Ad Monimum

Deus itaque, licet auctor non sit malarum cogitationum, ordinator tamen est malarum voluntatum, et de malo opere cuiuslibet mali non desinit ipse bonum operari. Nec in ipsis iniustae voluntatis operibus deserit operum suorum iustum ordinem, quia et hoc in ipso ordine habet, quod malam iuste deserit voluntatem.

Quam tamen sic in suis malis operibus a se discedentem deserit, ut ibi permittentis Dei operatio bona non desit, dum et in peccantis voluntate iniusta implet ipse iustitiam, et de malo, quo peccantem iudicat, quibus ipse vult beneficium praerogat. In sanctis igitur perfecturus est Dominus, quod ut essent boni, gratis dedit. Quod autem daturum se praescivit, in aeterna bonitatis dispositione praedestinavit. Ipsa est enim praedestinatio Dei, sempiterna scilicet dispositio futuri operis Dei.

Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mali, non dedit, nec eos ad iniquitatem aliquam praedestinavit, quia ut inique vellent, hoc eis daturus ipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia talibus iustae punitionis supplicium praeparavit. Quod utique manifesto Dominus ipse sermone perdocuit, in eo quod a se ostendit paratum, non solum regnum, ubi laetentur boni, sed et ignem aeternum, ubi crucientur mali.

Bonis etenim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi (Matth. XXV, 34); malis autem dicturus est: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius (Ibid., 46).

Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit, id est ad supplicium iustum, non ad aliquod opus iniustum; ad poenam, non ad culpam; ad punitionem, non ad transgressionem; ad interitum, quem ira iusti iudicis peccantibus reddidit, non ad interitum, quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit. Quod beati Apostoli praedicatio manifestat, qui malos, quos in aeternum damnaturus est Deus, vasa vocat irae, non culpae.

Ait enim: Quod si volens Deus ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae aptata in interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam (Rom. IX, 22). Quaeso, Monime carissime, ut hunc Apostoli locum diligenter attendas. Notum namque est, iram Dei dici non posse nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse.

Neque enim Deus aut ignarus esse potuit, aut iniustus, qui posset aut peccantis hominis culpam non agnoscere, aut non peccanti iudicium punitionis inferre. Nam et ipse beatus Paulus in iniquitate hominis iustitiam Dei praedicat commendari, ut ostendat, non iniuste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra iustitiam Dei commendat, quid dicemus? nunquid iniquus Deus, qui infert iram? (secundum hominem dico) absit, alioquin quomodo iudicabit Deus mundum (Rom. III, 5)?

Non itaque frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque discretio, ut illos vocaret vasa irae, istos autem vasa misericordiae, nisi ut ostenderet, tam in vasis irae quam in vasis misericordiae iniquitatem propriam praecessisse. Talis est enim Dominus verus, cuius (al. cui) et gratuita sit misericordia, et ira non sit iniusta; ac per hoc, et illos indignos praeveniat bonitate quos iustificat, et illos dignos inveniat punitione quos damnat; ac sic appareat, et in vasis misericordiae, non ex ipsis, sed ex Deo esse, quod boni sunt, et in vasis irae, non ex Deo, sed ex ipsis esse quod mali sunt.

Posset enim Apostolus quos dixit vasa misericordiae, potius vasa iustitiae nuncupare; sed si vasa iustitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere iustitiam putarentur. Nunc autem cum vasa misericordiae dicit, procul dubio, quid ipsi fuerint, non tacuit, quia quid eis a Deo collatum sit, evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent iusti, mercedem eis Dominus pro operibus suis redderet, non misericordiam praerogaret: sicut idem Apostolus alio loco dicit: Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum (Rom. IV, 4). Vasa itaque misericordiae ad indebitam sunt gloriam praeparata, quia gratis sunt misericordiam consecuta.

Vasis vero irae nunquam Deus redderet interitum, si non spontaneum inveniretur homo habere peccatum, quia nec Deus peccanti homini iuste inferret iram, si homo ex praedestinatione Dei cecidisset in culpam. Sed quia causam iniquitatis suae ex propria homo habuit voluntate, propterea B. Paulus sustinuisse asserit Deum in multa patientia vasa irae, aptata in interitum. Haec igitur ira, ideo talibus vasis interitum reddidit, quia in eis meritum voluntariae iniquitatis invenit.

Quando autem peccanti servo iram iustus Dominus intulisset, si servus ex Domini praedestinatione peccasset? In hoc itaque ista vasa Deus aptavit, in quod praedestinavit, hoc est in interitum, illum utique interitum, quem Paulus malis repente superventurum denuntiat, dicens: Cum enim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus (I Thess. V, 3).

Quod si Deus tales in peccatum praedestinaret, non eos Apostolus vasa irae mallet nominare, sed culpae, nec in interitum talia vasa, sed in peccatum dicerentur aptata. Nunc autem ideo vasa irae dicuntur, ut ostendatur, in talibus ex Dei praedestinatione non hoc esse, quod est male ab eis admissum, sed quod est talibus bene redditum.