Ad Monimum
Fulgentius of Ruspe (468–533)
First published 1861
Ad Monimum is a theological work by Saint Fulgentius of Ruspe (c. 462–527), written in response to questions posed by a certain Monimus concerning difficult points of Christian doctrine. Composed in three books, the treatise addresses the relation between divine predestination and human sin, the meaning of the scriptural expression concerning the “double-edged sword,” and the proper interpretation of several passages involving the Trinity and the divine nature. The work is particularly important for understanding the Augustinian theological tradition in the early sixth-century Latin West. Fulgentius carefully distinguishes God’s predestination of the good from human responsibility for evil, while defending divine justice, grace, and Trinitarian orthodoxy. Ad Monimum thus provides a concise but substantial example of his method: close engagement with Scripture, precise theological distinctions, and a strong dependence on the thought of Saint Augustine.
Prologus
Liber I: De Duplice Praedestinatione Dei, Una Bonorum Ad Gloriam, Altera Malorum Ad Poenam
Caput I: Deus ut eum quaeramus inspirat et a quaerentibus invenitur
Caput II: De eodem argumento
Caput III: Prima quaestio de praedestinatione. Verba Monimi de gemina praedestinatione
Caput IV: Invocatio auctoris modesta et theologica
Caput V: Responsio ad primam quaestionem quomodo sint quidam ad interitum praedestinati. Peccatorum mors non est a Deo praedestinata
Caput VI: Deus huic morti duplam mortem retribuit. Mors animae in gehenna
Caput VII: Quomodo sunt mali a Deo praedestinati, non ad culpam, sed ad poenam. Deus salvandos praevenit, damnandos invenit
Caput VIII: Gratia Dei hominis meritum et initiat ad iustitiam et consummat ad gloriam. Quomodo praeparatur voluntas a Domino
Caput IX: A Deo est et voluntas et boni operis facultas. In Deo faciemus virtutem, id est opus virtutis. Qui facit veritatem venit ad lucem. Deus omne opus bonum in nobis ipse facit
Caput X: Praeparatur a Deo per praedestinationem non solum voluntas, sed et opus bonum et vita aeterna
Caput XI: Gratia praeveniendo incipit et subsequendo custodit opus bonum. In praedestinatione continetur omnis gratia vocationis, iustificationis et glorificationis
Caput XII: Deus fecisse dicitur quod faciendum praedestinavit. Promissa Dei certa sunt ex omnipotentia
Caput XIII: Iusta Dei praedestinatio ad poenam pro peccatis. Sanctis gratiam, impiis iustitiam Deus exhibet. Futura Dei ira condemnatio est ad poenam
Caput XIV: An opera damnandorum sint praedestinatu sicut opera iustorum. Initium bonae voluntatis praedestinatum a Deo. Deus facit ut faciamus bonum
Caput XV: Non debemus nobis aliquid boni operis tanquam nostrum ascribere. In hac vita nemo perfectus nisi spe futurae gloriae. Paulus perfectus et imperfectus
Caput XVI: Gratis operatur Deus salutem nostram. Vera gloria a Deo solo est
Caput XVII: Initium omnis peccati superbia. Casus et poena Luciferi. Casus primi hominis
Caput XVIII: Rationalis creatura beata non potest esse nisi Creatorem plus diligat quam se ipsam. Voluntas rationalis si se Deo subiicit, sublimatur; si se effert, deprimitur. Deus humiles facit, non invenit
Caput XIX: Interitus non ex Deo, sed ex superbia est. Deus peccati ultor est, non auctor
Caput XX: Iniquitas ex inordinato amore mundi. Peccati initium inordinata dilectio
Caput XXI: Non praedestinat Deus hominem ad peccandum. Praedestinatio bonorum est ex gratuita Dei misericordia
Caput XXII: Nemo praedestinatur ad perpetranda peccata
Caput XXIII: Mala hominis voluntas non est Dei plantatio. Suavis et bonus Dominus non creavit amaritudinem et malitiam voluntatis perversae. Praescivit Deus homines peccaturos, sed eos ad peccandum non praedestinavit
Caput XXIV: Deus praedestinavit bonos misericorditer ad gloriam, malos iuste ad supplicium. Deus non omnia promisit quae praedixit, nec omnia praedestinavit quae praescivit
Caput XXV: De eodem argumento
Caput XXVI: Deus de malis impiorum operibus operatur bonum. Aliter Deus bonos, aliter malos praedestinavit. Mali dicuntur vasa irae, boni vasa misericordiae. Cur potius misericordiae quam iustitiae vasa bonos vocat Apostolus
Caput XXVII: Quam iuste Deus deserit malos et interitum eis reddit. Iniqui praedestinati sunt ad stagnum ignis et sulphuris. Prima mors animae in peccato, secunda in stagno ignis. Vias impiorum non novit Dominus, quia eas non fecit. Prima mors animae ab homine, secunda a Deo infertur. Peccata praedestinavit Deus non facienda, sed iuste punienda
Caput XXVIII: Confirmatur ex S. Augustino nullius humanae culpae causam in Deum esse referendam
Caput XXIX: Praedestinatio sine Dei praescientia esse non potest, sed bene e converso. In peccatis, non Dei opus est, sed iudicium
Caput XXX: Responsio Prosperi ad quartamdecimam obiectionem. Responsio ad quintamdecimam. Conclusio de praedestinatione
Liber II: Tres Quaestiones Complectens: Unam De Sacrificii Oblatione, Alteram De Spiritus Sancti Missione, Tertiam De Supererogatione B. Pauli
Caput I: Epilogus compendiosus de praedestinatione iustorum et iniquorum
Caput II: Secunda quaestio Monimi de sacrificio corporis et sanguinis Christi. Haeretici sua malitia excaecati, Trinitatem, et substantia, et Patris veneratione dissipant. Praemittenda quaestio de fide Abrahae
Caput III: Quaestio sacrificii ex patrum fide determinatur. Promissiones factae Abrahae et semini eius. Abraham construxit altare non soli Patri, sed et Filio sacrificaturus. Idem est invocare in nomine Domini quod invocare nomen Domini. Abraham illi Deo construxit altare qui ei visus est. Invictum contra haereticos argumentum ex sacrificio et fide Abrahae
Caput IV: Isaac quoque Deo qui ei visus est construxit altare. Iacob item eidem Deo altare iussus construxit. Patriarcharum sacrificia nostris congruunt, quae fiunt toti Trinitati
Caput V: Aliud testimonium ex prophetis, ut Filio quoque offeratur sacrificium. Obduratio haereticorum qui Filio non sacrificant. Catholici toti offerunt Trinitati, etiamsi solius Patris nomen exprimant
Caput VI: Tertia quaestio Monimi, cur in sacrificiis solius Spiritus missio postuletur. Non ideo minor est Spiritus sanctus quod missus est a Patre et Filio, quia et Filius missus est. Missio Filii et Spiritus sancti non est localiter facta. Scriptura docet immensitatem non solum Patris, sed et Filii et Spiritus sancti
Caput VII: Tota Trinitas ubique est. Nomine Spiritus quandoque spiritalia dona gratiae significantur
Caput VIII: Dona Spiritus sancti in nobis augeri vel minui possunt, non ipse Spiritus. Sicut idem sol plus minusque diversa illuminat, ita et idem Spiritus a diversis diversimode recipitur
Caput IX: Qui dicuntur locuti linguis angelorum. Qui legem docent, et non faciunt. Ubi caritas, ibi Spiritus sanctus
Caput X: Recte igitur in sacrificio poscit Ecclesia adventum Spiritus sancti. Christi incarnatione nobis pax et unitas cum Deo est. Per Spiritum sanctum et Christus natus est et Ecclesia renata. Christus et Ecclesia. Per Spiritum sanctum unitas est Christi et Ecclesiae. Per Spiritum sanctum nos aedificamur in Christo templum sanctum in Domino
Dum itaque Ecclesia Spiritum sanctum sibi coelitus postulat mitti, donum sibi caritatis et unanimitatis postulat a Deo conferri.
Quando autem congruentius quam ad consecrandum sacrificium corporis Christi sancta Ecclesia (quae corpus est Christi) Spiritus sancti deposcat adventum? quae ipsum caput suum secundum carnem de Spiritu sancto noverit natum. Sic enim angelico Maria informatur eloquio: Spiritus sanctus superveniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque quod nascetur ex te sanctum vocabitur Filius Dei (Luc. I, 35).
Evangelista quoque Matthaeus eodem Spiritu sancto repletus affirmat, quia cum desponsata esset mater eius Maria Ioseph, priusquam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto (Matth. I, 18). Et ad Ioseph sic memorat angelum in somnis dixisse: Ioseph, fili David, noli timere accipere Mariam coniugem tuam: quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est.
Quid vero est illius incarnationis dominicae mysterio factum, nisi ut divisa unirentur, et discordantia pacarentur? Testis est enim Paulus de Christo: Quia ipse est pax nostra qui fecit utraque unum et medium parietem maceriae, solvens inimicitias in carne sua: legem mandatorum decretis evacuans, ut duos condat in semetipso (al. semetipsum) in unum novum hominem, faciens pacem, ut reconciliet ambos in uno corpore Deo; per crucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem, his qui longe, et pacem his qui prope, quia in ipso habemus ambo accessum in uno Spiritu ad Patrem (Ephes. II, 14). Hoc ergo factum est caritate divina, ut ex ipso Spiritu corpus illius capitis esset renatum, de quo ipsum caput est natum.
Et ob hoc necessarium nobis est, ut sicut ex Spiritu sancto natus est Christus, quando Deus unigenitus in utero Virginis, unitus homini tanquam sponsus processit de thalamo suo: sic Ecclesia dono Spiritus sancti adhaereat Christo, tanquam mulier viro suo, et tanquam corpus capiti suo. Dicit enim Apostolus: Quia Christus caput est Ecclesiae, ipse salvator corporis.
Et iterum: Quia membra sumus corporis eius, de carne eius et de ossibus eius, propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una (al. carnem unam) (Ephes. V, 29). Quod exponens adiecit: sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Hoc testimonium Veteris Testamenti, cum Dominus adversus Pharisaeorum tentamenta proferret, secutus adiunxit: Igitur iam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus coniunxit, homo non separet (Matth. XIX, 6). Ut ergo in illo sancto connubio, quod factum est in thalamo uteri virginalis, iam non essent duo, sed una caro, spiritali gratia factum est. Hoc etiam ut indisruptum iugiter teneatur, spiritalis gratia operatur; quia ut capiti suo inhaereat haec unitas corporis, et ut sciens quia omnes qui se elongant ab ipso peribunt, et quia perdet omnes qui fornicantur ab eo, possit ipsa caste ac suaviter dicere: Mihi autem adhaerere Deo bonum est (Psal. LXXII, 27). Et rursus: Adhaesit anima mea post te (Psal. LXII, 9). Illa caritas Dei facit, quae diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis (Rom. V, 5). Per hunc Spiritum sanctum tanta est unitas Christi et Ecclesiae, ut cum electionis Vas dicat: Quia Christus caput est corporis Ecclesiae (Coloss. I, 18), ipsum tamen corpus Christi non dubitet Christum veraciter appellare.
Denique sic ait ad Corinthios scribens: Sicut enim corpus unum est, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus, ita et Christus (I Cor. XII, 12).
Et ut ostenderet quia hoc corpus quod sic est Christi, ut Christus sit, cum multa membra habeat, non nisi gratia sancti Spiritus unum permaneat atque consistat, sequitur statim dicens: Etenim in uno spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus, sive Iudaei, sive gentiles, sive servi, sive liberi: et omnes unum spiritum potavimus.
(Ib., 13) Ipsa ergo gratia spiritalis per unitatem pacis et caritatem corpus Christi per dies singulos aedificare non desinit, quae in utero Mariae virginis donum sapientiae, quod est caput huius corporis, fabricavit.
Unde nos quoque in ipso aedificari beatus Apostolus his verbis ostendit: Ergo iam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Iesu; in quo omnis aedificatio constructa crescit in templum sanctum in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Dei, in spiritu (Ephes. II, 19).
Hanc aedificationem, qua in spiritu aedificamur, alio loco non ad aliud fieri testatur Apostolus, nisi ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi.
Ubi unitatem eiusdem aedificationis spiritalis, quae in caritate constat, insinuans ait: Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi, ut iam non simus parvuli fluctuantes, et circumferamur omni vente doctrinae, in nequitia hominum, in astutia ad circumventionem erroris.
Veritatem autem facientes in caritate crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum corpus compactum et connexum per omnem iuncturam subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate (Ephes. IV, 13).