Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

DIGRESSIO;

An voluntas possit necessitari a Deo, praemissis alias omnibus ad liberum influxum requisitis; praecipue ex parte iudicii, et deliberate insinuationis obiecti ad urumlibet?

SUMMARIUM.

Prima opinio autumans, voluntatem creatam a Deo necessitari non posse, si praemittatur deliberata insinuatio obiecti ad utrumlibet. Num. 28. Placitum Vazquez, quod liberum arbitrium necessitari nequeat a Deo circa obiectũ cogitationis congruae. Nu. 32. refellitur. ibidem.

Ad altera sententia; Deum necessitare posse voluntatem creatam, non solum per impressionem formae intrinsecae; sed etiam per extrinsecam voluntatem increatam; ita tamen ut ex parte effectus voluntas creata respondeat physice absimilata in operatione necessaria, et libera. Nu. 33. Prima pars verae sententiae; quod voluntas creata necessitari queat a Deo per immissionem formae intrinsecae. Num. 36. Altera pars nostrae sententiae; quod etiam necessitari queat voluntas creata per solam extrinsecam Dei voluntatem. Num. 40. Ostendimus, quod voluntas creata necessitata per volitionem increatam extrinsecam aliter se gereret per motum actus primi, non tamen per motum actus secundi, quoad physicam et intrinsecam mutationem, quam cum libere operatur: contra Suarium. a num. 41. usque ad 45. Licet intercedat mutatio moralis, et extrinseca. Examinantur fundamenta primae opinionis. Num. 44. Item et secundae opinionis Francisci Suarii. Num. 47. Examinatur sententia cuiusdam Recentioris, circa compositionem potentia Dei cum libero arbitrio. Num. 48. Exponitur decretum de componenda potentia Dei ad utrumlibet cum libero arbitrio creato, et quid ponat tale decretum in voluntate creata? N. 49. Satisfit ad quaedam obiecta contra nostram sententiam de compositione potentiae Dei cum libero arbitrio creato. Num. 50. Ostenduntur oppositiones Alarcon impossibiles circa collationem potentiae divinae simpliciter debilis ad utrumlibet cum Libero: quibus etiam refelluntur fundamenta Alarcon autumantis Deum et liberum arbitrium creatum non posse cooperari ex utraque disputatione concurrunt. Num. 60.

Quia authore intrinsece remorante, aut reuertente erga eum secundum effatum autumantes, implicatom esse absolutam necessitatem influxus voluntatis, si praemittat indifferens iudicium intellectus, deliberatamque inclinationem obiecti ad utramque contradictionis partem. Ex quo producunt non solum de facto nō laedi libertatem ob prauiam illam motionem formae intrinsecae; imo nec de absoluta Dei potentia id praestari posse, si voluntas permittat obiectum ab intellectu ad utrulibet propositum: urget disquisitio praedicti pronunciati, quod vel leuiter attigimus, sub num. 15. ex qua plena Scoticae sententiae confirmatio eruetur.

Opinio Recentiorum Thomistarum, quod voluntas necessitari nequeat si praemittat iudicium ad utrumlibet; item et placitum Vazquis, quod liberum arbitrium nequeat necessitari circa obiectum cogitationis congrue.

CIrca quod quaesitum, Banez, 1. part. quaest. 19. art. 10. dubio 1. §. Sed dices. Aluarez de Auxiliis, disput. 26. conclus. 5. et De libero arbitrio, libr. 4. capite. 3. autumant; esse implicationem necessitatem voluntatis, si praemittat iudicium deliberate infinuans obiectum ad utramque partem contradictionis.

Quod placitum fulcitur, primo authoritate Augustini. libr. 1. de libero arbitrio, capit. 3. ubi suadere multur conceptum voluntatis, et libertatis in idem recidere, ut voluntarium esse nequeat, quod liberum non sit; ea autem repugnet actui elicito voluntatis quod non sit voluntarius, sicut et causatiuae virtutis calefactiuae quod non sit calefactio, ita et contradicere videtur influxui volutatis, ex Augustino, quod necessitatem ineat.

Sic igitur habet. Si enim necesse est ut velit, unde volet, cum voluntas non erit? Et paulo post. Volutas igiturnostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate; porro quia est in potestate, libera est nobis.

29 Secundo arguitur: quia sicut impulsiva facultas ferri nequit in incognitum, ita nec persequi necessario bonum istud, quod tanquam necessarium non proponitur, sed ut contingens appetibile ad utrumlibet; alias enim prosequetur incognitum, si illi obiecto cohaereret necessario, quod sibi non ut necessarium, sed contingens insinuatur ab intellectu.

Ob quam etiam rationem communis Thomistarum consensu constituit voluntatem beati necessario ferri in Deum; eo quod per claram visionem proponatur bonum beatificum, no contingenter, sed necessario prosequendu.

Deinde; idea in motibus primis primis voluntas se gerit ad instar necessarii operantis, eo quod no praesupponat deliberatum iudicium insinuans obiectum ad utrumlibet; igitur contradicit voluntati absoluta necessitas, si praemittatur indifferes obiecti propositio.

30 Arguitur tertio; quia voluntas, coactum vel violentum non sustinet in sensum, etiam de absoluta Dei potentia, ut fatetur Theologorum schola; licet violentiam pati queat in actibus imperatis.

Atqui, si praemissa deliberata propositione obiecti ad utrumlibet, voluntas necessario adigeretur ad alteram partem; inferretur voluntati vis, cum rapiatur contra internum impetum appetitus ex se indifferentis conati ad utrunlibet; igitur contradicit voluntati talis necessitatis ratio, quae ab extrinseco principio accedat.

31 Quarto; proceditur ex oppugnatione cuiuscunque formae creabilis, quae sic voluntati immitti queat; ut illam ad unam partem contradictionis affigat. Quia si talis forma esset possibilis, se gereret adinstar habitus, seu virtutis operatiuae supernaturalis a Deo impressae; atqui nullus habitus supernaturalis necessitat voluntatem, nec liberam eius conditionem operandi infringit, ut perspicuum est; igitur, et absque ullo fundamento asseritur possibilis necessitas, quae ab impressione alicuius formae creabilis hauriatur.

Deinde; quod si esset possibilis absoluta contractio, et necessitas voluntatis, praeter eam, quae appellatur necessitas consequentiae, vel ex hypothesi, ob immissionem formae vincentis, vel alligantis potestatem voluntatis ad dissentum; etiam defendi posset absolutae necessitas creatae voluntatis, quae a voluntate extrinseca Dei peteretur; ac proinde fieret, ut absque ulla intrinseca immutatione creatae voluntatis, ob merum extrinsecum Dei beneplacitum, praepediri posset intrinseca potestas voluntatis ad utrumlibet.

Sequela probatur; quia sicut in compositione illius formae, quae ad necessitandam voluntatem inmitteretur, spectari posset; vel formalis componibilitas, seu nexus intrinsecus talis virtutis operatiuae cum voluntate; vel entitativa contractio, vel alligatio indifferentiae voluntatis, quae a tali forma prodiret in genere causae efficientis. Ita licet ab extrinseca Dei voluntate exhiberi nequiret compositio intrinseca in genere causae formalis; praestari tamen posset effectiva illa contractio indifferentiae voluntatis; cum volitio increata, inquantum est usus, seu causalitas taco totius divinae exequentis, conferro queat ad omnem eum effectum efficiendum, ad quem praestat usus quaelibet efficiens creata, aut creabilis.

At in illa hypothesi, nil imprimeretur voluntati affigens illam ad alteram partem contradictionis; igitur, ob solum extrinsecum nutum, et ordinationem Dei, relinqueretur voluntas proxime impotens ad utrulibet; quod videtur absurdum.

Et vigetur ratio contra Soarium, et quoslibet alios physicae praedeterminationis oppugnatores; qui licet requirant praedefinitionem materialium, ut indifferentiae, seu virtutis moralis; recipiunt tame praedefinitionem actuum bonoru. Quae volutas inquatu, apud ipsos, coepit per modum intentionis anteuertietis sciētia visionis contentus creati voluntatis; dici posset necessitas ea simpliciter, quae ab extrinseca Dei volitione traheretur. Esto enim quod no attribuatur talis praedefinitio, usus seu causalitas facultatis divinae exequetis, quae immediate inferat mucationem intrinsecam in voluntate creata, sed solam extrinsecam denominationē seu praeordinationē huiusmodi actuum; at vero, si ab extrinseca Dei voluntate trahi posset absoluta, et antecedens necessitas; fieret, ut praedefinitio illa, quam asseruerant (ut pote quae absoluta, inimpedibilis et efficax) etiam importaret, non necessitate cōsequentiae, et ex hypothesi, sed absolutam et simpliciter.

Deinde etiam ex praedicta extrinseca ratione necessitandi voluntatem, sic asseclae Scoti perstringi possunt. Quia implicat, quod in Deo consurgāt contrariae denominationes, nulla facta in rebus mutatione; at si Deus per extrinsecā voluntatem necessitare posset voluntatem creatā, transiret de non esse necessitantis ad esse necessitatis liberū arbitrium, nulla mutatione facta in influxu voluntatis creatae.

Quia si Deus voluntatē necessitaret nulla alia ratione se gerere posset, quā si per volitionem suam (quatenus adiectionē actualis exercitaeq; causalitatis, sive usus facultatis divinae exequētis) attingeret impulsum creatum absolute et indepēdenter a scientia cooperationis causae creatae; imo ut efficaciter et inimpedibiliter inferens consensum voluntatis. Sed etiam de facto divina volitio ita influit in impulsum liberum voluntatis creatae, apud Scotū, et asseclas; igitur eadem ratione ex parte esse et se gereret divina volūtas quādo necessitatem inferret volūtati creatae; sicut de facto, quando libere concurrit.

Ac proinde, aut de facto necessitatur voluntas per extrinsecam praedefinitionem, quam constituit Scotus; aut implicatoria est talis necessitandae voluntatis ratio per extrinsecam ordinationem Dei.

Quamobrem, Rispolis, Zumelius, et Aluarez, adhaerentes Domin. Banez cōstāter sustinēt, ideo liberū arbitriū cōpositum plenae deliberationi ad utrumlibet, non posse necessitari a principio extrinseco, scilicet a prima causa; quia periter indifferētia ex parte principii intrinseci; scilicet ex parte iudicii proponentis obiectū nō cōcludens omnē rationem appetibilis, quae determinet ad actū prosequutionis (qualiter bonū in communi inquantū ambit cūctā rationem boni quasi defaecatā vel depuratā a ratione mali, et disconuenientis, cōtrahat voluntatem ad speciem illius impulsus, quae vocatur prosequutio et amor) sed ostendae bonum admixtum malo, et disconuenienti, quod terminare queat actum auersionis, et fugae.

Quā indeterminationem ex parte iudicii insinuantis obiectū ad utrūlibet, (quā ideo indifferentiā obiectivā vocitāt) satis superque conferre aestimāt, ut liberum arbitrium sartum et tectum subsistat; adeo ut tali iudicio praelucēte, implicet, voluntatem necessitari.

Quia virtus quaelibet a Deo immissa eito quod concipiatur ad instar impetus degrauātis et quasi urgētis voluntatem ad agendum, quis tamen impellit ad actionē ve composita iudicio ad utrūlibet, et sub ea ratione et modo agēdi sub quo obiectū proponitur impulsus facultati, cū indifferentia ad oppositiū; ideo non affigit voluntatem tali impulsui, ut libertatem laedere queat.

32 Imo et praedicto modo sentiēdi fauere videtur Vazquius, dū 1. 2. disp. 26 cap. 1. n. mar. 4. et 5. autumat; quod voluntas cōposita cogitationi congruae ex praescientia futuri consensus, non posset necessitari a Deo, si adigeretur ad eā partem contradictionis, ad quā excitaret congrua illa cogitatio, secus si affigeretur ad partem oppositam, ad quā non suppeteret voluntati congrua cogitatio.

Fūdamentū Vazquii nullū aliud est, quā quod inintelligibilis sit coactio impulsiuae facultatis a principio extrinseco ad id operationis, in quod propēdeat facultas operatiua, a principio intraneo.

Sed ut ad hāc opinionem Vazquii iterū redire necessum nō sit; et praemisso etiā, quod in sententia Scoti, nulla sit cogitatio cōgrua, quae petere queat infallibilitatem effectus futuri praesciti nisi ex praeordinatione absoluti propositi in Deo. Adhuc tamen asserta qualibet congruitate cogitationis; volūtas nostra necessitari valeret a principio extrinseco, si immitteretur a Deo forma in actu primo affigens liberum arbitrium ad unā partem contradictionis; vel si Deus non componeret potentiam suam ad utrālibet in actu primo; ut constabit ex dicendis, praecipue a numer. 49. et deinceps.

Altera sententia Soarii; Deum necessitare posse voluntatem creatam, non solum per impressionem formae intrinsecae; sed etiam per extrinsecam voluntatem creatam; ita tamen ut ex parte effectus voluntatis creatae respondeat physica absimilitudo in operatione necessaria, et libera.

33 Altera sententia ex diametro opposita, cum solum tutatur, Deum necessitare posse voluntatem creatam, per immissionem formae intrinsecae praepedientis expeditum dominium, quod voluntas libere vendicat in suos actus, sed etiam per voluntatem extrinsecam Dei; ita tamen ut ex parte impulsus voluntatis ea respondeat mutatio physica, quae congruere non valeat motui voluntatis creatae, dum non necessitatur a voluntate divina.

Sic Soarius tomo 1. de Gratia, prolegomeno 1 de arbitrii libertate, cap. 5. numer. marg. 14. illam vero disparitatem physicam in utroque influxu necessario, et libero, voluntatis, in hoc constituit Soarius sub num. 20. Quod impulsus necessarius ita emanat a voluntate creata necessitate a volitione divina, prout obit munus usus, seu causalitatis facultatis exequētis; quod attingatur ille colēsus a Deo absolute et indepēdēter a sciētia cooperationis voluntatis creatae. Dum vero libere elicitur influxus, intenditur a voluntate Dei, non absolute, sed impedibiliter, ante scientiam voluntatis creatae cooperantis.

34 Caeterum; quod implicatoria sit necessitas absoluta, quae inferatur voluntati creatae ab extrinseca volitione Dei, nisi ex parte impulsus voluntatis respondeat physica absimilitudo inter liberum, et necessarium alterutriusque ostendit Soarius.

Quia extrinseca tantum connectatio divinae volitionis, ut necessitantis, vel non necessitantis, voluntatem creatam; conterrere nequit ad physicum effectum ita discretum, qualis est priuare voluntatem dominio eo, quod supra internum impulsum nanciscitur: vel non orbare voluntatem expedito exercitio suae causalitatis. Igitur ex parte alicuius voluntatis constituenda est physica, et intrinseca discretio.

Atque alia esse nequit quam quod ut volitioni divinae necessitatem antecedentem inferenti, impediatur tamen impedibiliter, et absolute, absque dependētia cooperationis principii liberi, voluntas vero divina non necessitans, flectet consensum conditionate tantum, et dependenter a cooperatione creatae voluntatis, igitur ea disparitas necessario admittenda est.

35 Quod sic ulterius firmatur: quia a voluntate Dei, tum necessitas non inferret causae creatae, firmior, et immutabilior traheretur influxus prius voluntate Dei relinquente liberum arbitrium proxime expeditum ad utrumlibet, ut perspectum videtur: sed maior haec firmitas tenacitatis voluntatis necessitate obuoluta, non potest esse sola denominatio extrinseca relicta a volitione decreata Dei.

Quia seu concursus, qui nobis offertur ex parte Dei ad agēdum alteruter indifferens; eoquod stante eadem voluntate Dei de praebendo concursu, quasi contrahatur ad assensum a voluntate creata communitas, seu determinatio illius influxus praestantia esse ad assensum, vel dissensum.

Quo fit, ut e contra, nequeat aliter concipi absoluta necessitas huiusmodi causalitatis ex parte Dei, nisi ita moveat voluntatem creatam, ut ab illa nō expectet quasi contractionem suae uniuersalitatis, et indifferentiae ad assentiendum, vel dissentiendum; sed quod vi sua independenter a cooperatione causae creatae decernat consensum nostrae voluntatis. Vera sententia; quod voluntas creata necessitari queat a Deo, non solum per impressionem formae intrinsecae, sed etiam per absolutum divinae voluntatis propositum; ita tamen ut ex parte effectus nulla resultet mutatio, aut disparitas physica, et intrinseca, sed solum extrinseca, et moralis.

36 SED Dicendum est primo; Deum, stante iudicio, et propositione deliberata obiecti ad utrumlibet, necessitare posse voluntatem creatam per immissionem alicuius operatiuae virtutis; sive talis forma appelletur virtuosa motio, ut loquitur Aluarez, vel quocunque alio nomine, dummodo voluntatem in actu primo contrahat ad alteram partem contradictionis, et non solum per modum actualis concursus. Sic Scotus, in 4. sententiar. distinct. 49. quaestion. 6. cuius textum proposuimus sub num. margin. 10. de quo vide infra num. 37.

Nostrae sententiae suffragatur ex recentibus Theologis Villegas Primarius Professor Complutensis, qui cum praedeterminationem per decretum absolutum constanter tuetur; asseuerat, voluntatem compositam cum indifferentia rationis, posse necessitari. Ita enim habet, in controvers. 12. de concordia voluntatis divinae cum nostra voluntate, disputat. ultima. capit. 3. § Ad sensum Scoti, et Cani. Ubi inquit.

Potest Deus voluntatem sub indifferentiae propositionis constitutam necessitare ad actum, argumentum igitur est; voluntatem sub indifferentia non effi formam, unde ratio liberi conveniat formaliter in actum, sed opus esse ad libertatem actus, ut voluntas indifferentiam propositionis sequatur, quod ad efficientiam voluntatis spectat. Haec author praedictus, cum tamen totus sit in refellenda compositione motionis Dei cum libero arbitrio, ex cõditionali praescientia nostri consensus; et omnes neruos contendat in propugnatione praemotionis per absolutũ propositum divinae voluntatis.

Et probatur nostrum assertum; eoquod stante clara Dei visione, non implicat deliberata propositio, aut insinuatio obiecti prohibiti ad utrumlibet; nec enim pugnant ex natura rei clara Deitatis intuitio, et deliberata propositio alicuius appetibilis contra honestatem, et regulam rationis. Atqui in Schola Thomistarum necessitaretur beatus in illa hypothesi ad summi boni fruitionem, ac proinde, et ad non peccandum, admissa etiam deliberata prohibiti appetibilis insinuatione.

Igitur et necessitari valet etiam liberum arbitrium per aliquam formam in actu primo affigentem ad alteram partem contradictionis, praemisso etiã iudicio ad utrumlibet; siquidem nõ magis necessitaret qualitas ea a Deo producibilis quam necessitatem infert clara Dei visio apud Thomistas; ut liquet ex his, quae expendimus, sub num. mar. 21. et 22.

Nec ostendi possit, cur licet de facto non sit compossibilis quidditatiua intuitio Deitatis cum propositione, et aduertentia iudicii circa appetibile prohibitum; id tamen contradicat de absoluta Dei potentia? Dato tamen eo conventu visionis beatae, et iudicii circa prohibitum appetibile; voluntas necessitaretur apud adversarios, ac proinde cum propositione obiecti ad utrumlibet.

Praeterea arguitur ex Scoto, quia ut liquet ex textu transcripto, sub numer. 3. si Deus esset agens necessarium ad extra; necessitaretur liberum arbitrium creatum. Eo quod sicut Deus esset principium determinatum ad unum, ita nec componere posset facultatem exequutiuam eius ad utrumlibet; sed prorsus contractam ad alteram partem contradictionis in actu primo, et ante aditum exercitum, et actualem influxũ; ubi absolute loquutus Scotus non distinxit inter liberum arbitrium cum deliberatione, aut non deliberatione rationis, ad utrunlibet.

Sequitur ergo, ut praeter principium intrinsecum liberae operationis cum deliberata obiecti ad utrumlibet insinuatione; ex principii extrinseci, vel primae causae, compositio exigatur cum libero arbitrio creato, quae per modum actus primi non fit contracta ad unum, ita ut Deus per liberum suae voluntatis statutum expediat apparet ut ex vi decreti concursum ad utrumlibet, in actu primo. Igitur e contra; si Deus componat potentiam suam in actu primo contractam ad unum, (non adito decreto apparandi concursum ad contraria, et contradictoria,) necessitaretur liberum arbitrium ab extrinseco, quamuis ex parte principii intrinseci fupperet deliberata obiecti ad utrumlibet propositio.

Deinde, quia ostendi non potest, cur implicet contradictionem immissio alicuius formae creabilis, vel qualitatis de specie potentiae, quae ita exuperet vim impulsivam appetitus rationalis, ut illum alliget ad assensum in actu primo; ita ut diffentire non possit; eo quod intrinsece praepediatur indifferentia contrarietatis ad actum positiuum oppositum, nimirum ad dissensum? Et quod etiam praemotione sua ita impellat ad assensum, ut voluntas assensum cohibere non possit? Cum enim facultas impulsiva voluntatis illimitata non fit, reddi nequit ratio, cur de absoluta Dei potentia producinon valeat forma aliqua energiae virtuofioris, quae sic in actu primo affigat voluntatem ad assensum, ut diffentire elicere non possit in actu primo? Deinde, et quod in assensu eam ita contineat, ut ab illo cessare nequeat; quod esset voluntatem, et quoad specificationem, et quoad exercitium, vincere.

27 At, ne caufentur adversarii, nos adhibito exemplo praedictae necessitatis rationem penitius non aperire; eam formam in exemplum virtutis necessitantis voluntatem producimus, quam ipsi praeuiam motionem, seu virtuofam applicationem vocitant, si attineat ad actum primum operandi, a quo nodo ipsi fe expediant; nec enim aliud ultra ad absolutam necessitatē expeti valet quā id, quod ipsi in physica motione praeuia praeftituūt.

Ille enim impulsus seu virtuosa motio, si attineat ad proximum posse voluntatis anteuertentis actum secundum, nequit non esse antecedens suppositio; ut liquet ex his, quae de sensu diuifo, et composito praelibauimus, sub numer. 11. et 15. deinde, cum illa forma vinciat voluntatem ad assensum ita ut voluntas, ut tali praemotioni substernitur, nequeat in proximo procinctu considerari ad dissentiendum; id praestat, ut quoad specificationem in actu primo indifferens esse non valeat.

Praeterea, cum virtus illa ab extrinseco petita efficientiam voluntatis sibi fubiiciat, adeo ut assensum cohibere non possit; id est necessitari quoad exercitium. Quare voluntarium erit, aliud ad veram antecedentemque necessitatem expofcere; nisi velint adversarii, quod cōtractio per modum actus primi non necefsitet liberū arbitrium.

Quare haeretici libertatis ofores, et sugillatores non inficiantur, actiones nostras esse liberas in ea sola indifferentiz acceptione, quae spectet referaturve ad principium intrinsecum: et tamen errant in pronuntiato illaefae libertatis. Igitur debet libertas, ut sarta tecta sit, omnino componi non solum in indifferentia obiectiva, vel ex parte propositionis boni allicientis in genere causae finalis cum indeterminatione ad utrumlibet; sed etiam auxilio primae causae in actu primo expeditz, ut influat, et concurrat ad utrumlibet. Quo fit, ut si per propositum liberum conftituiffet Deus non componere potentiam suam ad utrumlibet ante aditum exercitium influxus; nostra voluntas necessitaretur ab extrinseco.

Quare non plane occurritur expugnationi Novatorum eftutientium, liberum arbitrium necessitari a Deo, data plena deliberatione rationis; si praeter indifferentiam ex parte iudicii, sive principii intrinseci, non afsignetur indifferentia ad utrumlibet in actu primo ex parte principii petiti ab extrinseco, scilicet cōpositionis potētiz divinae cum libero arbitrio creato.

Unde nobis ex parte confentit Ludovicus Dolanus, in difputat. Quadripartita de modo coniunctionis concursuum Dei, et creaturae, part. 3. cap. 2.

37 Pro compositione potentiae exsecutiae Dei cum libero arbitrio, neget exigi immediatum Dei concursum ad actus nostros liberos, adstruens tamen mediatum.

Asseruit deinde, non salvari libertatem iuxta principia communis doctrinae immediatum Dei concursum ad actus prauos subsequens; nisi praeter indifferens iudicium rationis, etiam assignari compositio, et apparatus concursus divinae potentiae ad utrumlibet. Quam obrem nec ex tali expeditione concursus ad utrumlibet impediatur, etiam data plena indifferentia ex parte iudicii; non insit ea similitudo viatori, limpidis obtutu inspicienti super progressus sui industriam, habenti tamen regulas allegatos, ne oculorum ductum sequatur.

Ex dictis sequitur, quod supposito, quod non involuat contradictionem possibilitas motionis virtuonae, vel qualitatis impressae de specie potentiae praedeterminantis in actu primo, et non solum per modum actus impaemissionis (ex numer. 10.) pronunciato Scotus arguit, esse contra rationem libertatis, voluntatem determinari ab aliqua forma intrinsece, non per modum actus primi; eximia se mente Scoti sequantur fit, non implicare contradictionem, quod detur forma necessitans liberum arbitrium.

Quando autem Scotus asseuerat; esse ex necessitate naturam, et rationem libertatis, quod voluntas creata determinetur ab habitu, vel aliqua natura intrinsece; non distinxit de voluntate composita, an non composita, plene deliberatione aut iudicio rationis.

Si autem occurras; quod oppositiones nostrae intelligantur in virtuonae motionis ea, quae se gerat in actu primo, vel in ratione principii affigentis liberum arbitrium ad unam partem contrahi, tamen non in eam, quae ad exercitiumut ascendat operationis; cum nominatae reseruantur liberae arbitrii voluntati Dei, vel obiectionis actionis Sic que impulsus, qui appellatur motus primus virtuonae., quae sit talis impulsus, qui appellatur motus primus virtuosae.

Si opponatur; quod impulsus ille, vel qualitas impressa, quae distinguitur respitu a cooperatione liberi arbitrii, nequit esse actio; cum actionis creatae non detur creata actio; vel liquet ex obseruantibus sub num. 20. quaere si asseratur aliqua influentia vel impressio formae intrinsecae, attineret ad actum primum, ac proinde esse repugnans libertati, apud Scotum; de quo vide infra.

Duae assertiones pro uera sententia; et satisfactio ad quaedam obiecta.

38 Dicendum secundo; voluntatem compositam huiusmodi formae in actu primo exigantem indifferentiam, et dominium eius supra actus, (esto quod praemittat deliberatam obiecti propositionem ad utcumlibet,) non intelligi cum omnibus requisitis ex parte causae primae ad liberum influxum.

Quam etiam esse apertam Scoti sententiam, dum vult, quod dato libero arbitrio cum omnibus requisitis ex parte principii increati ad operandum ad utrumlibet; adhuc necessitatur liberum arbitrium; si Deus esset agens necessarium, vel influeret tanqua principium determinatum ad unum. Huius pronunciati probationem sic produco ex primo asserto.

Quia ad libertatem voluntatis in actu primo expediret ad causalitatem liberam, expositur coniunctio, per modum actus primi, facultatis divinae exsequentis apparens concurssum ad utrūlibet. morosa et voluntarii, quod infitium sit talis virtutis operatiuae in actu primo, tangentis ad assensum, contradicit quod sit principium dissensus. Cum deficiat voluntati proximum principium dissentiendi, tunc ad eum exercendum comparationis influxum, eoquod voluntas taliter praemota non absistat ante exercitam cooperationem: ex quo, seu facultas exequutiua Dei perinde se habeat si ad oppositum assensum, ac proinde assensionem debet, voluntatemque sub ea compositione formae praedeterminantis in actu primo, integratoque omnibus requisitis ad liberum influxum ex parte causae primae actu primo compositae cum libero arbitrio ad utrumlibet, quamuis supponat deliberatam obiectionis intuitiosam, et contraria, et contradictoria. Visus Deus duo opposita placita intendere alterum, de attigenda voluntate ad unam partem contradictionis in actu primo ante actuale concursum, ob impressionem virtutis motionis praeuicae: alterum, de exhibendo concursu apparato in actu primo ad utramque contradictionis partem.

Quod autem ad libertatem liberi arbitrii exigatur physica compositio potentiae Dei ad utrumlibet in actu primo cum libero arbitrio; traditur a Petro Hurtado, tomo de Incarnatione disp. 21. section. 5. subsect. 2. §. 70. Ubi inquit:

Praeteritus, posse Deum auferre a quouis creaturam peccabilem mortalem prouisionem peccandi ita, ut aut physice, aut moraliter, non possiet grauiter peccare. Physice, quia aufert concursum in actu primo ad peccatum, etc. Si ergo Deus necessitat ad bonum, quando in actu primo componitur illius potentia cum arbitrio creato ad bonam operationem; igitur, apud Hurtadum, ad hoc quod liberum arbitrium non necessitetur in actu primo, exposcitur compositio ea utrulibet in actu primo cum libero arbitrio creato.

39 Sed oppones, ex doctrina Scoti: idem produci, quatenus adenerat voluntatem creatam aut extrinseca Dei operatione praemoveri. Aut enim haec praemotio tolleret aut libertas; aut quod Deus considerat proposita adeo quatenus voluntas Dei, ut est facultas requirios illius, offerret voluntati creatae concursum in actu primo indifferentem ad utrumlibet; ut extrinseca praemotio eiusdẽ divinae voluntatis attingeret voluntatem creatam ad unã partem contradictionis.

Respondetur; quod si ea praemotio exerteretur, quam aduenerat Scotus attineret ad actum primum operandi, in intellectu obtineret oppositio, quod Deo intuentient decreta opposita; alterum de offerendo concursu voluntatis in actu primo ad utrumlibet; aliud de alliganda voluntate in actu primo ad alteram partem contradictionis. Quia tamen praemotio extrinseca, quam intinet Scotus, solum spectat ad ultimum influxum, ideo contractio voluntatis, quae a tali praedeterminatione petitur, non euertit indifferentiam auxilii, seu concursus in actu primo apparati ad utrumlibet; sicut nec contractio indifferentiae voluntatis, quam obit per actionem concursuum Dei, destruit indifferentiam ad utrumlibet creatae voluntatis in actu primo, seu in ratione principii.

Praedeterminatio enim, quam de mente Scoti tutamur, tantum connectitur ei, et per modum exerciti concursus, non affigens principium liberum in actu primo ad unam partem contradictionis, sed tantum contrahens in actu secundo. Ac proinde licite determinatio liberi arbitrii, per actionem concursus divini in nulla sententia opponitur apparationi concursus Dei in actu primo ad utrumlibet expediti; ita nec praedeterminatio, quam adserimus, obstat apparationi auxilii ad utrulibet in actu primo.

Obiicies secundo: quod videamur a doctrinae consequentia decedere; cum volumus, quod liberum arbitrium necessitari queat per voluntatem extrinsecam Dei; et de facto Catholici expresserimus, voluntatem absolutam Dei praedeterminantem liberum arbitrium non necessitare illud, etiam extrinsece.

Dicimus; quod in ea hypothesi, in qua voluntas Dei necessitaret liberi arbitrii actum, non daretur degressum componens potentiam Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo; licet Deo inest de facto cum libere praedeterminat, ut constat ex dicendis infra in hoc art. de Compositione potentia divina cum libero arbitrio ad utrumlibet, a numer. 49. usque ad 63.

In illa enim hypothesi, in qua Deus necefsicaret voluntatem creatam affigendo illam in actu primo ad alteram partem contradictionis, ita se gereret Deus respectu cooperationis liberi arbitrii creati, ac si esset agens necessarium determinatum ad unum; unde, sicut si Deus esset agens necessarium, quamuis liberum arbitrium creatum praemitteretur cum iudicio, et deliberatione rationis ad utrumlibet, adhuc necessitaretur, apud Scotum: ita etiam necessitatem pateretur, quando Deus potentiam suam non componeret cum libero arbitrio creato ad utrumlibet in actu primo ex vi decreti apparans potentiam Dei ad contraria, et contradictoria.

4. Dicendum tertio; per increatam Dei voluntatem, ut est illius facultas exequens ad extra, contrahi posse indifferentiam voluntatis in actu primo ac proinde vere et realiter necessitari absque immissione alicuius formae inhaerentis.

Haec assertio non habetur apud Scotum expresse; colligitur tamen evidenter ex his, quae diserte agit de suppletione habituum supernaturalium per solam voluntatem Dei specialiter coniunctam potentiis vitalibus in genere causae efficientis, illasque euenisse ad gradum proportionali principii influxus supernaturalis: de quibus nos abunde disserientes supplebilitatem habitus luminis gloriae, in controversia 9. Generali de Visione Dei, distinct. 1. subsist. 2. art. 3. nec praedictae nostrae assertioni de possibilitate necessitandi liberum arbitrium per increatam Dei voluntatem refragatur Soarius, loco citato, in prolegomeno 1. de Arbitrii libertate, cap. 5. num 9.

Et probatur; quia magis contradicit, per solam voluntatem extrinsecam Det enchi potentiam vitalem, (absque imprefsione alicuius formae) ad seriem agentis supernaturalis, quam potentiam in suo ordine agendi completam affigi ad alteram contradictionis partem; cum in praedicta eleuatione transeat potentia de non esse proportionati ad esse proportionati principii influxus supernaturalis; in hypothesi vero nostrae assertionis no expectetur a voluntate divina complementum virtutis conferentis ad actum proportionate, sed sola contractio intrinsecae facultatis ad alteram partem contradictionis.

Deinde; ex eodem principio hturimus, voluntatem creatam per extrinsecam Dei volitionem necessitari posse; ex quo producimus supplebilitate habitus luminis gloriae, et caeterorum supernaturalium habituum per voluntatem Dei, ut est facultas exequens eius ad extra.

Quia, quidquid Deus praestare valet per causam secundam in genere causae efficientis; id etiam elicere potest se ipso immediate, licet supplere nequeat causalitatem formalis causae. Quo fit, ut licet per extrinsecam volitionem suam nequeat adire Deus contractionem eam formalem, quae a praemovente forma intrinsece composita voluntati peteretur; valet tamen ad omnem effectivum influxum. Sed ad genus causae efficientis conducit illa alligatio influxus voluntatis ad alteram partem contradictionis; igitur per extrinsecam Dei voluntatem speciali ratione assistente voluntati creatae per modum actus primi, affigi valet in actu primo voluntas ad assensum.

In cooperatione liberi arbitrii necessitati a Deo non exposcitur mutatio physica intrinseca; contra Soarium.

41. Dicendum quarto; non exigi physicam mutationem intrinsecam in influxu voluntatis, ut Deus obteat contradictorias denominationes, necessitantis, vel non necessitatis, voluntatem creatam.

Haec assertio est contra Soarium; cuius probationem suppono ex constituendis, in controversia 13. Generali de Voluntate Dei, ubi presse enodabitur bitur, volitionem Dei, esto quod absolutam, et inimpedibilis energiae, nõ necessario inferre mutationem physicam ad extra. De quo vide infra in hac controu. de Scientia Dei, dist. 3. de scientia futurorum conditionatorum, ar. 2. sub n. mar. 30.

Imo Suarius ex propriis principiis, vel sic reconuenci potest; quod ait; uerat praedefinitionem actuum bonorum: cum tamen, si actus supernaturales a Deo praedefiniti non essent, non aliter se gereret quoad rationem physicam, actus praedefiniti, et nõ praedefiniti.

Praeterea; quod Suarius ita de facto asserat liberã praedefinitionem actuum supernaturalium, data conditionatã praescientia nõ ita cosentiẽs, quod ea praecisa, pronuntiet, praedefinitionẽ cadere libertatem: cum tamen utraq; hypothesi, nulla intersit physica disparitas intrinseca inter actũ praedefinitum ex praescientia, et non praedefinitum ex praescientia esto quod intercedat ab initio, influente ille morali extrinseco, operationi liberae, aut non liberae.

Quam etiam et si iis recipimus in ea hypothesi, quod necessitetur genus liberum arbitrium; quia sicut actus, vel liberi arbitrii operatio, non se haberet aliter physice, et intrinsece si prodiret libere, aut necessario; aliter tamen se gereret moraliter, et extrinsece in ratione entis necessarii et liberi. Quatenus actus liber connotaret potentiam Dei ad utrumque compositam in actu primo, cum libero arbitrio creato; et operatio necessaria, annotaret eandem potentiam non applicatam in actu primo ad utrumque, sed ad alteram partem contradictionis in actu primo determinatam ante conperationem actualem; eo quod tunc tolleretur decretum de componenda potentia Dei ad utrumque; ut patet ex n. 49. huius ar.

Quare falsum reputamus pronuntiatum Suarii contendentis, quod in hoc physice dissideret influxus, qui a voluntate Dei necessitate inferente progrederetur, atqui attingeret a Deo absolute absque praeeunte notitia de operatione causae creatae; ille vero influxus, qui a voluntate Dei elicitur, dum liberum arbitrium non necessitat, praemittit expectatque infallibilem praescientiam cooperationis causae creatae. Haec enim disparitatis ratio sustinenda non est in schola Scoti, qui extrinsecã praedeterminationẽ antecedentem consensum creatae voluntatis asseuerat tanquam primũ motorem ad actus liberos eliciendos; ut pote quae praedefiniat praemoveatq; ad eliciendum influxum causae liberae iuxta modum suum, et conditionem internae indifferentiae; de quo infra in ar. 4. et sequentibus.

42 Caeterum; quid esto quod actus ultimo efficax, et absoluta mutatio physica nõ inferret, necessaria non esset ex parte impulsus voluntatis physicae, discretio intrinseca ex parte effectus, ut influxus necessario, vel libere, prodeat; vel ex eo liquet.

Quod denominatio necessarii, et liberi, in impulsu voluntatis, non importat aliquid intrinsecum physicum, sed solam extrinsecam denominationem relatam a voluntate libere, vel necessario operante; ut constat in motibus indeliberatis; etsi primo primis, qui sunt actus necessarii, et acceditente deliberatione rationis, tanquam ad liberos, nulla mutatione physica, vel intrinseca, accedente, sed sola extrinseca denominatione.

Deinde; quod si Deus per voluntatem suam necessitaret voluntatẽ creatam ad consentiendum, ut putamus, quẽ libere egit in hoc tunc nulla facta mutatione in tali influxu, realiter; a denominatione liberi, ad denominationẽ necessiffi induxis.

43 Ex quo detegitur discretio, vel quod intercedit inter voluntatem Dei, dum eligat potentiam totalem ad gradum proportionati, aut complecti principi causatiuus supernaturali; et eamdem voluntatem divinam, dum adigit voluntatem creatam ad unam partem contradictionis. Voluntas enim divina inoluens potentiam totalem modo breui agens in intellectualem respondet in influxu potentiae virtutis physicae mutatio intrinsece supernaturalitatis, quae adstabit non posset voluntati creatae non eleuatae a voluntate Dei supplente formam et habilitatis supernaturalis praemissa; qua tamen liberum, de necessitate in se non circũscriptatis non sunt affectiones intrinsecae illius, sed merae extrinsecae denominationes; ideo, ut idem impulsus harum habitudinũ vicissitudini substituatur, nõ eget physica accretione aliqua, aut intrinseca mutatione.

Deinde; quod si Deus esset agens necessarium, necessitaretur liberum arbitrium, ut constat ex textu Scoti transcripto, sub num. 8. quia tunc non componeretur potentia Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet, sed determinate ad unum per modum actus primi; et tamen ex parte effectus physici eadem ratione se gereret volitio Dei ut obit vicem actionis, et concursus, sicut se habet de facto, quando libere concurrit. De quo vide numer. 57. licet aliter se haberet quantum ad esse extrinsecum, et morale. Ex quibus opposita fundamenta nullo negotio conuellimus.

Refutantur fundamenta recentiorum Thomistarum autumantium; voluntatem compositam iudicio ad utrumlibet, non posse necessitari a Deo.

44 AD primum primae opinionis ex authoritate Augustini petitum, dicimus; quod inibi procedebat de indifferentia voluntatis ad utrumlibet intrinsece spectata; non tamen per habitudinem ad affixionem eam ad unam parte contradictionis, quę a prima causa trahi posset.

Unde tolleretur intranea indifferentia voluntatis, si ab intrinseco non esset potens ad utrumlibet, ita ut, a quidditatiua ratione sua, in utramque contradictionis partem conari nequiret; non tamen absumeretur intrinseca voluntatis facultas, et natiua vis, si de absoluta Dei potentia necessitaretur ad assensum; sicut nec destruitur, eo quod in motibus indeliberatis non operetur libere; sed aliqualiter se gerat adinstar necessarii agentis.

Ad secundum argumentum; quod tunc voluntas prosequeretur obiectum incognitum, quando illi proposita non esset ab intellectu illa contradictionis pars, ad cuius assensum, vel dissensum necessitaretur; nec enim, ut voluntas necessario feratur in aliquod obiectum exigitur quod apprehendatur ab intellectu talis necessitas operandi: Sicut nec ad hoc, quod libere velit voluntas aliquod bonum, exposcitur quod intellectus cognoscat tale bonum libere appeti; sed sufficit, quod bonitas obiecti insinuetur absque eo quod proponatur necessitatis, vel libertatis, cõditio in impulsu voluntatis.

Aliis enim Caluiniani haeretici, qui effutiunt, in omnibus operibus, etiam prauis, a Deo necessitatem pati in malum prolaberentur necessario, et non libere; eo quod se non libere operari, sed a Deo ad malum agi, vel impelli, obstarent.

45 Ad tertium argumentum; quod licet voluntatem, a se indeterminatam ad utrumlibet, adigi in actu primo ad unam contradictionis partem, ita ut in oppositum proxime in actu primo, conari non valeat, sit quaedam praeternaturalitatis species in modo operandi voluntatis, absoluta tamen vis, seu coactio renuntiari non debet, eoquod voluntas in actibus elicitis vim pati nequeat, quam in imperatis sustinet.

Quod acute tradit Scotus, in 4. sentent. distinct. 29. quaest. unica. §. ad quaestionem igitur sub num. margin. 6. ubi inquit.

„ Contradictio est, voluntatem simpliciter cogi ad actum volendi; quia cum violentum sit ex, 3. Ethicorum, (cuius principium est extra non conferente vim passo;) intellige, passo vim, id est, violentiam non conferente, non negatiue; sed contrarie. „ Quod est dictu; violentum est, quod est totaliter a principio extrinseco, quod est contra inclinationem passi; et velle non potest sic inesse voluntati, quia tunc nolens vellet, vel volens nollet; et sic sequitur propositum.

Quo fit, ut sicut implicat, quod actus volitionis sit contra internum impetum facultatis impulsiuae, sicut motus surfurfum est contra inclinationem lapidis grauitatis; ita et contradictio nem involvat, quod voluntas quoad actus elicitos violenter agi queat. Praecipue cum nullus impulsus, qui a voluntate necessario effluat, licet liber non sit, non voluntarius esse queat, in ea voluntarii acceptione, quae sonat actum pullulantem a principio intrinseco cum cognitione. Unde, sicut actus primo primus, qui effluit a voluntate tanquam a principio determinato ad unum, non est violentus voluntati; ita neque vim, vel absolutam coactione, pateretur volũtas elicitis proprios actus, quantumuvis in actu primo affixa ad unam partem contrarietatis, et contradictionis.

46 Ad quartum argumentum; impressionem habituum supernaturaliũ, qui subduntur nutui, liberoque usui voluntatis, non suppeditare exempla illius necessitatis absolutae quae creatae voluntati a Deo inferri posset; quã tamen necessitandi rationem optime elucidari autumamus immissione formae praeuiae, seu virtuosae motionis, quae ab aliquibus astruitur, ut ostendimus sub n. 37. si ea motio sit qualitas de ordine, et specie potentiae, vel principii actionis, sicut et apparet sustinendum, cum actionis creatae non detur alia creata actio.

Ad confirmationem; quod, ut ex confictutis sub num. 40. satis superque constat; per solam Dei voluntatem lic vinciri potest facultas impulsina creata, ut ad alteram contradictionis partem proxime conferre nequeat. Quare, dum nobis obiicitur; quod sequeretur, quod per meram denominationem extrinsecam contraheretur intranea voluntatis potestas ad utrumlibet.

Respondetur; quod si extrinseca denominatio in ea uniuersalitate usurpetur, ut complectatur quamlibet assistentiam physicam extrinsecam divinae voluntatis, ut est facultas exequens Dei ad extra, eo quod alliget voluntatem creatam ad unam partem contradictionis absque immutatione intrinseca voluntatis creatae; in ista acceptione, ita verum esset voluntatem creatam per extrinsecam denominationem ad unam partem affigi; sicut verum est, eamdem voluntatem absque intrinseca immutatione ad assensum adigi.

Verum, quia denominatio extrinseca etiam extenditur ad connotatione increatae voluntatis nullatenus coniunctae per modum usus, seu causalitatis ad extra facultatis divinae exequentis cum voluntate creata, sed per modum interni propositi, vel merae intentionis finis; qualiter praedestinatio electorum ad determinatum gradum gloriae ante scientiam visionis meritorum denominat Petrum extrinsece destinatum ad gloriam, absque eo quod talis increata volitio ad instar usus, vel causalitatis ad extra facultatis divinae exequentis, cõponatur voluntati creatae ad physicum influxum.

Ideo voluntas divina efficacitate sua adigens voluntatem creatam ad assensum, ita ut dissentiri nequeat; non est dicenda per solam extrinsecam denominationem assistere voluntati creatae, ea ratione, qua actus praedestinandi mere extrinsece concernit praedestinatum; sed per veram coniunctionem physicam, non in genere causae formalis, sed efficientis, adinstar illius, quae intercedit inter facultatem impulsiuam creatam, et voluntatem divinam, dum supplet habitum charitatis, et constituit voluntatem proxime, et proportionate valentem ad impulsum supernaturalem, absque ulla immutatione intrinseca facultatis impulsiuae, quae antecedat actualem influxum.

Ad alteram oppositionem numer. 32. de contradictoriis denominationibus divinae voluntatis necessitantis, vel non necessitantis voluntatem creatam, quae necessario exposcant mutationem physicam, et intrinsecam in impulsu voluntatis creatae; patet ex dictis, sub numer. 41. usque ad 43. et magis ex dicendis sub num. 57. Dilutio oppositionum Soarij; et examen placiti alterius Neoterici circa compositionem potentiae Dei cum arbitrio creato.

§. 1.

AD fundamentum secundae opinionis Francisci Soarez; patet ex obseruatis, sub nu. 46. tantum enim probat, quod oppositi effectus priuandi, vel non priuandi voluntatem dominio, quod sibi vendicat in suos actus, exigant disparitatem physicae coniunctionis voluntatis divinae (quae facultas exequēs est) cum voluntate creata in actu primo; quae physica compositio astruitur sine mutatione intrinseca, vel in genere causae formalis, voluntatis creatae. Ea ratione, qua voluntas Dei, seu facultas exequens eius, assistit intime per specialem coniunctionem physicam potentiis vitalibus, dum illas euehit ad seriem completi, et ad aequati agentis in actu primo supernaturaliu actuū; absq; intrinseca immutatione harum potentiarum in actu primo.

Illud vero discrimen, quod intendit Soarius ex parte necessarij, et liberi impulsus; omnino impro batur in sentētia Scoti autumātīs, Deum, cū libere praedefinit impulsum volūtatis creatae, nō praemittere scientiam cooperationis liberi arbitrii.

Quare ad confirmationem dicimus; quod a voluntate Dei inferēte necessitatē libero arbitrio, peteretur firmior et inimpedibilior affixio in actu primo ad unam partem contradictionis; non vero in actu secūdo, quam a voluntate Dei libere praemonēte volūtate creatā ad actualē influxū. Quia necessitas illa extrinsecae praedeterminationis, quā asseuerat Scotus, licet sit necessitas consequentiae, et ex hypothesi act’ secundi, ea tamē astruitur, ut nullo tenus impediri queat de facto et de inesse, etiam ante praescientiam cooperationis causae creatae; cū involvat sensum cōpositū actualis cooperationis, est enim praedeterminatio cōcursus. Attamen in ea hypothesi, in qua liberum arbitriū creatum necessitaretur per voluntatem extrinsecam, et increatam Dei; licet operatio liberi arbitrii non esset alterius rationis quoad esse physicum intrinsecum, esset tamē omnino ablimitisa quoad rationem extrinsecam, et moralem; ob habitudinem ad voluntatem Dei componentem suam potentiam ad unam partem contradictionis, ac si esset agens necessarium, et in actu primo determinatum ad unum, ut patet ex dictis, sub num. 41.

48 Unde incidit examen modi dicendi Villegas Primarij Complutensis; qui cum expresse sustineat praedeterminationem per absolutum propositum voluntatis divinae, in super et cōstituat, liberum arbitrium compositum iudicio, et plenae deliberationi ad utrūlibet, posse necessitari i Deo, ut patet ex pronuntiatis praedicti authoris, quae transcripsimus supra, sub numer. 36. videtur tantum adstruere virtualem, et non formalem, compositionem voluntatis divinae cum libero arbitrio ad utrumlibet.

Ita enim habet in suo opere de Deo uno, in controversia 12. de Concordia voluntatis divinae cum nostra voluntate disp. 1. in fine disp. §. Ad secundā rationem. Ubi subiicit.

Difficile non est declarare, quomodo ex parte Dei paratum concursum nostra voluntas habeat ad oppositam operationem; quoniam est quidem decretum, quod antecedere defendimus, rationemque concursus Dei sortitur; sic formaliter effectio eius operationis, quam statuit, ut virtualiter sit voluntas opposita. Nam decretum, quod non solum ad substantiā operationis, sed etiam ad modum contingentiae illius, refertur; praedictam energiā in se concludit.

Et postea re enodās subdit. Nec mirū si decretū, quod relatū ad hāc actionem est formaliter voluntas illius; sit eo ipso atque est ad eam sub tali modo, voluntas virtualis dissensus, atque consensus oppositi. Possumus ergo, etsi decretū antecedēs sit absolutū et efficax, nō prosequi honestū, et amplecti delectabile; nec enim videas, cur nō sufficiat, ut utrūque possimus, virtualis aequiualens voluntas, in tali decreto inclusa.

Refellitur placitum Villegas inficiantis formale propositum Deo circa copositionem potentiae divinae cu libero arbitrio ad utrumlibet in actu 1.

Verum enim vero, licet aestimet Villegas se nullo negotio potentiam Dei cum usu liberi arbitrii componere, dum volitionem absolute praestituentem assensum voluntatis creatae, iudicat virtualiter praemovere ad dissensum; ac aestimo, virtuale propositum rem non expedire.

Oppugnatur 1.

Tum, quia (ut liquet ex dicendis, sub numer. 51.) voluntas illa, quae ita fit absoluta prosequutio assensus, ut exprimat fugam circa dissensum (non tantum secundum virtuale, et implicitum voluntarium in Deo, sed etiam secundum formale, et explicitum,) nequit afferi virtualis voluntas dissensus. Nisi illa virtualitas, aut eminentialis praemotio ad oppositum, reuocetur in formale, et absolutum decretum componendi potentiam Dei ad utrumlibet in actu primo cum voluntate creata.

Excutitur 2

Tum praeterea; quod si non fateamur in Deo explicitum, et formale propositum componendi potentiam suam in actu primo ad utrumlibet, nimirum ad assensum, vel dissensum, sed solam voluntatem formalem assensus, virtualem vero dissensus agnoscamus; fieret, ut liberum arbitrium creatum non referret potentiam moralem, formalem, et proximam, ad dissensum, sed solum remotam, et virtualem. Quia sicut implicat potentia formalis, et proxima, ad operandum in quolibet agente creato, si illi non assistat proxime in actu primo facultas exequens causae primae, ita et repugnat formalis, et proxima potestas liberi arbitrii creati ad assentiendum, et dissentiendum, si non componatur libero arbitrio creato potentia Dei in actu primo expedita ad utrumlibet ex vi propositi liberi.

---

Expenditur decretum de componenda potentia Dei ad utrumlibet cum libero arbitrio creato; et an tale decretum immutet voluntatem creatam?

Duplex consideratio conversionis potentiae Dei cum libero arbitrio.

49 VErum, quia praemissa pressiorem discussionem efflagitare videntur, obseruandum est; quod sicut voluntas, vel liberum arbitrium creatum spectari potest dupliciter, vel in actu primo, inquantum est indifferens ad utrumlibet ante exercitium actionis; vel in actu secundo, quando exercet se ad alteram partem contradictionis. Ita voluntas Dei, vel facultas exequens eius, quatenus connotat liberum arbitrium, et illi componitur ad influxum, etiam vel considerari valet in actu primo; nimirum ut praesto est libero arbitrio ad utrumlibet ante actualem influxum; et quatenus componitur libero arbitrio in actu secundo ad exercitium operationis. Quod omnibus indubitatum, et in confesso esse debet; quia sicut nullum agens operari valet absque concursu Dei, ita nec agere potest ad utrulibet absque apparatione cocursus ad utrumlibet.

Decretu coparadi potentiã Dei cum libero arbitrio ad utrũlibet est distinctũ a decreto creationis.

Quod decretum apparandi potentiam divinam libero arbitrio ad concursum ad utrumlibet, distinctum esse debet a decreto creationis; cum stante decreto creationis, possit potentia Dei componi cum libero arbitrio in actu primo ad unam tantum partem contradictionis; ac proinde, ut liberum arbitrium necessitaretur; ut constabit magis ex dicendis infra, sub n. 53. et 54.

Cõfirmatur ex Scoto.

Quod autem decretum componendi potentiam Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet sit sustinendum de mente Scoti, et quod decretum istud sit distinctum a decreto creationis. Patet in illa hypothesi Scoti, quod Deus esset agẽs necessarium;in qua hypotesi asseuerat Scotus, quod necessitaretur liberum arbitriū. Cuius pronuntiati nulla alia ratio esse potest, nisi quia, si Deus esset agēs necessarium et determinatū ad unum, nō posset componere potentiam fuā cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo, de quo adi n. 57.

Si autem respondeas; quod si Deus esset agēs necessarium, tolleretur liberum arbitriū cū omnibus requisitis ex parte principii intrinsecae ad operandū ad utrumlibet; ac proinde euanesceret hypotesis Scoti.

Ut ut id fit, quod repugnaret existētia liberi arbitrii cum omnibus requisitis ad operādū ad utrumlibet ex parte principii intrinsecae, si Deus nō esset principiū liberum ad extra; adhuc tamē inutilis cēfenda non esset hypotesis Scoti ad referēdam rationem liberae cooperationis. An praecise spectata sit per solam habitudinem ad principium intrinsecum compositum plenae deliberationi ad utrūlibet? An etiā per comparationem ad primā causam? Ita ut si prima causa componeretur in actu primo determinate ad unū, subesset libertas operationis liberi arbitrii creati quantumuis compositi plenae deliberationi ad utrumlibet.

Separat igitur Scotus decretū creationis liberi arbitrii, a decreto componendi potētiā Dei cū libero arbitrio ad utrūlibet; siquidem data existētia termini creationis, nempe liberi arbitrii creati, disquirit, an necessitari queat ab extrinseco, ob potētiā Dei composita in actu primo ad unā partē contradictionis?

Utilitatē vero huius hypotesis Scoti defendit Vazquius 1. p. disp. 200. c. 1. n. 1. licet cū Caietano, et Camerario teneat, quod quāuis prima causa operaretur necessario; adhuc liberū arbitriū creatum se libere gereret, si ex se et ab intrinseco liberū esset; de quo adi Vazquium disp. 100. citat. 1, cap. 3.

50 Quo praesupposito dicimus; quod in illa hypotesi, in qua Deus imprimeret volūtati creatae formā operatiuam vel principiū operādi vi inimpedibili affigens liberū arbitriū in actu primo ad alteram partē contradictionis; non componeretur ad utrūlibet in actu primo potētia Dei, vel facultas exequēs eius, etiā supposita plena deliberatione rationis, et propositione obiecti ad utrumq; partē contrarietatis, et contradictionis

Quia alias Deo inessent duo decreta opposita; aliud de affigenda voluntate creata per formā omnino contrahentē in actu primo liberū arbitriū ad assensum verbi gratia: et aliud de componenda in actu primo potētia divina ad utrūlibet cum libero arbitrio.

Cum autē apud Scotum certo certi fit, quod omnis causalitas attinēs ad genus causae efficiētis, quae praestari queat a virtute creata, suppleri valeat a potētia Dei immediate; ut egimus loco citato in cōtr. 9. de visione Dei, in ar. de supplebilitate luminis gloriae. Fit inde, ut sicut reddi nequit ratio euidētē involvēs implicationē, cur Deus nequeat imprimere volūtati formā aliquā creatā acuminis, et energiae potētioris, quae sic cōtrahat in actu primo volūtatē, quod adigat liberū arbitriū ad alterā partē contradictionis in actu primo, etiā data propositione obiecti ad utrūlibet? in qua hypotesi, potentia Dei, vel facultas exequens eius, non componeretur in actu primo ad utrumlibet voluntati creatae.

Ita Deus per potentiam et voluntatem suam taliter compositam in ratione principii particularis suppletis formam illam creatam alligantē voluntatem per modum actusprimi, etiam necessitaret voluntatem creatam; ita ut in actu primo non componeretur libero arbitrio ad utrumlibet, sed ad eam tantum partem contradictionis, adquā adigeret forma illa creata, cuius causalitatem suppleret divina voluntas, ac si esset agens necessarium determinatum ad unum.

51 Sed obiicies contra praemissa pronuntiata; primo. Quod ideo voluntas Dei in illa hypotesi, in qua necessitaret liberum arbitrium, non esset compossibilis cum alia voluntate componente potentiam divinam ad utrumlibet cum libero arbitrio; quia ita praedefiniret assensum, verbi gratia, ut etiam politiue excluderet dissensum; adde et principium dissentiendi.

Sed velle praedefinitiuum, quod de facto adstruit Scotus, etiam determinat per modum principii anteuertētis operationem nostram; quia absolutum velle Dei, ita est actio Dei ad extra, quod etiā fit principium nostri assensum; et ita praestituit efficaciter talem partem contradictionis, ut non solum per implicitum, et virtuale voluntarium, sed etiam per volitionem formalem, et explicitam excludat alteram partem contradictionis; igitur non est compossibilis talis voluntas praedefinitiua cum apparatione, vel compositione potentiae divinae ad utrumlibet in actu primo, vel per modum principii.

Oppositio 2. quod liberum arbitrium necessitaretur per volitionem increatam, quae esset principium qualitatis praedeterminantis 52 Deinde obiicitur secundo; quod si Deus determinaret liberum arbitrium, per eam voluntatem increatam, quae esset principium qualitatis impressae, quam aliqui constituunt ad praedeterminandum liberum arbitrium; absque dubio voluntas ea Dei necessitaret extrinsece liberum arbitrium, (si illud necessitat intrinsece qualitas illa, aut virtuosa motio, praemovens, et praedeterminans.) Atqui non minus contrahit voluntatem creatam volitio illa Dei per modum concursus, quam adstruimus; ergo haec etiam necessitat.

Ad 1. oppositionem; qualiter voluntas Dei determinet in actu 1. et in actu 2. 53 Respondetur; quod velle Dei tunc concurrit per modum principii, quando producit principium operationis; vel supplet principium operationis, dum sufficitur vice talis virtutis operatiuae. Tunc vero influit ut mera actio, et concursus, quando non suppeditat principium agendi, sed tantum contrahit per modum actus secundi.

Optime instantia adnotam dirigendum Quod expendi potest adhibita instantia, quam praemisimus; de suppletione habitus luminis gloriae per voluntatem Dei seu facultatem exequētem eius compositam in ratione principii particularis. In qua hypothesi, velle Dei gerens vicem habitus luminis concurreret ut speciale principiū complens intellectum creatum in ratione principii supernaturalis proportionati ad supernaturalem influxū; de facto autem cum voluntas Dei influit cum intellectu composito habitui luminis, nõ se gerit ut principiū supplēs

Liberū arbitriū necessitaretur per voluntatem Dei, quae esset principiū qualitatis de specie potestate. virtutem agendi in actu primo, sed per modum merae actionis, et concursus actualis.

54 Unde, licet necessitaretur liberum arbitrium per eam volitionem divinam, quae esset principium qualitatis determinantis nostrum consensum; eo quod liberum arbitrium in actu primo praesupponeretur contractū per eam virtutem vel qualitatē, quae a voluntate vel potentia Dei effluxisset ac proinde talis voluntas Dei saltem mediate necessitaret liberum arbitriū quatenus esset principiū virtutis creatae necessitantis voluntatem nostram immediate et intrinsece.

Nõ necessitatur per decretum gerēs vices merae actionis. At non necessitatur liberum arbitriū per volitionem divinam, quae tantum immediate attingit nostrum consensū et non immittit, nec supplet aliquod principium determinans ad assensum. Quia haec volitio solum spectans contractionem nostrae voluntatis prout in actu secūdo, nõ opponitur vel destruit compositionem omnipotētiae in ratione actus primi ad utrūlibet; sicut e contra determinatio vel affixio volūtatis in actu primo ad unam partē contradictionis, opponitur indifferentiae voluntatis in actu primo.

Satisfactio ad 2. obiect. Ex quo etiam liquet ad secundam obiectionem.

Retorquetur ratio contra adversarios in decreto absolutocōcurrendi. Adde; quod si praemissa obiectio ex n. 51. alicuius esset roboris; etiam perstringeret communem doctrinam de absoluta voluntate Dei praestãdi concursum determinatum ad alterã partem contradictionis cū explicito et formali voluntario denegandi actualē cõcursum ad oppositum.

Voluntas cõcurrendi non opponitur apparationi cõcursus ad utrumlibet in actu 1. Cum tamen contractio ista per modū actus secundi, vel actualis concursus, in communi sententia omnino alia sit a voluntate Dei imprimente principiū contrahens voluntatem creatam in actu primo ad unam partem contradictionis; praedeterminatio enim illa, quam de mente Scoti recipimus, tãtū concursus est.

Cautio pro asseclis Scoti, et summis virum promotiatorum Scoti ere. 55 Caeterū, pro Scoti asseclis vel id serio obseruatum volo; quod Scotus ubiq; insectetur praedeterminationem per formã intrinsecã, ut libertati adversam; insuper et omnē praedeterminatione etiam extrinsecã, quae attineat ad actū primū operandi, et non ad actū secundum operationis.

Testimoniū 1. cōtra praedeterminatōnem intrinsecam. Scotus Ut liquet ex Scoto a nobis transcripto sub numer. 10. huius articuli, ubi expresse sustinet. Quod sit contra naturam, et rationem libertatis, quod voluntas creata determinetur ab habitu, vel aliqua natura inferiori. Ubi sub nomine habitus quamlibet formam creatam intrinsecam, vel virtutem operatiuam complectitur.

Adde etiam testimonium praemissum ex numer. 18. ubi expresse inficiatur praedeterminationem per impressio nem alicuius intrinseci; subdit enim. Quod causa prima in causam secundam non est influentia nova, quae sit creatio alicuius inhaerentis causae secundae; sed influentia ibi est determinatus ordo causarum in agendo effectum communem. Ubi perspicue contractionem creatae voluntatis per naturalem in agendo sympathiam cõstituit absque immutatione intrinseca.

Quod etiam talis sympathia non importet aliquid praeuium, per modum principii antecedentis in actu primo actualem concursum Dei, et creaturae eo autumat, quod Deus non sit libero arbitrio causa deficiendi; Quia nulla intelligitur subtractio causae prioris propter cuius defectionem possit voluntas recte agere.

Satisfactio ad quaedam obiecta contra nostram sententiam de compositione potentiae Dei cum libero arbitrio creato.

56 SED Adhuc restat nodus dirimendus circa compositionem potentiae divinae cum libero arbitrio ad utrumlibet; videtur enim fictitia talis apparatio ad agendum cum voluntate creata ad utrumlibet.

Eo quod si daretur huiusmodi compositio, deberet esse obiectum alicuius decreti liberi, vi cuius praestituerit Deus expedire concursum ad utramque partem contradictionis, ut voluntas creata se se ad utramque partem exercere posset; cum nullum agens creatum sit proxime potens ad ullam operationem absque influxu Dei.

Atqui tale decretum apparans potentiam divinam ad utrumlibet videtur implicatorium; cum repugnet libera voluntas in Deo, quae nõ inferat mutationem realem in obiecto, vel cõnotato; nulla vero sit possibilis mutatio physica, quae respondeat decreto componenti ad utrumlibet facultatem exequutiuam cũ libero arbitro; sicut et obstat aliquis effectus virtutis exequutiuae, qui sit indifferens ad utrũlibet.

Licet enim attingat prosequutionem et fugam, amorem, et odiũ, non tamẽ aliquem terminum contractũ et physicũ qui sit indifferens ad amorem vel odiũ. Quare concursus determinatus ad amorem, et concursus determinatus ad odium, qualitercũque elicitur a potẽtia Dei vel facultate exequente; nequit esse cõnotatum alicuius decreti liberi cõponentis virtutem exequutiuam Dei cṹ libero arbitrio creato indeterminate, et ad utrumlibet.

57 Verum haec ratio, quae premẽs est apud Vazquium, et recẽtiores aliquos non urget adstruẽtes, decretũ liberum nõ necessario exprimere, aut inferre, mutationem physicã in obiecto. Quod et perspicuum redditur in decretis cõditionatis circa ea obiecta, quae nunquam erunt; de quibus late in distin. 3 huius controu.

Deinde; quod si Deus componeret essentiã suam intellectui in ratione speciei impressae ad visionem beatificam, ita ut foecundaret intellectum in actu primo completum, tam ex parte potẽtiae, quam ex parte obiecti; et postea denegaret influxũ actualem ad partũ notitiae visionis.

Tunc intellectus trãsiret de non esse completi et foecundati principii visionis, ad esse talis; nulla facta mutatione intrinseca in intellectu, quae posset esse connotatum decreti componentis essentiant divinam in ratione speciei.

Quod etiam in ar. citato de supplebilitafe luminis gloriae per auxiliũ ostendimus in ea hypothesi; quod voluntas Dei vice agentis particularis suppleret defectum habitus luminis in actu primo; et quod intellectui taliter eleuato per volũtatem vel facultatẽ exequentem supernaturalem et increatam Dei, denegaretur actualis influxus in visionem beatificam.

Tandem vel id nobis pro comperto est; quod quando virtus agendi non exigit quod sit intrinsece per in haerentiam composita alteri comprincipio, sed solum illi intime assistens; (qualiter praesto existit facultas exequens Dei libero arbitrio creato, tunc talis conventus ad agendum, vel apparatio proxima comprincipiorum in actu primo, valet esse obiectum decreti liberi divinae voluntatis absque immutatione intrinseca illius facultatis, quae completur, et expeditur in actu primo ad agendum. De quo adi quae expendimus infra, in hac controversia, distinct. 3. de Scientia conditionatorum, artic. 2. sub numer. margin. 31.

Alia ratio ex doctrina Scoti. Deinde specialiter arguitur ex doctrina Scoti a nobis transcripta, sub num. 8. ubi autumat, quod si Deus esset agens necessarium; liberum arbitrium necessitaretur, eo quod nõ componeretur illi divina virtus in actu primo ad utrumlibet; siquidem ex hypothesi adstruitur Deus agens necessariũ determinatum ad unum.

Urgetur ratio ex Scoto. In hac igitur hypothesi, aliter componeretur Deus libero arbitrio in actu primo, quam coniungitur de facto, cum praesto est libero arbitrio ad utrumlibet; cum tamen ex parte coope rationis voluntatis creatae nulla physica mutatio, vel absimilitudo, intercederet. Neque ex parte volitionis divinae gerentis vicem actionis; quia sicut dato quod Deus esset agens necessariu non concurreret per volitionẽ involventem conditionem cooperationis liberi arbitrii, sed per voluntatẽ absolutam; ita etiã cõcurrit de facto per volitionem absolutam.

Refellitur Vazquius. Ut agimus in ar. 5. huius dist. sub num. mar. 33. contra Vazquium asseuerante, quod Deus nec de potentia absoluta praedefinire queat operationem liberi arbitrii; eoquod tali praedefinitioni nõ responderet aliqua mutatio physica in obiecto; nec aliter se gereret physice operatio liberi arbitrii praedefinita, quam non praedefinita.

Corollariũ ex praelibatis. Quod autem apud Scotum, cui suffragãtur Theologi celebriores, pro cõperto sit, quod decretum liberum non exigat cõnotationẽ obiecti physice immutati; ostẽdimus in hac controu. dist. 3 de scientis conditionatorum, ar. 2. n. 29. 30. et 31. Quibus praemissis, nullo negocio diluimus oppositionem, quae adoritur decretum cõponẽs facultatẽ exequentem increatã ad utrumlibet cũ libero arbitrio; eoquod tale decrecũ nõ connotet vel inferat mutationem physicam.

Alia oppositio cõtra apparationem cõcursus ad utrumlibet in actu 1. § 8 Quare magis urget aliorũ obiectio, quae vel sic nostrã impetit sentẽtiã. Quatenus futilis videatur ea praeparatio vel compositio ad utrũlibet in actu primo potẽtiae divinae cũ libero arbitrio, quę anteueniat exercitiũ cooperationis vel cõcursus; siuelle Dei prioritate a quo praestituat assensũ nostrae volutatis. Si enim assensu praedecernit in actu secũdo, nõ expectata sciẽtia cooperationis liberi arbitrii; ad quid apparat voluntati concursum ad dissentiendũ?

Satisfactio ad obiectum. Respõdetur; quod compositio potentiae divinae ad utrũlibet cũ libero arbitrio in actu primio omnino astruẽda est; quia alias liberũ arbitriũ non esset proxime et moraliter potẽs in actu primo ad utrũlibet, si illi praesto non esset facultas exequẽs Dei in actu primo ad utrũlibet. Quãobrem in illa hypothesi in qua Deus esset agẽs necessarium, necessitaretur liberum arbitriũ creatum apud Scotum; quia Deus non componeret potentiam suam ad concursũ in actu primo ad utrũlibet, sed determinatam ad unum in actu primo.

Qualiter cõstet apparatio ad utrũlibet cũ praedeterminatione concursiuat Praedeterminatio autẽ per modum actus secũdi etiam necessario sustinetur ob contractionẽ potẽtiae creatae ad tale individuum actionis; de qua in ar. 5. huius dist. in digresione physica. Quia actio Dei debet anteire actionẽ creaturae, ut pote quae contrahat potẽtialitatẽ creaturae ad tale individuum actionis; et omne contrahens anteuenit contractum, ut ratio eius in tali esse contracto, aut determinato.

Retorquetur oppositio cõtra Soarium. Si autem praedicta oppositio aliquid concluderet, etiam perstringeret Soarium; qui cum absoluta praedefinitione actuum bonorum adstruit expeditionem potentiae exequutiuae ad utramque partem contradictionis; imo et contra omnes adversarios physicae praedeterminationis, vel sic retorqueri posset.

Item et contra caeteros oppugnatores physicae predeterminationis. § 9. Quia quando Deus constituit vocare vocatione non congrua, non solum concurrit ad dissensum cum negatione implicita, et virtuali assensus, sed cum volitione formali, et explicita, quam receptior Theologia sustinet in Deo respectu obiectorũ, quae nunquam existent; circa quorum non futuritionem, non solum defertur Deo implicitum, et virtuale voluntarium, sed etiam formale, et explicitum. Si igitur Deus ea ratione hominem vocare decreuit, qua praesciuit eum non consensurum, excludendo consensum per expressum, et formalem actum sugae; ad quid homini taliter vocato apparat concursum ad assensum?

Hanc vero compositionem potentię Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet expresse tutatur Scotus in 2. sent. distinction. 37. quaestion. 2. §. Ad solutionem istorum obiectorum, sub n. marg. 14 ubi ita habet.

Dando voluntatem liberam dedit antecedenter opera recta, quae sunt in potestate voluntatis; et ideo quantum est ex parte sui dedit rectitudinem omni actui voluntatis.

Ubi pende illa verba; dando voluntatem liberam. Quae meo iudicio id volunt; ut ad voluntatem creatam liberam, necessaria sit ea divinae potentiae compositio cum libero arbitrio creato, quae in actu primo sit ad utrumlibet; ita ut quamuis se ad malum exerceat, semper illi sit potestas ad bonum ex parte primae causae omnino expedita. Nec enim dixit Scotus, quod dando voluntatem creatam, largitus etiam sit Deus rectitudinem quantum est ex parte sui; sed consuito adiunxit, dando voluntatem liberam; quasi ad libertatem voluntatis, prout excludit necessitatem a principio extrinseco, requiratur, quod Deus expediat in actu primo voluntatem ad utrũlibet, illique ad utrũlibet apparet concursum.

Quamobrem Hugo Canellus in Scholio huius loci talem compositionem Dei cum libero arbitrio, de sensu Scoti agnouit, licet in hoc displiceat, quod vel inde praemotionem physicam refellat; quasi non constet apparatio potentiae Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo, cũ praemotione per concursũ in actu secundo; cui oppositioni satis fecimus in praelibatis.

Quare melius, et conformius ad mentem Scoti Angelus de Monte Piloso, in summa Theologiae, tomo secundo, partis 1. disput. 30. artic. 9. cum sub numer. margin. 7. §. Dicimus ultimo. asseruisset; Radicem omnino primam, et adaequatam divinae praescientiae comparatione rerum determinate futurarum ex causis liberis, petenda[m] esse praecise ex praefinitionibus divinae voluntatis virtualiter involventibus etiam liberam determinationem activam praedictarum causarum.

Ubi perspicue defendit praefinitionem concursuum cum prioritate, non (in Quo) sed prioritate (a Quo sive naturae,) quam expresse tutatus est, in articul. 8. antecedenti eiusdem disput. 30. Eo tamen stante, profitetur compositionem potentiae divinae cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo; quam tradit in articul. 9. iam citato, §. Hic supponimus, sub nu. marg. 4. ubi habet.

Supponimus concursum, quo Deus concurrit cum causis secundis ad agendum simul, duobus modis considerari posse; scilicet quatenus paratum;et quatenus exhibitum: Priori modo est virtus divina proxime applicata in actu primo, per absolutum decretum divinae voluntatis, quo Deus ab aeterno statuit in tempore agere cum causis secundis seque illis accomodare secundum exigentiam connaturalis modi agendi ipsarum. Et cum ipsae in se habeant modum connaturalem agendi essentialiter diuersum; hinc etiam diuerso modo in actu primo paratur concursus causis naturalibus, ac paratur causis liberis; nam prioribus paratur prorsus determinatus ad certam speciem actus, posterioribus vero e contrario paratur omnino indeterminatus, et indifferens tum ad certam speciem actus, tum etiam ad individua sub qualibet specie, etc. Obtunduntur oppositiones Iacobi Alarcon impetentis compositionem Potentiae divinae cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo; Ubi etiam refellitur Lessius autumans Deum, et liberum arbitrium creatum ex aequo, et quasi caeca ratione componi ad concursum.

Occurres cum Alarcon, 1. par. tractat. 2. de Scientia Dei, disp. 5. cap. 8. ubi late agit contra Soarium, et Herice, autumantes; dari decretum aliquod liberũ, per quod componatur potẽtia divina ad utrumlibet cũ libero arbitrio ante exercitiũ operationis. Quare in eodẽ, c. 8. §. 3. nume. marg. 33. asseuerat quod assistentia divinae Omnipotentiae ad operandum cum causa secunda; est obligatio quaedam moralis in Deo orta ex decreto libero, quo praestituit se ad operandum componere cum causis secundis iuxta causarum exigentiam.

At ex dictis videtur praedictus author manifeste ad hominem premi; eo quod idem sit, idemque prorsus sonet, decretum Dei inferens obligationem moralem ad assistendum libero arbitrio iuxta exigentiam illius; ac decretum cooperãdi cum libero arbitrio ad utrumlibet. Quia sicut liberum arbitrium iuxta exigentiam suae conditionis est prorsus indifferens moraliter, et proxime ad utrumlibet; ita et connotat causam primam sibi ad utrumlibet in actu primo ex pacto apparatã ante exercitium influxus.

Eo quod apud eundem authorem sub §. 2. a num. 15. usque ad 18. sit impossibilis proxima, et moralis potestas ullius causae creatae, si illi praesto non sit potentia, vel facultas exequens causae primae; igitur implicat potentia liberi arbitrii praestans in actu primo, ad utrumlibet moraliter, et proxime, si illi non componatur potentia Dei ad utrumlibet; ergo illa obligatio moralis praestandi concursum libero arbitrio iuxta exigentiam talis principii indifferentis ad utrumlibet, imbibit decretum aliquod liberum componendi potentiam Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo.

Atque adeo rediret inquisitio de illo decreto Dei ad obligandum se libero arbitrio iuxta exigentiam illius ad utrumlibet; an inferat, referat ve, determinatum obiectum? (Ut agit idem Alarcon contra Soarium, et Herice, cuius fundamentum transcripsimus, sub num. 56.) Nisi velit Alarcon, quod obligatio assistendi in actu primo ad utrumlibet libero arbitrio, sit obiectum determinatum; qua etiam ratione potentia Dei in actu primo cõposita libero arbitrio ad utrũlibet, afferi etiam valet obiectum determinatum talis decreti.

Aut ergo non est de ratione decreti liberi, quod exprimat, inferat ve, mutationem realem et physicam; aut resultat in Deo obligatio moralis concurrendi ad utrumlibet ex natura rerũ, absque ullo decreto libero ex parte Dei quod merito confutat idem Alarcon. §. 3. sub nu. 34.

Praeterea; quod non sit de ratione decreti liberi, quod inferat mutationem in obiecto, vel connotato; ostenditur in ea hypothesi, in qua Deus non reuelasset tale decretum; imo nec id propositum adiuuisset concurrẽdi cũ creaturis iuxta illarum exigentiam; tamen cum illis infallibiliter operaretur, ob naturalem in agendo sympathiam.

Qualiter habitus infallibiliter componitur potentiae ad actionem caeco modo, non praemittens excitationem potentiae, sed illam infallibiliter comitans; qua ratione se gerere Deum respectu concursus creaturae asseuerauit Lessius, quẽ sequitur Alarcõ loco citato. §. 3. n. mar. 42.

In tali igitur hypothesi, Deus componeret potentiam suam cum libero arbitrio eadem ratione ex parte obiecti, et connotati sicut de facto concurrit, quando asseritur a praedictis authoribus obligatio moralis concurrendi orta ex decreto libero; et tamen nõ in tercederet decretum liberum; igitur decretum liberum non exposcit motationem in obiecto, vel connotato.

62 Dices cum Alarcon ibidem §. 3. num. 44. quod tunc in illa hypothesi in qua Deus non praestituisset concurrere cum causis secundis iuxta illarum exigentiam; aliter se haberent res ad operandum compositae. Quia tunc non suppeteret illis vis proxima, et moralis ad agendum; quae non subsistit absque decreto Dei de concurrendo cum creaturis.

Sed non euacuat vim rationis procedentis ex hypothesi (quam disputationis gratia admittit Alarcon ad eruendam veritatem,) quae supponit, quod Deus absque decreto per naturalem in operando sympathiam componeretur ad actionem cū causis creatis iuxta illarum exigentia: neque habitus comitatur infallibiliter actionem potentiae; In illa enim hypothesi, non posset negari potentia agendi moralis, et proxima in creatura ob denegationem assistentiae Dei cooperantis siquidem eo dato infallibiliter cooperatur Deus ad omnem actionem voluntatis creatae in praedicta suppositiōne admissa ab Alarcō, et tamen tollitur decretum; ergo potest tolli, aut poni, decretum, non immutato obiecto, aut connotato.

63 Verum enim vero, circa doctrinā Lessii, et Alarcon autumantium, quod supposito decreto applicante potentiam Dei ad agendum cum creaturis; divina virtus quasi caeca ratione trahatur ad operandum cum libero arbitrio; ita ut absque ulla excitatione, aut determinatione creaturae ad amorem, et odium, Deus concurrat ad amorem, et odium. Obseruandum est, praedictum pronuntiatum expugnare communem adversariorum sentētiam asseuerantium; Deum determinari a creatura ad producendum substratum peccati; de quo nos late in artic. 6. huius controvers. siquidem expresse sustinent. Lessius et Alarcon, non magis determinari Deum a creatura quoad actum odii, quam creaturam a creatore ita ut ex aequo componantur Deus, et creatura ad eliciendum materiale peccati.

Adde etiam; quod instantia illa petita a comitantia operationis habitus et potentiae; nullius est roboris. Eo quod potentia indeterminata ad tale individuum actionis non petat contrāationem ab habitu, qualiter causa creata determinatur a causa prima; ob quā rationem merito aestimamus, Deum, et creaturam non ita ex aequo ad agendum coniungi, sicut componuntur ad actionem potentia, et habitus absque ulla prioritate naturae. De quo presse in ar. 5. huius dist. in digressione physica de contractione voluntatis creatae ad tale individuum actionis praelio.

Sed quidquid sit de concursu temporali ad extra; adhuc contra Lessium, et Alarcon ostendere valemus, quod ineuitabilis sit, vel praedeterminatio operationum liberi arbitrii a Deo, ut vult Scotus cum communi sententia; vel quod Deus componat potentiam suam cum libero arbitrio imbibita cōditione a libero arbitrio purificanda; ut asserunt Soarius, Vazquius, et alii primarii ex Iesuitis authoribus.

Quia Deus ab aeterno, non solum constituit adire obligationem moralem concurrendi cum libero arbitrio iuxta illius exigentiam; sed etiam absolute decreuit cooperari cum libero arbitrio ad assensum, verbi gratia. Quia sicut assensus liberi arbitrii ab aeterno est immutatus obiective ad infallibilem futuritionem; ita et Deus, pro illo signo habuit determinatum decretum de existentia huiusmodi assensus.

Aut igitur decretum divinum determinatum ad futuritionem nostri consensus, imbibit hypothesim, si taliter velit voluntas creata; ac proinde sequeretur, quod illa volitio divina importaret conditionem a voluntate creata, purificandam, atque adeo operatio liberi arbitrii esset prior natura quam motio Dei; ut infra late, et presse ostendimus, in artic. 5. sequenti, contra Soarium, et asseclas asserentes hāc conventionalem compositionem voluntatis divinae cum libero arbitrio ad taliter cooperandum, si liberum arbitrium ita velit.

Aut ab aeterno Deus immutans obiective ad futuritionem, aut non futuritionem, actus liberi arbitrii, absolute se habuit, non involvendo hypothesim, si voluntas creata consentiat, aut dissentiat; qualiter Lessius, et Alarcon (ut vitent pressurā cōuētionalis applicationis a libero arbitrio purificādae) adstruūt, Deū in tēpore ex aequo cū libero arbitrio cooperari, ita ut non excitetur a libero arbitrio ad talem speciem actionis. Ac proinde fieret, ut aeternum illud statutum Dei de nostro consensu non referens conditionem, vel liberi arbitrii taliter attemperati, aut obedientis hypothesim, esset simpliciter praefinitiuum, et praedeterminatiuum; cum nil aliud sit, apud Scotum, et communem sententiam, statutum praefinitiuum, nisi propositum efficax non importans cōditionem a causa secunda purificandam.

Quam simultaneam, et ex aequo concurrendi rationem oppugnat Scotus, in 2. sententiar. distinction. 37. quaest. 2. §. Iuxta secundam viam. nume. marg. 2. Ubi habet.

Aut una voluntas determinat aliam et non nostra divinam; patet quia temporale non est causa aeterni: ergo e converso, et habetur propositum. Aut neutra aliam, et tunc neutra erit movens mota nec erit inter istas ordo essentialis.

Quae doctrina licet tradatur ab Scoto agente contra propriam sententiam de immediato concursu Dei ad actus nostrae volūtatis; procedit tamē ex propriis principiis Scoti admittētis ordinem essentialem inter causam secundam, et primam, et quod causa secunda non operetur nisi ut mota a prima; quod supponit in tota illa quaestione.

Urgens obiectio; de libertate operationum Christi Domini, et Beatorum.

64 SED Praetereunda non est contra doctrinam, quam praemisimus, premens ea oppositio, quae producitur a libertate operationum Christi Domini, et beatorum (ut constat ex num. 12.) sic ergo nostra sententia impeti posse videtur; supposito quod impeccabilitas Christi, apud Scotum, reuocetur in fruitionem beatificam, quae Christo Domino commnis est cum caeteris beatis.

Quia si apparatio concursus ad utrumlibet sufficeret ad hoc quod beato inesset libertas conatus ad fruendum Deo; insuper et potentia ad peccandum; ita ut solum in sensu compositionis renuntietur impeccabilis, nimirum ut componitur praemotioni divinae ad bonum; non vero in sensu diuisionis, seu ut apprehenditur cū omnibus requisitis ex parte principii operandi ante exercitium operationis.

Fieret, ut vel Christus non esset principium liberum suarum operationum, eo quod illi non appararetur concursus indifferens ad utrumlibet; vel si ob solam apparationem concursus ad utrumlibet sustineri valeret moralis, et proxima potestas ad utrumlibet, data tamen perpetua affixione ad bonum; sequeretur, quod Christus referret proximam potentiam ad peccandum.

Ita ut beato in patria, et Christo Domino, nulla alia suppetat impeccabilitatis ratio quam ea, quae congrueret homini confirmato in gratia, cui simpliciter fieret potestas ad utrumlibet, et expeditio concursus in actu primo ad contraria, et contradictoria; tantumque intercederet perpetua contractio ad bonum, ob extrinsecam Dei voluntatem praevenientem per modum concursus, vel actus secundi. Cum spectato omni eo, quod conferat ad rationem principii liberi, et defectibilis moraliter, nil sit in confirmato in gratia, quod cuilibet alteri iusto non suppetat; solumque sit diferimen ex parte voluntatis praedeterminantis per modum concursus, et actus secundi; quare sicut confirmatus in gratia absolute, et simpliciter asseritur peccabilis, ita et beatus in patria.

65 Dicimus; quod si beato expediatur concursus ad utrumlibet, et non affigatur ad alteram partem contradictionis ab extrinseca Dei voluntate in actu primo ante actualem cooperationem; tunc beatus absolute, et simpliciter censendus est principium liberum suae operationis. Cum contractio per modum exercitii, et in actu secundo, non tollat potentiam liberam, et moralem ad oppositum; ut liquet in actione concursus divinae voluntatis, dum liberum arbitrium creatum contrahit ad alteram partem contradictionis.

Quo praemisso; adhuc tenendum est, beatum alio specialiori titulo aestimandum censendum ve impeccabilem quam pronuntietur impeccabilis iustus viator in gratia confirmatus. Eoquod donum istud confirmationis in gratia non conferatur exigente statu viatoris, sed pro sola Dei munificentia; quod aliter sit in beato, cui ob claram Dei visionem, qua Deum possidet, perpetua illa praemotio ad iugem fruitionem debita est.

66 Quod potius urget in Christo Domino; qui ob hypostaticam, et substantialem sanctitatem, magis exigit vendicatque gratiae praemotionem, et regimen ad bonum; quo fit, ut absolute, et simpliciter impeccabilis pronuntietur. Eo quod affixio ad hanc parte contradictionis sit debita ob suppositionem antecedentem hypostaticae cõiunctionis, quae anteuenit actualem operationem.

Unde ante actualem influxum intercedit debitum regiminis, quod obligat Deum ex decentia morali, et spectata sanctitate substantiali suppositi operantis; ut tale suppositum simpliciter liberum ad agendum, et cui expeditur in actu primo concursus ad utrumlibet, perpetuo tamen ad bonum contrahatur.

Quod in Christo Domino ita intelligendum volo, ut illi non expediatur concursus ad utrumlibet, nec in actu primo, nisi intra metas honesti appetibilis, quod ineffabilem deceat filii Dei maiestatem; qualiter supra in controver. 9. de Visione Dei, dist. 1. subdist. 2. de principio supernaturali visionis ex parte potentiae, art. 1. num. marg. 53. asseritur libertas operationum Christi ob indeterminationem ad eliciendum bonum sub tali motiuo, aut sub alio, vel in tanta, aut tanta, intentione actuum.

Nec obstat pronuntiatum Scoti ex doctrina ibidem tradita; quod scilicet implicet natura creata, quae per naturam esset impeccabilis, et affixa ad bonum. Quia ibi loquitur Scotus de natura ab intrinseco contracta ad recti operationem; non tamen de contractione illa, quae ab extrinseco regimine peteretur.

Defenditur peccabilitas Christi, de absoluta Dei potentia, denegato illi perpetuo regimine ad bonum.

67 SED Adhuc insistes, nos acrius perstringendo; eoquod si Christi impeccabilitas a perpetua praemotione ad bonũ petenda iret; fieret, ut sicut Deus de absoluta potentia valeret naturam assumptam a Verbo non praemovere ad bonum, (sicut plures ex Scoti asseclis asseuerant cum Ioanne de Rada, 3. p. controver. 3. de Termino immediato unionis, artic. 3. in explicatione opinionis Scoti, conclusione 5. Et Philippo Fabro, in 3. sententiar. distinct. 3. quaestion. unica, disp. 27. cap. 4. praecipue sub num. margin. 21. quam etiam sententiam ab omni nota liberam censet Petrus de Lorca, 3. p. q. 15. disp. 57. memb. 2. §. verum tamen frustra. nu. margi. 11.) ita et in tali hypothesi Christus peccare potuisset.

Respondemus; quod data ea Scotistarum sententia, quae Christum peccabilem in tali hypothesi assenerat; nil infertur absurdi. Nec enim fieret, ut talis lapsus moralis personalitati verbi deferatur in genere causae efficientis, sed tantum humanitati assumptae; estoquod mere denominatiue supposito ascribatur. Quia principium elicitiuum cuiuslibet actionis est tantũ natura; non vero compositio ex natura, et hypostasi.

Quod vel ex eo liquet; quod si Deus naturam absque ullius hypostasis adminiculo sustentaret; prodiret a natura actio eiusdem speciei cum illa quae profluit a natura composita hypostati.

Unde quando pronuntiantur actiones esse suppositorum; axioma istud non spectat principium elicitiuum actionis, sed principium solius denominationis; illud videlicet, quod ab actione denominatur ob meram compositionem hypostasis ad naturam, quae sola est principium eliciens. Ita ut eo asserantur actiones esse suppositorum; quo prius natura se se contrahat, per effectionē propriae hypostasis, seu positiuae perseitatis, antequam aliam obeat causalitatem, sive intra se, sive extra se, operetur; vicinior enim naturae, et proximior est pullulatio hypostasis, qualibet alia causalitate elicitina, seu quae in genere causae efficientis a natura emanet.

Quamobrem, ideo actiones vocantur esse suppositorum; eo quod natura se se componat prius hypostasi, sive constituat in ratione suppositi antequam alium adeat influxum. Quo fit ut nulla actio sit, quae non denominet suppositum, seu quae non procedat a natura iam constituta in ratione suppositi, quia talem influxum exercet natura iam constituta in ratione suppositi ante quam aliam eliciat actionem, non tamen ita ut actio effluat a compositione naturae, et hypostasis, vel pēdeat ab hypostasi in quarto modo perseitatis.

68 Sed instabis; quod dato hoc, etiā sequeretur, quod personalitas divina eadem ratione influeret in actionem peccaminosam in illa hypothesi; sicut de facto influit in meritoriam actionem. Quia etiam modo meritoria operatio non elicitur a supposito, sed a natura; fieret igitur, ut Verbum divinum eadem ratione causalitatis compararetur ad rectam actionem, sicut ad obliquam, et peccaminosam; cū respectu utriusque sit principium merae denominationis, ob coniunctionem ad naturam operantem, nō vero principium eliciens.

69 Respondetur; quod suppositum divinum respectu honestae operationis, licet non sit principium elicitinum physicum, est tamen principium morale; eo quod intuitu unionis hypostaticae, et ob substantialem Verbi sanctitatem communicatam naturae, praemovetur natura, quae est principiū elicitinum actionis, ad bonum. Unde suppositalis compositio censenda est principium morale sanctae operationis; cum intuitu coniunctionis ad suppositum, debeatur naturae perpetuum illud regimen ad sancte operandum.

Quo fit, ut sanctitas operationum Christi deferri debeat supposito, ut morali principio; cum ad causam moralem, et meritoriam attineat ea forma, vel ratio agēdi, intuitu cuius apparatur expediturque eliciēti principio contractio, et affixio ad sancte operandum.

Quod aliter fieret in actione obliqua, in illa hypothesi, in qua Deus praemotionem ad bonum denegaret; relinquendo naturam omni auxiliorum supernaturalium regimine orbatam. Tunc enim concursus ad malum non exhiberetur a Deo intuitu compositionis naturae ad hypostasim Verbi; sed ob pactionem cōcurrēdi cū causa secunda libera defectibili iuxta labilitatē naturae.

Atque adeo suppositum non esset principium morale talis actionis; cum concursus ad malum non praestetur intuitu compositionis ad hypostasim Verbi, sicut exhibetur iugis et perpetua ad bonum praemotio.

70 Sed libet disertum Petri de Lorca Primarii Complutensis iudicium contra recentiores quosdam doctrinae Scoti sugillatores subiicere; ita enim habet loco citato, sub numer. margi. 10.

Recentiores adeo absurdum existimant, humanitatem Christi peccare potuisse, ut censeāt priorem sententiam non solum falsam, sed etiam aliqua nota dignam, propter indecentiam, quam praesefert, peccatum in Christo admittere, quod pias aures offendit; et propter communem sanctorum Patrum sententiam, qui ita peccatum a Deo excludunt, ut etiam peccandi potentiam excludant.

Et postea, sub numer. 11. subdit. Verum tamen frustra omnes istae authoritates adducuntur, quoniam Patres solum considerarunt id, quod nunc competit Christo, prout incarnatio facta est, et quod fuit decens, et consentaneum secundum legem ordinariam, quo pacto authores primae sententiae non negant Christum esse impeccabilem, quia natura assumpta cum donis, quae propter assumptionem sibi collata sunt, et quae lege ordinaria sibi debebantur, peccare non potuit. Et id affirmant expresse authores illi, solum disputant quaestionem metaphysicam ex hypothesi quod natura humana nuda, et in puris naturalibus assumeretur ut potuit assumi per potentiam Dei absolutam; de quo Patres nihil cogitarunt, nec vel leuiter verbo indicarunt.

Quare illa sententia nulla censura digna est, quoniam neque Patres contra eam aliquid dicunt, neque pias aures offendit admittere potentiam alicuius peccati in Christo; si aures sicut sunt piae, sint doctae, (ut Gabriel aduertit,) quae scilicet sciant discernere quomodo, et in quo sensu concedatur possibilitas peccati in Christo. Hucusque sapientissimus vir Cisterciensis Ordinis in Hispania Generalis.

Quem transcribo, non ut recentiores quosdam ex opposita schola coerceam, qui affectione, non iudicio, in Scotum oblatrant; sed ut referem qua intemperate de hac Scoti sententia loquutus sit Matthaeus Ferchius prouintiae San. Bonauentur. conventualiũ Prouincialis; qui cum politissimis, et grauissimis apologiis Scotum asseruisset, et ab inipostorum cauillis vindicasset, humanum quid passus, talem neuũ candidissimae inspersit historiae, ut in eum Horatianum illud merito veniat retorquendum. Naeui inspersigregio corpori. Saty. 7. dum ita censet de hoc Scoti placito, cap. 7. vitae Scoti.

Qui Beatam Virginem ab omni peccato immunem pie defendi ab Scoto sentio, non sic sentio defendi, potuisse Deum hominem de potentia absoluta peccare; facilius etenim Virginem Deiparam peccato subiectam, quam Christum peccato subiici posse crediderim; ut vel propter hanc causam e Scoti schola recesserim, nullius addictus iurare in verba Magistri. En magnum Scoti vindicem leui ictu concussum.

Franciscano igitur doctori, et historico Cisterciensẽ assertorem oppono, ex quo velũ Ferchii molitionem prosterno. Quod in illa metaphysicae dissertationis hypothesi, in qua asseritur Christus peccabilis; illius mater non solum originaria labe pollui, sed etiam actualis peccati sordibus dehonestari, et foedari valuisset; quia tunc enixura non esset exemplarem, et meritoriam causam sanctitatis totius corporis Ecclesiae, ac proinde nec tali matri vires suppeterent ut serpentis caput protereret, quas ex filii meritis praevisis hausit Virgo sanctissima parens Assertoris libertatis nostrae a seruitute diaboli.

Unde etiam Ferchium ex eiusdem verbis sic reconuenio; et pro Scoti pietate decerto.

Deuotione singulari Dunsi praecordia in Beatam Deigenitricem deflagrasse, reuincit quaestio celeberrima de conceptione Deiparae intemerata, qua Scotus eam ab omni criminis contagio conatus est defendere innocentem, impollutamque. segregatã a peccatoribus; quippe quae parens esset illius futura Pontificis, qui (ut Apostolus locuples testis extitit) fuit innocens, impollutus, segregatus a peccatoribus, et excelsior caelis factus. Ita Ferchius. in vita Scoti, capit. 5. numer. marg. 12.

Ex quibus verbis Ferchium adorior et Scotum ab inconsequentia doctrinae, quam illi Ferchius impingit, libero. Quia sicut Scotus eam Dei hominis genitricem ab originaria labe asseruit, quae paritura esset Pontificem a peccatoribus segregatum; ita et in metaphysica illa hypothesi, in qua homo ad unionem hypostaticam assumptus orbaretur omni gratiae auxilio, et regimine praemotionis ad bonum, sicut nec Pontifex Ecclesiae esset a peccatoribus segregatus, ita nec matrem vendicaret ab omni labe immunem.