitare apud se non recte? Quomodolibet ergo huius loci sensum Ariani distinguant, ibi necesse est, confusionem suae pravitatis inveniant. Et utinam sic de errore confundantur, ut ad veritatem convertantur. Si enim dixerint, sic istum Scripturae versiculum dividendum, quod scriptum est, Dixerunt apud se, cogitantes non recte, ut ipsum apud se, praecedenti sermoni iungentes, sic distinguant: Dixerunt apud se, ut postea inferant, cogitantes non recte.

Davidico statim convincuntur eloquio, non aliud esse, apud se dicere, nisi in corde dicere. Ait enim: Quae dicitis in cordibus vestris (Psal. IV, 5). Quod si aliter distinguere voluerint, ut ipsum apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti coniungant, ut praemittentes dixerunt, interiecto silentio, postmodum inferant illud quod dictum est, Apud se cogitantes non recte (Sap. II, 1), etiam hinc increpationem Salvatoris audiant, et cordis esse cogitationes agnoscant; ait enim: Quid cogitatis mala in cordibus vestris (Luc. V, 22)? Alio quoque loco idem Dominus docet: Quia de corde exeunt cogitationes malae (Matth. XV, 19). Et denuo dicit: Quia bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona: et malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala (Matth. XII, 35). Iamne cognoscunt in quanto errore versentur qui Verbum apud Deum, non interius, sed exterius asserere moliuntur?