Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

ARTICULUS VII

An constet certitudo praescientiae futurorum cum libertate nostra, iuxta principia Scoti?

SUMMARIUM.

Opinio recentiorum; non constare cū libertate medium praesciendi futura in determinatione divinae voluntatis. Num 1.

Aliae oppositiones ex Soario cōtra cōciliationē libertatis cū praemotione extrinseca decreti absoluti. Nu. 7.

Placitū Anto. de Corduba conciliantis libertatem cum praescientia; eo quod operatio nostra sit prior natura quam absoluta determinatio Dei. Nu. 12.

Refellitur placitū Cordubēsis; defenditur tamē a nota erroris Semipelagiani; insuper et vindicatio Scoti a vellicatione Cordubensis. Nu. 16.

Textus Scoti, et illius exaratio. Num. 19.

Accurata Scoti obseruatio explanans, cur iudicium Dei sit simpliciter infallibile, esto quod obiectum adferutur absolute, et simpliciter contingens ad fore, et non fore? Numer. 28.

Responsio ad fundamenta adversariorum contra conciliationem libertatis cum praesensu Scoti. Nu. 32.

Ostenditur non magis premere argumentationem eam, qua agit ex absurdo laesae libertatis, data prioritate a Deo in praemotione concinsiua, quam denegata prioritate naturae ex parte actionis liberi arbitrii contrahentis quasi potentialitatē voluntatis divinae ad utramlibet. Num. 36.

Pro eneruatione ultimae oppositionis, expenditur contra Vazquit, quod voluntas non necessario sequatur expressiorem aut attemperatiorem propositionē obiecti. Num. 42.

Quae sit praedeterminatio supernaturalis apud Scotum? et a qua gratia cooperante praestetur, intrinseca; vel extrinseca? Nu. 48.

Satisfactio ad oppositiones Aureoli Hurtadi et recentiorum afferentiū actionem Dei ad extra esse quid creatum. Num. 50.

OMnes Iesuitae scriptores autumāt, cōciliari nō posse libertatē creatae voluntatis cū praesciētia, si unicū mediū praesciēdi futura sit determinatio divinae volūtatis. Eo quod talis determinatio, ut asseri valeat sufficiēs medium ex parte obiecti ad praesciendum futura; debeat esse absolutū propositū inimpedibiliter destinās ad futuritionem actus voluntatis creatae, nō involvendo hypothesim de copperatione creatae voluntatis pro nutu creatae voluntatis purificandam.

Quod ita constanter assuerant adversarii, ut tanquam inutile effugium posthabeant communem antiquorum theologorum doctrinam petentem cōcordiam inter actus praeordinationis divinae, et motus voluntatis creatae, ab efficaci energia, fortique et suaui motione divinae voluntatis; quae excitat voluntatem nostram, ut infallibiliter agat, saluo tamen iure intraneae indifferentiae illius. Iuxta illud Sapientiae, capit. 8. Attingit a fine, usque in finem fortiter, et disponit omnia suauiter. Ubi Lyranus. Disponit omnis suauiter, quia das omnibus creaturis formas, et inclinationes, per quas moventur connaturaliter ad actus, et fines suos.

2 Quare Gabriel Vazquez 1. part. disp. 99. cap. 3. num. 7. cum citasset Sanctum Thomam, Durandum, Driedonem, Opusculo de Concordia liberi arbitrii, et praedestinationis, et alios antiquos authores scholasticos haurientes conciliationem pręordinationis divinae cum voluntate nostra ex energia inimpedibili divinae voluntatis attingentis, non solum motus nostrae voluntatis, sed etiam modum indifferentiae et libertatis illorum; postea sub numer. 8. astruit; praedictum axioma antiquorum Theologorum non conferre ut oblatrantium Novatorum ora praecludantur. Quod ita ostendit.

Quia, quod voluntas Dei, seu facultas exequens eius, sit infinita, quod itidem ab illimitata scientia dirigatur; praestare non potest ad hoc, quod Deus id efficiat, quod involvat implicationem. Atqui repugnat, Deum libere movere voluntatem creatam, si absolutum propositum divinae voluntatis anteceat praescientiã cooperationis nostrae: iam enim referret suppositionem antecedentem, quae a voluntate nostra nullatenus impediri valeret, eo quod praedecernat absolutum nostri assensus futuritionẽ, non involvendo cõditionẽ si voluntas creata velit.

Igitur, sicut implicatoriũ est, quod cũ suppositione necessitatis antecedentis, Deus libere concurrat ad actus creatae volũtatis; ita et cõtradicit libertas nostrae cooperationis cum praescientia Dei, si unicum assignetur medium talis praescientiae, absolutum divinae voluntatis propositum, nõ importãs conditionem, vel hypothesim cooperationis nostrae, purificandã pro arbitratu creatae voluntatis.

3 Quod assertum de suppositione antecedenti confirmatur ex Anselmo to. 3. lib. de concordia praescientiae et praedestinationis. §. Quod sit praedestinatio, et quod praedestinatio nihil inferat necessitatis libero arbitrio. ubi inquit. Pariter igitur quãuis necesse sit fieri, quae praescitutur, et quae praedestinãtur; quaedã tamẽ praescita, et praedestinata, non eueniũt ea necessitate, quae praecedit rẽ, et facit, sed ea, quae rẽ sequitur, sicut supra diximus. Nõ enim eã Deus, quãuis praedestinat facit voluntatẽ cogendo, aut voluntati resistendo, sed in sua illa potestate dimittendo.

Ex quibus Anselmi verbis sequens contra Scoti sentẽtiam instruitur oppositio. Apud Anselmum ea est suppositio antecedẽs iura libertatis infringẽs Quae praecedit rem, et facit: illa vero est suppositio necessitate nõ inferẽs; Quae rem sequitur. Sed decretũ Dei, inquãtum est medium ex parte obiecti ad praesciẽdũ futura, praecedit mutatione obiectivam, quae a decreto trahitur, in qua apud Scotũ posita est tota determinatio scibilitatis, vel veritatis futuri; ergo talis determinatio est suppositio antecedens inferens vim volũtati.

Unde colligitur; quare praescientia futuri cõtingẽtis iuxta Anselmi doctrinã cẽseri nõ debeat suppositio antecedẽs; sicut determinatio divinae uõlũtatis, quae asseritur ratio totius veritatis et obiectivae determinationis futuri cõtingẽtis. Praesciẽtia enim sequitur rẽ in esse obiectivo, nõ praecedit rẽ et facit, quia praemittit mutationẽ obiectivam a decreto petitam; ac proinde non est ratio practica veritatis, et determinationis futuri contingentis, sed speculativa potius intuitio illius determinationis, quae ab absoluto Dei proposito effluxit.

E contra vero; decretum praecedit rẽ et illam facit in esse volito, iuxta Scoti phrasim, seu immutat rem obiective cum omnimoda determinatione ad existendum pro tali differentia temporis; ita ut decretum suppeditet scientiae obiectum illud, quod in cali esse obiectivo determinato efficit, ut ratio practica huiusmodi determinatae scibilitatis; igitur est suppositio antecedens.

Nec praestat occurrere; quod licet volũtas creata affigatur uni parti contradictionis in sesu cõposito, vel ex hypothesi decreti; relinquitur tamẽ indifferens in sensu diuisionis.

Quia, ut obiicit Vazqu. z loco citato sub n. 13. id esset prolabi in errore Melanthonis et aliorum Novatorum; qui esto quod improbent necessitatem absolutam, quam nostris operibus adscripsit Uviclefhus; adstruunt tamen, ex trinseca Dei definitione liberi arbitrii iura, et functiones praepediri. Quares, licet asserta huiusmodi praedeterminatione, quis tutari potest eam spontanei rationem, quae etiam reperitur in motibus brutorum, quamque recipit in actibus liberi arbitrii, feruum arbitrium vocitans, et blasphemans Caluinus lib. 2. suarum institutionum, capi. 5. §. 14. et 15. videtur tamen prorsus ablegata a creatae voluntatis functionibus libertas contrarietatis et contradictionis, quae a Catholicis necessario sustinenda est.

4 Sed subtilius pro Vazquio pugnat Scotus in 2. sent. dist. 37 q. 2. §. Ex prima via arguitur dupliciter, sub num. marg. 2. ubi arguens pro opinione, qua postea sequutus est Aureolus, quod Deus non concurrit immediate ad operationes liberas; etiam pro Vazquio decertat contra praemotionem concurtiuam. Unde et infero id, quod agens contra adversarios non semel obseruaui; quod eorum argumenta, (praecipue contra praemotionem concursiuam determinatam ad materiale peccati,) etiam impetant immediatum Dei concursum: ita igitur habet Scotus loco citato.

» Nulla potentia habet perfecte in potestate sua effectum; qui non potest causari ab ea immediate; nec ab aliqua causa cuius causatio non est in potestate illius potentiae. Causatio autem Dei non est in potestate voluntatis creatae, patet; sicut nec virtus agentis superioris est in potestate inferioris agentis: igitur si Deus necessario immediate concurrat ut causa immediata respectu volitionis creatae, voluntas creata non plene habet in sua potestate illam volitionem.

» Propositio maior assumpta patet; quia quod habet in potestate sua perfecte effectum, vel potest ex se solo in illud; vel causatio cuiuscunque concurrentis est in potestate eius, scilicet quod illud causat, vel non.

» Exemplum de intellectu; qui si concurrat ad causandum volitione secundū tertiā opinione distinct. 25. huius libri, non tamē causat nisi voluntate causante: ita quod eius causatio est in potestate voluntatis.

Vis aute argumētationis Scoti cõsistit; quod si liberū arbitriū creatū egeret immediato Dei cõcursu, ut exerceret se in operationes liberas, tales operationes nõ eissent liberae; eoquod immediatus, et exercitus cõcursus primae causae non esset potius in manu liberi arbitrii, nec subiectus motioni eius, quoad hoc, quod talis influxus pro arbitratu volũtatis creatae poni, aut tolli possit de inesse et de facto.

Nec euadūt robur huius probationis Vazquius, Soarius, et asseclae; quatenus adstruūt, parari libero arbitrio cõcursum ad utrumlibet, et pro nutu et voto creatae volũtatis cõtrahibilem. Quia, ut in praecedenti art. late et presse ostendimus, voluntas creata eo nequit contrahere et determinare voluntatẽ divinã, quo talis impulsus exercitus volũtatis creatae pro quolibet signo, pro quo cõcipiatur egrediēs a voluntate creata, ut determinet potentiam Dei, etiã intelligitur pendere a Deo, ut a principio, ac proinde a Deo ut determinato ad talẽ speciem actionis; cū sit implicatoriū, quod ab agẽte, ut actu agente, et composito actioni, prodeat actio, si agẽs, ut in actu exercito, sit indeterminatu. Igitur, aut impulsus exercitus volũtatis creatae, qui cõtrahit cõpositionem potentiae divinae ad talem speciem influxus, non pendet a Deo immediate, ut voluit Aureolus; aut si pēdet immediate a Deo, prodit ab illout determinato ad talẽ speciē influxꝰ. Et tũc urget argumentatio, quã ex Scoto trãscripsimus; quod in manu liberi arbitrii creati positũ non sit, quod Deus taliter, vel taliter, cõcurrat immediate; ac proinde nec impulsus volũtatis pendens ab exercito concursu primae causae, posset esse liber.

Vide qualiter ea argumentatio, quae impetit praemotionem concursiuã ex absurdo laesae libertatis, etiam suppari robore adoriatur immediatum cõcursum Dei ad operationes omnes liberas: quam obrem ea probatione usus est Scotus contra immediatum concursum Dei ad cunctas operationes liberas.

Deinde pro commentario probationis Scoti, illud restat adnotare; quod acuta, et acri usus sit instantia operationis liberae, in ea hypothesi, quod intellectio concurrat ad eliciēdum impulsum voluntatis, ut aliqui opinantur astruentes; quod volitio tendens in Petrum, non prodeat effective a sola voluntate, sed etiam ab intellectione, et expressa imagine Petri.

Qua opinione data, ideo volitio, vel prosequutio Petri esset libera, quia imago expressa Petri subiaceret nutui voluntatis quoad effectionem talis prosequutionis impulsivae; unde et apposite infert Scotus, quod operatio voluntatis non esset libera, si pendeat immediate a tali determinato concursu Dei, et huiusmodi concursus nõ subiaceat de inesse seu de facto, ut tolli aut poni queat pro voluntatis creatae arbitratu; siquidem implicat quod voluntas divina contrahatur a volitione exercita creata.

Arguitur tertio pro antecedenti suppositione; quae ex doctrina Scoti erumpere videtur. Quia determinatio et causalitas Dei, vi cuius, vel actus nostrae voluntatis ab aeterno immutat obiective, ut pro tali temporis differentia existant; vel in tempore eosdem actus extrahit ab eminentia, et virtualitate causarum; ea est, quae congrueret Deo eadem ratione ex parte effectus, vel cooperationis nostrae, si Deus esset agens omnino necessarium, et non liberum, ut in superioribus de mente Scoti ostendimus; quod liquido demonstrat, Deum iuxta Scoti doctrinam non spectare liberiarbitrii leges, nec componi cum causa secunda ad operandum intendēdo indemnitatem libertatis voluntatis creatae.

Si enim Deus appararet concursum libero arbitrio, ut principio indifferenti ad utrumlibet, ac proinde non anteuertendo determinationem eius, sed involvendo potius conditionem: Volo talem actum, si liberum arbitrium velit. Quamuis Deus esset agens omnino necessarium, non laederentur liberiarbitrii functiones, cum nihil decerneret nisi pro voto, et arbitratu nostrae voluntatis. Igitur, si e contra, asseruerat Scotus; quod causa secunda ita agit ut mota a Deo, quod si Deus esset movens necessarium, et non liberum, voluntas nostra necessario, et nõ libere operaretur; id demonstrat aperte, motionem Dei, ut ab Scoto asseritur, nullatenus spectare liberi arbitrii indifferentiam ad utrumlibet, sed potius quasi ferrea vi ad unam partem liberum arbitrium affigi antecedenti necessitate, et suppositione.

Nec etiam euadis vim argumenti confugiendo ad extrinsecam determinationem; quod ideo suppositio decreti aestimari nõ debeat illa antecedens suppositio, quae iura libertatis prosternat; eoquod non sit influentia alicuius intrinsecae formae immissae voluntati nostrae, sed extrinseca tantu voluntatis nostrae praemotio, quę internam operandi conditionem et indifferentiam in voluntate non inuertat.

Id enim videtur gratis dictum; eo quod ad necessitandas inferiores subditasque potentias, necessaria non sit immissio impressioq; alicuius virtutis intrinsecae; sed praestet solius volūtatis absolutum efficaxque propositum, ob naturalem sympathiam potentiarū in operando. Voluntas enim, absque impressione alicuius formae intrinsecae in intellectu, necessitat illū, vel captiuat solo praecepto suo, ut assēsum praebeat obiecto credibili: similiter necessitat potentiam locomotiuā ad motū, absq; eoquod aliquid physicum tali potētiae a voluntate imprimatur.

Sed non minus obedit Deo, nec minus illi subiicitur voluntas nostra, quam potentiae inferiores voluntati subdūtur; igitur sicut illae necessitātur antecedenti suppositione, ob solū extrinsecū efficax nostrae voluntatis statutum, ita volūtas creata necessitatur a decreto extrinseco Dei, suppositione et necessitate antecedenti.

Aliae oppositiones ex Soario contra conciliationem libertatis cum praemotione extrinseca absoluti decreti.

Arguitur quarto; ex Suarez in rei resolutione quaestionis de concursu, et efficaci auxilio Dei sub num. 13. quae habetur in tomo opusculorum.

Quia physicae praemotionis assertores, videntur eleuare arcanas vires auxiliorum gratiae; et necessitatem auxiliorum non ex naturae lapsae fragilitate metiri, ut loquuntur Patres, ita ut ex generali quadam subordinatione causae secundae ad primam, absque necessitate; vocem praedeterminationis usurpemus.

Nec enim astruimus, necessitatem quasi adaequatae, et formale praedeterminationis ad bonum peri ex perfectione et usu supernaturaliũ; vel ex debilitate aut pronitate liberi arbitrii in malũ; sed ex indeterminatione, et potentiabilitate causae secundae ad tale individuum actionis, ob quam necessario postularẽ cõtractionẽ et determinationem divinae voluntatis, pronuntiamus.

Quo fit, ut contractio talis potentiabilitatis sit quasi formalis ratio, et adaequata constituendae praemotionis; ratio vero quasi materialis, et inadaequata, necessitatis supernaturalis auxilii physicẽ praemoventis voluntatem, petatur ab eleuationi serie entiũ supernaturaliũ; quae necessario exposcit motionem etiam ordinis exuperantis metas totius naturae.

Ita ut si praemotio non praestetur per influentiam alicuius formae intrinsecae, sed per extrinsecam Dei volitionem, ut obit munus causalitatis ad extra facultatis divinae exequentis, ut vult, Scotus; voluntas divina inquantum movet, et determinat voluntatem nostram ad actus supra vires totius naturae, asseratur auxilium supernaturale, vel praemotio Dei extrinseca supernaturalis. Quare, licet necessitas talis praemotionis, ut supernaturalis, trahatur a conditione agentis supernaturalis; adaequata vero, et formalis ratio exigens praemotionem Dei, est indeterminatio causae secundae ad tale individuum actionis praeviso.

Sed haec necessitas perstaret, quamuis natura humana non esset prona in malum; nec voluntas diabolicis inuasioinibus exagitaretur; ergo mirabilis, et recondita energia auxiliorum gratiae, et quasi formalis necessitas praemotionis supernaturalis reuocatur in physicum illud assertum de indeterminatione causae secundae ad tale individuum actionis prae alio: quod cum dubium sit, et a grauibus Theologis improbetur, videntur auxiliorũ gratiae necessitatem, et maiestatem eleuare.

8. Ultimo arguitur; quia doctrina Scoti de praedeterminatione Dei, per formam extrinsecam suae volitionis, videtur tollere libertatem, dum eneruat vim sufficientis auxilii; ita ut voluntas nostra, sine praemotione voluntatis divinae, relinquatur necessitata ad malum, dum non nanciscitur sufficiens auxilium ad bonum.

Quod vel sic aperitur; quia decretum Dei, ut est principium cooperatioinis nostrae supernaturalis, ita necessarium est ad assentiendum, ut quamuis homo per motus indeliberatos sanctarum illuminationum ex parte intellectus, et inspirationum ex parte voluntatis praeveniatur, nullatenus prorumpere valeat in assensum; nisi accedat absoluta Dei determinatio, per modum exequutionis, vel externi usus facultatis divinae exequentis, quae determinet voluntatem nostram ad assentiendum.

Igitur gratia illa praeveniens, quae appellatur sufficiens, non est sufficiens ad operandum absque absoluto Dei proposito, vel decreto praevenienti; ac proinde, dum Deus per absolutam determinationem suae voluntatis non praemovet voluntatem nostram ad rectam operationem, quasi necessitat voluntatem ad opus prauum; cum non conferat expeditum, et proximum principium ad recte agendum.

9. Nec praestat dicere; quod licet voluntas nostra sine motione divinae voluntatis non operetur actualiter bonum; valet tamen proxime ad sancte operandum ob praeventionem sufficientis auxilii.

Quia, ut opponit Soarius in praecitata breui resolutione quaestionis de concursu, et efficaci auxilio Dei, sub numer. 21. et 22. praedicta responsio implicationem involvit. Quia cum Deus non praecipiat homini ut operari valeat, sed ut actu operetur bonũ; eã operandi virtutẽ elargiri debet, quae cõferat proxime, nõ tantũ ad posse, sed etiam ad exercitium actus: cum autem compositio ad operandum auxilii sufficientis cum absoluta Dei voluntate praemovente ad cooperationem supernaturalem, non subiiciatur nutui hominis: fit inde, ut nec in potestate hominis sit uti auxilio sufficienti, ut sufficienti, seu ut composito voluntati divinae, ut obit munus externae causalitatis, vel motionis.

Quia, qui nec habet, nec habere potest id, quod necessario exigitur ad operandum actualiter, non solum caret exercitio operationis, sed etiam potestate morali, et proxima ad efficiendum, licet nanciscatur potestatem aliquam remotam fundamentalem, et physicam, qualis ea est, quae suppetit potentiae visu ad videndum, dum caret lumine; et igni ad ignefaciendũ, si priuetur concursu divino.

10 Quare, nec etiam euacuat vim argumenti; quod praemotio ea divinae voluntatis, quam astruimus, non attineat ad posse operari; sed ad actualem cooperationem. Quo fit, ut auxilio sufficienti non composito praemotioni divinae nil deficiat ad proximum posse moraliter expeditum ad agendum; sed tantum ad actualiter operandum.

Praedictum enim effugium praecluditur, instantia illa ignis orbati actuati Dei influxu ad agendum. Quia licet actualis concursus Dei attineat ad exercitium operationis; causa tamen secunda ita asseritur proxime valens ad actum per habitudinem, et connotationem influxus divini sibi ad agendum oblati; quod si Deus denegasset huiusmodi concursum, ignis non esset principium proxime valens, vel in ultimo procinctu praestans ad ignefaciendum.

Atqui, non est in manu consilii hominis praemotio concursiua, quam asserueramus; vel non est in potestate nostrae voluntatis componere auxilium sufficiens cum praemotione ea per modum concursus, vel motionis actualis; igitur nec homo nanciscitur auxilium sufficiens, dum a Deo nõ donatur determinatione illa extrinseca divinae voluntatis, quae gerit munus externae praemotionis.

11 Unde Iesuitae authores ut rationem, et virtutem operatiuam sufficientis auxilii saluent; tutantur, nil physicae praemotionis expectare auxilium sufficiens, ut actu operetur: quia alias fieret, ut in voluntate non cooperante, dum non componitur auxilium sufficiens praemotioni physicae, auxilium illud non esset proxime, et moraliter praestãs ad actum, ac proinde non esset sufficiens auxilium.

Quare etiam asseruerant; quod virtus auxilii ea esse debet, ut sufficiens sit; quod data omnimoda paritate in esse physico, (quoad omnem virtutem spectantem ad actum primum operandi, et ad omne donum realiter condistinctum ab assensu voluntatis obtemperantis,) in voluntate renitente, et assentiente vocationi; altera de facto obnitatur, annuat altera. Licet illa, quae obedit, recipiat maius beneficium in genere moris; eo quod donetur vocatione congrua, sive motibus supernaturalibus indecliberatis illuminationum, et inspirationum ex praescientia conditionata futuri consensus. Rebellis vero voluntas, licet nacta motum supernaturalem aequalis intensionis physicae, non censeatur donata suppari vocatione in esse moris, vel in ratione beneficii; eo quod non acceperit a Deo congruam vocationem, vel ex praescientia futuri consensus.

Placitum Antonii de Corduba conciliantis libertatem cũ praesciẽtia; eoquod operatio nostra sit prior natura quam determinatio absoluta et efficax Dei.

12 Praedictis commotus rationibus noster Antonius de Corduba, alias bonae notae Theologus, in Quaestionario Theologico libr. 1. quaestion. 55. dub. 10. ubi quaerit: Utrum cum voluntate Dei efficaci, et stante eius concursuimmediato, et sufficiens, sed simul libertas nostra voluntatis, et contingentia in rebus posita est: sed difficult. Sed notandum secundo. Asserere ait, nullam etiam assignabilem esse conciliationem nostra libertatis cum concursu, et causalitate divina, nisi causam liberam se se prius natura determinantem, quod ad speciem, et individuationem actus astruamus; ita ut determinatio creatae voluntatis prioritate naturae antecedat determinationem Dei. Sic enim habet praedictus author.

Voluntas nostra, non solum modificat voluntatem divinam uniuersalem quoad modum, ut libere cum ea concurrat; sed etiam determinat quoad speciem actuum; et quoad ipsos actus singulares voluntatis. Ita ut non prius ordine naturae voluntas divina, (etiam ab aeterno,) velit, aut se determinet ad concurrendum actualiter in tali tempore tam nostra voluntate in tertio signo ad hunc vel illum actum particularem producendum. Non inquam prius; sed postquam nostra voluntas in secundo signo praevisa, aut praecognita est, quod se tali tempore determinabit ad volendum, vel nolendum; vel ad producendum hunc vel illum actum.

Tunc in secundo signo, et non ante, divina voluntas se determinat ab aeterno ad volendum in tertio signo concurrere pro tali tempore cum nostra voluntate ad eosdem actus particulares, quoties, et quando nostra voluntas voluerit; et a tali concursu cessare, quoties, et quando ipsa praevisa est, quod libere cessabit. Et ratio huius est: quia nisi sic Deus facere ab aeterno decreuisset, ut dictum est: utique non bene saluaretur libertas nostra voluntatis simul cum concursu divino.

13 Quam doctrinam ad opera gratiae extendit praedictus author, subuertit. Secundo dico. ubi inquit.

Sic in proposito Deus nobiscum se habet: nam in primo signo vult movere nostram voluntatem, et dare illi virtutem, et haec eius operatio praeuia est. In secundo signo vult determinari temporaliter a nostra voluntate; et in hac determinatione voluntas nostra praeuia est. In tertio signo, simul Dei concursus, et nostra voluntatis operatio, et actus sunt; ut supra dictum est.

Et idem est de concursu auxilii divini specialis ad opera gratiae, vel supernaturalia, et ad diligendum Deum super omnia, ubi praedicta tria signa in eius concursu cum nostra voluntate ponenda sunt, ut bene omnia intelligantur.

14 At aestimo, Antonium de Corduba consequenter opinatum esse, determinationem nostram prioritate naturae anteuertere absolutum divinae voluntatis propositum; supposito quod autumauit, divinam voluntatem componi ad operandum cum voluntate creata involvendo conditionem, si ipsa velit. Quia quoties duo agentia ita ad operandum conveniunt, ut alterum non deserrat agere, nisi pro voto, et arbitratu alterius; tunc altera causa purificatis conditionem censeri debet prioritate naturae operari; ut pote quae contrahat potentialitatem, et indeterminationem alterius; ac proinde se gerat ut Quo; et ut ratio contractionis alterius concausa. De quo nos late et expresse in ar. 5. huius dist. a nu. 20. usque ad 24.

Quare, si verum esset, voluntatem Dei non contrahere voluntatem creatam quoad speciem, et individuationem actus; sed e contra, divinam voluntatem a nostra voluntate determinari; etiam sustinenda esset prioritas naturae ex parte determinationis voluntatis creatae, ut liquet ex his, quae serio expendimus in praecedenti ar. 6. sub nu. 61. et 62.

Si autem divina, et creata voluntas aeque primo concurrant ad liberam operationem absque ulla praesuppositione signi naturae, vel a Quo; non apparet ratio, cur magis asseratur divina voluntas contrahi, vel determinari a creata voluntate, quam e contra, creata voluntas a divina? Cum neutra se gerere possit ut Quo, sive ut ratio contradictionis alterius; eo quod in omni philosophia constitutum sit, illud esse prius natura alio, quod se habet ut Quo, et ut ratio alterius in aliquo gradu essendi, vel serie causandi.

15 Deinde; etiam infertur ex dictis retorqueri contra Iesuitas scriptores, (supposito quod insiciantur prioritatem naturae ex parte determinationis voluntatis creatae,) eam oppositionem, quam magnificiant, et cui praecipue innituntur ad improbandam sententiam Scoti. Quod scilicet nostra voluntas non esset principium liberum suae determinationis, si motio Dei esset prior natura determinatione nostrae voluntatis; eo quod talis causalitas praedeterminatiua non esset infra nutum liberi arbitrii, nec in manu consilii sui.

Eadem enim ratio militat contra adversarios, supposito quod determinatio creaturae non sit prior natura concursu Dei; quia si Deus, et creatura aeque primo influunt in actum liberum; igitur non est potior ratio, cur asseratur divina voluntas contracta ad talem speciem, et individuum actionis a voluntate creata; quam e contra, voluntas creata a voluntate divina? Ac proinde, voluntas Dei non subdoretur nutui creatae voluntatis, si voluntas divina, ut se pro libito contrahens ad talem speciem, et individuum actionis, non sequatur determinationem nostram quasi praeeuntem, et purificatem conventionalem applicationem, vel conditionem de taliter operando, si voluntas creata velit. De quo presse infra, in responsione argumentorum, sub numer. 28. huius

Refellitur placitum Cordubensis; defenditur tamen a nota erroris Semipelagiani; insuper, et vindicatio Scoti a uellicatione Cordubensis.

16 Caeterum; Cordubae assertum de operatione nostra prioritate naturae anteuertente determinationem Dei, manifeste expugnatum praemittimus in art. 6. praecedenti. sub nu. 61. et 62. Quia, ut ibi ostendimus, si determinatio nostra prior natura esse posset determinatione Dei actuali, et exercita, fieret, ut cum sola aptitudinali, et signata terminatione divinae voluntatis, et quae infuisset Deo circa obiecta quae nunquam sunt intelligi posse amare creatum, non solum immutatum obiective ad absolutam sui futuritionem, sed etiam vere, et realiter extractum a virtualitate, et eminentia causarum; quod esse absurdum par resecimus loco citato, praecipue, sub num. 62.

Deinde; specialiter impugnatur praedicta opinio in actibus supernaturalibus. Quia, licet Cordubensis manifeste fateatur, voluntatem nostram se se prius natura determinantem ad operationes supernaturales praemittere gratiam praevenientem, per motus indeliberatos supernaturales illuminationum, et inspirationum; asserere tamen debet, iuxta sua principia determinatione nostra voluntatis esse priorem natura voluntate Dei, ut est principium gratiae cooperantis; ac proinde, et priorem ipsamet gratia cooperante.

Siquidem, nulla alia ratione, conciliat libertatem cum gratia, et concursu Dei ad actus supernaturales, nisi quia voluntas nostra prius natura se contrahat ad talem speciem, et individuum influxus, quod videtur aliqualiter derogare gratiae cooperanti. Quia cum voluntas nostra, ut consentiat, vel coöperetur, indigeat non tantum gratia excitante, sed etiam cooperante, falso igitur astruitur, pro aliquo signo naturae concipi posse cooperationem supernaturalem nostrae voluntatis cum sola habitudine ad excitantem gratiam, absque immediata, et exercita dependentia a gratia cooperante.

Deinde Cordubam adorimur, (sicut et Vazquium, Herice, et caeteros authores Iesuitas, qui inficiantur praedefinitionem operationum supernaturalium contra Soarium, et alios, qui eam admittunt,) ex eiusdem Cordubae pronunciatis. In secundo signo vult determinari temporaliter a nostra voluntate, et in hac determinatione voluntas nostra praeuia est. Et ex sequentibus. Et idem est de concursu auxilii divini specialis ad opera gratiae, vel supernaturalia: Ex quibus hic urgeo cordubanses affectas. Quia si voluntas divina non praedefinat absolute operationes supernaturales, sed tantum componatur cõditionate cum libero arbitrio creatoad concursum pro arbitratu nostrae voluntatis contrahibilem ad bonum, vel ad malum, ad actum naturalem, et supernaturalem. Ita ut praemissa compositione potentiae divinae ad concursum in actu primo, et apparatione gratiae excitantis et praevenientis, quae anteuenit actum secundum cooperationis voluntatis creatae; intelligatur adhuc voluntas, et potentia divina importans compositionem ad concursum conditionatum pro nutu, et voto voluntatis creatae contrahibilem, ac proinde purificandum a cooperatione liberi arbitrii, bene, vel male operante, naturaliter, aut supernaturaliter.

Igitur, cum causa tollens, et purificans conditionem, sit prior altera concausa se tantum conditionate componente ad concursum pro nutu alterius comprincipii purificabilem; sequeretur, quod liberum arbitrium, et eius cooperatio, ut a libero arbitrio erumpens, esset ratio contrahendi ad exercitum, et efficacem influxum, voluntatem, et potentiam Dei, quae ante scientiam cooperationis voluntatis creatae, ut actu effluentis a libero arbitrio, tantum concipitur ut indifferens ad utrumlibet, et in actu primo contrahibili pro arbitratu voluntatis creatae ad actum bonum, vel malum, naturale, vel supernaturalem.

Ergo, sicut libertati voluntatis tribuitur quod contrahat voluntatem Dei, et potentiam eius a se indeterminatam ad concurrendum ad opera bona, vel mala, naturalia, vel supernaturalia; ita ut operatio liberi arbitrii, qui effluens a libertate eius, purificet conditionatam compositionem potentiae divinae de praestando concursu supernaturali, vel gratia cooperante, si liberum arbitrium velit; fiet igitur, ut voluntas humana ex libertate sua consequatur gratiam cooperantem; et non e contra quod potius gratia sit ratio, ob quam libertatem operationis supernaturalis consequatur, contra celebre proloquium Augustini, ex Tomo 7. lib. de Correptione, et gratia, cap. 8. quem Augustini textum transcribimus et explanamus infra, in distinct. sequenti de praescientia conditionatorum. arti. 4. de Causalitate, et necessitate conditionalis praescientiae. numer. marginal. 11. et 12.

Quamobrem; praedictum Cordubensis pronuntiatum semper improbabile existimauimus; cum ex illo sequantur istae minus probatae assertiones. Quia ego credo, Deus vult me credere; quia respondeo excitationi supernaturali, vult Deus me assentiri per gratiam concomitantem, vel cooperantem.

17 Attamen, licet haec ita sint; nec illis acquiescere possumus, qui Cordubam acrius debito perstringunt; eide erroris Semipelagiani notam inurentes. Cum longe absit a Semipelagianismo praedictus author astrues; quod licet operatio supernaturalis prioritate naturae anteeat determinationem divinae voluntatis, ut est principium gratiae cooperantis, semper tamen Catholice professus est, non posse assignari aliquod instans in Quo, sive durationis, in quo supernaturalis cooperatio existat sine voluntate Dei cooperante per gratiam ad assensum supernaturalem.

Quare, toto caelo errant, qui Cordubae adscribunt lapsum Semipelagianorum, cum hi expresse asseuerauerint, actum mere ordinis naturalis esse positiuam dispositionem, ob cuius intuitum Deus excitantis, et cooperantis gratiae dona concedat. De quo nos late in controversia generali de praedestinatione, agentes, an opera solius liberi arbitrii sint causa nostrae praedestinationis? Sed de Corduba a nota erroris vindicato lege Vazquez loco citato. 1. p. disp. 99. cap. 5. ubi sub numer. 28. plures authores Cordubae subscribentes recenset.

18 Sed, dum Cordubam a nota censurae vindicamus, illi non obiicere non possumus friuolam, et intemperatam in Scoto carpendo licentiam; sic enim in Doctorem subtilem Franciscani ordinis in re literaria Antesignanum Franciscanus, et ipse Corduba inuehitur. sub §. Secundo ex supra dictis. ubi inquit.

Ex supra dictis patet falsitas, aut insufficientia opinionis Scoti dicentis; quod intellectus divinus conversus ad voluntatem divinam, vidensque eam determinatam; inde clare et determinate cognoscit omnia futura contingentia et volitiones nostras libere futuras, antequam sint.

Quod autem hoc sit falsum quoad cognitionem saltim nostrarum volitionum futurarum; probatur. Nam, ut patet ex dictis, nostra voluntas in illo secundo signo determinat voluntatem divinam, et est prior quam illa sic determinata; et tamen tunc, et etiam ante, est cognita ab intellectu divino illa determinatio praesens, et futura nostrae voluntatis: ergo illa clara, et determinata cognitio nostrarum volitionum, futurarum contingentium non pendet, nec habetur a sequenti determinatione divina voluntatis.

Ex quibus manifeste constat, quam ignauiter Corduba adoriatur Scotum; cum absque probatione assumat, id quod Scotus tanquam omnino falsum saepe explodit; nimirum voluntatem divinam a nostra voluntate contrahi ad speciem et individuationem actuum; cum oppositum esse de Scoti, et antiquorum eius asseclarum mente, non semel ostenderimus.

Deinde absque ulla impugnatione, confidenter et oscitanter taxat in Scoto id, quod ab uniuersa eius schola recipitur; nimirum futura contingentia actuum voluntatis creatae non sortiri determinatam scibilitatem aut veritatem ante absolutam determinationem divinae voluntatis. Quia licet a divino intellectu concipi queant ante decretum, ut neutra ad veritatem, vel falsitatem, (pro nutu voluntatis Dei praestituentis alteram partem contradictionis,) sive ut indeterminata ad fore, vel non fore; non tamen ut contracta ad alteram contradictionis partem.

Ex quo principio optima consequutione producimus; quod nostra cooperatio nequeat esse natura prior absoluta Dei determinatione, (ut voluit Corduba,) si determinatio nostra nullatenus praesciri a Deo potuit ante absolutam Dei volitionem, ut Deum excitaret ad talem determinationem obeundam; ac proinde nec praescientia nostrae determinationis potuit esse ratio, cur Deus communitatem, vel quasi potentialitatem suae voluntatis contraheret ad talem speciem influxus.

Textus Scoti, ex quo depromimus rationem conciliandi libertatem cum praescientia, et expenditur, constare necessitatem de inesse cum contingentia absoluta, et simpliciter.

Scotus, in 1. Sententiar. distinct. 39. quaest. unica. ubi agit de scientia futurorum contingentium, sub quarto quaesito, disquirit: Utrum necessario sciat Deus omnem conditionem existentiae et deinde sub quinto quaesito, sciscitatur: Utrum cum determinatione scientiae suae possit stare aliqua contingentia ex parte rerum in existentia? Horum autem duorum dubiorum integrum textum non transcribo, sed ea tantum fragmenta de more subiicio, quae specialem, vel doctrinam contineant, vel discussionem efflagitent. Sic igitur habet Scotus obiiciens contra propriam sententiam. §. Ad quartam quaestionem arguo sub n. 5. ubi ait.

Praeterea; quidquid potest esse in Deo, potest esse idem Deo; et per consequens Deus. Sed quidquid potest esse Deus, de necessitate est Deus; quia Deus est immutabilis: ergo quidquid potest esse in Deo, de necessitate est Deus. Scire autem A potest esse in Deo; ergo de necessitate est Deus, et per consequens simpliciter necessario scit A.

20 Praeterea; omnis perfectio simpliciter absoluta, de necessitate inest Deo; scire autem A est perfectio simpliciter; quia alioquin esset Deus imperfectus, si nescires A formaliter; et non esset imperfectus, nisi propter carentiam perfectionis simpliciter: ergo necessario scit A.

21 Deinde, contra quintum quaesitum sic opponit Scotus. §. Ad quintam quaestionem sub n. 6. ubi arguit contra conciliationem libertatis, et praescientiae.

Praeterea, omne scitum a Deo fore, necessario erit: A est scitum a Deo fore: ergo, etc. Maior est vera, prout est de necessario; quia praedicatum de necessitate inest subiecto. Sed minor est de inesse simpliciter, quia pro aeternitate vera; ergo sequitur conclusio de necessario.

22 Quae obiecta diluit Scotus. Ad argumenta quartae quaestionis, ubi habet:

Ad secundam probationem dico; quod in esse intellecto, sive volito, quo de se est secundum quid, non oportet quod omnis possibilitas, quae repugnat necessitati ex se formaliter, concludat mutabilitatem. Quia istud esse, non est esse reale, sed reducitur ad esse alicuius realis secundum se necessarÿ; propter cuius alterius necessitatem, non potest esse hic mutabilitas.

Et tamen illius alterius necessitas ex se non convenit huic formaliter, ideo istud non est ex se formaliter necessariũ: quia non habet esse extremi, quod respicit realiter. Nec tamẽ est mutabile, quia secundum illud esse diminutum, respicit extremum immutabile; et mutatio in aliquo, inquantum respicit aliud, nõ potest esse sine mutatione in illo.

23 Ad tertium dico; quod nulla perfectio simpliciter in Deo dependet a creatura; nec etiã necessario simpliciter esse exigit creaturam in quocunque esse.

Et ideo Deum scire B, prout intelligitur non tantum scire absolute, sed etiam prout transit super ipsum B, non est perfectio simpliciter; sed perfectio simpliciter cum addito, quod necessario concomitatur perfectionem simpliciter. Tunc dico; quod maior illius argumenti est vera de perfectione illius scientiae absolute sumptae; sic autem minor est falsa, etc.

24 Ad argumenta quintae quaestionis dico; quod illa mixtio non valet, nisi illa minor sit de inesse simpliciter; et hoc non tantum quod sit vera pro omni tempore, sed quod sit necessario vera.

*Et quod hoc requiratur, patet in ista instantia; omne quiescens de necessitate non movetur; lapis in centro terrae est quiescens: ergo de necessitate non movetur. Conclusio non sequitur: et tamen minor semper est vera, non tamen necessario vera.

Ita est in proposito; licet illa minor de inesse sit simpliciter vera, non tamen est necessario vera; potest enim Deus non scire A, sicut potest non velle A, propter cotingentiam, quae primo est in voluntate ad obiecta secundaria, et ex hoc concomitanter in intellectu, sicut prius expositum est.

25 Circa quam Scoti literam, et pro concilianda infallibilitate divinae praescientiae cum libertate nostrae cooperationis; obseruandum est ex textu, quem proponimus sub numer. 23. Quod scientia visionis (et idem est de actu libero divinae voluntatis) vel spectari potest ut importat praedicatum utsale, et intrinsecum formae apprehendentis, vel prosequentis obiectum, et ut sic est forma necessaria in Deo, non solum loquendo de necessitate de inesse, vel ex suppositione, sed etiam de necessitate simpliciter; eo quod visio et appetitio libera intrinsece spectata sit ipsamet Deitatis substantia, ac proinde eamdem necessitatem in essendo praeseferens, quam imbibit quidditas Dei necessaria per essentiam.

Si vero visio, et volitio libera, consideretur ut connotat terminationem eam ad obiectum, quae sicut Deo libere infuit, ita et non esse potuit; sicut ut sic non importat nisi connotationẽ extremi extrinseci, sive obiecti talis scientiae, vel liberae volitionis, ita eamdem necessitatem exprimit, quam importat obiectum, quae est sola necessitas de inesse vel ex hypothesi, non tamen absoluta et simpliciter.

Quare, sicut enuntiatio ista: Petrus respondebit vocationi. Transit a neutra, sive indeterminata ad fore, vel non fore, ad determinatu fore, ob mutationem obiectivam, quae illi a decreto accedit; et mutatio ista solum est necessaria de inesse, non tamen simpliciter, et absolute, ut pote quae potuisset non fore, si Deus oppositam contradictionis partem praestituisset; verbigratia; Petrum non responsurum vocationi: eo fit, ut non sit magis necessaria scientia et volitio Dei, ut induit terminationem ad obiectum futurum, quã sit necessaria eiusdemmet obiecti futuritio.Quare, sicut futuritio illius rei, seu mutatio obiectiva ad fore, solum est necessaria ex hypothesi, et non simpliciter; ita scientia Dei, ut exprimit terminationem ad obiectum, est necessaria tantum ex hypothesi, non tamen absolute et simpliciter. Eo quod sicut Petrus obiective immutatus ad assensum, potuit absolute et simpliciter dissentiri, ita et Deus ita praescit Petrum assensurum, ut illam, non assensurum praescire potuerit, si Deus oppositum praeordinasset de assensu Petri. Unde fit, ut scientia, nec volitio libera, quae praebet medium praesciendi futura, inferat rebus necessitatem; cum non sibi vendicet nisi eam necessitatem de inesse, et ex hypothesi, quae rebus ipsis congruis ad futuritionem destinatis cum indifferentia absoluta, et simpliciter ad oppositum.

26 Ex dictis hauritur legitima interpretatio textus propositi sub numero. 22. ubi assuerat Scotus; quod res prout habet esse cognitum et volitum (quod iuxta phrasim Scoti nil aliud sonat quam id, quod iuxta communem modum loquendi vocatur esse obiectivum cum habitudine ad determinatam existentiam pro tali differentia temporis) importat necessitatem, et immutabilitatem, non simpliciter, et primariam, sed secundariam, sive accessariam, eo quod accedat enti creato a decreto obiective re immutante ad infallibilem futuritionem, immutabilitas et necessitas non simpliciter, sed ex hypothesi.

Quod satis enodant illa Scoti verba: Nec tamen est mutabile; quia secundum illud esse diminutum, respicit extremum immutabile; mutatio in aliquo inquantum respicit aliud, non potest esse sine mutatione in illo.

Ubi demonstrat, esse obiectivum (quod vocat diminutum, eoquod non sit ens simpliciter et realiter existens, sed obiective tantum mutatum ut pro aliqua temporis differentia existat,) nancisci immutabilitatem de inesse, et secundum quid, quia si mutaretur ad non fore illud esse diminutum, vel obiectivum destinatum ad fore, etiam subiiceretur mutationi absolutum propositum divinae voluntatis, quod incendit rem sub ista mutatione obiectiva, quae a decreto petitur.

27 Adnotandum praeterea in textu numero 21. quod ut diluat Scotus oppositionem eam, quam formauerat contra conciliationem libertatis, et praescientiae, quae talis erat. Omne scitum a Deo fore, necessario erit: A est scitum a Deo fore (verbi gratia Petrum consensurum vocationi) ergo Petrus, necessario respondebit vocationi. Ut ergo praedictam oppugnationem euaderet, et prosterneret, optimam constituit regulam constituentem: nil concludere mixtionem praemissarum ex necessario simpliciter, et necessario tantum ex hypothesi, vel de inesse, ad inferendam in conclusione necessitatem simpliciter: sed exposci necessitatem simpliciter in utraque praemissa, ut conclusio prodeat simpliciter necessaria.

Quod elucidat Scotus praedicta instantia; Omne quiescens de necessitate non movetur; lapis in centro terrae est quiescens; ergo de necessitate non movetur. Conclusio non sequitur, et tamē minor semper est vera, non tamen necessaria vera.

Ubi eo agit, non obtinere conclusionem inferentem, lapidem de necessitate simpliciter non moveri; quo minor illa, lapis in centro terrae est quiescens, non importet necessitatem simpliciter, sed de inesse, sive ex hypothesi. Quod scilicet, dum lapis est in centro, non movetur; quia tamē absolute et simpliciter extrahi valet a cētro, ita absolute, et simpliciter non quiescere potest.

Ita in proposito (inquit Scotus) licet illa minor de inesse (verbi gratia Petrus respondebit vocationi,) sit simpliciter vera, non tamen est necessario vera: Potest enim Deus non scire A (verbi gratia, Petrum consensurum vocationi) sicut potest non velle A (scilicet assensum Petri) propter contingentiam, quae primo est in voluntate, et ex hoc concomitatur in intellectu.

Quia cum apud Scotum non sit alia ratio determinatae scibilitatis in futuro cōtingenti quā mutatio obiectiva, quae a decreto effluit; sicut Deus mutans obiective Petrum ad assensum determinatione de inesse, valuit eundem Petrum ad dissensum immutare, ita enuntiatio illa de futuro, Petrus consentiet, quae de inesse est vera, y absolute, et simplicer potuit veritatem determinatamque scibilitatem non sortiri, ac proinde et a Deo nõ praesciri: licet necessario praesciatur in sensu cõpositionis, vel ex hypothesi decreti, sicut et enũtiatio est determinata ex hypothesi et de inesse.

Accurata Scoti obseruatio explanans; cur iudicium Dei sit simpliciter infallibile, esto quod obiectum affruatur absolute, et simpliciter contingens adfore, et non fore?

28 SED oppones contra Scotum; quod propositio de futuro contingenti ita erit de inesse, quod absolute, et simpliciter potuit non esse; ergo et praescientia Dei, licet in sensu compositionis sit vera, potuit tamẽ falsificari, ob mutationem obiecti.

Respondetur; quod tunc falsificatur iudicium, quando manente eadem terminacione iudicii ad obiectum; aliter se habet obiectum, quam per complexionem exprimitur. Quia tamen data illa suppositione, quod Petrus obiective immutatus de inesse ad assensum; dissentiret (sicut absolute et simpliciter est possibile, licet in sensu compositionis sit implicatorium) sicut tunc alia esset terminatio decreti, et scientiae Dei ad distinctum obiectum, nimirum ad dissensum; ita nec deceptio aut falsificatio irrepere posset in eamdem terminationem divinae voluntatis, ob obiecti mutationem, siquidem alia esset divinae voluntatis terminatio.

In illa enim suppositione, sicut libera ordinatio divinae voluntatis, quae suppeditat praescientiae medium percipiendi futurum contigens, non decerneret assensum Petri, sed dissensum illius; ita et scientia visionis non terminaretur ad assensum, sed ad dissensu: ac proinde nec falli posset, quia non esset eadem terminatio scientiae ad obiectum aliter se habens, sed distincta terminatio ad diuersum obiectum.

29 Rem mira eruditione absoluit Scotus in praecitata dist. 39. quaest. unica sub num. 27. §. similis est ratio in mixtione de contingenti, et de inesse. ubi inquit.

Non enim sequitur; Deus non potest decipi; et A potest non fore: ergo Deus non scit A fore. Sed sequitur; quod non necessario scit A fore.

Quod apparet, quia si intellectus meus semper sequeretur mutationem in re; ita quod te sedente opinarer te sedere, et te surgente opinarer te surgere, non posset decipi. Et tamen ex istis; tu sedes pro A, et non possum decipi; nõ sequitur; ergo necessario scio te sedere pro A.

Ita in proposito; licet intellectus divinus non sequatur res, sicut effectus causam, tamen concomitantiae est ibi, quod sicut res potest non esse, ita intellectus divinus potest non scire; et ideo nunquã sequitur quod intellectus divinus cognoscat rem aliter quam est; et ideo nunquam possunt simul stare ista, quae requiruntur ad deceptionem.

Sed sicut res scita potest esse, ita Deus potest eam scire; et sicut res scita potest non esse; ita Deus potest eã non scire, et si non erit, non scit.

30 Ex constitutis de mente Scoti, optimam conciliandae libertatis cum actibus liberis voluntatis, et scientiae divinae, rationem; ita producimus.

Scientia et voluntas Dei, ut obeunt liberam terminationem ad contingentia obiecta, non referunt necessitatem simpliciter, sed tantum ex hypothesi, et de inesse; igitur nec inferunt necessitatem simpliciter, sed tantum in sensu composito motionis concursuum, quae non tollit liberi arbitrii functiones. Antecedens patet ex verbis Scoti trascriptis sub n. 24.

Licet illa minor de inesse sit simpliciter vera, non tamen est necessario vera; potest enim Deus non scire A, sicut potest non velle A, propter contingẽtiã quae primo est in voluntate ad obiecta secundaria, et ex hoc concomitanter in intellectu, sicut prius expositum est. Ex quo Scoti pronunciato a nobis elucidato sub n. 27. sequentem formo probationem.

Quia licet scientia et voluntas Dei, inquantum exprimunt intrinseca praedicata vitalitatis apprehensivae, et appetitivae, imbibant eamdem necessitatem in essendo, quam importat ipsamet Deitatis substantia; at ut involvunt extrinsecam terminationem ad obiecta contingentia, solum connotat necessitatem illa de inesse, et ex hypothesi, quam praeseferunt res ipsae ad futuritionem immutatę. Sed talis determinatio tantum est de inesse actualis concursus, et in sensu compositionis, praemittens preparationem motionis Dei ad utrumlibet in actu primo; non autem contractio pertinens ad ordinem potentiae; sive per modum actus primi ut in superioribus patefecimus; igitur liberum arbitrium necessitatur tantum in sensu composito, vel ex hypothesi suae cooperationis, et praenotionis concursus, quae non fit prior ipfomet assensu prioritate separationis, nõ tamen ex praesuppositione alicuius formae, aut quasi formae agendi, quae cõtrahat in sensu diuisionis, vel separationis ab actione, qua se exercet liberum arbitrium, et explicat ad actum secundum.

Quam rationem conciliandi libertatem cum praedeterminatione tradit Petrus de Lorca. 1. 2. tom 2. sect. 6. de Gratia. disp. 21. sub §. Explicatur concordia libertatis cum auxilo efficaci. ubi habet.

Non existimandum est, hoc auxilium esse aliquam qualitatem per modum actus primi determinantem voluntatem, ut quidam praue philosophantes dicunt. Haec enim auferret libertatem. Quia quacunque ratione voluntas ante operationem ipsam intelligatur determinata aufertur libertas, non minus quam si operaretur in somno; sed auxilium hoc est motio actualis ad operationem, quae nihil aliud constituit in voluntate quam ipsam actionem; quae tamen a Deo est prius, non prioritate instantis in quo, sed a quo. Cum igitur hoc auxilium non per aliud determinet voluntatem, quam per operationem ipsam, non aliam necessitatem inducit, quam eam, quam actualis operatio inferre solet, quae est illa, quae id quod est, quando est, necesse est esse. Haec autem est necessitas secundum quid, quae nulla ratione contingentiae opponitur, alias nullus esset actus liber; nam quandocunque voluntas operatur, haec necessitas operatione ipsa inducitur, et per eã determinatur ad unum. Hactenus Petrus de Lorca.

Ubi circa illa verba. Necessitas operatione ipsa inducitur, item et circa antecedentia, cum igitur hoc auxilium non per aliud determinet voluntatem quã per operationem ipsam. Obseruãdũ est; quod si praedictus author velit quod nomine auxilii, vel motionis divinae, accipienda sit ipsamet operatio voluntatis nostrae prout a Deo; qua ratione a Neotericis actio Dei non differt ante intellectum ab operatione creaturae; talis modus praedeterminandi physice nobis non arridet. Cum implicatorium censeamus, quod actus secundus liberi arbitrii creati praemoveat physice et realiter suum principium, ut efficiat realiter, et physice eumdem actum secundum ut a libero arbitrio procedentem. De quo egimus in hac distinctio. de Scientia contingentium absolutorum, art. 2 sub numero marg. 7. et 26.

Si vero per praedeterminationem Dei concurrentis, intelligatur praemotio ea concursiua, quae praelatur a volitione divina inquantum obit vicem actionis et concursus ad extra; talis praeterminatio sustinetur de mente Scoti, qui asseuerat, actionem Dei esse volitionem eius ut terminatam ad extra. In quo et consentientem habemus Sanctum Thomam, ut liquet ex illius testimoniis a nobis transcriptis, in hac dist. art. 1. sub num. marg. 12. ubi etiam ostendimus, non colligi praesentiam realem termini creati ab aeterno, quam producunt aliqui Neoterici Thomistae, eo quod apud S. Thomã, actio Dei sit ipsamet aeterna Deitatis substantia.

31 Sed occurres; nos in praedicta probatione pro certo assumere id, de quo praecipua cum adversariis intercedat dissertatio; cum eam appellemus necessitatem secundum quid, quae apud illos serio asseritur necessitas simpliciter, et suppositio antecedens, non consequens; eo quod apud nos praebeat medium praesciendi futura, volitio Dei non involvens hypothesim cooperationis causae creatae a libero arbitrio purificandam, sed praestituens absolute futuritionem actuum nostrae voluntatis. Atqui haec est suppositio causae, et quae non subiicitur nutui liberi arbitrii; igitur est suppositio antecedens, vel quod apud Anselmum, illa sit suppositio antecedens, quae est suppositio causae.

Respondetur, quod ut liquet ex his, quae fuse exarauimus, in articulo praecedenti, cum determinatio divina contrahens voluntatem nostram ad alteram partem contradictionis, supponat concursum Dei in actu primo ad contraria, et contradictoria expeditum, eo a vero distat quod tollat potestatem simpliciter ad utrumlibet, quod potius liberum arbitrium in proximo procinctu ad utrumlibet paratum contrahat per modum actualis cooperationis. Quod autem determinatio Dei per modum concursus non subdatur causae secundae ut purificanti conditionem de cooperando, si voluntas creata velit, ita ut poni, aut tolli queat de inesse, et de facto pro arbitratu voluntatis creatae: Id attinet ad primae causae maiestatem, et independentiam, insuper et ad essentialem entis participati conditionem; alias prima causa non esset prima, sed potius causa creata tollens, aut purificans conditionem. Insuper, et operatio exercita liberi arbitrii, quae purificaret conditionem potentiae divinae tantum conditionaliter applicatae, non intelligeretur prodire a Deo saltim pro primo illo signo purificationis, et contractionis potentiae divinae conditionaliter applicatae; ut ex Aureolo demonstrauimus in articulo praecedenti.

Responsio ad fundamenta adversariorum contra conciliationem libertatis cum determinatione primae causae iuxta sensum Scoti.

32 QUARE Ad primum argumentum Vazquez dicimus; suppositionem divinae volitionis praestituentis alteram partem contradictionis simul in eodem instanti in Quo, sive durationis cum voluntate creata et oblato et expedito concursu ad utrumlibet, non esse suppositionem antecedentem, quae laedat libertatem; alias etiam voluntas de praestando concursu ad talem actum determinatum; praepediret functiones liberi arbitrii; quod tamen esse falsum satis superque constat ex dictis contra Vazquez in articulo praecedenti a numero 101. usque ad 103. et constabit etiã ex dicendis infra; cum tamen volũtas cõcurredi in actu exercito, importet cõcursum determinatum.

33 Ad secundum argumentum ex Anselmo; quod ibi nomine suppositionis antecedentis, quam improbat, intelligit suppositionem formae, quae praecedat rem per modum actus primi affigentis voluntatem nostram ad unam partem contradictionis; non vero respuit formam divinae volitionis determinantis voluntatem creatam extrinsece per modum concursus; alias etiã exploderet Anselmus ut contraria libertati volũtate Dei, nõ de praemovedo, sed de praestando cõcursu exercito et cõtracto; cü haec volũtas nõ sequatur rem (ut loquitur Anselmus) sed potius faciat rẽ; et volũtas praestãdi concursum exercitum nequeat esse decrecum cõserẽdi cõcursum indetermiad varias species, ut ostendimus sub n. 38.

Unde ad instantiam obiicientem discrimen, quod intercedit inter decretũ, quod est ratio practicae veritatis et determinationis futuri contingentis; et scientiam visionis, quae est meraspeculatiua intuitio eiusdem veritatis.

Dicimus nos disparitatem fateri, quantum ad id, quod libera Dei determinatio non praemittat veritatem futuri contingentis, sicut illam supponit scientia visionis: inficiamur tamen, suppositionem decreti per modum concursus sufficere ad inferendam vim absolute et simpliciter voluntati, si praemittatur proxima expeditio liberi arbitrii in ratione actus primi ad utrumlibet.

Ad alteram instantiam, quam petit Vazquez ex lapsu haereticorum aucumantium, nos ab extrinseco Dei beneplacito adigi ad malum. Dicimus, haereticos respuere potestatem proximam ad utrumlibet nostrae voluntatis, sicut et expeditam divini concursus in actu primo apparationem ad contraria, et contradictoria ante exercitum influxum et in sensu diuisionis vel separationis ab actu secundo. Quare liberum arbitrium seruum arbitrium impudentissime appellant, et adactum sive affixum tali operationi, eo quod Deus ante exercitam operationem praesto non sit creatae voluntati ad oppositum, sed liberum arbitrium in actu primo necessitatum a principio extrinseco asseruerent; nos vero proximum liberi arbitrii procinctum ad utrumlibet Catholice sustinemus, sicut et expeditionem divini concursus in actu primo ad utrumlibet ante aditum exercitium ad alteram partem contradictionis, ut liquet ex dictis in arti. praecedenti sub num. 105.

Caeterum quia Adversarii cauillantur, praedeterminationem concursum per absolutum Dei propositum fauere Caluino; sciant, vel sic reconueniri, quatenus ex pronuntiato inficiante, constare libertatem cum voluntate Dei antecedente efficaciter ad actum, sequentia erumpant asserta. Non constat libertas cum voluntate Dei antecedente efficaciter movente; sed in homine datur vera libertas: igitur in Deo non admittitur voluntas proueniens efficax. Conclusio est Pelagii, minor autem de fide, quod scilicet detur liberum arbitrium; unde inferri videtur ut maior propositio nō sit admittenda.

Similiter ex maiori illa propositione Non constat libertas cum voluntate Divina antecedente, et efficaciter movente: Sic pro Caluino argui potest. Non constat libertas creati arbitrii cum voluntate divina praeveniente antecedenter et efficaciter; sed Deus excitat voluntatem creatam per gratiam praevenientem efficacem: igitur nō datur liberum arbitrium.

Conclusio est Caluini; minor est de fide: igitur maior propositio absolute admitti non potest.

Acrius in Adversarios inuehitur Ioannes de Sancto Thoma transferibens fragmentum disputationis habitae coram Summo Pontifice, et ab illo assignatis huius controversiae iudicibus; ut videre est apud authorem praedictum 1. par. quaest. 14. disp. 20. ar. 7. sed in hac re temperate, et caute loquendum est.

34 Ad tertium argumentum patet ex praemissis in 5. artic. huius distinct. a numer. 32. usque ad 34. inclusiue; ubi late ostendimus, quod si Deus non praestitueret absolute motus voluntatis nostrae, sed offerret concursum pro voto, et arbitratu voluntatis creatae contrahibilem; esto quod Deus esset agens necessarium, voluntas creata libere operari posset. Inibi etiam egimus; voluntatem nostram in ea hypothesi, in qua a Deo necessitaretur; non aliter se habituram ex parte actualis influxus, quam tum ad physicam, et intrinsecam mutationem actus, quam se gerit modo, quando libere influit; licet aliter se haberet ex parte actus primi; et etiam ex parte actus secundi, quoad absimilitudinem moralem, et extrinsecam, quam exprimit actus necessarius, vel libere elicitus. Qualiter vero cum his constet libertas nostrae cooperationis, ibi referauimus; illa adi, ne eadem inculcare cogamur.

Ad confirmationem. Respondetur; quod Deus per voluntatem suam extrinsecam, absque intrinseca immutatione creatae voluntatis, posset eam necessitare, seu in actu primo affigere ad alteram partem contradictionis; (si immediate per suam potentiam suppleret causalitatem effectivā illius qualitatis de specie potentiae, quae in actu primo adigeret vel affigeret voluntatem creatam ad una partem cōtradictionis)at in ea hypothesi non expediret Deus concursum in actu primo praestãtem ad contrariaetcõtradictoria, sicut de facto apparat. Ac proinde,valde dissidet Deus praemovẽs per modum actus secũdi volũtatẽ nostram, a motione volũtatis creatae dum captiuat intellectum ad assentiẽdum obiecto credibili, vel necessituat potẽtiam locomotiuã ad motũ. Quia voluntas ita vincit et alligat potẽtias subditas,ut non offerat per liberũ propositum motionem ad utrumlibet in actu primo et in sensu diuisionis, sicut divina volũtas ex vi decreti liberi praeparat expeditque concursum in actu primo ad cõtraria et cõtradictoria indifferẽtem ante exercitum influxum; quia licet liberum arbitrium determinetur a Deo,sed cõtrahitur per ipsammet motionem concursiuam, atque adeo non contrahitur potestas ad oppositum ante exercitam cooperationẽ ad alteram partem contradictionis.

Si autem obtrudas eam hypothesim, in qua voluntas creata per liberũ propositum expediret motionem potentiis subditis ad utrumlibet: et postea per aliud decretum affigeret potẽtias, et quasi captiuaret eas ad unum oppositorum.

Respondetur, omnino commentitiam esse apparationem huiusmodi motionis voluntatis respectu subiectarum potentiarum, quae cum non sint agentia libera,sed necessaria, non uẽdicãt compositionẽ imperii volũtatis ad utrumlibet, sed ad determinatum actum sibi ab imperio voluntatis praescriptum.Deinde quod cum voluntas contrahat subditas potentias prout sunt in actu primo,vel in sensu diuisionis,vel separationis talium potentiarum ab exercitio suarum operationum;si voluntas appararet motionem ad utrumlibet,et etiam per imperium contraheret determinate ad unum,darentur duo proposita ex aequo pugnãtia circa potentias subditas,ut existunt in actu primo, et in statu diuisionisetseparationis ab operatione exercita;quod est implicatorium, et chymaericum. Quod aliter sit in compositione potentiae divinae cum libero arbitrio creato ad utrũlibet in actu primo(quae compositio attinet ad actum primum,dum liberum arbitrium existit diuisum ab exercitio cooperationis) et in praemotione concursiua, quae non contrahit nisi in sensu compositionis ad operationem exercitam, et ideo non contradicit apparationi cõcursus ad utrumlibet in actu primo,et in sensu diuisionis.

35 Ad quartum argumentum ext n. 7.dicimus; quod si alicuius esset ponderis,etiam adversarios perstringeret, cum congruitatem vocationis petant a praeparatione concursus Dei cũ praescientia conditionata consensus. Quae ratio agẽdi usurpata in tota ea uniuersalitate influxus, quae abstrahit a causalitate naturali, et supernaturali;etiã congruit nostrae voluntati,estoquod in malum prolapsa non esset; imo et de facto reperitur in influxu Dei ad actus honestos ordinis naturalis ex praescientia consensus:insuper et extendi posset ad concursum ad materialia actuum prauorũ ex conditionali etiam praescientia nostrae cooperationis.

Quare,sicut Suarius congruitatem vocationis auxilii supernaturalis praevenientis non reuocat in solã praeparationem concursus Dei cum praesciẽtis cooperationis voluntatis creatae; sed in talem rationem operãdi supernaturaliter ex praesciẽtia nostrae cooperationis. Ita et nos,licet praemotionem concursiuam ut sic, secundum quod praescindit a praemotione naturali,et supernaturalis ordinis,non petamus a fragilitate naturae lapsae, vel a conditione principii supernaturalis, sed a ratione agentis participati, sive causae secundae:praemotionem vero supernaturalem ex indigentia et labilitate naturae ad superandas oppugnationes daemonis, et eleuationi serie operationis supernaturalis, metimur.Pro dilutione oppositionis ultimae, ostenditur, quod nõ minus urgeat laesionem libertatis, supposita prioritate (a Quo) inter concursum Dei, et creaturae, quam denegata prioritate naturae ex parte actionis liberi arbitrii contrahentis quasi potentialitatem divinae voluntatis ad utrumlibet: vel in voluntate praestandi concursum exercitum.

36 AD ultimum arg. ex nu. 5. miror quod ea cõtetione nobis ab adversariis obiiciatur, cum eos aequaliter urgeat in vocatione cõgrua, sine qua auxiliũ sufficiẽs de facto nõ operabitur, licet Catholice ab adversariis sustineatur vis et praestãtia talis auxilii ad actũ supernaturalẽ; eo quod ad illũ proxime cõferre valeat, esto quod sine vocatione cõgrua nũquam reducatur ad actum. De quo dixi in praedicto ar. 5. sub n. 31. sed libet re iterũ attingere, quam versat Vazquez. 1. p. disp. 98. cap. 8.

Obiici enim potest; disparẽ subesse rationẽ inter auxiliũ sufficiens carens physica praemotione Dei; et auxilium sufficiẽs orbatũ vocatione cõgrua. Eo quod in potestate nostra positũ non sit componere motus indeliberatos sanctuarũ illuminationũ et inspirationũ cũ physica praemotione ad operandum; nobis vero integrum sit quod vocatio nostra cõgrua sit, vel incõgrua. Cum enim congruitas vocationis trahatur a conditionata praescietia cõsensus; certitudo vero praescietiae a determinatione futuritionis rei; et tãdẽ futuritio assensus subiatur nutui liberi arbitrii; accedit inde, ut in potestate nostra sit congrue, vel incongrue, operari, sicut et libito creatae voluntatis subiicitur rem fore, aut non fore.

Respondetur, quod esto quod futuris conditionatis inesset determinata veritas, quae non efflueret a decreto libero conditionato antecedente veritatem, et determinationem huiusmodi obiectorum, quod tanquam falsum explodimus in dist. sequẽti de scientia conditionatorum; adhuc nulla ratione defendi potest, quod hominis nutui subiiciatur cõgrua, aut incõgrua vocatio. Quia cũ auxilium sufficiens, quo donamur a Deo, consistat in actibus indeliberatis illustrationis ex parte intellectus, et inspirationis ex parte voluntatis, qui ideo a nobis sine nobis fieri asseruntur, eo quod indeliberate a facultatibus vitalibus cum supernaturali Dei concursu efficiantur: sicut motus primo primi non subduntur libero arbitrio, ita nec illi subiici possunt motus indeliberati gratiae praevenientis cum vocatione cõgrua. Quod ita certum est, ut adversariis refelli nõ possit.

Quare Vazquez loco citato, sub numero. 50. id candide profitetur; inquiens. Esse vocationem congruam, aut non congruam, ex libero pendet arbitrio, sicut rem fore, aut non fore; tametsi ex eo non pendeat, eam vocationem nobis concedi, quae in nobis congrua futura est.

37 Si ergo infra nutum liberi arbitrii non est, donari a Deo congrua vocatione; et sine vocatione congrua nunquam respondebit, vel audiet vocem vocantis; quamuis altius intonet, et affectatam peccatoris surditatem superare contendat; sicut igitur in potestate liberi arbitrii non est componere auxilium sufficiens cum congruitate vocationis, ita nec in manu consilii sui erit, quod sufficiens ter, et proxime conari queat in supernaturalem operationem. En qualiter adversarii eisdem tricis se implicatos aspiciunt, quibus nos intricatos volunt.

Quare, sicut ipsi Catholice tutari coguntur proximam praestantiam auxilii sufficientis ad operandum, quamuis sine congrua vocatione nunquam operetur actu; ita et nos auxilii sufficientis vim defendimus, quamuis non sit in potestate nostra taliter, vel taliter a Deo praemoveri, et semota praemotione, nulla sufficientia auxilii conferat ad actualem influxū, licet ad illum proxime coferre possit.

33 Sed age; cum praemotio ea, quā astruimus, nō sit per modum actus primi, sed actuālis concursus, si ob prioritatem a Quo, vel naturae, asseri posset taliter libero arbitrio non attemperari vel libertatem seruare; eo quod libito et arbitratui nostrae voluntatis pleno iure nō subiaceat quodad positionem et negationem eius, ita ut tolli possit de inesse, vel in actu exercito, et cōposito sensu: quāuis alias asseueretur, praemotione a Deo praestari iuxta liberi arbitrii taliter circūstātionati exigentiam et cū contingētia de possibili, et in sensu diuisionis; sequeretur, aut quod determinatio nostra esset prior natura influxu Dei, ut voluit Corduba; vel quod Dei concursus actuālis non subiiciatur arbitratui voluntatis creatae; quod ita expendo.

Quia, ea tātum ratione cōcipi posset cooperatio divinae volūtatis quasi subiecta libero arbitrio, ut pro nutu nostro tolli posset de inesse, et de facto; si nostrae volūtatis determinatio praeiret et volūtas divina, ex hypothesi pactionis de cōcurrēdo, sequeretur motione nostrae volūtatis prioritate a Quo antenerētē absolutū propositū divinae volūtatis de praestādo tali, et non alio cōcursu. Ita ut taliter exprimatur pactio illa Dei inita cum causa libera de cōcurrēdo; volo tale actum, si tu velis; igitur ista compositio ad operandum causae creatae et increatae, (ut pote quae involvat cōditionem, quae a causa libera purificari debeat) exposcit operationē creaturae praecedētē prioritate naturae influxū Dei; iuxta ea, quae contra Soariū et Herice egimus in art. 5. huius dist. a n. 20. usq; ad 22. inclusiue.

Si vero Deus, et creatura, aeque primo et absque ulla praesuppositione signi a Quo vel naturae, cōponātur vel cōueniant ad taliter operādū; qua ratione cōcipi valebit divina volūtas cōtracta a nostra operatione ad talē determinatā et absolutā intentionem, et exequutionem huius causalitatis ad extra, si nequeat se taliter determinare volūtas creata sine tali concursu Dei, et Deus pro suo arbitratu taliter cōcurrat non excitatus a liberi arbitrii cooperatione, nec subiiciens suum concursum praeeunti excitationi, vel contractioni liberi arbitrii. Cum intelligi non possit nostra determinata operatio se habere ut Quo, et ut ratio talis contractionis, siquidem non concipitur ut prior tali contractione voluntatis divinae; sicut et contradicit, quod apprehendatur nostra determinatio ut existens absque immediata dependentia ab actuali exercitaque terminatione divinae voluntatis cooperantis ad effectionem illius: et cum sola assignata et aptitudinali tendentia divinae voluntatis in actu primo, quae Deo inesse potuit circa res, quae nunquam existent in aliqua differentia temporis: ut diximus in praesenti ar. sub num. 16. ubi omnino versanda sunt loca mihi citata ex art. 6. sub num. 61. et 62. unde plures Iesuitae authores vi huius rationis expugnati, negant ad concursum ad materiale peccati contrahi Deum a libero arbitrio deficienti; ut patet ex praecedenti articulo sub num. marg. 78.

Quare Ludovicus Dolanus Capucinus acriter impetens praedeterminationem physicam, et immediatum Dei concursum ad actus liberos, recte infert contra illos scientiae mediae assertores, qui sustinēt cum Lessio, Deū non excitari nec contrahi a scientia cooperationis liberi arbitrii, ad talē speciem concursus; quod non minus laedatur libertas liberi arbitrii assignata praemotione, quam data immediata compositione ex aequo ad operandum inter Deum, et liberum arbitrium creatum. Ita enim habet in sua disput. Quadripartita, p. 2. capit. 3. prope finem.

Si Deus decerneret absolute se cōcursurum identificato influxu in negationē Petri; vel id faceret expectata determinatione, et cōsulta volūtate Petri, idest nō prius determinādo cuius modi cōcursū daturus esset, quā per scientiam conditionatam praevidisset aliquid in eiusmodi volūtate, unde rationabiliter excitaretur ad deserendum exhibendumque concursum unum potius quā oppositum. Vel id faceret eadem Petri volūtate non expectata nec consulta, sed omnino antecedentter ad illam, quia nō potest dari alius modus concurrendi identificato concursu; siquidem cōcurrere cōsultā, et concurrere non consulta voluntate contradictorie opponuntur. Et paulo post, ablegato cocursu Dei excitati, et coneracti ad tale determinata cocurredi ratione a praevisa cooperatione absoluta liberi arbitrii; eoquod no costet talis modus sentiendi cu comuni sentetia adstruete, esse implicatoriam determinatione et cooperatione exercita liberi arbitrii creati absq; actuali depedetia a divina voluntate, no ut indifferenti ad utrumlibet, sed cotracta ad alteram parte contradictionis; siquide implicat, quod a principio indeterminato, (qua indeterminato in actu secudo, et in sensu compositionis ad actione,) prodeat determinata depedentia exercita cooperationis liberi arbitrii a Deo, ut non semel ex Aureolo euideter ostedimus: postea subiicit Dolanus cotra sentetiam admittete Dei cocursum immediatu ad aetns liberos cu simultate naturae non explorata a Deo per absolutã praescietiã libori arbitrii cooperatione. Si vero decerneret cõcurrere nõ expectata, nec consulta voluntate Petri, non esset illi libera, nec cõsequenter imputaretur illi ad culpam, sed soli Deo.

Quamobrem in eo sensu sumus, (ut saepe obseruauimus,) quod si molitiones adversariorum aliquid pro iure libertatis obtinerent contra concursum Dei prioritate a Quo, sive naturae, antecedentem liberi arbitrii cooperationem; etiam conuellerent immediatum Dei concursum, non solum ad materialia actuum prauorum, sed etiam ad cunctas operationes liberas: aut igitur adversarii adhaereant Aureolo, aut a criminationibus laesae libertatis abstineant contra assertores solius praemotionis concussiui. De quo vide quae egimus ex Scoto in hoc art. sub n. marg. 4. retorquentes ratione contra Vazquium et asseclas.

Praeterea insto contra istum modu componendi ex aequo potentiam Dei ad concursum cum libero arbitrio creato: quia Deus taliter componens se ad concursum, offert tantum causalitatem determinatam ad talem speciem; et sequeretur, quod ita praedeterminaret liberum arbitrium per immediatum concursum sicut per praemotionem concursiuam, ut expresse admittit Soarius a nobis transcriptus infra sub n. 57. huius ar. et etiã ex Scoto ostendimus in n. mar. 4.

Aut offert apparat ve concursum ad varias species indeterminatum; et sequeretur, quod talis concursus esset potentialis, et signatus, non tamen contractus et exercitus, cum liberum arbitrium nequeat se actualiter exercere simul et semel ad contraria, et contradictoria; ac proinde inferretur, quod contra Soarium inferebamus, quod liberum arbitrium se explicare posset ad exercitum influxu cum sola aptitudinali, et signata dependentia a potentia Dei, et quae subsistere posset circa alias species operationum, quae non eliciuntur de facto.

Sequeretur praeterea id, quod sub numer. 57. huius arti. premimus contra Soarium; quod Deus non concurreret immediate ad substratum peccati; quia actio Dei ad extra idẽtificatur realiter cum operatione creaturae apud Soarium et asseclas, et concursus determinatus ad talem speciem (qualiter segerit liberi arbitrii cõcursus) et concursus indeterminatus, nequeant identificari.

Unde ratio ea, quae militat contra praemotionem concursiuam, etiã perstringit concursum Dei cum causa libera; eoquod, aut necessario pronuntiandum sit (ut actio Dei subiiciatur potestati voluntatis creatae in sensu adversariis intento) quod prius prioritate signi, vel naturae, nostra voluntas se determinet, contrahatque Deum ad talem ratione agendi; ut volebat Corduba supra expugnatus. Vel si concursiua causalitas, absque ullo praesuppositionis signo, aeque simul a Deo, et creatura effluat; non apparet ratio, cur potius cõtractio ad talem speciẽ actus deseratur arbitratui creaturae, quã nutui Dei: si creatura prioritate a Quo nõ anteuertat Dei actione, ut ratio talis determinationis.

Quantu ad Scotum vero attinet; cõstat aperte censuisse, non esse contra rationem libertatis cõtractionẽ causae primae tollentem contingentiam ad non esse in actu secundo, et composito sensu; licet sit contra rationem libertatis, contractio a causa inferiori tollente contingẽtiam ad non esse. Ut liquet ex textu transcripto *in hac dist. art. 2. sub numer. marg. 15. in fine eiusdem numeri.*Ad instantiam illam ex num. 10. de igne orbato actuali auxilio, vel concursu ad ignefaciendum; qui simpliciter, et proxime valens ad agendum renuntiari non debeat, sed solum remote, quamuis actualis concursus non conferat ad posse operari, sed actu agere. Eo quod virtus proxime operatiua cuiuslibet causae secundae, eam referat connationem, et habitudinem ad praemotionem primae causae, ut absque illa haberi non debeat proxime praestans ad agendum, sed solum remote. Igitur, estoquod praemotio actualis videatur non attinere ad potentiam agendi in causa libera; eo tamen aestimandū est agens liberum absque morali, et proxima potētia ad agendū, quo in illius potestate positum non sit taliter, vel taliter praemoveri.

Respondetur, omnino disparem rationem in utroque principio, naturali et libero, intercedere in illa hypothesi, in qua Deus ignem orbaret actuali concursu. Quia si Deus pro solo suo nutu, et nō exigēte causae secundae inclinatione, imo et cōtra inclinationem eius, decerneret, in actu secundo non cōcurrere cum igne ad agendum; nec etiam in actu primo potentia Dei, vel facultas exequens eius, componeretur cum igne ad operandum. Futilis enim esset, ea voluntas a se apparandi concursum igni in actu primo, si praeordinasset negationem concursus in actu secundo; etiam a se, et non exigente conditione causae secundae, imo et contra inclinationem eius in actu primo affixae, et determinatae ad unum. Cum autem potentia proxima cuiuslibet causae creatae necessariae, exposcat ad agendū connotet ve compositionem potentiae exequutiuae, ut determinatae ad unum per modum actus primi; si tolleretur talis coniunctio, vel apparatio proximae virtutis divinae ad operandum cū agente necessario, etiam necesse est potentiam proximam auferri in causa creata.

At quando Deus actu non praemovet causam liberam ad talem speciem actus, verbi gratia, ad bonum morale, sed praedeterminat ad substratū actionis peccaminosae, ob exigentiam labilitatis principii liberi; talis voluntas actualiter denegans praemotionem ad bonum, ob principii liberi defectibilitatem, non opponeretur eidem voluntati divinae componendi potentiam suam, vel facultatem exequutiuam eius in actu primo cum causa libera ad utrumlibet. Quia bene constat, praesto esse Deum, quantum est a se, creatae voluntati ad utrumlibet in actu primo, et creatam voluntatem in actu secundo contrahere ad alteram contradictionis partem: taliter exposcente liberi arbitrii propensione, cuius sinus, et ambitum callet Deus per comprehensiuam scientiam. Sicut et constat cum voluntate concurrendi determinate ad unum, quod Deus praesto sit ad utrumlibet in actu primo; quod recipi debet in sententia Scoti, qui ante praemotionem exercitam liberi arbitrii creati, aperte profitetur apparari libero arbitrio concursum ad utrumlibet in actu primo, ut non necessitetur in actu primo liberum arbitrium a principio extrinseco.

Fundamenta ad ultimam instantiam Adversariorum eneruandam, ubi agitur contra Vazquium, quod voluntas non necessario sequatur expressiorem, aut attemparatiorem, propositionem obiecti.

Quia pro cōfirmatione ultimae rationis in oppositū sub n. 11. praemisimus; quod ut oppositae sentētiae assertores defenderēt, vim et praestātiā ad operādū auxilii sufficientis perstare absque physica ulla praemotione; cōsequēter conati sunt, quod virtus auxilii sufficientis ea esse debet, (ut absolute et simpliciter sufficiens sit proximeq; conferre valeat ad obtinendā cooperationem supernaturalē) quod in eo, qui obtemperat vocationi, nil physicę praemotionis supernaturalis accedat.

Ex quo etiā inferunt, quod auxilium sufficiens tale est, ut data omnimoda aequalitate physica, quae sit realiter distincta ab actu secundo actualis cooperationis liberi arbitrii, possit de facto altera voluntas renuere, altera vero obedire. Urget vis propositionis obiectionis, ut haec breuiter absq; dissertationum strepitu attingamus, vel quasi a longinquo salutemus, spectata ea sola compositione divinae motionis, cum libero arbitrio, quae etiam intra seriem liberae operationis naturalis ordinis subsistere posset; supresso examine energiae specialis auxiliorum gratiae. Quare nec ex Sacra Scriptura, neque ex Patrum testimoniis adorimur adversarios, nec aliis excursionibus eos impetimus, quae ex principiis reuelatis hauriantur; sed ex illa tantum ratione praemotionis concursuae, per modum merae actionis, quae circa operationes naturalis ordinis peritare posset: ablegata omni praedeterminatione per formam impressam creatam: quae et praestamus ob doctrinae cosequentiam, quousque haec liceat in discussionem vocare. Nec enim difficultate vacat, quid iuxta principia Scoti sentiendum sit stabilite; praecipue circa praedeterminationem voluntatis a supernaturali motione, (inquantum a naturali subordinatione causae secundae colligi valet) aquanam cooperante gratia praestetur, intrinseca, vel extrinseca?

40 Ubi in primis pro certo constitui debet id, quod praelibauimus; nimirum procedere dissidium de aequalitate physica formae, quae distinguatur realiter a creata cooperatione liberi arbitrii in voluntate consentiente, et dissentiente. Si enim aequalitas ista complecti posset impulsum supernaturalem voluntatis cooperantis, omnino rueret suppositio aequalitatis auxilii in voluntate renuente, et obtemperante; cum voluntas obediens donetur auxilio comitanti, vel gratia cooperante; voluntas vero dissentiens non donetur, ut perspicuum est. Quamobre hypothesis illa de aequalitate auxilii in voluntate respuente vocationem, et praestante consensum, procedere solum potest in ea immissione donorum gratiae, vel compositione intrinseca, vel extrinseca auxiliorum, quae sit distincta realiter ab impulsu supernaturali voluntatis assentientis: quibus suppositis.

41 Omnes illi authores, qui assuerant, voluntatem nostram praedeterminari a Deo per immissionem alicuius virtutis, vel qualitatis de specie potentiae, constituentis voluntatem creatam in proximo procinctu ad agendum, vel complentis illam in esse principii proximi cooperationis supernaturalis; consequenter respuunt suppositionem illam physicae aequalitatis in obtemperante, et renuente voluntate; eo quod aestiment implicatorium ex hypothesi, vel in sensu compositionis, quod obnitatur voluntas a Deo physice praemota in actu primo proximo ad assensum. In quo consequenter procedunt ad suam sententiam, cuius fundamenta proposuimus in ar. 2. huius dist. n. 6. et 7. quae consutauimus ibidem a numer. 19. usque ad 22. inclusiue; quare mitto haec, et ad alia propero.

42 Gabriel Vazquez, 1. part. quaestion. 23. disp. 98. per totam, licet inficietur physicam praedeterminationem, per quam voluntas nostra cum sufficienti auxilio, aut proxime compleatur ad operandum, aut applicetur; asseuerat tamen, eum, qui de facto couertitur, non solum accipere a Deo maius donum in ratione beneficii; eo quod conferatur homini a Deo lubente, et praescio, illa excitatio, cui infallibiliter consensura sit voluntas, (nil enim libere donat, qui non habet scientia valoris beneficii exhibiti) sed quia is, qui obtemperat, expressiorem boni cogitationem accipiat, quam is, qui renititur.

Explanatio medi dictu Vasquez

Quae maior expressio posita non est in hoc, quod illustratio supernaturalis indeliberata, quae ad gratiam praevenientem sive excitantem spectat, sit intensior in homine assentiente, quam in renuente, (fieri enim potest, ut intensior repraesentatio sit minus congrua) sed in speciali modo expressionis obiecti, qui magis conveniat ad alliciendam voluntatem taliter affectam ad prosequutionem boni, vel fugam mali.

Ita Vazquez capit, 7. sub nu. 46. qui innititur illi pronuntiato, quod praedicto authori ita familiare est, ut pio axiomate sit; quod nimirum omnis peccans necessario aliquem defectum considerationis in intellectu patiatur. Quo fit, ut data aequali expressione, et illuminatione ex parte intellectus suggerentis bonum; data etiam pari propositione obiecti turpis incitantis ad malum; euenire nequeat, ut altera voluntas obediat, altera resistat.

S. August. Obiectio. 43 Quod firmat Vazquez authoritate Augustini. Tomo 7. lib. 2. de peccatorum meritis, et remissione. cap. 17. ubi cũ interrogasset: Cũ voluntate humana, gratis adiuuante divina, sine peccato in hac vita possit homo esse, cur non sit?

Solutio Subdit Augustinus. Possem facillime ac veratissime respondere; quia homines nolunt. Sed si ex me quaeritur, quare nolint? Imus in longum. Veruntamen etiã hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam.

Vide pro placito Vazq. Nolunt homines facere quod iustum est; sive quia latet, an iustum sit? Sive quia non delectat. Tanto enim quidque vehementius volumus, quanto certius quam bonum sit, novimus, eoque delectamur ardentius.

Arg. Vazquinus ex Augustino Ex quo Augustini testimonio sic arguit Vazquez; si, apud Augustinum, ad lapsum voluntatis non praeexigeretur defectus considerationis in intellectu; aliam non reddidisset rationem praeuaricationis hominum, nisi liberam deficiendi voluntatem. At docet Augustinus, sibi eundum esse longius, dum talem causam assignat; e contra vero, quasi compendio rem absoluere, si defectum ex parte considerationis insinuet: hic igitur intercedit necessario ad praeuaricationem voluntatis; ac proinde fieri non valet, ut supposita aequali expresione boni, data etiam pari insinuatione mali, altera voluntas obediat, altera renitatur.

Nõ requiritur distinctio physica ex parte propositionis intellectui, ut volutas assentiat vel dissentiat 44 Caeterum, ut ab his nos celeriter expediamus, in quorum confutatione multus est Soarius in tom. Opusc. libr. 3. de Auxiliis divinae gratiae. capit. 21. placitum Vazquez ita breuiter refelli potest:

Quia data omnimoda aequalitate in voluntate annuente, et renuente, tam ex parte supernaturalis illuminationis allicientis ad bonum, quam ex parte propositionis iduitantis ad obiectum turpissimum, etiam expressiori apprehensione obiecti turpis in voluntate obtemperante vocationi, quam in resistente; compositio utriusque voluntatis cum qualibet apprehensione, vel expressiori, vel intensiori, quae ad bonum, vel malum, pelliciat, ea non est, quae inferat necessitatem simpliciter, et in actu primo, vel affigat antecedenti suppositione voluntatem nostram ad assensum, vel eam contrahat in actu primo ante aditam operationem, et in sensu diuisionis, et separationis ab assensu actuali, et exercito; sed eam potius relinquat indifferentem ad contraria, et contradictoria: igitur voluntas nostra cum minori illuminatione supernaturali, et cum vehementiori exagitatione daemonis, assentiet de facto, quando altera voluntas maiori vocatione excitata dissentiet.

Quia cum nulla propositio obiecti turpis, vel compositio quaelibet circumstantiarum inuitantium ad lapsum, sive resistentium vocationi, ea sit ut vi et potestate sua intrinseca obruat, vel absumat praestantiam auxilii sufficientis, et illud impediat in actu primo, seu in sensu diuisionis ante exercitum lapsum (alias auxilium sufficiens non relinqueretur sufficiens, vel proxime conferens ad salutem) ita, data quorumlibet impedimentorum coitione, integrum erit voluntati nostrae, annuere Deo vocanti; ac proinde cum inferiori excitatione, poterit de inesse, et in sensu compositionis ad talem cogitationem, consentire voluntas licet altera renicatur.

Arguebantur haec contra Vazquezem. 45 Et urgeo ratione contra Vazquez ex his, quae tradit loco citato, cap. 7. §. at obiiciat aliquis sub num. 46. ubi inquit.

Voluntas potest auertere intellectum ab efficaciori apprehensione. Respondeo; proposita cogitatione efficaciori, et minus efficaci, esse in potestate voluntatis absque novo dictamine, ab efficaciori mentem auertere, et applicare intellectum ut efficacius oppositum consideret; et ideo si efficaciori cogitationi consentit, libere consentire. Tamen repugnat ut in id consentiat, quod minus cogitat, et minus delectat, comparatione eius, quod magis delectat, et efficacius consideratur.

Ex quo sic argumentor apud Vazquez que; voluntas nostra non ita cohaeret efficaciori propositioni intellectus, ut absque novo dictamine non possit auocare mentem ab efficaciori iudicio alicuius obiecti, et applicare intellectum ut in contrarium obiectum intendat efficacius; igitur non fertur necessario voluntas in obiectum ab intellectu praelatum voluntati, siquidem stante praelatione obiecti efficacius propositi, valet voluntas se a tali obiecto auertere, dum sciens, et volens convertit intellectum, ut remisse se gerat circa id, quod antea proposuerat efficaciter.

Atque adeo, sicut integrum est voluntati, absque novo dictamine intellectus, praeferre obiectum inefficaciter expressum obiecto efficacius proposito, dum intellectui imperat, ut vicem mutet; ita et liberum voluntati erit, obiectum segniter ac tepide insinuatum prosequi, et vehementer propositum respuere.

46 Nec obiectio, ex numer. 43. quam ex authoritate Augustini format Vazquez, alicuius est roboris; quod liquet ex ipso Augustini testimonio, quod nobis opponit Vazquius. Nolunt homines facere quod iustum est, sive quia latet an iustum sit, sive quia non delectat. Igitur non solum ob defectum considerationis, quem comprehendit Augustinus sub illo verbo (latet, ) sed etiam ob tepiditatem voluntatis, ut constat ex illis verbis: sive quia non delectat.

Quod etiam ex eadem litera contextus ostendere possumus, quae cum proposuisset. Quod tanto quidque vehementius volumus, quanto certius quam bonum sit novimus, eoque delectamur ardentius. postea subdit. Ignorantia igitur et infirmitas vitia sunt, quae impediunt voluntatem, ne moveatur ad faciendum opus bonum, vel ab opere malo abstinendum. Ut aute innotescat quod latebat, et suaue fiat, quod non delectabat, gratia Dei est, quae hominū adiuuat voluntates.

Ex quo constat; fuisse de mente Augustini astruere; esse impedimenta ad salutem, ignauiam, et socordiam sciendi ea, quae quis scire tenetur ad vitam pie instituendam; item et humanae conditionis infirmitatem in causa esse, ne voluntas feruenter bonum prosequatur. Nunquam tamen pronunciauit Augustinus; voluntatem amplecti non posse id, quod minus efficaciter voluntati propositum sit ab intellectu.

Quod vel ex eo patet, quod non solum Augustinus asseruerit, nos illud vehementius persequi, quod certius novimus, sed etiam id, quo ardentius delectamur; quare et Deum orat, ut dulcescat nobis id bonum, quod insipidum, et insuaue est, ob nostrae conditionis infirmitatem. Cum autem delectatio non attineat ad insinuatione intellectus, sed ad impulsum facultatis appetitiuae, ut perspicuum est; sit, ut cū docet Augustinus, ideo nos non amplecti bonum, quia illo non delectamur; non innuat defectum intellectus tanquā praecipuam causam non adhaerendi Deo, sed tepore effectus, ob que nobis spiritualia vilescunt.

47 Tertia tandem in hac re sentiendi via est, quam tenet Soarius loco citato ex libr. 3. de Auxiliis. capit. 20. et 21. et cum Soario uniuersa Iesuitarum Schola constituens, quod data omnimoda aequalitate auxilii in esse physico, quod realiter distinguitur ab actu cooperationis liberi arbitrii, in voluntate renuente, et obtemperante; conducat ad sufficientiam auxilii, ut absque ulla praemotione physica, tam per modum actus primi, quam per modum actus secundi, de facto obtineat assensum in voluntate obtemperante, et relinquatur inefficax in voluntate resistente. Licet in eo, qui annuit vocationi, aequale auxilium in esse physico, sit maius in esse moris, vel in ratione beneficii; eoquod motus inde liberari supernaturales, qui ad gratiā praevenientem sive excitantē spectant, et producuntur a nobis sine nobis, cōequantur a Deo volentati obtemperāti ex conditionali praescientia futuri consensus.

Quamobrem, Valentinus de Herice. 1. par. tract. 3. disp. 23 capit. 8. numero. 88. agit; auxilium efficax non secerni specie physica a sufficienti auxilio; idque a suis non semel evidenter demonstratum fuisse; quatenus efficax auxilium nil addat physicum realiter condistinctum a sufficienti, per quod sufficiens contrahatur ad actualem operationem.

Putat, cõgruitatẽ esse accĩdes separabile a substãtia physica Vocationis

Quod etiam tradit in eodem tract. 3. disput. 39. capit. 2. numer. margin. 32. et consequenter censet loco citato ex disp. 23. cap. 8. sub numer. 92. congruitaitem, per quam auxilium sufficiens contrahitur ad efficacem operationẽ, esse merum accidens, quod esse, et abesse, queat absque destructione auxilii spectati quoad omnem rationem physicam eius.

Impugnat Vazquium

Unde sub num. 95. confutat Vazquium; eoquod quamuis Vazquez improbet physicam praedeterminationẽ; admittat tamen discrimen physicum inter auxilium sufficiens, et efficax; quatenus auxilium efficax importet expressiorem repraesentationem obiecti; ut patet ex dictis, sub num. 42.

Idẽ tutatur Pet. Arrub.

Eamdem sententiam, quod gratia sufficiens, vel praeveniens, non distinguatur specie physica ab auxilio, vel gratia efficaci; late tradit Petrus Arrubal. 1. parte. disput. 85. capit. 3. numer. 6. et capit. 4. a numer. 10. usque ad 15. inclusiue. Ubi praemissa omnimoda aequalitate in esse physico, sufficientis, et efficacis auxilii; dat, voluntatem annuere, ob maius auxilium in esse moris, vel beneficii, ob praescientiam futuri consensus, haec ille sub numer. 15. Adeo ut asseueret, quod si auxilium sufficiens, et efficax, specie physica dissiderent; auxilium sufficiens non esset vere sufficiens in eo, qui renuit, ob denegationem alicuius physicae virtutis realiter condistinctae a cooperatione, vel motu voluntatis creatae.

Quae sententia Soarii, Arrubal, Herice, et Iesuitarum illis probationibus suffulcitur, quas in superioribus attigimus cõponentes praescientiam cum libertate nostra quoad actus naturalis ordinis; ita ut nil denuo occurrat expediendũ; quousque liceat disputationem de auxiliis divinae gratiae, exarare.

Breuis obseruatio ad doctrinae consequentiam: quae sit supernaturalis praemotio apud Scotum; et a qua gratia cooperante praestetur; intrinseca, vel extrinseca?

Vera sententia Scoti. vocatio efficax nõ addit aliquid extrinsecũ ad actu 1.

48 Quibus praelibatis; ultima sententia, quã veram aestimamus, asseuerat; quod supposita aequalitate gratiae excitantis, vel praevenientis, quantum ad omnem eam rationem agendi, quae per modum principii, vel in ratione actus primi, concipi possit (semota tantum actuali cooperatione) valet de facto altera voluntas consentire; altera vero obniti. Licet illa voluntas, quae obedit vocationi, contrahatur physice per gratiam cooperantem anteuertentem prioritate naturae determinationem creatae voluntatis.

Duo puncta huius assertionis

Quae assertio duo pronuntiata continet, quae licet ex his, quae supra enodauimus, satis perspicua sint; modo claritatis gratia, et pro doctrinae complemento breuiter expendantur.

Prima igitur pars nostrae assertionis constituit; quod quantum ad omnem eam rationem operandi, quae non conducat ad exercitium cooperationis actualis, et exercitae, et in sensu diuisionis, vel separationis a concursu, et cooperatione exercita, assignari potest omnimoda aequalitas gratiae praevenientis in voluntate annuente, et renuente; hoc pronuntiatum liquet ex dictis.

Ratio assertionis, ex cõfutatĩone praemotionis per formam quę cõintegret actum 1.

Quia cum motus supernaturales indeliberati, tãm ex parte intellectus, quam ex parte voluntatis, qui ad gratiam praevenientem, sive excitantem spectant, non excitent voluntatem ad cooperationem supernaturalem, prout componuntur alicui formae praemoventi voluntatem physice per modum actus primi; sit inde, ut seclusa actuali cooperatione nostra voluntatis, et praemotione ea, quae attinet ad actualem concursum, assignabilis esse possit omnimoda aequalitas physica, quantum ad omne principium cooperationis supernaturalis, sive donum per modum actus primi, et in sensu diuisionis actus signati, et primi, ab actu secundo, et exercito, in voluntate resistente gratiae excitanti, et in voluntate consentiente vocationi.

49 Alterum vero pronuntiatum constituens disparitatem inter voluntatem obtemperantem, et resistentem, ex parte praedeterminationis per gratiam cooperantem; patet etiã ex dictis.

Quia, ut constat ex praemissis; licet Deus non praedeterminet causas secundas per formam aliquam sive intrinsecam, sive extrinsecam, quae attineat ad actum primum operandi; praemovet tamen per voluntatem suã, inquantum obit functionem externae causalitatis, sive actualis cooperationis ad extra facultatis divinae exequentis.

Ex qua doctrina, ut trahitur ad rationem agendi, quam obseruat Deus inquantum author supernaturalis, colligitur; quod licet Deus non praedeterminet voluntatem nostram per modum actus primi ad influxum operationum supernaturalium; praemovet tamen eam per suam volitionem increatam, inquantu exercet munus motionis supernaturalis, sive gratiae cooperantis extrinsecae.

Quia per ipsammet cooperationem supernaturalem intrinsecam voluntatis, inquantum effluit a Deo, et ut sic a pluribus authoribus vocatur motio, et causalitas externa Dei, nostra voluntas physice, et realiter praedeterminari non valet; iuxta ea, quae egimus supra in art. 6. praeced. sub num. 67. et patet etiam ex dictis in artic. 2. huius distinct. sub numer. 7. et numer. 26. Quae omnia eo spectant, ut implicatorium sit, quod cooperatio nostrae voluntatis, prout a Deo, possit realiter determinare nostram voluntatem ad eliciendum eumdem actum, prout a voluntate creata; cum implicet, quod idem actus numero determinet realiter, et physice suum principium efficiens ad eliciendum eumdem actum; sive ut idem actus extrahatur in genere causae efficientis ab eminentia suae causae, et potentialitate eius.

Quo fit, ut physica praedeterminatio, quam a gratia cooperante praestari constanter asserimus, non trahatur a gratia cooperante intrinseca, quae est ipsa vitalis cooperatio supernaturalis nostrae voluntatis; sed ab increata Dei volitione, quatenus concurrit per modum externae exequutionis supra totius naturae vires ad effectionem formarum intrinsece supernaturalium; eo quod, in sententia Scoti, actio Dei non sit aliquid creatum, sed increatum, ut pote quae agenti inexistat intrinsece; sicut et actio ut sic in tota sua uniuersalitate cohaeret agenti, et non passio.

Quando autem adstruimus, voluntatem creatam praedeterminari a Deo per modum cõcursus aut actualis cooperationis, non tamen per modum actus primi; non intendimus quod praemotio Dei solum spectet contractionem, aut determinationem assensus, et non principii ad assentiendum; cum voluntatem creatam a Deo contrahi quoad speciem, et individuationem actuum censeamus, quod et saepe tradidimus: quo fit, ut actio Dei non tantum praestet determinationem assensui, sed etiam ipsi voluntati, ut actu assentiat.

Quia tamen contractio haec concursiua, vel per modum concursus, non attinet ad actum primum, vel proximum posse ad operandum, (ut constituat, aut compleat actum primum agendi, vel proximum posse ipsius potentiae,) sed ad exercitium operationis; ideo in eo, qui respuit vocationem, nil deficit conducens ad actum primum operandi, esto quod desit actualis concursus Dei, non solum determinantis operationem, sed ipsum etiam principium ut componatur operationi. De quo vide quae egimus supra, in hac controversia: dist. 2. ar. 2. nume. 19. et 20.

Vel uno verbo dicimus, quod determinatur liberum arbitrium, per volitionem divinam, ut gerit munus actionis, et concursus; sed non per volitionem Dei, ut producit aliquam formam constituentem actum primum agendi. Quia aliud est, quod Deus contrahat voluntatem creatam, ut se componat operationi; aliud vero, quod determinet voluntatem creatam, ut illam constituat in ratione actus primi, immittendo illi aliquam formam de specie potentiae; vel supplendo illam per specialem composicionem potentiae suae, vel facultatis exequutiuae, quae exhibeat munus talis qualitatis operatiuae, et determinantis in actu primo, et in sensu diuisionis et separationis a praemotione concursiua actus secundi. De quo vide art. 2. citatum huius distinct. a numer. 49. usque ad 55.

Satisfactio ad oppositiones Aureoli, Hurtadi, et recentiorum, asserentium, quod actio Dei ad extra sit quid creatum; ubi et reuincitur Soarius ad hominem circa immediatum concursum ad materiale peccati.

50 SED Contra praedictam doctrinam instari potest haud ignauiter, ex plurium authorum sententia; qui contendunt, Deum non agere ad extra per actionem increatam, seu per formam suae volitionis tanquam per causalitatem externam; sed solum tanquam per principium agendi, sive facultatem exequentem. De quo acute Cardinal. Aureolus in 1. sententiar. dist. 42. artic. 2. sub §. Quid dicendum sit secundum veritatem, et primo, quod operatio exequens id, quod voluntas divina imperat, non potest esse idem cum divina substantia. Aureolo in hac re consensit uniuersa Iesuitarum schola ut refert Hurtadus in sua Physica. disput. 10. de causis prima. section. 3. §. 50. et 54. de quo nos late infra in controversia de Omnipotentia Dei, ubi expendemus, an actio facultatis exequentis Dei, sit quid creatum, vel increatum? Ex doctrina igitur praedictorum authorum, qui inficiantur, actionem Dei ad extra esse ipsamet volitionem increatam; sic opponi potest contra nostrum assertum constituens praedeterminationem Dei per gratiam cooperantem extrinsecam.

Quia voluntas Dei nulla alia ratione asseritur gratia cooperans extrinseca praemovens voluntatem nostram per modum concursus; nisi quatenus est exequutio ad extra, vel usus facultatis divinae exequentis inquantum principii effectuum supra ordinem totius naturae. Atqui voluntas divina obire nequit immediatam functionem externae motionis sive causalitatis Dei; eoquod actio concursiua Dei nullatenus dissideat ante intellectum ab ipsamet actione creaturae, quae est quid formaliter creatum.

51 Quod autem causalitas illa Dei, quae est concursus cum agente creato, nullatenus secerni debeat ante intellectum ab influxu creaturae, sic ostendit Hurtadus loco citato, §. 55. et 56.

Quia actio Dei est dependentia effectus creati a Deo, sicut actio ut sic est dependentia effectus ab agente, vel ratio ob quam effectus actualiter pendet ab agente; sed per influxum causae creatae taliter pendet effectus ab agente creato, quod etiam pendeat a Deo, ut perspicuum est. Cum actio creaturae secundum specificam, et individualem rationem influxus pendeat a Deo ut Quo; sicut etiam pendet ab agente creato ut Quo, sive ut ratio efficiendi, et attingendi terminum: igitur inepte defertur talis immediata ratio influxus increatae Dei volitioni, siquidem actio creata non solu est causalitas agentis creati, sed etiam est externa motio, et causalitas Dei.

Nec praecidis vim oppositionis; si respondeas, actionem causae secundae attingi a Deo ut effectum Dei, et ut actione agentis creati; non vero ut actionem immediatam ipsius Dei.

Quia actio creaturae attingitur a Deo secundum contractam, et specificam rationem talis influxus; sed actio sub isto conceptu, essentialiter est effectio sive productio termini; igitur actio creaturae, ut est productio termini, pendet a Deo. Ac proinde Deus per actionem creaturae efficit terminum actionis eiusdem creaturae; atque adeo superfluit alia actio, sive externa causalitas Dei.

Quia, ut agit Hurtadus; attingi unam actionem per aliam non obstat: quominus Deus per volitionem suam increatam attingens actionem creaturae asseratur operari per influxum agentis creati; si enim ego per meam actionem attingerem calefactionem ignis, itaut a me penderet actio ignis, ita ego calefacerem per calefactionem ignis. Sed Deus per increatam volitionem suam attingit actionem creatam, inquantum ista est effectio termini; agit igitur Deus per actionem creaturae.

52 At ista non cogunt, quae a nobis nullo negotio refelluntur: si praemittantur sequentia. Primum; id, quod non semel insinuauimus, de vero sensu illius pronuntiati; actio est dependentia effectus ab agente: quod non in sensu formali, sed in sensu causali accipiendum, asseuerauimus. Sive quod eodem spectat, quod actio non sit forma intrinseca passi, vel effectus in passo recepti, ob quam effectus intrinsece, et formaliter pendeat ab agente; sed quod sit ultima actualitas agentis contrahens intrinsece potentialitatem eius ad exercitium influxus, a quo trahitur, tanquam a ratione causali, dependentia actualis, et exercita effectus ab agente. De quo vide ea, quae exarata praemittimus in controversia 9. de Visione Dei. distinct. 3. de actu visionis. subdist. 1. art. 1. de vitalitate visionis. numer. margin. 25. et 32.

Deinde obseruandum; quod sicut ab agente creato pendet sola actio immediate. et per suam essentiam, terminus vero actionis solum mediate, vel actione mediante; ita certum est, actionem non posse conservari nec de absoluta Dei potentia sine agente, a quo effluit et pendet immediate; terminum vero actionis conservari posse absque dependentia actuali ab agente, saltim divinitus: quod dixerim propter terminos actionum vitaliũ, quos absque elicitiuo potentiarum influxu posse a Deo produci et conservari, saepe ostendimus.

53 Ex quo, optima, ni fallor, cosequutione producimus; quod actio Dei circa creaturam necessario alia esse debeat realiter ab actione agentis creati. Quia si Deus tantum influeret ad extra per actionem agentis creati; eadem ratione, vel mediata comparatione influxus se gereret circa terminum, (ut attingitur a Deo, intercedente actione creati agentis,) sicut se habet agens creatum circa terminum ex vi eiusdem actionis.

Quare sicut agens creatum immediate tantum elicit actionem, terminum vero mediate; quo fit, ut licet dependentia actionis ab agente creato, a quo effluxit, insupplebilis sit; dependentia vero termini actionis ab agente suppleri valeat. Ita eadem ratione, si Deus tantum influeret per actionem agentis creati; actio immediate penderet a Deo, terminus vero actionis solum mediate: ac proinde nõ repugnaret enti creato existentia absque immediata dependentia a Deo, quod est absurdum.

Quia sicut Deus per liberam suam volitionem immediate immutat obiective ad futuritionem pro tali differentia temporis, non solum actionum agentis creati, sed etiam terminum eius; ita volitio divina, ut obit functionem causalitatis ad extra, sive usus externi facultatis divinae exequentis, non solum attingit immediate actionem agentis creati, sed etiam terminum eius: cum ad eamdem rationem agendi in Deo attineat mutatio obiectiva entis participati, quae est ab aeterno, ad quam spectat mutatio realis creaturarum in tempore.

Vel sic ex dictis perstringo rationem; si Deus non attingeret effectus causarum creatarum immediate per suam substantiam, ceu per volitionem suam increatam, inquantum obit munus actionis, sed mediate aut intercedente actione creata; fieret, ut actio penderet a Deo immediate, vel per suam essentiam, ac proinde et dependentia insupplebili; terminus autem actionis, (sicut mediate, et non per fuã essentiam efflueret a Deo,) sic et mediate penderet, fupplebili dependentia. Ita ut non repugnaret existentia termini actionis absque influxu Dei conservãtis, sicut non contradicit existentia termini actionis absque influxu causae secundae; e contra tamen obstat existentia actionis causae secundae, absque agente creato, quia effluit ab illo immediate, et per suam essentiam.

Cõfirmatur; ex probabili sententia autumantium; operationes viuas non effluere a facultatibus viuentibus mediis actionibus, vel influxibus realiter distictis a substãtia operationum vitalium; sed operationes vitales immediate erumpere ex principiis viuis, quia procedunt connexione, et dependentia insupplebili, etiam divinitus. Igitur, aut dependentia effectus creati a Deo supplebilis est; aut quodlibet ens creatum immediate elicitur a substantia Dei, vel volitione increata, inquantum gerit sunttionem influxus ad extra.

Obiectio.

54 Sed occurres; quod in nostra sententia, quam tradidimus in contro. 9. de visione Dei. dist. 3. subdist. 1. ar. 1. licet actio vitalis immediate pendeat a principio viuo; non tamen qualitas vitalis.

Excutitur

Respondetur; nos et ideo consequeter cum probatiori, et receptiori sententia censuisse; quod potest dari, et supernaturaliter conservari, operatio grammaticalis, ut loquitur Scotus, vel qualitas viua, sine ullo influxu potentiae vitalis. Quamuis enim multi ac graues Theologi opinentur, quod si produceretur a Deo qualitas vitalis, absque elicitiuo concursu facultatis viuentis, per eam formam sibi a principio extrinseco, scilicet Deo, immissam, non conaretur potentia vitaliter in obiectum intelligendo appetendo etc. At non aestimant implicatoriam existentiam talis qualitatis absque influxu principii vitalis; quia talis qualitas non effluat immediate, ac proinde, et per suam essentiam non pendeat a principio viuo. Igitur, si effectus causae secundae non eliceretur immediate ab increata actione, nec ab ea penderet per essentiam; dari posset aliquod ens creatum absque conseruatione primae causae: quod nec in cõseruatione actuum prauorum sustinere ausus est Aureolus, negans, concurrere Deum immediate ad primam effectionem.

Alia oppositio.

55 Si autem obiicias; quod volitio increata, et immanens, obire nequeat munia influxus temporalis ad extra.

Enruatur

Dicimus; quod sicut in Schola Sancti Thomae, creatio est ipsemet actus immanens divinae voluntatis inquantum terminatur ad ens ex nihilo; et sicut in probabiliori Theologorum sententia, Deus supplere potest per suam potentiam, et voluntatem, (taliter compositam in ratione principii particularis) elicitiuum concursum habituum supernaturalium; ita et nos omnem Dei actionem, sive concursiuam, sive non concursiuam, in increata Dei volitione positam, pronuntiamus; cum actio, apud Scotum, inexistat agenti.

Cautio pro nostra sentẽtia.

Quando autem autumamus, creaturam per suam essentiam pendere a Deo; non loquimur de modo dependentiae formalis, qui separari posset a substantia creaturae, si per diuersam actionem efflueret a Deo; ut egimus supra in controversia 9. de Visione Dei, distinct. 3. subdist. 1. art. 1. num. margin. 34. sed procedimus de dependentia fundamentali ceu de substantia ipsius entis participati, quam asserimus immediate a Dei virtute prodire, nec interposito influxu aliquo realiter a substantia creatoris distincto; aliter quam attingitur terminus a causa creata, fieri termini, vel influxu realiter distincto, intercedẽte inter agens, et effectum.

Corollariũ ex praelibatis.

Unde fit; ut influxus pendeat immediate a principio creato, terminus autem solum mediate; ita ut non repugnet termino existere absque existentia, et conservatione agentis: sicut obstat influxui (qui essentialiter et immediate pendet ab agente) quod suppleatur dependentia eius a tali agente. Quare in praemissis vel id praecipue volumus, ut uno verbo dicatur; quod non tantum fieri entis creati, sed ipse etiam terminus effluat immediate a substantia Dei: quamobrem non solum facultatem exequentem a Dei substantia non seiungi, aestimamus; sed neque ipsam exequutionẽ vel usum facultatis exequentis, a Dei substantia secerni, asserimus.

Ratio ad hominem, quod obiecta scientiae conditionatae effert more identicam. 56 Deinde et Theologica ratione ad hominem adorior adversarios. Quia si Deus immediate tantum ageret ad extra per eamdem actionem creaturae prout a Deo; sequeretur, quod scientia conditionata spectaret idem obiectum in hypothesi, vel conditione, et in euentu consensus liberi arbitrii, qui sequitur conditionem; ac proinde nil praesciret de euentu libero, data tali hypothesi vocationis, et concursus Dei, quod non calluerit in ipsa hypothesi: itave complexio coalescens ex hypothesi, et euentu sit mere identica. Quod liquet in hac complexione conditionata: Si vocauero Petrum tali vocatione, et apparauero illi concursum exercitum ad amorem, amabit infallibiliter. Quod autẽ illa apparatio, vel cõpositio potentiae divinae cum libero arbitrio ad influxum, debeat esse ad influxum exercitum, et non ad solum concursum in actu primo et signato: ex vel sic ex adversariorum principiis ostendo.

Premittitur ratio ad hominem contra actionem Dei indētificatam cū actione creaturae. Quia adversariorum Primarii adstruunt, compositionem potentiae Dei cum libero arbitrio ad talem speciem actus, praesertim ad materiale peccati, cõtrahi a praesciẽtia absoluta cooperationis liberi arbitrii; absoluta autem cooperatio liberi arbitrii inintelligibilis est cum sola dependentia a potentia Dei ut indifferenti ad utrumlibet, et sub ea sola compositione ad concursum in actu primo, et signato ad contraria, et contradictoria; vel sub ea comparatione aptitudinali, sub qua coniungitur ad alias species actionum liberi arbitrii creati, quae nunquam existent in re. Nec enim ea compositio potentiae divinae ad concurrendum cum libero arbitrio praestat, ut concipiatur exercita operatio liberi arbitrii, quae superest non existente exercitio talis speciei operationis; sicut et subsistit talis compositio potentiae circa alias species cooperationum, quae non existent, quia voluntas creata non vult taliter operari.

Illa expugnatio doctrinae adversariorum. Tum vel maxime: quia si operatio liberi arbitrii, prout a Deo, est actio Dei; nequit prodire a Deo ut in determinato ad utrumlibet; cum implicet, quod actio prodeat, imo nec intelligibilis sit exire, a principio indeterminato, prout indeterminato, in sensu compositionis ad actionem; ut non semel ex Aureolo ostendimus. Sed penitiorem exarationem huius probationis suppedicamus infra in sequenti dist. de scientia conditionatorum. art. 2. num. marg. 19.

Illatio obuiens contra adversarios. Igitur si compositio potentiae divinae cum libero arbitrio ad cõcursum, quam exprimit complexum conditionatum, est compositio ad concursum exercitum; et concursus exercitus Dei operantis ad extra, apud adversarios, est ipsamet operatio creaturae prout a Deo, fieret, ut complexum conditionatum coalescens ex hypothesi talis exerciti concursus, et ex sequenti euentu operationis liberi arbitrii esset cõplexum mere identicũ. Verbi gratia; si vocauero Petrum, et praebuero concursum ad assentiendum, assentiet: quo dato, talis scientia esset inutilis ad conciliandam libertatem, vide citatum num. 19. Talis enim complexio cointegrata ex concursu exercito Dei identificato cum consensu liberi arbitrii creati, sicut idẽtica esset, ita indoctrinalis et omnino inutilis ad dissertartiones Theologicas vel dirimendas, vel consopiendas.

Ratio propria Suarii circa immediatum ad materiale peccati Soario cõtra cõcursum mediatum Dei ad materiale peccati Praeterea ostendo contra Soarium, et asseclas, quod si actio et concursus Dei non esset realiter distinctus a cooperatione liberi arbitrii; sequeretur, quod Deus non concurreret immediate ad materiale peccati, suppositis Soarii principiis; quod Deus non praedeterminet ad materiale peccati, neque offerat determinatum cõcursum, vel illum expediat ad solum materiale peccati: Soarium autem ad verbum transcribo ne aliquid ei imponi videatur.

Sic igitur habet in Tomo Opusculorum. Opusculo 1 de Divina motione. lib. 2. de concursu Dei ad actus ordinis naturalis. cap. 2. §. Assertio ex Tridentino confirmatur sub numer. margin. 22 ubi explanans illa verba Canonis Tridentini. Mala opera, ita ut bona Deum operari, non permissiue solum, sed etiã proprie et perse: ita interpretatur ly operari proprie, et per se, damnatum a Concilio; quod nec Deus praemoneat ad materiale peccati; nec offerat concursum determinatum: verba Soarii accipito.

Tandem significat, ideo non posse dici Deum propriam, et per se causam mali operis; quia non praedeterminat ad illud, ut haeretici dicunt; neque offert determinatum concursum ad illud solum.

57 In quo Soarii pronunciato, illud nobis arridet, quod aequaliter pugnet contra praemotionem concursiuam et contra immediatum concursum exercitum ad materiale peccati; quod non semel obseruauimus in praecedenti articulo, et in praesenti ostendimus ex Scoto agente contra propriam sententiam; dum obiicit contra immediatum concursum Dei ad operationes nostras liberas; cuius textum transcripsimus in nume. marg. 4. huius artic.

Quoad alteram vero partem asserti eiusdem Soarii autumantis, Deum non offerre determinatum concursum ad materiale peccati: praeter argumenta ea, quibus Soarium expugnauimus in art. praecedenti sub num. margin. 62. ipsum ex propriis pronuntiatis reuincemus; modo manifeste ostendimus ad hominem, ex illius pronunciato in praesenti transcripto inferri, quod Deus non concurrat immediate ad materiale peccati. Quia actio et concursus Dei ad extra cum libero arbitrio, non distinguitur, apud Soarium, et assecias, ab operatione liberi arbitrii prout a Deo; sed operatio exercita liberi arbitrii non est indeterminata ad plures species influxuum, ut euidens est; igitur etiam est euidens, quod Deus non concurrat per immediatum influxum indeterminatum identificatum cum influxu determinato creaturae deficientis. Ergo, aut actio Dei ad extra distinguitur realiter ab actione creaturae; aut Deus non concurrit immediate ad substratum peccati: vel concurrit ad substratum peccati per concursum determinatum, ac proinde, et praedeterminat per praemotionem concursiuam, cum idem sint, et in idem recidant, determinatus concursus, et praemotio concursiua, ut ex Scoto patefecimus, et ide Soarius expresse admittit.

Si autem occurras pro Soario, quod esto quod concursus Dei sit indeterminatus, identificari queat cum determinato concursu liberi arbitrii; sicut gradus animalitatis, qui genericus, et indeterminatus est, identificatur realiter cum gradu specifico, et numerico.

Praedictam fugam occupauimus, et praeclusimus, agentes contra Molinam in articulo praecedenti de praescientia actuum prauorum sub num. 58. alias enim fieret, ut actus odii Dei inquantum exprimit specificum praedicatum fugae a Deo, non penderet immediate a Deo; ac proinde nec superiora praedicata eiusdem operationis possent immediate pendere a Deo, cum influxus physicus non praescindat tendentia sua in terminum, sed attingat cuncta praedicata identificata, ut euidens est, et in omni opinione receptum. Si ergo actus fugae, ut fugae, pendet a Deo immediate, ac proinde est actio Dei, cum actio Dei apud Soariũ sit ipsamet operacio creaturae, prout pendens a Deo; sit, ut si concursus in actu primo sive indeterminatus ad alias species, quae non existunt de facto, non potest identificari cum tali operatione exercita actus fugae; quod Deus in actu exercito non concurrat ad materiale peccati, sed solu solũ in actu primo, et signato.

58 Ex praelibatis, quae serio infra in controu. de omnipotentia satius expedemus; cõuelluntur oppositiones Hurtadi. Dicimus enim; Deum agere per actionem causae secundae; attamẽ vi illius actionis attingi termiunm a Deo non immediate, sed mediate: acproinde non superfluere causalitatem ad extra, quę Deo congruit vi increatae volitionis, quae sicut obiective, immutat immediate omne ens creatum, ita immediate illud immutat realiter per verã existentiam.

Sed instabis, et urgebis ultra; quod actio agentis creati pendet immediate a Deo; sed sub ea comparatione dependentiz a Deo, etiã attingit immediate terminum (quia actio sub specifico, et explicito conceptu actionis, sub quo refertur ad terminum, etiam trascedit et imbibit depẽdetiam a Deo) ergo sicut immediate dependet a Deo actio creaturae, ita actio creaturae, prout a Deo, est actio immediata Dei.