Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J.

Vindiciae Bellarminianae: De Verbo Dei

Vitus Erbermann, S.J. (1597–1675)

Vindiciae Bellarminianae in quatuor controversiarum tomos

Vitus Erbermann’s defense of Robert Bellarmine’s De Verbo Dei against William Ames and Johann Gerhard, organized by the four books of the first general controversy.


Vindiciae I: Pro libro primo De Verbo Dei

Vindiciae II: Pro libro secundo De Verbo Dei

Ad caput I.

Ad caput II.

Amesius th. 1. negat quod dixerat Bellarm. haereticos huius temporis odio editionis Vulgatae nimium tribuere editioni Hebraeae; volunt enim omnia examinari et emendari ad Hebraeum textum. Falso id asseri ait: «Apparere ex eo, quod alias omnes editiones Vet. Test. ad Hebraeum textum aeque emendendas esse ostendimus atque vulgatam.» Lepida enimvero illatio! quid quaeso vetat passione agitari, et nihilominus ut passio veletur, agere id quod consequenter agendum est? Cum enim semel a vulgata ad fontes Hebraeos et Graecos provocaveritis odio Rom. Ecclesiae, non potuistis non omnes versiones ad illos fontes exigere. Quanto autem cum fructu, res ipsa loquitur. Tanto scilicet et tali, ut ipsosmet vestros patriarchas coepti poenituerit; qui proinde consultius iudicarint, servare vulgatam, quam adeo ineptas, discrepantes, Rabbinizantes potius quam Christianizantes, grammaticas magis quam theologicas, se mutuo damnantes versiones tolerare. 2. «Nemo quidem unquam sanae mentis nimium esse duxit, exemplum exscriptum (ἔκτυπον) examinare ad exemplar primum (πρωτότυπον)» siquidem hoc constet incorruptum et certae lectionis. At si constet ipsos fontes, ex una parte non fluere ubique limpidos; ex altera vero, etsi nec unica littera in textu esset mutata (quod tamen improbabile, cum periculum erroris, in Hebraeo, ob similitudinem quorumdam characterum multo maius sit quam in Graecis ac Latinis) tamen illa punctorum post S. Hieronymi aetatem per perfidos Masorethas accessio violentam suspicionem parit admissi per illos frequenter erroris, et punctorum in favorem potius suae perfidiae, quam veritatis Christianae delectorum.

3. Tandem sic arguit Amesius: «Vel ad hebraeum textum examinanda est editio vulgata; vel ad aliam aliquam editionem, vel ad nullam? Aliam non dabunt Pontificii. Nullam autem statuere, est latinam facere primam, et sine ulla ratione insanire.» R. Non est examinanda; quia iam est examinata satis, et usu Ecclesiae ultra mille annos approbata, tandemque etiam per gravissimam concilii oecumenici canonizationem sancita. Menda etiam, quae librariorum incuria aut errore irrepserunt, maxima ex parte iam Sedis Apostolicae auspiciis sublata sunt. Nec ideo latinam facimus primam, sed magna ratione ita sapimus, ne insulsis Vulgatae examinatoribus ostium aperiatur, S. Codicem non tam vertendi quam pervertendi: ut experientia ineptissimorum et perversissimorum versorum, apud segreges praecipue, plus satis docuit, et ad oculum monstravit Gretserus de novis translationibus.

Th. 2. cum hebraici textus corruptio quinque exemplis apertissime a Bellarmino fuerit ostensa, ut ipse Amesius in duobus prioribus ex Isa. IX. et Ierem. XXIII. non posset negare mutationem, sed maluerit excusare (non absque praeiudicio Christianismi in favorem Iudaeorum et Arianorum, ut contra Hunnium ostendit Gretserus p. 450.); in tertio autem ex psal. XXII. dixerit ridicule cum suo Iunio: «Non esse corruptionem, sed variam lectionem» (cum in plerisque legitur בארי sicut leo (et pessime quidem). In aliis rarioribus ברי foderunt, uti vere legendum est). In quarto autem ex psalm. XVIII. קום linea eorum, pro קולם sonus eorum, confugerit ad Genebrardum sibi non propitium. In quinto denique ex cap. II. Exod. necesse habuerit ad Hunni et Iunii aegrorum somnium (quo aiebant, esse versum illum, qui in Hebraeo deest, in latinis editionibus errore aliquo infartum) confugere: his tamen non obstantibus effrons cavillator ita concludit: «Cum igitur in istis quinque locis nihil tale reperiatur, pro confesso habendum est, hebraicum fontem manare purum et incorruptum.» Nempe hoc est enervare Bellarminum!

Th. 3. refert Bellarmini assertionem verissimam, scilicet: (Alii sunt, qui zelo quidem bono, sed nescio an secundum scientiam, contendunt Iudaeos studiose corrupisse multa loca Scripturae) addit Amesius: «Quam perversus est hic Bellarminus! Textus hebraici puritatem defendi antea dicebat ex odio malo, eamdem autem temere impugnari vult ex zelo bono». Ast amabo quid hic est perversitatis? Quod odio Papae Vulgatam reiecerint Calvinistae, quis prudens dubitet? cum eosdem ipsam quoque orationem Dominicam in principio et fine, odio Papae, reformasse videamus in Germania. Zelum autem tuendi Christianam religionem adversus perfidos Iudaeos, esse ex se bonum et laudabilem, posseque eumdem ignorantiae coniungi, quis non aequivoce Christianus negaverit? Est ergo hic perversitas non Bellarmini sed Amesii, et quidem plane sycophantica, dum non erubuit suam calumniam hic epiphonemate finire: «Zelus bonus contra legem, proprius est Pontificiorum». Quid hoc monstri? potestne zelus esse bonus contra legem, quae vere lex sit? sed etsi zelus aliquis contra legem posset dari bonus, numquid is proprius foret Lutheranis et Calvinistis?

Th. 4. principalis Bellarmini assertio haec est: Scripturae hebraicae non sunt in universum depravatae opera vel malitia Iudaeorum, sed habent suos quosdam errores, qui partim irrepserunt negligentia vel ignorantia librariorum, partim inscitia Rabbinorum, qui addiderunt puncta. Potest etiam fieri, ut ex pravo affectu et odio in Christum, ea lectio interdum ipsis magis probata sit, quae minus Christianis favebat. Ceterum, non tanti momenti sunt eiusmodi errores, ut in iis, quae ad fidem et bonos mores pertinent, Scripturae sacrae integritas desideretur. Quid hic Amesius et Gerhardus? Ille, «non sincere agere Bellarminum», ait: et per ly, in universum «tradere causam adversariis». Sed hoc est quaerere nodum in scirpo, et cavillari. Mens Bellarmini haec est: Etsi universim de omnibus codicibus hebraeis loquendo, Scripturae non sint a Iudaeis ex malitia depravatae, eas tamen non esse omnino puras, cum praeter librariorum errores, fieri potuerit, ut ex pravo affectu odioque in Christum puncta sic notarent, ut minus faveret lectio Christianis. Quid hic non verissimum? 2. Esto quod «errores qui in quaedam exemplaria irrepserunt, non reddant editionem omnium exemplarium corruptam»: Quis tamen infallibiliter decernet, utra lectio sit genuina? Periti discernent, inquit, Amesius. Sed quinam hi? Hebraeine? an Calvinistae? 3. Ecclesiae Catholicae curae incumbit, conservandi et restituendi aliquam editionem Scripturae, et merito quidem eam, quae est in communi usu doctorum. 4. Bene consistere potest cum incredibili religione Iudaeorum erga sacros libros: ut nihilominus puncta sic adnotarint, quo minus faveret lectio Christianis. Quid hic repugnantiae?

Gerhardus autem, uti in quaest. 2. ita et in hac 3. perspicue nugatur. Fingit iterum controversiam hanc esse fidei, in qua Bellarminus vi veritatis stet cum Lutheranis. Quid est cavillari, aut nugari, si hoc non est? Ne tamen per omnia consentiat Bellarmino, ait th. 51: «Quibus argumentis Bellarminus probat, malitia Iudaeorum non esse corruptos fontes, iisdem probari potest, librariorum ignorantia aut negligentia eos non esse corruptos.» Resp. Neg. assumptum. Etsi enim ad providentiam Dei pertineat, ut nullus error noxius irrepat in omnes SS. Scripturarum editiones; non tamen, ut nullus irrepat minus genuinae lectionis, et qui fidei bonisque moribus nihil officiat. Qua, quaeso, vel auctoritate vel ratione Gerhardus evincet oppositum?

Ad caput VII.

Ad caput IX.

Ad caput X.

Ad caput XVI.

Vindiciae III: Pro libro tertio De Verbo Dei

Vindiciae IV: Pro libro quarto De Verbo Dei

↑ Top of work