Ad Monimum
Fulgentius of Ruspe (468–533)
First published 1861
Ad Monimum is a theological work by Saint Fulgentius of Ruspe (c. 462–527), written in response to questions posed by a certain Monimus concerning difficult points of Christian doctrine. Composed in three books, the treatise addresses the relation between divine predestination and human sin, the meaning of the scriptural expression concerning the “double-edged sword,” and the proper interpretation of several passages involving the Trinity and the divine nature. The work is particularly important for understanding the Augustinian theological tradition in the early sixth-century Latin West. Fulgentius carefully distinguishes God’s predestination of the good from human responsibility for evil, while defending divine justice, grace, and Trinitarian orthodoxy. Ad Monimum thus provides a concise but substantial example of his method: close engagement with Scripture, precise theological distinctions, and a strong dependence on the thought of Saint Augustine.
Prologus
Liber I: De Duplice Praedestinatione Dei, Una Bonorum Ad Gloriam, Altera Malorum Ad Poenam
Caput I: Deus ut eum quaeramus inspirat et a quaerentibus invenitur
Caput II: De eodem argumento
Caput III: Prima quaestio de praedestinatione. Verba Monimi de gemina praedestinatione
Caput IV: Invocatio auctoris modesta et theologica
Caput V: Responsio ad primam quaestionem quomodo sint quidam ad interitum praedestinati. Peccatorum mors non est a Deo praedestinata
Caput VI: Deus huic morti duplam mortem retribuit. Mors animae in gehenna
Caput VII: Quomodo sunt mali a Deo praedestinati, non ad culpam, sed ad poenam. Deus salvandos praevenit, damnandos invenit
Caput VIII: Gratia Dei hominis meritum et initiat ad iustitiam et consummat ad gloriam. Quomodo praeparatur voluntas a Domino
Caput IX: A Deo est et voluntas et boni operis facultas. In Deo faciemus virtutem, id est opus virtutis. Qui facit veritatem venit ad lucem. Deus omne opus bonum in nobis ipse facit
Caput X: Praeparatur a Deo per praedestinationem non solum voluntas, sed et opus bonum et vita aeterna
Caput XI: Gratia praeveniendo incipit et subsequendo custodit opus bonum. In praedestinatione continetur omnis gratia vocationis, iustificationis et glorificationis
Caput XII: Deus fecisse dicitur quod faciendum praedestinavit. Promissa Dei certa sunt ex omnipotentia
Caput XIII: Iusta Dei praedestinatio ad poenam pro peccatis. Sanctis gratiam, impiis iustitiam Deus exhibet. Futura Dei ira condemnatio est ad poenam
Caput XIV: An opera damnandorum sint praedestinatu sicut opera iustorum. Initium bonae voluntatis praedestinatum a Deo. Deus facit ut faciamus bonum
Caput XV: Non debemus nobis aliquid boni operis tanquam nostrum ascribere. In hac vita nemo perfectus nisi spe futurae gloriae. Paulus perfectus et imperfectus
Caput XVI: Gratis operatur Deus salutem nostram. Vera gloria a Deo solo est
Caput XVII: Initium omnis peccati superbia. Casus et poena Luciferi. Casus primi hominis
Caput XVIII: Rationalis creatura beata non potest esse nisi Creatorem plus diligat quam se ipsam. Voluntas rationalis si se Deo subiicit, sublimatur; si se effert, deprimitur. Deus humiles facit, non invenit
Caput XIX: Interitus non ex Deo, sed ex superbia est. Deus peccati ultor est, non auctor
Caput XX: Iniquitas ex inordinato amore mundi. Peccati initium inordinata dilectio
Caput XXI: Non praedestinat Deus hominem ad peccandum. Praedestinatio bonorum est ex gratuita Dei misericordia
Misericors etenim Dominus et iustus, de quo alio loco scriptum est: Misericordiam et veritatem diligit Dominus Deus (Psal. LXXXIII, 12). In omnibus ergo operibus eius, aut iusta veritas custoditur, aut pia misericordia praerogatur. Porro autem, cum negare non possimus a Deo bono factum hominem bonum, si dixerimus eum a Deo praedestinatum ad opus aliquod malum, nos Deo misericordi et iusto tale opus (quod absit) ascribimus, ubi nec misericors possit inveniri, nec iustus.
Si enim cum a Deo fieret homo, sic erat in praesenti opere Dei bonus, ut in praedestinatione eius esset malus, procul dubio Dei opere malus futurus erat, a quo ad peccandum praedestinatus fiebat. Ubi statim illa consequetur absurditas, ut dicatur, quia Deus, de quo propheta dicit: Qui fecit quae futura sunt (Isai. IX), in se habuerit (quod absit) iniquitatis originem, si hominem a se factum ipse praedestinaverat peccatorem; praedestinatio enim eius, praeparatio est operum eius.
Et sicut competit Deo bono ut causa sit totius operis boni, sic incongruum est ut imputetur ei causa cuiuslibet operis mali. Deinde attendamus quia nulla ratio redditur qua homo ad peccatum praedestinatus a Deo credatur.
Si enim in his quos Deus et Pater Domini nostri Iesu Christi benedixit in omni benedictione spiritali in coelestibus in Christo Iesu, sicut elegit eos in ipso ante mundi constitutionem, ut essent sancti et immaculati in conspectu eius in caritate, qui praedestinavit eos in adoptionem filiorum per Iesum Christum in ipsum (Ephes. I, 4, 5); si ergo in his causa praedestinationis quaeratur, non utique alia, sed sola gratuita Dei misericordia reperitur.
Ipse est enim de quo dicit psalmus: Misericors et miserator Dominus, longanimis et multae misericordiae: non in finem irascetur, neque in aeternum indignabitur: non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quia secundum altitudinem coeli a terra elongavit iniquitates nostras a nobis. Sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum (Psal. CII, 8).
In his omnibus tot ac talibus bonis, quae Dominus retribuit malis, quid aliud quam indebita misericordia canitur? quidve aliud quam gratuita pietas praedicatur? Nam et in eo, quod non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis, gratuita manifestatur iustificatio impiorum. Et in eo, quod sicut miseretur pater filiis, ita misertus est Dominus timentibus eum, gratuita claret per eamdem fidei iustificationem adoptio filiorum.
Neque enim sicut pater filiis misereretur, nisi nobis gratia pater factus, nos sibi filios facere dignaretur. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri (Ioan. I, 12).