Ad Monimum

Bene quippe malis interitus a Deo redditur, quamvis sit malus interitus eis qui nunc iuste deseruntur, et postmodum iuste torquebuntur. In talibus enim Deus iudicium suum desertione inchoat, cruciatione consummat.

Nam et hoc tempore quo discedentes malos deserit Deus, non operatur in eis quod ei displicet, sed operatur per eos quod ei placet, postmodum eis redditurus quod ab eius iustitia merentur. Recipient enim non pro eo quod Deus bene usus est eorum operibus malis, sed pro eo quod ipsi male abusi sunt Dei operibus bonis. Tales itaque Deus aptavit in interitum punitionis, quem peccatori iustus iudex praedestinatione iusta decrevit.

Non in peccatum quod homo non ex praedestinatione divina, sed ex voluntate sua, male concupiscendo coepit, et male operando perfecit: concupiscentia enim concipiens peperit peccatum, peccatum vero consummatum genuit mortem (Iac. I, 15). Non ergo iniqui praedestinati sunt ad mortem animae primam, sed praedestinati sunt ad secundam, id est ad stagnum ignis et sulphuris. De quo beatus Ioannes dicit: Et diabolus qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris (Apoc. XX, 9).

Et alio loco: Et mors et infernus missi sunt in stagnum ignis. Haec est mors secunda. Et qui non est inventus in libro vitae scriptus, missus est in stagnum ignis (Ibid., 14). Rursus dicit: Dubiis autem, et infidelibus, et contaminatis, et homicidis, et impudicis, et veneficis, et idolis servientibus, et omnibus mendacibus, pars eorum in stagno ardente, et sulphure, quod est mors secunda (Apoc. XXI, 8).

Illam secundam nuncupat mortem quae sequitur ex sententia iusti iudicis, non illam quae praecessit in mala concupiscentia peccatoris. Qua morte Salvator quosdam mortuos asserebat, dicens: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos (Matth. VIII, 22). Et Apostolus de vidua: Quae autem in deliciis est vivens mortua est (I Timot. V, 6).

Ad Ephesios quoque sic loquitur: Et vos, cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quibus aliquando ambulastis, secundum saeculum mundi huius, secundum principem potestatis aeris huius, spiritus, qui nunc operatur in filiis diffidentiae, in quibus et nos omnes aliquando conversati sumus, in desideriis carnis nostrae, facientes voluntatem carnis et cogitationum.

Et eramus natura filii irae, sicut et caeteri; Deus autem, qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem suam, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo (Ephes. II, 1). De hac morte qua homo est mortuus in peccatis dicit Deus: Nolo mortem morientis, sed ut revertatur a via sua mala, et vivat anima eius (Ezech. XVIII, 32).

Quomodo autem ad mortem peccati praedestinasse Deus hominem creditur, quam ipse se nolle testatur? Mors ergo ista morientis, via sua mala est: quae quia mala, Deo ignota. Scriptum namque est: Vias enim quae a dextris sunt, novit Dominus; perversae autem sunt, quae a sinistris sunt (Prov. IV, 27). Vias ergo, quas Deus fecit, novit, quas non fecit, perdit, quia eas non novit. Unde scriptum est: Novit Dominus viam iustorum, et iter impiorum peribit (Psal. I, 6).

Ille igitur, qui scit omnia antequam fiant, et cuius oculi in omni loco speculantur bonos et malos, cuius etiam vultus super facientes mala, ut perdat de terra memoriam eorum (Psal. XXXIII, 17), ideo viam malam non novit, non quia scientiam ipsius aliquid in operibus hominum fugit, sed quia mortem morientis non fecit; qui tamen mortem mortuo iuste retribuit. Prima igitur mors animae, quam sibi homo intulit, secundae mortis est causa: et secunda mors quam Deus homini reddidit, primae mortis est poena.

Et quia istam sibi homo iniustus iniuste intulit, illam a iusto iudice iuste percepit, ut quia in ista volens semen iniquitatis seminat peccator improvidus, in illa metat fructum punitionis invitus: Qui enim seminat in carne sua, de carne metet corruptionem: qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam aeternam (Gal. VI, 8). Sed qui seminat in spiritu, et de spiritu metet vitam aeternam, a Deo habet donum et messis et seminis.

Quod etiam in ipsis dictis sancti Augustini, quae tuae inseruisti epistolae, si consideres, profecto cognosces, qui postquam dixit: «Hoc ergo bonum, quod est requirere Deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum (Psal. LII, 4);» sed in eo genere quod praedestinatum est ad interitum, statim secutus adiunxit, dicens: «Super hoc enim respexit Dei praescientia, protulitque sententiam.»

Nempe satis atque evidenter his dictis ostendit, quia Deus peccata hominum praescientia vidit, quibus sententiam praedestinatione dictavit. Quid enim aliud accipere debemus, in hac prolatione sententiae Dei, nisi paratum supplicium peccatori? Iuste autem est ad punitionem divina aequitate praedestinatus, qui peccator est divina cognitione praescitus; ut pote, qui iniquitatem, ad quam a Deo non est praedestinatus, propria esset voluntate facturus. Ut in quo praescientia Dei videbat futurum opus iniustum, huic per praedestinationis sententiam pararet supplicium iustum.