Ad Monimum
Fulgentius of Ruspe (468–533)
First published 1861
Ad Monimum is a theological work by Saint Fulgentius of Ruspe (c. 462–527), written in response to questions posed by a certain Monimus concerning difficult points of Christian doctrine. Composed in three books, the treatise addresses the relation between divine predestination and human sin, the meaning of the scriptural expression concerning the “double-edged sword,” and the proper interpretation of several passages involving the Trinity and the divine nature. The work is particularly important for understanding the Augustinian theological tradition in the early sixth-century Latin West. Fulgentius carefully distinguishes God’s predestination of the good from human responsibility for evil, while defending divine justice, grace, and Trinitarian orthodoxy. Ad Monimum thus provides a concise but substantial example of his method: close engagement with Scripture, precise theological distinctions, and a strong dependence on the thought of Saint Augustine.
Prologus
Liber I: De Duplice Praedestinatione Dei, Una Bonorum Ad Gloriam, Altera Malorum Ad Poenam
Caput I: Deus ut eum quaeramus inspirat et a quaerentibus invenitur
Caput II: De eodem argumento
Caput III: Prima quaestio de praedestinatione. Verba Monimi de gemina praedestinatione
Caput IV: Invocatio auctoris modesta et theologica
Caput V: Responsio ad primam quaestionem quomodo sint quidam ad interitum praedestinati. Peccatorum mors non est a Deo praedestinata
Caput VI: Deus huic morti duplam mortem retribuit. Mors animae in gehenna
Caput VII: Quomodo sunt mali a Deo praedestinati, non ad culpam, sed ad poenam. Deus salvandos praevenit, damnandos invenit
Caput VIII: Gratia Dei hominis meritum et initiat ad iustitiam et consummat ad gloriam. Quomodo praeparatur voluntas a Domino
Caput IX: A Deo est et voluntas et boni operis facultas. In Deo faciemus virtutem, id est opus virtutis. Qui facit veritatem venit ad lucem. Deus omne opus bonum in nobis ipse facit
Caput X: Praeparatur a Deo per praedestinationem non solum voluntas, sed et opus bonum et vita aeterna
Caput XI: Gratia praeveniendo incipit et subsequendo custodit opus bonum. In praedestinatione continetur omnis gratia vocationis, iustificationis et glorificationis
Caput XII: Deus fecisse dicitur quod faciendum praedestinavit. Promissa Dei certa sunt ex omnipotentia
Caput XIII: Iusta Dei praedestinatio ad poenam pro peccatis. Sanctis gratiam, impiis iustitiam Deus exhibet. Futura Dei ira condemnatio est ad poenam
Caput XIV: An opera damnandorum sint praedestinatu sicut opera iustorum. Initium bonae voluntatis praedestinatum a Deo. Deus facit ut faciamus bonum
Caput XV: Non debemus nobis aliquid boni operis tanquam nostrum ascribere. In hac vita nemo perfectus nisi spe futurae gloriae. Paulus perfectus et imperfectus
Caput XVI: Gratis operatur Deus salutem nostram. Vera gloria a Deo solo est
Caput XVII: Initium omnis peccati superbia. Casus et poena Luciferi. Casus primi hominis
Caput XVIII: Rationalis creatura beata non potest esse nisi Creatorem plus diligat quam se ipsam. Voluntas rationalis si se Deo subiicit, sublimatur; si se effert, deprimitur. Deus humiles facit, non invenit
Caput XIX: Interitus non ex Deo, sed ex superbia est. Deus peccati ultor est, non auctor
Caput XX: Iniquitas ex inordinato amore mundi. Peccati initium inordinata dilectio
Caput XXI: Non praedestinat Deus hominem ad peccandum. Praedestinatio bonorum est ex gratuita Dei misericordia
Caput XXII: Nemo praedestinatur ad perpetranda peccata
Caput XXIII: Mala hominis voluntas non est Dei plantatio. Suavis et bonus Dominus non creavit amaritudinem et malitiam voluntatis perversae. Praescivit Deus homines peccaturos, sed eos ad peccandum non praedestinavit
Caput XXIV: Deus praedestinavit bonos misericorditer ad gloriam, malos iuste ad supplicium. Deus non omnia promisit quae praedixit, nec omnia praedestinavit quae praescivit
Caput XXV: De eodem argumento
Caput XXVI: Deus de malis impiorum operibus operatur bonum. Aliter Deus bonos, aliter malos praedestinavit. Mali dicuntur vasa irae, boni vasa misericordiae. Cur potius misericordiae quam iustitiae vasa bonos vocat Apostolus
Caput XXVII: Quam iuste Deus deserit malos et interitum eis reddit. Iniqui praedestinati sunt ad stagnum ignis et sulphuris. Prima mors animae in peccato, secunda in stagno ignis. Vias impiorum non novit Dominus, quia eas non fecit. Prima mors animae ab homine, secunda a Deo infertur. Peccata praedestinavit Deus non facienda, sed iuste punienda
Caput XXVIII: Confirmatur ex S. Augustino nullius humanae culpae causam in Deum esse referendam
Caput XXIX: Praedestinatio sine Dei praescientia esse non potest, sed bene e converso. In peccatis, non Dei opus est, sed iudicium
Caput XXX: Responsio Prosperi ad quartamdecimam obiectionem. Responsio ad quintamdecimam. Conclusio de praedestinatione
Liber II: Tres Quaestiones Complectens: Unam De Sacrificii Oblatione, Alteram De Spiritus Sancti Missione, Tertiam De Supererogatione B. Pauli
Caput I: Epilogus compendiosus de praedestinatione iustorum et iniquorum
Caput II: Secunda quaestio Monimi de sacrificio corporis et sanguinis Christi. Haeretici sua malitia excaecati, Trinitatem, et substantia, et Patris veneratione dissipant. Praemittenda quaestio de fide Abrahae
Caput III: Quaestio sacrificii ex patrum fide determinatur. Promissiones factae Abrahae et semini eius. Abraham construxit altare non soli Patri, sed et Filio sacrificaturus. Idem est invocare in nomine Domini quod invocare nomen Domini. Abraham illi Deo construxit altare qui ei visus est. Invictum contra haereticos argumentum ex sacrificio et fide Abrahae
Caput IV: Isaac quoque Deo qui ei visus est construxit altare. Iacob item eidem Deo altare iussus construxit. Patriarcharum sacrificia nostris congruunt, quae fiunt toti Trinitati
Hunc Deum qui visus est Abrahae, cuique Abraham, non utique ad aliud, quam ad offerendum sacrificium, aedificavit altare; Isaac quoque vidit, et ei, paternae fidei tenax, altare construxit.
Scriptum est enim de Isaac (hoc liber Geneseos continet): Ascendit autem inde ad puteum iuramenti, et visus est ei Dominus in illa nocte, et dixit ei: Ego sum Deus Abraham patris tui; ne timeas, tecum enim sum, et benedicam te, et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum. Et aedificavit ibi Isaac altare, et invocavit in nomine Domini (Gen. XX, 23). Procul dubio eius Domini, qui ei visus praesentiae suae auxilium, et benedictionis donum, et multiplicandi seminis promisit augmentum.
Iacob quoque non alteri Deo, sed illi qui visus est ei, altare fecisse cognoscitur. Et quod amplius est, non hoc sponte arripuit, sed divinis obediens praeceptis implevit. Quod his verbis sancta Scriptura testatur: Dixit autem Deus ad Iacob: Surgens ascende in locum Bethel, et inhabita ibi, et fac ibi altare Deo, qui visus est tibi, cum fugeres a facie Esau fratris tui (Gen. XXXV, 1).
Et subsequenter dicitur: Venit autem Iacob in Lusa, quae est in terra Chanaan, quae est Bethel, ipse et omnis plebs quae erat cum eo, et aedificavit ibi altare, et vocavit nomen loci illius Domus Dei; ibi enim apparuit ei Deus, cum fugeret a facie fratris sui Esau (Ibid., 6).
Ecce in ore duorum et trium testium verbum fidei nostrae consistit; ecce amicorum Dei sacrificio prorsus Ecclesiae catholicae concordat oblatio, quae sic sacrificat Patri, ut simul omni sacrificet Trinitati; quoniam et sancti patriarchae, sacrificium quod Filio iubebantur offerre, sciebant se Patri simul et Filio placitis obsequiis exhibere.
Idcirco autem eis divinitus iubebatur, ut Filio altare construerent, non quia sacrificandum non esset Patri, sed ut quod immolabatur a sanctis, simul Filio immolaretur et Patri, neque ut praeponendus esset Patri Filius, sed ne putaretur genitori genitus in aliquo postponendus.
Proinde licet nulli dubium sit patriarchalis sacrificii testimonio rectitudinem nostrae fidei communiri, cui quandiu obdurato corde quilibet obnitendum existimat, a fide consortioque sanctorum alienus exerrat; possemus et de prophetis testimonia non imparis firmitatis ac roboris innectere, nisi totius reddendi memores debiti, ad residuarum etiam quaestionum solutionem mallemus quantocius festinare.