Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

DIGRESSIO

Physica; a quonam principio trahatur contractio creatae voluntatis ad tale individuum actionis?

SUMMARIUM.

Opinio improbans, eamdem numero effectum intra plurium causarum virtualitatem praehaberi. Num. 47. Aliud Metaphysicorum placitum, quod sustinet Vazquez, et Ioannes Capreolus; nullam causam secundam sub tali temporis, loci, et caeterarum circumstantiarum coitione, esse indifferentem ad productionem huius individui prae alio. Num. 44. Textus Scoti agentis; eamdem numero effectum intra plurium causarum eminentiam contineri. Nu. 48. Scoti sententia de praecontinentia eiusdem effectus in pluribus causis, fundatur. Num. 55. Altera pars nostrae sententiae de indeterminatione causae sub istis circumstantiarum compositione, ad hoc potius individuum quam aliud, ostenditur. a N. 58. usque ad 59. Infringuntur fundamenta eorum, qui inficiantur, eamdem numero effectum praehaberi in pluribus causis; ubi agitur, quod implicet, quod actio huius agentis effluat ab alio, quod a ratione modi petimus de mente Scoti; unde etiam inferimus, quod qualitas vitalis ab hoc agente prouecta, effici queat ab alio eiusdem speciei. Num. 60. An hypostasis unius individui possit effici ab alio individuo eiusdem speciei? Num.65. Eliduntur alia obiecta contra verãsententiam. Num. 68. Individuorum eiusdem speciei inaequalitas substantialis asseritur contra Petri Hurtadi placitum. Nu 70 Responsio ad argumenta, quae moliuntur causam secundam sub tali circumstantiarum conventu, non esse indeterminatam ad effectionem huius individui prae alio; ubi an causae naturali suppetat intranea virtus ad corruptum reproducendum? Num.71. Eneruantur obiecta contra sententiam Scoti, de virtute naturae ad producendum corruptum. Num.74.

39 OB Ea, quae contra Soarium egimus, praelibates, contractionem creatae voluntatis ad tale individuum producendum, a prima causa praestari; urget doctrinae necessitas aliquantulum digredi, et in campo physicae speculationis spatiari. Praecipue cum authores, qui asseuerant, determinationem causae secundae ad talem individuum influxum a Deo hauriri; etiam sustineant, quodlibet principium efficiens intra suam virtutem agendi eamdem individuorũ seriem concludere, quam circuit alia causa efficiens eiusdem quidditatis specificae: ac proinde pro nutu et libito Dei accidere, ut tale individuum ab hac causa, et non ab illa efficiatur. Quae asserta, licet a probatioris notae authoribus recipiantur; ea tamen non sunt, quae specialem accuratamque iudicii trutinam, non efflagitent.

Quod ut apertius enodetur, obseruãdum est; quod indeterminatio, ob quã tale agens contrahatur a prima causa ad producendum istud individuũ prae alio, ex duplici capite promanare potest; vel ex parte effectus; vel ex parte causae.

Ex parte enim effectus intercedere valet indeterminatio exigens contractionem causae primae, ut talis effectus prodeat ab hac causa, et non alia; si verum sit, talem numero effectum pręhaberi naturaliter intra eminentiã plurium causarum.

Ex parte etiam causae secundae desideraretur contractio a prima causa; si causa secunda hic et nunc, sub tali quae circumstantiarum conventu, esset indeterminata ad eliciendum hoc individuum potius quam aliud.

Opinio improbans, eumdem numero effectum praecontineri intra eminentiam plurium causarum.

40 Circa primum ergo punctum; est opinio improbans, eundem numero effectum naturaliter intra eminentiã plurium causarum praecontineri; sive huiusmodi causae sint uniuocae, sive aequiuocae. Sic Sanctus Thomas, Quodlibet. 5. artic. 8. Capreolus, in 2. sentent. dist. 20. quaest. 1. Marsilius, 1. de Generat. quaest. 8. Sotus in 4. dist. 34. q. 1. ar. 3. quibus suffragatur Cardinal. Aureolus, in 2. sentent. dist. 20. quaest. unica. artic. 1. §. Dicetur quod ad hoc. Ubi ait.

Dicetur, quod ut effectus sit idem, non oportet semper agens esse idem; quia quodcunque agens applicatum eidem passo potest unum numero inducere; ido ex alio, et alio parente non est inconueniens idem numero generari.

Sed haec opinio non videtur esse vera; quod scilicet idẽ homo possit a diuersis parentibus generari.

Et si dicatur; quod nihil distinguitur per agens. Dico; quod verum est formaliter; tamen efficaciter, et originaliter facit, quod illud se ipso (formaliter tamen,) efficeretur; et originaliter, quod illud se ipso formaliter distinguatur.

Et probatur primo talis opinio; quia ad unitatem numericam effectus necessario praeexigitur unitas numericae actionis; cum actio identificetur realiter cum termino. Atqui actio necessario exposcit unitatem numericã agentis, eo quod per suam essentiam a tali agente effluat; si enim immediate, et per suam essentiam non prodiret a tali numero agente, ab alio eliceretur, adiutoriis induxu mediante, ac proinde actionis daretur actio, quod est absurdum: sit ergo, ut ad conditionem numericam effectus attingat necessario individualis unitas agentis, sicut et conducit unitas actionis.

41 Deinde arguitur secundo; si quodlibet individuū praehaberetur intra virtualitatem principii eiusde speciei, et tantum pro nutu, et libito Dei accideret, ut tale individuum ab hac causa, et non illa efficeretur; sequeretur, ut nullum agens esset per se causa talis effectus cum illo in quarto modo perseitatis connexa, sed tantum per accidens; si quidem a solo extrinseco Dei beneplacito, et non ab intrinseca rerum connexione, huiusmodi actualis dependentia effectus a causa traheretur; quod videtur ab omni philosophia alienum.

Arguitur tertio; si quodlibet individuum ab hac causa productum posset ab alia effici; sequeretur quod obiectum, seu materia circa quam activitatis cuiuslibet individui, esset uniuersa series individuorum eiusdem speciei, quod videtur falsum; alias posset generare suum generans, si non esset productum.

Quod omni rationi absonum apparet; eo quod, sicut ad realem influxum exposcitur realis discretio producentis, et producti, ita exigitur realis independentia causae physicae a suo effectu, quam nullum individuum importare valet respectu sui generantis, intra cuius potestatem elicitiuam vere, et physice praecontinetur: igitur generans cuiuslibet individui non concluditur intra ambitū potētiae et activitatis sui geniti, atque adeo genitum nō spectat, ut ad aequatum obiectū activitatis suae, uniuersam seriem individuorum suae speciei.

42 Urgetur ratio in facultatibus vitalibus, quae spectant motus ita intrance principiis elicientibus compositos, ut per suam essentiam a talibus principiis effluere videantur; ob conceptum vitae per modum actus secundi intraneam vicinitatem efflagitantis cum principio radicali motus vitalis.

Si autem voluntas Petri spectaret tanquam obiectum adaequatum, seu materiam circa quam suae virtutis elicitiua, totam collectionem volitionū quae a causa eiusdem speciei produci posset; fieret, ut volitio Pauli connaturaliter effici posset a voluntate Petri. Quod videtur adversari, non solum conceptui vitae actualis, vel per modum actus secundi, quae congruit volitioni; sed etiam rationi voluntarii, quae exposcit principium intrinsecum cum cognitione.

Deinde; fallere videtur philosophia illa, de virtute agendi cuiuslibet individui complectente uniuersum individuorum coetum eiusdem speciei; in intentionali causalitate. Species enim intentionalis Petri, et Pauli, solo numero, et non specie dissident, sicut et obiecta ipsa, a quibus intentionaliter exciduntur; et tamen verum esse nequit, quod Petrus elicere queat speciem repraesentatiuam Pauli, ut certo certius est.

Similiter; gradus intensiuus latitudinis sunt eiusdem speciei, nec tamen calor ut unum efficere valet calorem, qui adaequate respondet calori ut quatuor, et praehabetur effective intra virtualitatem illius; alias calor ut unū operaretur ultra apicem suae intēsionis; ac proinde inquantum non est in actu, quod est absurdum.

43 Praeterea; inferretur ex praedicta sententia, quod cum hypostasis sit entitas realiter discreta a natura, quā contrahit, trahitque ad statum posititiuae perseitatis, acproinde effluat in genere causae efficientis ab eadem natura, quam terminat; fieret igitur, ut sicut natura Petri praecontinet intra virtualitatem suam in genere causae efficientis hypostasim Petri, etiam praehaberet suppositalitatem Pauli, et caeterorum individuorum humanae speciei; et quod pro solo extrinseco Dei statuto accideret, quod Petrus esset tale suppositum, et non aliud; quae omnia vidētur esse nova commēta, et contra communē modum sentiēdi philosophorum excogitata.

Ultimo; impetitur uniuersalitas, seu communitas virtutis agēdi in quolibet individuo ambientis uniuersam individuorum congeriem; eo quod individua non sint substantialiter aequalia secundum numericam conditionē. Sicut enim haecceitates, sive rationes individuales, sunt primo diuersae, ita constituunt individua substantialiter inaequalia iuxta gradum essendi numericum; quia sicut a discretione specifica accipitur, ut una species nequeat esse aequalis alteri, ita ex omnimoda, et quasi primo diuersa absimilitudine individuorum secundum esse numericum trahi debet substantialis inaequalitas.

Atqui causa non agit, nisi inquantum est in actu, seu inquantum importat actualitatem virtutis adaequante perfectionem effectus; igitur imperfectiora individua non praehabent intra virtualitatem suam individua perfectiora; ac proinde verū esse nequit, quod sphaera activitatis cuiuslibet individui circuit totam collectionem individuorum eiusdem speciei.

Alia opinio Vazquez, et Dolani Capucini; nullam causam secundam sub tali circumstantiarum conventu esse indeterminatam ad effectionem huius individui prae alio.

44 Circa alterum vero pũctum de indeterminatione ex parte causae; quod nimirum causa secunda ut hic et nunc sub tali circumstantiarum concursu, sit indeterminata ad tale individuum actionis; ob quam potentialitatem efflagitet contractionem a prima causa. Praedictam doctrinam ex Neotericis scriptoribus acriter adoritur Vazquez, 3. part. tom. 1. dispu. 74. cap. 7. numer. margin. 45. usque ad 53. Vazquio subscribit Ludovicus Dolanus Capucinus, in Quadripartita disputatione de modo compositionis concursuum Dei, et creaturae. parte 4. huius tractatus, capit. 18. numer. margin. 4. et arguitur.

Primo: si verum esset, quamlibet causam secundam sub tali loci temporis, et aliarum circumstantiarum conventu, esse indeterminatā ad producendum hoc potius individuum quam aliud; sequeretur, quod etiam esset ab intrinseco valens ad naturaliter reproducendum illud individuũ, quod corruptum est.

Si enim afferi posset causa cum tali communicate, et indifferentia virtutis respectu collectionis individuorum; nulla sufficiens ratio reddi valeret, ob quam, conveniente eadem portione materiae, nequiret homo idem semendecidere ad filii iam mortui suscitationem; quo dato iuxta causarum naturalium exigentiam, et absque miraculo, nequiret Deus animam iterato non infundere eidem numero corpori: ac proinde resurrectio esset possibilis viribus naturae.

45 Nec eluditur vis argumenti; si asseratur, Deum non determinare causam secundam ad eliciendum eum effectum, qui iam praeextitit: eo quod magis illimitationem divinae potentiae referet mirabilis numerosaque individuorum multiplicatio, quam repetita eorundem effectio.

Contra; quia si causa creata esset ab intrinseco valens ad reproducendū effectum iam corruptum; videtur innegabile quod Deus vel semel huic effectivae potentiae praesto non fuerit ad talem effectum eliciendum; alias huiusmodi virtus esset frustranea, ac proinde et impossibilis, visque illi a prima causa inferretur, si eidem ad operandum expeditae non suppeditaretur concursus, ut vel unica tantum vice ab exordio mundi in actum prorumperet.

46 Secundo arguit Vazquez, sub numer. 49. quia si philosophice afferi posset, quod causa creata hic, et nunc non esset determinata ad productionem huius effectus, et non alterius intra eamdem speciem; sequeretur, ut etiam indifferens ad infinitos effectus altriui valeret, cum nulla sit assignabilis ratio, cur potius ad decem effectus quam ad centum, et sic in infinitum indeterminata pronũtietur? Quod videtur adversari limitationi, et natiua conditioni, agentis creati.

Quamobrem, et consultius opinatur Vazquez, ad remque philosophicam appositius; candide profiteri, non inueniri rationem, cur causa creata hic, et nunc sit potens ad istum numero effectum, et non alium intra eandem speciem? Id in incognita naturae arcana referendo, quam sola divinatione effutire, causam creatam esse prorsus indeterminatam in hoc subiecto loco et tempore ad plures numero effectus intra eamdem speciē, talisque potentialitatis contractionem a prima causa petendam esse.

47 Ultimo arguit Vazquez nume. 51. specialiter in causis liberis. Quia, si voluntas esset omnino indeterminata ad tale individuum actionis prae alio, ita ut huiusmodi contractio ab extrinseco Dei beneplacito trahenda esset; inferretur necessitas nostrae voluntati a Deo, eo quod voluntati creatae, saluo libertatis iure, integrum esse debeat, non solum posse amare, et non amare, sed etiam posse prosequi obiectum hoc actu impulsus, et non alio.

Sicut enim actio nostrae voluntatis induit meritoriam causalitatem, non tantum secundum praedicata communia, et specifica talis formae, sed etiam secundum gradum essendi numericum eius, ita libera esse debet secundum esse numericum talis impulsus; ac proinde, et subiici nutui voluntatis quoad individualem rationem talis volitionis: ita ut pleno iure voluntas ferri queat in obiectum hoc actu volitionis prae alio intra eamdem speciem prosequtionis appetitiuae.

Scoti sententia, de precontinentia eiusdem effectus intra plurium causarum virtualitatem, elucidatur, et fulcitur.

48 SED His non obstantibus; opposita sententia sustinenda est, quam luculenter constituit Scotus in 2. sent. dist. 20. quaestion. 2. sub numer. margin. 2. Ubi inquit.

Dico, quod soli nunc electi fuissent in statu innocentiae nati.

Ratio huius est; quia omnis ordinate volens, post volitionem finis, immediate vult illud, quod est immediatius, vel proximius fini; Deus est volens ordinate: ergo primo vult seipsum, vel bonitatem suam tanquam finem. Secundo vult bonum creaturae rationalis ultimatum, quod est communicatio creaturae, sive communicatio beatifica suae bonitatis, creaturae tali; et postea vult gratiam, quae ordinatur ad beatitudinem huius, vel ad fruitionem eius: posterius vult istum beatum, vel beatificabilem, esse nasciturum a tali parente, quod esse supponit argentiae.

49 Cum ergo (ut dictum est,) prius sint beatitudini determinati, quam quod nascantur a talibus parentibus; per quoscunque parentes nascantur, ex quo habent rationem posterioris, huiusmodi parentes non poterunt variare determinatos beatificandos a voluntate divina, quin iidem in numero nascantur.

50 Dices; quod identitas numeralis in effectu, non solum requirit identitatem numeralem materiae, sed etiam efficientis; sicut tangit primum argumentum.

Dico; quod non oportet. Ignis enim, (A) quantitatis, et virtutis tantae si ex tali materia ignem talem generaret; ignis (B) eiusdem virtutis, et qualitatis, pro eodem instanti, si in istam materiam ageret, eumdem ignem in numero produceret, non obstante quod generans sit aliud, et aliud numero: quia generatum non sequitur praecise unitatem, vel pluralitatem, ex generante.

51 Circa quem textum, et praecipue circa literam, quam sub num. 50. transcribimus, adnotandum est; Deum circa destinationem praedestinatorum ad determinatum gloriae gradum, et circa supposita beatificanda, id absolutum propositum efficax aduiuisse, ut talis voluntas nullatenus conditionatam praescientiam lapsus Adami expectauerit; ea ratione, ut si Deus per conditionatam scientiam praesciuiffet Adamum non lapfurum, adhuc idem numero decretum Deo non infuisset, ut in controu. generali de Praedestinatione latius disseretur.Cum autem in statu innocentiae reprobi homines non subsisterent; sit, ut praedestinati illi, qui de facto a parentibus reprobis procreantur, ab aliis parentibus praedestinatis generandi forent, salua numerali praedestinatorum unitate: ac proinde sequitur, ut ad unitatem effectus necessaria non sit unitas generantis.

Caeterum, quod in statu innocentiae nulli reprobi subsisterent, a quibus electi generarentur, ex Gregorio producit Scotus in praedicta q. 2. sub num. marg. 1. ubi inquit.

Oppositum patet per Gregorium. 4. Moralium. Si parentem primum nulla peccati rubigo corrupisset, nequaquam ex se filios gehennae generaret; sed ilii, qui nunc per redemptorem saluandi sunt, soli ab illo electi nascerentur.

Quam doctrinam licet Soarius tamquam incertam reiiciat in sua Metaph. tom. 1. disp. 26. section. 5. num. margin. 11. at cum Scoto securius adhaeremus Gregorio improbanti generationem electorum ex parentibus reprobis in ea hypothesi quod primus parens non peccasset; in his enim, quae absque divina reuelatione asseuerari non possunt, amplectenda maxime est Sanctorum Ecclesiae Patrum sententia, quam caelesti lumine perfusos tradidisse credendum est.

52 Nec infringit Scoti pronunciationis tum replica Soarii autumantis; quod licet praedestinatio omnium electorum anteiuerit absolutam praescientiam lapsus primi parentis, non tamen conditionatam, quae sola praestat, ut Deus decreuerit generationem electorum ex parentibus reprobis, eo quod per scientiam conditionatam praeviderit lapsum Adami ante praedestinationem electorum.

Haec enim non obstant; eo quod apud Scotum ita independens sit absoluta destinatio electorum ad gloriam a praescientia, sive absoluta, sive conditionata lapsus Adami, quod esto quod Deus per conditionalem praescientiam Adamum non lapsurum praevidisset, quem de facto lapsurum praesciuit, eademmet numero voluntas circa electos Deo infuisset; in qua hypothesi, idem numero electi, qui de facto a reprobis generantur, ab aliis nõ reprobis producendi fuissent. Haec de theologico axiomate, de quo presse in controu. de praedestinatione.

53 Circa rationem vero physicam, cur non obstet unitati numericae effectus quod a pluribus agentibus effici possit? quam insinuat Scotus in litera, quam proposuimus sub n. 50. illis verbis.

Ignis (A) quantitatis, et virtutis tantae, si ex tali materia ignem talē generaret; ignis (B) eiusdem virtutis, si in istam materiã ageret, eumdẽ ignẽ in numero produceret.

Praedictam Scoti doctrinam ita interpretatur Soarius loco citato sub n. 12. quod Scotus nil aliud intendat inibi, quam ex aequalitate virtutis, quae agentibus eiusdẽ speciei suppetit, idẽtitatem numericam eiusdem seriei effectuum venari.

Quam probationem tanquam infirmam explodit Soarez; eo quod ex aequalitate virtutis tantum hauriatur aequalitas inter effectus utriusque causae, non tamen numerica identitas; ita ut idem individuum valeat ages efficere circa istam materiam sibi applicatã quod elicere possit alterum efficiẽs eiusdem speciei.

Quae Soarii oppositio recte indicat, Scotum inclusionem eiusdem numeri effectus in duplici principio non produxisse ex praecisa aequalitate virtutis, quae sola conuincere videtur aequalitatem, non vero identitatem numeralem effectuum; talis enim aequalitas intercedere posset inter facultates agẽdi prorsus diuersas, et nõ coeũtes in idem praedicatum operatiuß virtutis, si ista intra suam speciem agendi tantum praestaret sicut alia absimilis potestatis intra alteram speciem spectantem diuersam seriem productorum, (esse enim possibilem aequalitatem virtutis inter formas, et potentias specie dissitas, non semel docuimus,) sed ex identitate virtutis, quae congruit agentibus eiusdem operatiuae virtutis, quatenus conveniunt, et colliguntur in eamdem efficiendi facultatem.

Quod liquet ex illis verbis textus propositi. Ignis (B) eiusdem virtutis eumdem ignem in numero produceret; non enim dixit, supparis virtutis, ut obiicit Soarius, sed eiusdem. Expressius alium Scoti textum de praecontinentia virtuali eiusdem effectus in pluribus causis; non ob paritatem, sed ob identitatem virtutis, vide infra sub n. 71. qui e re est ad obtundendũ ictum Soarii.

54 Ratio vero pro Scoto talis instrui potest; non contradicit unitati numericae alicuius effectus praehaberi intra eminentiam plurium causarum ob naturalem earum in agendo sympathiam; ut patet de verbo mentali, quod praecontinetur intra virtualitatem intellectus, et speciei intelligibilis; et de idolo sesibili, seu imagine sensationis visuae, quae praehabetur intra eminentiam facultatis visuae, et speciei intentionalis. Igitur nec contraibit unitati numericae cuiuslibet effectus, praecontineri intra eminentiam plurium causarum; si illae conveniant in idem praedicatũ operatiuae virtutis, sive formale, sive eminentiale.

Quod dixerim propter causam aequiuocam, quae Ideo praecontinet eundem numero effectum, quem intra eminentiam suam praehabet causa uniuoca; verbi gratia, Sol eumdem numero calorem, quem producit calidum; quia, licet Sol, et calidum, non coeant in idem formale praedicatum caloris, conveniunt tamen in eamdem rationem saltim eminentialem facultatis operatiuae.

Sic ergo res ista expedienda est; ut causa uniuersalis, et aequiuoca, quae nimirum intra ambitum suae potestatis elicitivae circuit totam collectionem individuorum inferioris speciei; elicere valeat quodlibet talis speciei individuum. Causa vero uniuoca uniuersum coetum individuorum talis speciei non praehabeat; eo quod talis causa sit unum ex individuis huiusmodi speciei, et idem individuum nequeat vere, et causaliter, se ipsum praecontinere. Quare quodlibet individuum nõ intendit distinctam producendorũ seriem et lineam, quam aliud individuum elicere nequeat, ut astruit opposita opinio; sed eamdẽ numero classem productorum.

Quam sententiam tutantur cũ Scoto omnes eius asseclae antiqui, et Neoterici; praecipue Basolius, in 2. sentent. distinct. 20. quaestione unica. §. Ad primum istorum dici potest. Ubi ait.

A diuersis in numero potest idem in numero in eadem numero materia generari, sicut a diuersis calefacientibus potest idem calor numero in eodem subiecto generari; sic etiam idem homo potest generari a diuersis hominibus, etc.

Scotum sequitur Soarez, insua Metaphysic. disput. 26. section. 5. praecipue a num. 14.

Quam sententiam firmat, serloque expendit, Guilielmus Rubionus Scoti Auditor, in 1. sentent. dist. 38. quaest. 1. conclusion. 3. et in 2. distinct. 34. quaest. 2. §. Sed hic sunt duo dubia. Cuius verba ob doctrinae subtilitatem, et ad ostendendum ex testimoniis antiquorũ Scoti asseclarum, quam apertus fuerit professor physicae praedeterminationis Scotus, transcribo infra in art. sequẽti; ubi suadetur praedeterminatio Dei ad materiale peccati.

Ita etiam praeter Soarium sentiunt ex Iesuitis Authoribus, Petrus Hurtadus, ut patet ex num. 73. Et Valentinus de Herice, vide sequentem art. de praedeterminatione ad materiale peccati, sub num. 63. Eamdem sententiam tutatur Gregorius de Arimino, vide art. sequentem num. 77. ubi scute rem elucidat.

Et praeter rationem, quam in numero praecedenti, pro defensione Scoti formauimus, sic contra Thomistas ad hominem agere possumus, ex valde communi, et recepta Thomistarum sententia autumante; eumdem effectum de absoluta Dei potentia a pluribus causis totalibus principaliter operantibus elici posse; cum autem causa principalis, prout ab instrumento efficiente dissidet, debeat propria virtute operari; sit, ut plures causae per propriam virtutem eumde numero effectum intra eininentiam suã concludant.

In tali enim hypothesi solum Deus id praestaret miraculi in illa actione supernaturali quoad modum, quod concomitantiarn influxus suppleret; ita ut praedeterminaret utramque causam, eamque applicaret ad eliciendum eumdem numero effectum simul, et coniunctim, quem tamen seorsum, et diuisim, spectatis naturae legibus, efficere poterant.

Deinde; nec eneruis nostrae sententiae confirmatio ea est; quae eruitur ex conaturali conservatione eiusdem numero effectus ab alia causa prorsus distincta. Ut patet in lumine, quod pendet in esse fieri et conservari a suo principio efficiente, ita tamen ut si vice efficientis aliud corpus luminosum eiusdem virtutis sufficiatur, conservet cõnaturaliter lucẽ ab alio efficiente productam.

Nec enim asserendum est, lumẽ a primo luminoso productũ ad illius absentiã instãtanee perire, et aliud numero distinctũ a sequenti luminoso pullulare; cum id sit voluntarium commentum cotra communem modum sentiendi et loquendi omnium.

Atqui cõnaturaliter cõseruari nequiret lumẽ a secũdo luminoso, si intra illi’ virtualitate nõ praecõtineretur; igitur nõ contradicit numericae unitati talis formae, quod intra eminentiã plurium agentium totalium praehabeatur.

Quia cu causa cõseruans sit verũ principium efficiẽs, adeo ut si act̃o illuminatiua a secundo luminoso erũpens nõ praemitteret lucẽ producta, illa efficeret; sic inde, ut etiã idem effectus diuisim a pluribus causis elici queat.

Firmatur altera pars sententiae Scoti, de potentialitate et indeterminatione causae secundae ad effectionem talis individui, assignata qualibet temporis et loci compositione.

56 OVibus praestitutis de indeterminatione ex parte effectus, ut ab hoc potius quam ab illo generante efficiatur; ob quam indifferentiam exposcitur contractio praedictae indeterminationis a prima causa praedefiniente, huc numero effectum ab hoc potius efficiente quam ab alio elici; ex hypothesi quod intra utriusq; virtualitatem concludatur.

Modo luculenter patere potest, et referari indeterminatio ex parte causae; ob quam efficiens creatum sub ista temporis, loci, et aliarum circumstantiarum compositione, astruitur prorsus indifferens ad hunc numero actum potius quam alium eiusdem speciei; ita ut talis uniuersalitas, seu communitas operandi necessario expectet praedefinitionem primae causae praestituentis tale individuum actionis prae alio intra eãdem speciem.

Ita Authores citati praecipue Soarius loco citato; cui subscribit Petrus Hurtadus in sua physica. disputat. 10. de causa prima. sectione quarta. praecipue sub. §. 61. et ex antiquis Theologis eam tradidit Gregorius de Arimino, in primo. distinction. 17. quaestion. quarta. articul. secundo. ad 7. et distinctione 35. quaestion. prima. articul. 1. Ubi quia omnes gradus intensionis homogeneos, et non individualiter heterogeneos opinatus est, ita et pronuntiauit, calidum esse agens omnino indeterminatum ad productionem caloris utunum potius quam ad effectionem caloris ut octo; ita ut a sola Dei praeordinatione trahatur cõtractio talis causae efficientis ad tale individuum intensionis potius quã aliud.

Quod Arimensis placitum, licet quantum ad homogeneitatem graduum intensionis, nobis non probetur, qui eos individualiter inaequales, absimiles, seu heterogeneos aestimamus; nostrae tamen sententiae suffragatur, quatenus asseuerat, causam efficientem creatam tali circumstantiarum conventui compositam ex se indeterminatam esse ad effectionem huius individui prae alio. Indeterminationem etiam voluntatis creatae ad tale individuum prae alio, tutatur Gregorius, in secundo. distinctione 35. quaestion. prima. articul. tertio. in secunda probatione conclusionis, cuius verba transcribo infra, in sequenti articulo sub numer. margin. 77. eamdem sententiam apprime defendit Guillielmus Rubionus, vide sequentem articulum de Praedeterminatione Dei ad materiale peccati, a nu. 49. usque ad 52.

Sed expressum Scoti testimonium pro indeterminatione rei, ut tali, vel tali extensioni temporis respondet; vide in hoc art. sub num. 75. ubi praecipue obseruanda sunt illa Scoti verba. Sicut est in Sole respectu radii; cum non dependeat identitas radii in secundo instanti ad se ipsum in primo instanti, vel ab existentia eius in tempore intermedio. Adi locum citatum; ubi etiam consequenter tutatur Scotus; quod eadem res, seruato connaturali statu sibi debito, posset post corruptionem iterum reproduci; eo quod accidat enti cum hac, vel cū illa circuituione temporis componi.

57 Cuius pronuntiati veritas producitur ex dictis; quia magis connaturalis, et intranea est rei dependentia a generante, quam a loco, tempore, aliisque circustantiis extrinsecis; sed effectus est indifferens ab intrinseco, et seruato connaturali statu suae productionis, ut ab hoc, vel illo generante, effici queat; igitur magis indeterminatus est ut producatur in hoc loco, et tempore, quam alio. Ac proinde causa creata sub qualibet extrinsecarum circumstantiarum compositione est prorsus indeterminata, ut tale potius individuum quam aliud efficiat intra eamdem speciem; atque adeo petit contractionem talis indifferentiae a causa prima. Hanc rationem efficacissimam aestimo, supposito veritate praecedentis assertionis; quod ide effectus praecontineatur intra virtualitatem plurium causarum.

Deinde; si causa libera affixa esset ad hunc actum individuum potius quam alium producendum; rogo a quo principio talis voluntas contrahatur, ut hunc potius individuum actum quam alium eiusdem speciei eliciat? Quia vel haec contractio trahitur a conditione intrinseca individuali talis causae, vel a conditionibus extrinsecis, scilicet loco, et tempore? Si accipiatur ab intrinseca individuatione talis causae, quod adigatur ad huius individui effectionem; ea ratione, ut eo ista voluntas affigatur ad effectionem huius numerici actus, et non alterius, quo voluntas tale individuum sit; id gratis asseritur, cū idem numero agens valeat plures actus numero distinctos efficere.

Nec praestat occursus; quod licet non repugnet individuationi voluntatis in diuersis temporibus, et locis plures actus numero distinctos elicere; contradicit tamen quod in hoc loco, et tempore, ad talem numero actum non adigatur.

Quia id est ad circunstantias prorsus extrinsecas inaniter confugere; id enim est quod petimus, quare cum tempus, et locus, ita extrinsece adiaceant immanenti, et spirituali voluntatis motioni, sic voluntatem ad tale individuū actionis affigant, ut illi integrum non sit in alium impulsum intra eamdem speciem conari?

Respondet aliter Ludovicus Dolanus Capucinus loco citato parte 4. cap. 18. §. Responderi posset secundo. sub num. marg. 5. Quod talis contractio ad determinatum individuum actionis, data tali loci temporis, et circunstantiarum coitione, non petitur ab actione concursua Dei, (negat enim praedictus author immediatum Dei concursum ad actiones liberi arbitrii) sed liberum arbitrium contrahi ad talia individua actionis ab habitibus a Deo ad id muneris immissis, si talis contractio petenda sit a principio extrinseco, et non ab ipsa intrinseca virtute cuiuslibet principii. Estque satis credibile (inquit) quod sicut Deus immittit in voluntates nostras habitus inclinantes eas ad certam speciem actus; ita possit alios immittere determinātes ad actum aliquem singularem, et individuum.

Sed haec doctrina claudicat, et deficit in multis; quare excutitur, et prosternitur primo. Quia licet Deus salua libertate immittat habitus inclinantes ad varias species actuū, sed nequit salua libertate, immittere habitus determinantes liberum arbitrium ad talem speciem operationum. Quod luculeter ex Scoto ostendimus in hac dist. ar 2. n marg. 11. ubi illud Scoti testimoniū elucidauimus. Quod esset contra naturā voluntatis determinari ab habitu, sive a natura inferiori.

Unde etiā cōtra Dolanu manifeste producimus; quod implicet habitus determinans ad talia individua actionum; quia cum actio physica non praescindat tendentia sua in terminū, nec possit contrahere ad gradus individuos, quin determinet ad praedicata superiora identificata gradibus numericis: sic, ut si obstet libertati quod determinetur ab habitu ad speciem actus ita et ad individuationem eius.

Praeterea, vel sic Dolani assertionem impeto; quia, aut habitus contrahes ad individuum actionis, submittit suam vim operatiuam voluntati; aut non? Si subiiciat suam vim arbitratui voluntatis, et illam liberam relinquat, ut aliter operari queat; remanet volūtas adhuc potentialis, et indeterminata ad aliud individuum actionis. De qua indeterminatione scilicet rursus a quo contrahatur? ab eodem habitu; vel ab alio numeraliter distincto? Si a distincto habitu; ita ut quilibet habitus solum inclinet ad unicum tantum numero actum; sequeretur, quod in eodem instanti operationis darentur infiniti habitus a Deo immissi, ut voluntas libere, et pro arbitratu se determinare posset ad quemlibet actum, que virtualiter praehabet, sicut et virtus voluntatis praestat ad innumeros actus eiusdem speciei per totam aeternitatem eliciendos.

Si autem dicas, quod idem habitus sit potens ad determinandam voluntatem ad plures actus numeraliter distinctos; tunc redit eadem difficultas de habitu, et potentialitate eius ad plures actus solo numero diuersos, quae urget in voluntate potentiali, et indeterminata hic, et nunc, ad plura individua actionum. Quia si hic habitus a Deo immissus praestat hic, et nunc ad plures actus numero discretos, (si enim ad unum solum potens esset, non saluaretur sarta tecta potestas voluntatis ad utrumlibet, et necessitaretur,) rogo, a quo principio contrahatur habitus ut hic, et nunc producat hunc potius numero actum quam alium? Non ab alio principio intrinseco; ergo extrinseco, scilicet a prima causa.

Nec maioris momenti est aliud Dolani effugium, pro quo citat Arriagam; quod licet liberum arbitrium pendeat a permissione causae primae, ut sit illi integrum, vel permittatur elicere hoc individuum actionis prae alio, sed non taliter ut ad id egeat positiua determinatione Dei.

Id enim non obstat; quia tunc exposcitur sola permissio, quae se gerat ad instar remouentis prohibens; quando suppetit intranea virtus ad actum, et ad modum contrahendi, et explicandi se ad exercitium actus. Sed nulla causa creata, praecipue quae operatur per cognitionem, nanciscitur principiū intrinsecum ut determinet se, aut explicet propriam virtute ad eliciendū hoc individuum actionis prae alio; quia causa libera determinat se per cognitione, et nullum agens cognoscitiuu apprehēdit, se cognoscere hoc actu numero, et nõ alio eiusdem speciei, vel appetere hac numero appetitione et non alia eiusdem speciei. Ut acute arguit Gregorius de Arimino, in 2. sen. dist. 35. q. 1. art. 3. Cum nullus talium actuum sit pro tunc magis possibilis quam alius; voluntas ipsa creata indifferenter se ad quemlibet illorū habeat, nullumque distincte cognoscat antequam ipse actus sit; ac per hoc non possit velle distincte aliquem illorū determinate producere. Et tandē post pauca cõcludit: sed talis causa libera distincte illos cognoscens nõ potest esse alia quam Deus.

58 Praeterea, urgeo ratione ex his quae praemisimus in controu. 8. de aeternitate Dei, ar. 2. de duratione creata. a n. mar. 30. usque ad 33. ubi aperuimus, re immediate, et per suam essentiam non componi huic determinatae durationi primi mobilis; sed media forma successiua praesentialitatis, vel coexistetiae decurrentis ad fluxū motus primi mobilis, quae praesentialitas successiua constituit praedicamētum Quando.

Quare, res, a se, et a cõnaturali statu suae productionis, ita indeterminata est ut subsit naturae huic Quãdo, sicut et alteri, sive huic praesentialitati teporariae cuius coexistat huic tempori, potius quam alteri; ex quo manifeste depromitur, ut ad numericam unitatem actionis non attineat potius in hoc tempore effluere ab agente quam in alio, sed quod causa tali loco et tempori cõposita indifferens sit ad plures actiones intra eãdem speciē. Ad ea, quae lo co citato exarauimus, quae rem istam satis concinne enodant.

59 Ex praelibatis efficax emergit cõfutatio Soarii, et asseclarū, qui praedeterminatione divinae voluntatis explodūt. Quia postquã Deus voluntate nostram congrua vocatione excitauit, non praescit, illam consensuram vage, et secundum specificam tantum rationem prosequutionis impulsus ut sic, sed apprehẽdit infallibiliter voluntatem creatam consensuram tali numeno appetitione; cū scientia Dei nõ attingat obiectum secundum communia et specifica praedicata, seu in esse potentiali, et abstracto, sed in contracto, et numerico; alias Deo tribui posset scientia, quae inspiceret prius hominem, quã hunc hominem, et sic de caeteris.

Sed voluntas quaecũque congrua vocatione excitata non concipitur determinatũ principium huius numero impulsus prae alio intra eamdem speciem nisi accedat Dei volũtas contrahẽs voluntatem creatam a se potentialem ad tale individuum impulsus; ergo volitio divina ob praedictam determinãdi causalitatem nequit non esse praefinitiua, seu praedeterminatiua uniuersae actionis creatae.

Quam rationem ita neruosam iudicauit Vazquez loco citato sub nu. 53. ut praecontrouiis scholae Iesuitarum principiis consequenter sustineri non posse autumet; stare libertatẽ creatae voluntatis cum determinatione illius ad talem actionem individuam, quae trahatur a prima causa.

Et merito censuit Vazquez Soariũ et caeteros authores a doctrinę consequẽtia deficere; dum potentialitatem causae secundae ad tale individuum actionis contrahi a Deo asseuerant, et praedeterminationem explodunt. Quia cū apud praedictos authores haec cõtractio non fit ex parte solius effectus contingentis, sed ex parte principii; consequẽs est, ut cẽsenda sit praedeterminatio absolute et simpliciter. Cũ omnis motio primae causae, quae nõ sistat in sola contractione effectus ad futuritionem determinatam, sed etiam trãseat ad contrahendum principium, sit vera, et rigurosa praemotio; non tantum ex parte effectus, sed etiam ex parte causae, ut ab ea taliter contracta ad agendum, contractusetiam prodeat influxus.

Cõuelluntur fundamenta, quae oppugnant, cum de effectu praecõtineri in pluribus causis, ubi ostenditur, quod implicet, actionẽ huius agẽtis effluere ab alio, quod ex ratione modi petimus de mente Scoti; unde etiã inferimus, quod operatio vitalis ab hoc agente producta, effici queat ab alio eiusdem speciei.

60 EX dictis adversariorũ fundamenta conuelli poterunt.

Ad primũ argum. primae opinionis improbãtis, eamdem numero effectum intra emĩẽtiam pluriũ causarum naturaliter praehaberi. Respondetur; actionẽ nullatenus idẽtificari cũ termino in sentẽtia Scoti autumantis, actionẽ inesse agenti et non passo; quo praemisso etiã afferi posset, quod sicut unitas agẽtis pernecessaria nõ est ad numeralẽ unitatẽ effectus, ita nec unitas actionis; ac proinde, quod licet iste numero effectus ita efficitur ab hoc generante, quod ab alio connaturaliter, generari potuerit, ita et quod sic media ista actione generãdi producitur, quod etiam media alia actione connaturaliter generari potuerit.

Responderi etiã posset secũdo; quod nõ apparet implicatio in hoc quod sicut nõ obstat numericae unitati effectus quod a pluribus agẽtibus produci possit; ita nec contradicit unitati actionis quod a pluribus agentibus seorsum sũptis effluere queat.

Quando vero agit oppositio; ideo unitatem actionis essentialiter efflagitare unitatem agentis, eo quod per suã essentiam pendeat ab agente, ab illoque pullulet.

Dici posset; tale pronuntiatum amphibologiam involvere; si enim, ly actionem per suam essentiam pendere ab agente, intendat idem quod immediate pendere, et non alia causalitate seu influxu mediante; in hoc sensu verum est, actionem per suam essentiam a suo principio pullulare, et non alio fieri medio; alias enim actionis daretur actio. Si autem intendat, de quidditatiua ratione talis actionis esse ab hoc agente, et non ab alio, effluere; id negari posset, cū hucufque afsignata non appareat ratio, quae id demonstret; quidquid aliter sentiat Soarius loco citato sub n. 10.

Sed prior folutio praeferenda est, ut pote quae communiori doctrinae innitatur, et fit expressa de mente Scoti ut patebit ex dicendis in num. sequenti. Deinde; quod dato, et non concesso, quod sustineri posset, quod 1 actio, quae ab hoc numero agente effluit, ab alio elici potuisset, si tantum spectetur habitudo, et comparatio actionis ad agens inquantum pendet ab eo in genere causae efficientis; secus tamen inquantum actio pendet ab agente in genere causae materialis, tanquam a subiecto, in quo recipitur. Quare in eo sensu admittenda necessario est enuntiatio illa; quod actio per suam essentia pendeat ab agente: quatenus de essentia actionis, ut modalis forma est, prouuntietur illius compositio ad substratum, quod est ipsum efficiens, eo quod apud Scotum, actio agenti inexitat, ita ut nec de absoluta Dei potentia conservari queat actio sine agente illo, a quo elicita est, ob dependentiam actionis a tali agente, tam in genere causae efficientis, quam in genere causae materialis, quae trahitur ab abstracta ratione modi.

Unde, dato quod spectata tantum dependentia actionis ab agente in genere causae efficientis, non repugnaret actioni ab alio agente elici; (quod falsum aestimamus; cum actio per suam essentiam effluat ab hoc agente) contradicit tamen ob dependentiam intrinsecam in genere causae materialis; iuxta ea, quae asserimus infra in numero sequenti.

61 Quod autem agens sit substratum suae actionis, seu quod actio fubiectetur in agente, est certo certius apud Scotum; ut liquet ex 4. sen. distin. 13. quaest. 1. §. dicetur ergo. sub n. marg. 10. et §. istorum trium sub n. marg. 11. ubi habet.

Et hoc confirmatur per Philofophum 5. Metaph. qui diffiniuit potentiam activam (esse principium transmutandi aliud, inquantum aliud,)sicut autem potentia activa est principium transmutandi, ita actio, quae est actus potentiae activae, erit transmutatio alterius, id est passi, inquantum alterum est. Et infra. sub num. marg. 14. §. si obiicias. fubiicit. Ex hoc patet folutio ad quamdam obiectionem prius factam ex illa litera; concedens enim Aristoteles ibi, actionē eße in passo, et non in agente, quia tunc agens moveretur; loquitur de actione secundum hanc quintam fignificationem; non autem secundum quod actio est genus distinctum contra passionem. Illo enim modo accipiendo actionem. Actione formaliter aliquid est agens; sicut relatione est relatum; et sic necesse est illud, (quo) eff intrinsecum illi, quod dicitur esse tale per ipsum, sicut similitudinem eße in simili.

Quamobrem in controu. 9. de Visione Dei. dist. 3. subdist. 1. ar. 1. de Vitalitate visionis sub n. marg. 25. 26. et 32. ostendimus, actionem non esse ratione formali intrinsecā, ob quā passum pēdeat ab agēte: sed effectum formalē actionis consistere in hoc quod cōtrahat potestatem agentis, ut transeat de esse principii potentialis ad esse principii actualis.

Quod etiam perspicue asserit Scotus, loco citato ex 4. sen. dist. 13. q. 1. sub nu. mar. 16. §. isti duo respectus. ubi docet. Praemifit enim Aristoteles ibi in principio illius capituli de actione, quod oportet inesse actū utriq; scilicet, motiuo, et mobili; mobile enim est in ipso passo, motus autē in operari; ergo illū actū modēatis, quē ponit operari, vult inesse motiēti. Ut scilicet cōtrahat movēs in potentia, et reddat illud sive cōstituat in ratione principii actualis, et moventis in actu.

Cū autē actio sit forma intrinseca agētis, et nō forma entitatiua, sed modalis, cuius cōpositio ad tale substratu non fit realiter distincta ab ipsamet forma, (qualiter in formis entitatiuis actualis cōpositio ad substrata realiter fecernitur a formis, quae nō sunt modi, sed entitates,) accedit inde, ut implicet quod eadē forma actionis queat etiā diuisim a pluribus agētibus pēdere. De quo vide ea, quae expēdimus supra in cōtro. 2. de unitate Dei in Append. metaph. de distinctione entis, ar. 3. de dist. modali praecipue n. mar. 20. et 23. ubi de expressa mente Scoti docuimus, cōpositionem relationis ad fundamentum non esse distinctam realiter a relatione.

Et quod ide iudicium ferendũ sit de omnibus aliis formis accidentalibus, quas omnes appellat Scotus modales formas, exceptis quantitate, et qualitate, probatur ex Scoto, in Quodlib. 3. §. habemus ergo primum membrum. sub n. mar. 3. editionis Cauelli. ubi habet ita.

Secundo modo accipit Boëtius distinguendo rem contra modum rei; sicut loquitur lib. de Trini. (patet, inquit, qua sit diffẽrẽtia predicationũ, quia aliae quidem quasirem mõstrãt, aliae quasi circãstãt:ã rei;quia ista praedicatur sic,quod secundum rem aliquam monstrant, illae vero ut non esse, sed potius extrinsecus aliquid apponunt.)

Vult ergo distinguere rem cõtra circũstantiam, et sic secundum eum sola tria genera, substantia, qualitas, et quantitas, rem monstrant; alia vero rei circumstantias.

Hoc ergo nomẽ (res) in secũdo membro acceptum dicit aliquod ens absolutũ distinctũ cõtracircũstãtiã sive modũ, qui dicit habitudinem unius ad alterum.

Ubi Scotus ex Boëtio nomine modi cõprehẽdit omnia accidẽtia, quãtitate tãtũ, et qualitate exceptis; quare sicut apud ipsum in eodẽ, Quodl. 3. §. respõdeo, standum in ipsa relatione, sub n. 15. asseuerauit; quod cõpositio relationis ad tale fundamẽtũ nõ distinguitur realiter a relatione; unde fit, ut haec relatio nequeat, nec divinitus, alteri substrato cohaerere; idem pronuntiandũ fit de actione, passione, et omnibus aliis formis accidẽtalibus, quas Scotus vocat formas modales; quãtitate, et qualitate exceptis, quae sunt formae entitatiuae.

Quã modi usurpationẽ elucidat Hugo Cauel in Schol. 1. Quodlib. 3. ubi disquirit Scotus; an relatio sit res, vel ratio? Ubi ita habet Cauellus. Resumit tripliciter. Primo, cõmunissime pro omni conceptibili reali et rationis. Secũdo, communiter pro ente extra animam, ut opponitur modo rei. Tertio, pro ente perse. Et quaestio est an relatio sit res primo modo extra animam? Quia certum est non esse rem secundo modo, vel tertio, quia nec substãtia, nec aliud. Intellige quantitatem et qualitatem iuxta trãscriptum testimonium Scoti.

62 Ad secundum argumentum, ex num. 41. quod etiam amphibologiam imbibit; quatenus principium solum, et unicum (quod excludat consortium alterius principii intra cuius potestatẽ idem effectus cõtineatur, ut a qualibet causa diuisim effici queat) confindere videtur cũ principio per se talis effectus.

Nec enim ad causam per se exigitur quod ita effectus ab illa pendeat, ut ab alia connaturaliter effici nequeat diuisiue; sed quod ita ab hac causa eliciatur, quod ab alia actualiter non accipiatur esse, licet illud ab ea petere potuisset, intra cuius virtualitatem connaturaliter praehabetur, si Dei praemotio seu praedeterminatio accessisset.

Quando vero subsumit oppositio; illam esse dependentiam peraccidens effectus a causa; quae a solo libito, extrinsecoque Dei statuto, accipitur.

Eo dato, inficiamur, dependentiam huius effectus ab isto principio potius quam ab alio, a solo Dei nutu trahi, sed ab intrinseca, et naturali praecontinentia talis effectus in tali causa; ab extrinseco vero Dei beneplacito tantum expectari, quod praemissa aptitudinali connexione in quarto modo perseitatis, et naturali praecontinentia eiusdem effectus in pluribus causis, hanc potius quam aliam actualiter, et in actu secundo praemoveat ad talem effectum; quia tamen huiusmodi praemotio naturalem agendi facultatem, et connexionem per modum actus primi talis causae cum isto effectu praemittit, ideo dicenda nõ est a solo extrinseco Dei nutu peti, sed a natura rerum.

Ad tertium argumentum; quod, licet de facto nullum individuum producat suum generans, eo quod iam ipsum praeextiterit positum extra causas; et individua corrupta iterum produci non possint ex hypothesi suae praeteritae extractionis extra causas; et individua corrupta, supposita lege divinae praedeterminationis, ut infra magis constabit ex solutione primi argumenti Vazquez. Attamen spectata vi, et natiua facultate agendi cuiuslibet individui, sicut potuisset non ab isto generante, a quo de facto effluxit, sed ab alio produci; ita etiam valuisset idẽ individuũ, a quo de facto processit (in illa tamen hypothesi non processisset,) generare.

63 Ad instantiam de facultatibus vitalibus, quae ab intranea coniunctione, et dependentia operationis suae a suo principio, producere videtur, ut impulsus ab ista voluntate productus ab alia facultate impulsiva produci nequeat; quod idem premit in actu intellectionis, et aliis operationibus viuis.

Respondet Soarius loco citato, sub numer. 17. aliter sentiendum esse de facultatibus, quae immutant externam materiam, ac de potentiis immanenter operantibus; eo quod agentia immanenter operatiua, cuiusmodi sunt omnes facultates viuae, cum operentur a se, et in se, non solum sunt principia elicitiva actuum, sed etiam substrata, et materialia illorum. Quo fit, ut iuxta numericam discretionem principii efficientis, necessario etiam afferenda sit distinctio substrati, seu causae materialis talium accidentium; cum autem accidentales formae, quae specialem imbibunt connexionem cum tali substrato, plurificentur numero iuxta subiectorum pluralitatem: accedit inde, ut sicut nequeat eadem intellectio connaturaliter plures potentias intellectiuas afficere, ita nec a pluribus facultatibus intellectiuis diuisim elici.

Sed contra hoc est; quod sicut non contradiceret actui facultatis immanentis dependentia aptitudinalis a pluribus potentiis in genere causae efficientis diuisim spectatis; ita nec repugnare videtur dependẽtia aptitudinalis a pluribus potentiis in genere causae materialis, etiam diuisiue acceptis. Quia licet actualis dependentia, et compositio actus vitalis ad plura substrata necessario importet partitionem, et pluralitatem formae afficientis plura subiecta: aptitudinalis vero dependentia a pluribus subiectis, non conuincit partitionem formae, cum actualiter illi tantum potentiae componatur, a qua elicitur, licet aliis potentiis aptitudinaliter inhaerere valeat, a quibus et pendere posset in genere causae efficientis; eo quod actualiter illi tantum substrato componatur, a quo in genere causae efficientis effluit.

Quare, sicut calor, qui actu uni tantum subiecto componitur, non plurificatur numero, eo quod aptitudinaliter pluribus aliis substratis componi posset; nec enim vis informatiua caloris exhauritur circa illud tantum substratum, quod actu afficit; quia non est forma modalis identificata cum compositione ad hoc substratum (alias nec de absoluta Dei potentia alteri subiecto coniungi posset, cum Deus vim informatiuam supplere non valeat.) Ita nec ex hoc quod volitio, quae elicitur a voluntate Petri, possit afficere voluntatem Pauli; (sicut et a voluntate Pauli procedere in genere causae efficientis;) non plurificatur numero ob aptitudinalem dependentiam in genere causae materialis a voluntate Pauli; cum tamen a pluribus substratis actu pendere nequeat, et coniunctim, sed tantum in aptitudine, et diuisim.

Qui modus dicendi magnam habet probabilitatem: supposito quod qualitas vitalis non sapiat naturam modi per suam essentiam affixi substrato; imo quod id videtur necessario sustinendum de mente Scoti, apud quem non est essentialior comparatio operationis, vel qualitatis vitalis, ad suum principium intrinsecum in genere causae materialis; quam sic intima comparatio eiusdem qualitatis ad idem principium in genere causae efficientis. Quare sicut non obstat vicinitati, et intimitati comparationis qualitatis vitalis in genere causae efficientis ad principium intraneum, et coniunctum, quod intellectio effluat ab intellectu Petri, vel ab intellectu Pauli, quia a quocunque agente eliceretur tanquam a principio coniuncto; ita nec magis exposcit intellectio quod componatur in genere causae materialis huic intellectui quam alteri: siquidem non est intimior comparatio intellectionis ad intellectum in genere causae materialis quam in genere causae efficientis.

De quo sic accipe philosophantem Scotum in Quodl. 13. §. de quarto principali dici potest. n. mar. 32. ubi inquit. » Illa qualitas, qua vel est operatio, vel includitur in operatione, no habet relatione ad subiectũ magis essetiãle quã alia qualitates, alias qualitates » non esse essentialiter relatas ad subiectum, nec ista ponetur essentialiter relata ad subiectum.

64 Sed dici etiam potest aliter pro Soarez; actus vitales, qui effluunt a potentiis, a se, et in se, operantibus, seu praefigentibus tale substratum sui influxus, et non aliud; non posse elici ab aliis agentibus numero discretis. Quia, licet eadem forma numero a pluribus efficientibus diuisim produci connaturaliter queat, eo quod talis dependentia sit omnino extrinseca; secus vero est de depēdētia in genere causae materialis eductiuae, quae est intrinseca, si forma iuxta connaturalem exigentiam postulet educi a tali substrato. Quod discrimen videtur insinuasse Scotus loco a nobis transcripto, sub num. 50. Ignis (A) si ex tali materia ignem talem generaret; ignis (B) eiusdem virtutis, et qualitatis pro eodem instanti, si in istam materiam ageret, eumdem ignem in numero produceret. Ubi licet ad numericam unitatem ignis nõ exposcat unitatem agentis; petit tamen unitatem materiae, quae attinet ad quidditatem talis compositi. Igitur, si forma vitalis iuxta connaturalem exigentiam exposceret praehaberi in tali principio coniuncto, et ex illius virtualitate eductiua extrahi; nequiret connaturaliter educi ex alio substrato.

Quod etiam insinuare videtur Scotus in 4 sentent. dist. 43. quaest. 3. cuius textum ad plenum transcribimus infra sub num. marg. 71. inquit enim. Quando cunque materia tota eadem approximatur agenti eidem sine impedimentis, potest idem reduci; (intellige de non esse ad esse.) Nec tantum eidem agenti numero, sed eidem secundum speciem; quia identitas secundum speciem in agente aequiualet identitati numerali.

Ubi etiam incidenter obseruandum occurrit id, quod contra Soariū ostendimus sub num. 53. quod Scotus continentiam eiusdem effectus in pluribus causis non petiuit ab aequalitate virtutis, sed ab identitate specifica; ut liquet ex illis verbis. Identitas secundum speciem aequiualet identitati numerali. Quod vero ad unitatem numericam effectus, licet non requiratur unitas agentis, exigatur unitas materialis causae, patet ex illis verbis. Quādocunque materia tota approximatur agenti; potest idem reduci.

Cum autem intellectus Pauli nequeat sibi subiicere intellectum Petri tanquam materiam, et substratum suae causalitatis intentionalis, sed necessario intra se ipsum agere valeat; eo fit, ut potens non sit ad eliciendas eas formas actuum vitalium, quae connaturaliter praehabentur in genere causae materialis eductiuae intra mentem Petri.

Sed respondetur; quod ad hoc quod intellectus Petri eliciat intellectionem, quae producitur ab intellectu Pauli, non requiritur quod subiiciat sibi intellectum Pauli; sicut nec intellectio elicita ab intellectu Pauli habet maiorem connexionem cum intellectu Pauli inquantum comparatur ad talem intellectum in genere causae materialis, quam ut refertur ad ipsum in genere causae efficientis. Unde sicut qualitas vitalis per suā essentiam non pendet ab hoc intellectu in genere causae efficientis; ita nec in genere causae materialis; de quo nos late supra in controu. 9. de Visione Dei, dist. 3. subdi. 1. art. 1. de Vitalitate visionis beatificae praecipue, a nu. 40 usq; ad 45. Quare responsio Soarii non potest sustineri in via Scoti; nec fauent Soario testimonia Scoti exigentis idētitatem materiae ad unitatem numericam eiusdem individui. Quia ibi procedit Scotus de individuo composito ex materia et forma; verbi gratia de igne; non autem de forma simplici, et irresolubili secundum esse physicum; et quae per suam essentiam non cōponatur substrato.

Ad instantiam de speciebus intentionalibus; fatemur, quod ob illarum absimilitudinem, seu heterogeneitatem in repraesentando, (licet species repraesentatiuz obiectorum solo numero discretorum tātum numeraliter, et non essentialiter dissideant) Petrus nequit producere species intentionales Pauli.

Quod idem astruimus de gradibus intensionis, in quibus cum melioris notae authoribus heterogeneitatē etiā recipimus; ob quā calor ut unum non est in actu ad gradum intensionis, qui vocatur ut octo, exuperatque actualitatē caloris ut unum.

Satisfactio ad alia obiecta; ubi disquiritur, an hypostasis huius individui queat connaturaliter elici ab alio individuo eiusdem Speciei?

65 CIrco oppositionem vero num. 43. contendentem, quod si quaelibet causa efficiens praecontineret virtualiter totam seriem effectuum suae speciei; sequeretur, ut natura Petri praehaberet omnem collectionem humanarum hypostasum, quae solo numero distinguuntur; ac proinde, et quod naturaliter causare posset suppositalitatem Pauli.

Hanc obiectionem ex parte dilutam praemittimus, in controversia 1. in Appendice Metaphysica de subsistētia creatā. a num. margin. 34. usque ad 36. sed adhuc responderi potest: concedendo, non esse inconueniens, quod natura Pauli praehaberet intra eminentiam suam suppositalitatem Petri; ac proinde a prima causa hauriendam fore contractionem naturae Petri ad eliciendā hanc hypostasim prae alia.

Nec ex praedicto asserto inferri; quod a solo extrinseco Dei statuto petatur, quod Petrus sit tale suppositum, et non aliud eiusdem speciei. Quia, ut liquet ex dictis ad 3. argument. sub nu. 61. sicut ex hoc quod iste effectus, qui intra eminentiam plurium causarum eiusdem speciei praecontinetur, pro Dei voluntate, et praedeterminatione effectiva eliciatur ab hac potius causa, quam ab alia, non sequitur, huiusmodi effectionem a solo extrinseco Dei nutu trahi, sed ab intrinseca rerum connexione, et eminentia causarum; quae praemissa, ad primam causam attinet, supposito quod hic effectus intra plurium causarum virtualitatem praecontineatur, quod efficiatur ab hac, et non ab illa; ita de virtute naturae substantialis ad eliciendam hypostasim, et de indeterminatione hypostasis ut ab ista, vel altera natura eiusdem speciei effluat, censendum erit.

66 Verum praedicta responsio oppugnari videtur his, quae tradit Scotius citatus, sub num. 64. de principiis immanenter operatiuis, et praestituentibus sibi determinatum substratum suae causalitatis; ita ut externam materiam immutare nequeant, nec extra se operari. Cuiusmodi videtur esse vis illa; quam naturae cuilibet deferimus, ut se contrahat, trahatque ab statu negativae perseitatis ad perseitatem positiuam; nec enim vis ista elicitiua hypostasis congruit naturae ut in extrinsecum passum influat, sed ut se se intranee perficiat.

Cōfirmatur de subsistētia materiae pri mae. Quod ostendi potest in materia prima, cui talem effectivam potestatem ad productionem propriae hypostasis adscribimus, et ad propriae ubicationis productionem; cum tamen de communi philosophorum sensu materiam carere vi effectiva ad extrinsecum passum immutandum, profiteamur.

Quare cum natura substantialis, prout principium efficiens suppositalitatis, sit a se et in se operatiua; eo fit, ut discretio numerica principii efficientis imbibat discretionem causae materialis: Praeterea, cum distincta causa materialis necessario inferat distinctionem in effectu; accedit inde, ut hypostasis Pauli, quae petit extrahi ab eminentia naturae Pauli in genere causae materialis, nequeat educi ex natura Petri in genere causae materialis; ac proinde nec elici in genere causae efficientis ab eadem natura Petri: cum vis productiua hypostasis identificetur cum substrato eductionis eiusdem hypostasis.

Et quod ad Scotum attinet; videtur asseuerandum; nec naturam naturaliter inclinari in alienam hypostasim, esto quod sit eiusdem speciei cum propria; nec illam virtualiter praehabere; tanquam adaequatum, et connaturale principium. Si enim natura Petri esset connaturale principium virtualiter praehabens hypostasim Pauli; in illam naturaliter propenderet. De quo sic audi philosophantem Scotum; in Quodlibeto 19. a. 3. §. Tertio etiam negatio no sufficit sub n. mag. 19. editionis Hugonis Cauelli.

Ipsa enim (loquitur de humanitate Christi Domini a Verbo assumpea.) Cum sit eiusdem rationis cum mea natura, habet aptitudinem ad subsistendum in se; et non habet aptitudinem ad dependendum ad personam extrinsecam.

Nec est inconueniens, possibilitatem esse sine aptitudine; quia ad formas supernaturales, etsi sit potentia aliqua insusceptiuo, non tamen proprie aptitudo, quia illa non est proprie, nisi ad formas naturaliter perficientium.

Ubi absolute, et absque ulla distinctione inter hypostases eiusdem, aut diuersae speciei, pronuntiauit Scotus; non dari in natura inclinationem naturalem ad unionem cum hypostasi alterius suppositi. Si autem natura Petri praehaberet naturaliter intra eminentiam suam hypostasim Pauli, inclinaretur naturaliter ad illam; ut apparet perspicuum.

Sed praesens dissertatio consopienda est iuxta ea, quae de mente Scoti tradidimus de natura modi identificati cum actuali compositione eius ad lubstratum; ita ut obiter modo componi alteri substrato etiam de absoluta Dei potentia; ex quo erumpit aperta huius quaestii decisio.

Si enim suppositalitas sit modus naturae identificatus realiter cum compositione actuali ad hanc naturam; implicabit contradictionem, quod suppositalitas Petri effluat in genere causae efficientis a natura Pauli, sicut et quod pendeat in genere causae materialis a natura Pauli; cum suppositalitas Petri, sit sua compositio exercita ad naturam Petri; quo fit ut dependentia huius suppositalitatis ab hac natura in genere causae materialis imbibat etiam affixionem huius suppositalitatis, ut modalis formae, ad hanc naturam in genere causae efficientis.

Si autem subsistentia non sit forma modalis, sed entitatiua non identificata cum actuali copositione ad hoc substratum; quod probabilius aestimamus in via Scoti asserentis, esse magis probabile, quod suppositum creatum de absoluta Dei potentia assumere queat extraneam naturam. Quod sustineri non valeret, si hypostasis identificaretur cū reali copositione ad substratū; cū hypostasis no idētificetur, nec idētificari queat realiter cū actuali copositione ad naturam extraneam: sicut nec relatio componi valet divinitus alteri fundamento, aut substrato, quatenus actualis compositio, (vel actualis accidentalitas, ut loquitur Scotus,) per quam cohaeret huic substrato, identificetur cum relatione,

Dato igitur, quod hypostasis non sit modus sed entitas; dicendum est consequenter ad principia Scoti, quod suppositalitas, quae connaturaliter effluit a natura Petri, potuit connaturaliter a natura Pauli elici.

Nec obstat illa oppositio; quod natura respectu pullulationis propriae hypostasis sit principium immanenter seu intra se ipsum operatiuum. Quia si natura Petri efficeret hypostasim, qua modo elicitur a natura Pauli, etiam a se,et in se operaretur eamdem numero hypostasim. Simili ratione, qua sub num. 64. docuimus; quod ut Petrus a se, et in se eliciat eam intellectionem, quae efficitur ab intellectu Pauli, non exigitur quod immutet intellectum Pauli, vel quod subiiciat sibi intellectum Pauli; cum Petrus circa proprium intellectum elicere queat eamdem formam qualitatis vitalis, quam Paulus efficit in suo intellectu, eoquod intellectio sit forma entitatiua, et non modalis, quae identificetur realiter cum tali accidentalitate exercita, vel actuali compositione ad tale substratum.

67 Nec etiam aliquid facessunt negotii illa verba Scoti. Natura habet aptitudinem ad subsistendum in se; et non habet aptitudinem ad dependendum ad personam extrinsecam.

Tantum enim vult Scotus, quod natura Petri non inclinetur naturaliter in suppositalitate Pauli ut compositiuo naturae Pauli, et ut effluente mã natura Pauli; non tamen iuit inficias, quod natura Petri inclinetur in hypostasim Pauli, ut effluentem a natura Petri, et ut compositatn naturae Petri; cum talis suppositalitas a ratione intrinseca, sit potentialis, et indifferens, ut a qualibet natura eiusdem speciei dependeat in genere causae efficientis et materialis. Nec in illa hypothesi diceretur natura Petri pendere in genere causae formalis a persona extranea; quia hypostasis Pauli, ut effluens a natura Petri, et ut composita naturae Petri, non esset extrinseca, aut extranea personalitas.

Suppari ratione, qua licet intellectus Petri non inclinetur naturaliter ad eliciendam intellectionem, quae efficitur a Paulo, prout pendet a Paulo, et componitur Paulo tanquam principio intrinseco; at propendet in intellectionem eam, quae est a ratione intrinseca potentialis, et indifferens, ut effluat ab intellectu Petri, vel Pauli, tanquam a principio intrinseco. In quo sensu accipienda sunt, quae supra tradidimus agentes de subsistentia, in controversia 1. de Essentia, et simplicitate naturae divinae. art. 3. in Appendice Metaphy. de subsistentia creata. Membro 2. a numer. 34. usque ad 36. inclusiue.

Eliduntur alia obiecta contra nostram sententiam; et defenditur inaequalitas substantialis individuorum contra Petri Hurtadi placitum.

AD Ultimum argumentum, respōdetur, quod cum actio seu causalitas spectet formale principium operandi in agente, et formalem etiam rationem terminandi influxum in termino, si in ratione formali terminandi influxum, et in principio formali agendi, vel in principio (Q. 9.) detur aequalitas, assignabitur concinne actus primus expeditus ad eliciendum effectum.

Quia tamen principium formale operandi, vel principium (Q. 10.) non cohaeret naturae ut contractae, taliter quod potentia operatiua effluat a compositione naturae cum propria singularitate, sed potius congruat naturae, prout anteit suam singularitatem (natura enim ignis, prout formaliter supponitur ad singularitatem, importat quod sit ignifactiua, sicut et natura humana quod sit risibilis;) ita etiam terminus formalis operationis naturae non est natura inquantum determinata per singularitatem, vel compositio naturae cum singularitate.

Alias nulla assignaretur actio uniuoca in individuis eiusdem speciei, cum non respondeat terminus formalis similis principio producenti; ed quod in singularitate nulla reperiatur similitudo, cum individua, inquantum talia, sint primo diuersa. Quamobrem tantum exposci videtur, quod individuum agens importet aequalitatem cū producto secundum rationem specificam; non vero secundum conditionem individualem.

Quae tamen non ita accipienda sunt ut natura in esse abstracto, et specifico sit operatiua, absque singularitatis cōcraetione; alias enim fieret, ut etiam absque existentia agere valeret, cum existentia non sit vicinior essentiae, quam singularitas, et e contra. Sed, quod vis agendi sequatur praedicatum specificum, tanquam passio suam essentiam; ita ut vis agendi, cohaereat naturae individuae, loquendo specificatiue, non vero reduplicatiue, ut individua est; sed ut refert constitutionem specificam, a qua effluit, vel cui respondet talis vis agendi tanquam passio.

Deinde, quod videtur non habere verum id, quod asseruerat Soarius, in Metaphy. disp. 26. sect. 5. num. 25. quod data sententia de inaequalitate substantiali individuorum; individuum non posset efficere, sicut nec intra eminentiam suam praehabere, uniuersam individuorum collectionem, sed solum ea individua, quae generanti aequalia, aut inferiora essent secundum perfectionem individualem; nō autem quae praecellentiora secundum numericam actualitatem.

Contra hoc enim est, quod ex praedicto asserto Soarii inferri videtur, quod individuum genitum nunquam debeat anteire individualem perfectionem sui generantis; quod verum habere non potest in parentibus Beatissimae Virginis, et etiam fallit in aliis generantibus, qui ingenio, et caeterarum facultatum vitalium usu, et functionibus, minus valere comperiuntur quam geniti: ex quo a posteriori detegitur, genitos exuperare aliquando individualem perfectionem parentum.

Alia ratio ad hominem contra Soarium. Deinde, quod si non admittitur qualitas perfectionis in praedicatis, quae secundum speciem dissident; a fortiori nec in individuis, inquantum referunt rationem individualem primo, et per se diuersam, asserenda erit. Quare fiet, ut nec individuum producere queat aequalia individua secundum numericam actualitatem, sed tatum inferiora, contra Soarii pronunciatum; admittit enim Soarius, quod individuum sit potens ad generatione individuorum aequalium.

Obiectio contra nostrum assertum. 69 Sed instabis; quod licet singularitas effectus non sit terminus formalis actionis productiuae, ab illa tamen vere, et realiter attingitur; at implicat, causam imperfectiorem elicere (sicut nec praehabere intrą eminentiã suam) effectum perfectiorem: igitur individuum non valet esse causa efficiens effectus nobilioris secũdũ numericam perfectionem.

Enucleatio obiecti. Respondetur; quod cum talis inaequalitas non attineat ad principium, Quo, nec ad terminum formalem actionis, ac proinde nec spectetur ab agente, qua agens est formaliter, non praepediet quominus tale individuum ab alio minus perfecto secundum numericam conditionem efficiatur; praecipue accedente divina praemotione, quae complere potest causam secundam ad illam praestantiam, seu excessum materialem actionis, et termini.

Aliis oppositio, quod individuũ efficiat causam instrumentalĩs respectu inferioris. Nec ex hoc infertur, individuum imperfectius attingere effectum perfectiorem tanquam instrumentariũ principium; eo quod non sola virtute propria, sed adminiculo divinae praedeterminationis efficiat productum excellentius.

Obtunditur obiectio. Quia ibi intercedit supparitas in principio Quo generandi, et in termino formali actionis; ratio autem principalis, et instrumentarii agentis non spectatur penes terminum materialem, sed formalem.

Apta satisfacio pro nostra sententia. Deinde; quod sicut non contradicit rationi causae principalis, quod operetur ut mota; eo quod egeat divina praemotione contrahente illius indeterminationem ad tale individuum prae alio; adeo, ut tali praedeterminatione cessante, in actu non sit, ut tale individuum eliciat; ita nec adversabitur conceptui eiusdem principalis agentis, quod facultas exequens Dei, seu vis exequutiua eius ad extra, dum contrahit indeterminationem principii ad tale individuum actionis, etiam suppleat illud materiale inaequalitatis.

Alius modus dicendi prodilutione arg. ultimi. At, is, cui ista minus arrideant, respondere poterit; quod cum individua substantialia heterogeneicatem substantialem sibi vendicent; quid mirum quod in actu ea non sint ad aliorũ productionem, quae anteeant illorum substantialem actualitatem; ob quam etiã rationem gradus secundum intensione heterogenei, et absimiles non praestant ad efficiendam formam perfectioris intensionis.

Dici potest, quod valeat individuum ad generanda aequalia, et inferiora, non tamen praecellentiora. Quare dici poterit; quod individua ea tantum producere valebunt, quae inferiora sunt secundum numericam actualitatem; et quae paria; nõ vero quae fuperiors.

Nec instantia illa de individuationibus primo diuersis multum facelsit negotii; asseri enim valet aequalitas inter individua primo diuersa; sicut et paritatem perfectionis inter differentias specificas intercedere posse ostendimus, in controversia 9. de Visione Dei. distinct. 3 subdistin 1.art. 2. num. 15. Ubi ex Basolio tale pronuntiatum transcripsimus. Non apparet impossibilitas, cur non possent esse aequales duae differentiae individuales sub eadem specie licet sint alterius rationis, sicut etiã dicetur de differentiis specificis.

Ad instantia de generatione B. Virginis ex parentibus non adaequantibus perfectionẽ individualẽ Virginis. Illa vero obiectio de praestantia individuali Virginis, etiam dilui videtur; eo quod speciali Dei prouidentia a parentibus non exaequantibus purissimi foetus individualem nobilitatem generata sit.

Iudiciũ Authoris, de hoc duplici modo sentiendi. Sed quia in bona philosophia ad miracula (quoad fieri possit,) recurrendum non est; ideo aestimo probabiliorem primum modum dicendi, qui asseuerat, quodlibet substantiale individuum praehabere intra eminentiam suam caetera cuncta individua eiusdem speciei; eo quod suppetat aequalitas in principio Quo generandi, et in termino formali generationis, ad quem non attinet individuatio; alias, ut ostedimus, nulla generatio esset actio uniuoca. Deinde; quod hic modus dicendi est magis conformis menti Scoti: qui absolute loquutus nulla distinctione usus est in magis, aut minus perfectis individuis, sed uniuersaliter docuit; quod electi generati a parentibus reprobis, generarentur ab aliis electis durante statu innocentiae: et quod identitas secundum speciem in agente aequiualet identitati numerali.

70 Caeterum, quia Petrus Hurtadus, disp. 2. de Anima. sect. 7. subsect. 5. §. 94. non leui contentione inuehitur in substantialem individuorum inaequalitate; e re erit illius oppositiones prosternere.

Sic igitur arguit; quia gradus specificae constitutionis in individuis referunt aequalitatem quidditatiuām; at hi ante intellectum non dissident ab haecceitatibus, sive rationibus individualibus, ut in communi Thomistarum schola constitutum est; implicat igitur quod haecceitates sustineant substantialem inaequalitatem, cum aequalitas, et inaequalitas priuatiue opponantur, ut positio formae, et non esse illius.

Inaequalitas enim nil aliud exprimit quam negationem quantitatis virtutis adaequantis actualitatem sive perfectionem alterius; sed implicat positionem formae, et non esse eius, in eadem entitatem coëxistentata: ergo supparsitate praedicati specifici, non repugnare non poterit inaequalitas in gradu essendi individuali.

Nec expedite iret obuïa huiusmodi oppositioni; qui affereret, solam virtualem distinctionem, sive eam, quae ratiocinatae rationis vocitatur (qualis intercedit inter gradum essendi specificum et numericum) praestare posse ad inferēda shuiusmodi habitudines aequalitatis, et inaequalitatis, respectu diuersarum formalitatum.

Quia quidquid uni formalitati congruit reduplicatiue; id convenit alteri formalitati materialiter, et identice: Sicut ratio vitae, quae formaliter cohaeret appetitioni supernaturali per habitudinem ad principium viuum, et intraneum; etiam convenit supernaturalitati talis actus materialiter, et per identitatem cum praedicato vitalitatis.

Atqui negatio quantitatis virtutis, quam formaliter imbibit inaequalitas, nec materialiter, vel per identitatem congruere valet positioni quantitatis virtualis, quam refert aequalitas, vel e contra; alias formae, et non esse illius in identicam coniunctionem convenire possent; ergo si duo individua inferūt habitudinē aequalitatis ratione praedicati specifici, implicat quod importēt inaequalitatem ob gradu essendi numericum.

Sed praedicta doctrina nullo negotio corruit; nam praeterquam quod supponit falsum in sententia Scoti, nimirum gradus specificos, et individuales sola ratione secerni, cum metaphysica discretione ex natura rei dissideāt: adhuc admissa sola distinctione virtuali praedicati specifici, et rationis individualis, praedicta Hurtadi oppositio conuellitur.

Falsum enim praemittit, nimirum, respectum inaequalitatis in negatiuo positum iri; cum aequalitas, et inaequalitas sint reales habitudines exposcentes positiua substrata. Fundamentum ergo relationis inaequalitatis non est negatio quantitatis virtutis, sed positio talis gradus essendi, qui eo formaliter, quo ut suae constitutionis sive rationis quidditatiuus nactus est talem quantitatem virtutis, (nulla alia negatione expectata,) infert habitudinem imparilitatis ad aliam quantitatem virtualem, quae exuperat quantitatem illius. Unde, licet talem minorem quantitatem virtutis necessario comitetur negatio quantitatis exuperantis illam, praedicta tamen negatio non est fundamentum relationis inaequalitatis; alias inaequalitas non esset habitudo realis, sed rationis contra communem sententiam; apud quam nulla negatio est substratum illatiuum formae realis positiuae, qualis est relatio.

Deinde; quod sicut apud commune Thomistarum placitum, quod tutatur Hurtadus, sola discretio virtualis, quae intercedit inter gradum essendi genericum, et specificum, obtinet, ut gradus animalitatis inferat relationem identitatis, aequalitatis, sive convenientiae essentialis, inter hominem, et equum, et gradus rationalitatis habitudinem essentialis disconuenientiae et inaequalitatis; quidni ergo sola virtualis discretio inter rationes specificas, et individuales conferat ad inferendam realem, et positiuam habitudine aequalitatis inter individua, ut important praedicata quidditatiua; et ad emanationem realis et positiuae habitudinis inaequalitatis, ut exprimūt rationes individuales?

Satisfactio ad fundamenta Vazquez circa determinationem causae secundae ad hoc individuum, praemissa tali circumstantiarum coitione, ubi asseritur physica naturae potestas ad producendum corruptum.

71 AD Argumenta secundi modi dicendi de indeterminatione ex parte causae; quatenus causa secunda hic, et nunc, et sub qualibet temporis, loci, et caeterarum circumstantiarum compositione, asseritur indeterminata ad effectionem huius individui prae alio; ac proinde egens effectiva contractione, et praemotione causae primae: respōdetur.

Ad primum fundamentum Vazquez contendentis, quod si causa hic, et nunc, esset indeterminata ad hoc individuum prae alio; sequeretur, quod etiam esset ab intrinseco valens ad producendum individuum, quod corruptum est; ac proinde et resurrectio esset possibilis ex viribus naturae.

Respondeo cum Scoto, in 4. sent. dist. 43. q. 3. ubi inquirit. Utrum natura possit esse causa activa resurrectionis? ubi §. de secundo articulo principali sub n. marg. 19. inquit.

» Prima conclusio probatur; quia si tertia opinio in praecedenti artic. sit vera, quandocunque materia tota eadem approximatur agenti eide sine impedimētis, potest idem reducere.

Nec tantum eidem agenti numero, sed eidem secundum speciem; quia identitas secundū speciem in agente aequiualet identitati numerali.

Probatio; si in isto instanti, hic ignis ex illo ligno generat ignem hunc; et si in eodem instanti, ille alius ignis esset approximatus eidem ligno, generaret eundem ignem. Sed possibile est, totam materiam, ex qua formabatur corpus istud alias in generatione naturali, esse iterum sub forma seminis, et menstrui in alia matrice; sicut probatur per dictum Gregorii Moralium. 4. et ponitur libr. 2. dist. 20. quaestione. 2. ergo tunc in alia matrice formaretur idem corpus mixtum.

72 Secunda conclusio est mihi certior; quia ista dependet ex quibusdā, si opinio tertia dicta sit vera.

Illam secundam probo; quia tota natura activa est alligata cuidam ordini formarum in transmutatione, ita quod tota natura non posset immediate post acetum inducere vinum: solus autē Deus in agendo non limitatur ad illum ordinem, et maxime est ille ordo necessarius respectu agentis naturalis, quando proceditur ab imperfecto ad perfectū; quia illud non potest pluribus, seu paucioribus modis produci.

Nunc autem mixtum istud est perfectum inter illa corruptibilia, et ideo ad ipsum determinatur magnus ordo in formis praeuius secundum ordinem naturalem, ut pote seminis, sanguinis, et carnis, etc.

Nunc autem tales formae non praecedent illam formationem corporis eo modo, quo tunc reparabitur; quia subito reparabitur de cineribus, vel pulueribus, vel aliis, in quibus fuerat prius resolutum; ergo tota natura creata non poterit reparare illud corpus eodem modo, quo tunc reparabitur.

Ubi duo constituit Scotus. Primum; quod data unitate numerica materiae, esto quod intercedat pluralitas agentium eiusdem speciei poterit idem effectus numero generari;quod diserte tradit illis verbis. Identitas secundum speciem in agente aequivalet identitati numerali. Ubi repetit, firmatque eam doctrinam de praecontinentia eiusdem numero effectus in pluribus causis eiusdem speciei, quam de mente Gregorii Magni tradiderat, in 2 sentent. distin. 20. quaestion. 2. et nos transcripsimus, sub numer. 48.

Alterum; quod ex praedictis non sequitur, quod resurrectio generalis hominum in fine mundi asseri queat esse ex naturae viribus. Quia quamuis naturae suppetant vires ad reproducendum eumdem numero effectum; non tamen ad reproductionem ita miraculosam, qua subito natura humana reparabitur de cineribus, vel pulueribus, absque coitione maris, et foeminae, et puerperio.

Scotum explicat Guilielmus Rubionus, in 2. sentent. dist. 34. quaest. 2. § Sunt hic duo dubia. Ubi mira eruditione arcanam Scoti doctrinam de hac re elucidat, ut non modo se verum Scoti sectatorem exhibeat, sed auditorem: sic igitur habet loco citato.

Ista potest ratio assignari quare eadem res corrupta non potest naturaliter reparari: videlicet quia nulla causa secunda potest agere, nisi ad effectum, ad quem est a causa prima determinata; primo autem causa non determinat secundam, nec coagere ipsi statuit ad aliquem effectum corruptum eūdem numero reparandum.

Cum enim ignis iste corruptus non magis sit nihil, nec impossibilis, postquam corruptus, quam fuerat antequam esset ab alio igne productus; per consequens, quod tunc produci naturaliter potuerit, et non modo, hoc non videtur posse esse ex alio, quam ex prima causa nolente coagere secundae ad eumdem numero effectum, nisi semel.

Scotum etiam sequitur Pet. Hurtadus in sua physica. disp. 10. de causis prima. sect. 4. § 78.

75 Quando vero urges pro Vazquez; quoniam causa secunda esset ab intrinseco potens ad reproducendum effectum; non posset Deus ex munere causae primae nō praesto fuisse huic potentiae ad expediendum ad talem reproductionem; alias inferretur vis causae secundae.

Respondetur; quod sicut ab omnibus authoribus, nemine dempto, asseritur naturalis potentia passiva in materia ad formas post illarum separationem; cum tamen compositio huiusmodi formarum ad materiam viribus naturae impossibilis astruatur. Ita nec repugnat vis activa naturalis ad producendum corruptum, quamuis haec potentia nunquam reducatur ad actum; eo quod causa prima, de cuius munere, et functione venit, ut secundam causam ad tale individuum actionis praemoveat, et contrahat nunquam ad idem individuum reproducendum praedeterminet, sed ad diuersa elicienda: eo quod inexhaustam divinae bonitatis diffusionem magis demonstret nova individuorum multiplicatio, qua repetita, vel iterata eorum reproductio. Sic Hurtadus loco citato, sequens Guilielmum Rubionum de quo in art. sequenti sub numer. marg n. 51. et 52. licet non citet Rubionum Hurtadus.

Illud vero restat expendendum, quod pro placito Vazquii, et Dolani videtur facessere; quod nimirum unitas loci, et temporis determinent principium, et illud contrahant ad unitatem numericam huius actionis prae alia.

Id enim insinuare videntur illa verba Scoti transcripta, sub num. 71. Si in isto instanti, hic ignis ex illo ligno generat gnem hunc, et si in eodem instanti, hic alius ignis esset approximatus eidem ligno, generaret eumdem ignem. Ubi semel atque iterum exposcere apparet Scotus unitatem instantis, pro unitate numerica ignis producendi.

Sed mens Scoti esse non potuit, quod unitas instantis exigatur ad unitatem numericam effectus; cum apud Scotum; unitas numerica agentis non requiratur ad unitatem numericam effectus, et sit certo certius, et evidentissimum, magis exposci unitatem numericam agentis, et magis conducere ad effectionem huius individui, qua circumstantias omnino extrinsecae loci, et temporis. Dedit tamen id adversariis Scotus, ut supposita identitate extrinsecae circumstantiae temporis, et quali ab ea expeditus, magis urgeret aduersarios exigentes unitatem numericam agentis ad unitatem numericam effectus.

Quod aperte constat ex contextu eiusdem quaest. 3. §. Quantum ad istum articulum respondeo. sub num. margin. 12. ubi vel sic ostendit, quod insit potestas naturae ad producendum effectum corruptum, quatenus accidat effectui, (salua conditione numerica eius,) in praesenti, aut praeterita extensione temporis produci; proposito exemplo radii erumpentis ex corpore luminoso, et absque ulla additione physica, vel accretione intensiua, per unam horam conservati. Sicut enim radius, ut productus per actionem conservatiuam in ultimo instanti illius horae, non pendet, quantum ad identitatem numericam talis radii, a coexistentia talis radii, et compositione praesentiali eiusdem cum extensione successiuae temporis extrinseci primi mobilis mensurantis per integrae horae decursum; (siquidem esset idemmet radius physice immutatus quamuis in solo ultimo instanti horae productus fuisset, nec successiue compositus durationi extrinsecae, per unam horam,) ita nec conducit ad unitatem numericam radii, quod huic, vel illi mensurae extrinsecae temporis componatur per coexistentiam, vel respondeat. Unde etiam efficitur, ut post corruptionem iterum naturaliter reproduci queat; cum nec magis distet a nihilo post corruptionem, quam ante productionem; et a ratione intrinseca non magis vendicet coexistere illi instanti extrinseco quam alteri; accipe verba Scoti, quae in numer. 75. praesentis artic. integre transcribimus.

Cum non dependeat illa identitas radii in secundo instanti ad se ipsum in primo instanti, vel ab existentia eius in tempore intermedio; quia sine illa existentia posset idem numero fuisse productum etc.

Enervantur obiecta contra sententiam Scoti de virtute naturae ad producendum corruptum.

74 Verum contra naturalem potestatem reproducendi productum oppones ex Scoto contra propriam sententiam obiiciente in praecitata distinction. 43. quaestion. 3. §. Praeterea rationes quatuor ponuntur. sub numer. 8. ubi ait.

Praeterea, non posset redire idem, nisi ad ipsum esset eadem potentia; sed hoc falsum est, quia aut eadem potentia semper manens; aut de novo reducta. Non primo modo; quia potentia corrumpitur in aduentu formae; et per consequens post primam reductionem ad actum non manet eadem potentia. Nec secundo modo; quia sicut forma succedit alia priuatio, quam quae praecessit eam; ita forma resoluitur in aliam potentiam, si in aliquam resoluitur.

Probatur etiam simul quod neutro modo: quia ad praeteritum non est potentia; haec forma est praeterita.

Ubi mens Scoti eo it, quod sicut distincta numero est ea priuatio formae, quae consequitur potentiam post corruptionem formae, ab ea priuatione formae, quae afficiebatur potentiam ante formae productionem (ubi apud Scotum potentiam ad formam non manere, adueniente forma, nil aliud est quam tolli a substrato carentiam formae) ita et ipsa forma distincta numero esse debet; cum unitas priuationis accipiatur ab unitate formae, cuius est non esse; igitur post corruptionem formae non datur potestas in agente ad eandem numero formam.

Deinde; quod ad praeteritum nulla datur potentia; igitur non relinquitur in natura vis effectiva ad eandem numero formam eliciendam, quae iam praeterita est.

Quae obiectiones nullo negotio Scoti doctrina conuelluntur. Prima enim assumit id, quod illi ostendendum erat; nimirum esse distinctam numero priuationem formae ignis post corruptionem eius ab ea priuatione, quae in potentia praeextitit ante talis formae generationem.

Quia cum unitas priuationis petatur ab unitate formae; cuius est non esse; sicut eandem numero formam intra eiusdem potentiae eminentiam ante productionem formae, et post corruptionem formae, cum Scoto asseueramus; ita et illius priuationis numericam unitatem non sustinere non possumus: unde quasi reuiuiscit idem nihilum formae, forma corrupta, quod praeexistebat ante formae productionem.

Secunda etiam oppositio nihil obtinet; quia ut optime demonstrat Scotus, quando potentiae inesse vim ad eliciendam formam corruptam astruimus, tunc talem facultatem potentiae suppetere ad formam, ut praeteritam, non intendimus, sed ut futuram; sic igitur habet Scotus loco citato n. 18.

Cum arguitur contra utrumque membrum quod potentia non est ad praeteritum; verum est, ut est praeteritum. Unde non est proprie potentia, ut illud, quod fuit, non fuerit; sed potentia est ad illud, quod fuit praeteritum, inquantum tamen ipsum potest esse futurum.

75 Cum enim res (ut supra sub n. 58 et 73. aperuimus,) per suam essentiam non componatur tali durationi temporis, sed omnino a se potentialis, et indeterminata sit, ut tali successioni temporis coexsistat; adeo ut egeat forma successiuae coexsistentiae, seu praesentialitatis realiter modaliter distinctae, a qua contrahatur ut tali temporis mensura coniugatur, et non alteri: accedit inde, ut eadem omnino forma numero propter diuersam compositionem ad distinctum temporis decursum, entis praeteriti, et futuri, denominationes sustinere possit.

Quod scite enucleat Scotus eadem dist. 43. q. 3. §. Quantum ad istum articulum respondeo sub num. marg. 12. ubi subdit.

Non apparet, quare non possit natura aliquid idem numero reducere; si enim ubi est continua actio agentis naturalis respectu producti, sicut est in Sole respectu radii, si ponatur in primo instanti producere radium, et in tempore habito conservare, in ultimo instanti (puta B) erit ibi idem radius; cum non dependeat illa identitas radii in secundo instanti ad se ipsum in primo instanti, vel ab existentia eius in tempore intermedio: quia sine illa existentia posset idem numero fuisse productum in eodem instanti. Sequitur ergo; quod illo esse intermedio destructo, posset idem esse in utroque extremo.

Ubi ideo contendit Scotus, inesse Soli vim naturalem ad reproductionem eiusdem radii in eodem subiecto; eo quod sicut salua identitate numerica radii Solaris, potest coexistere diuersis temporis decursibus, per diuersas formas intrinsecas coexsistentia, et praesentialitatis ad tempus, quae pertinent ad praedicamentum Quando; ita et illi non contradiceret, iuxta naturalis status existentiam; post corruptionem eius, distincta temporis extensione respondere, aut componi, ab ea, cui coexstitit in primo effluxu illius a Sole. Attamen, licet haec ita se habeant, nunquam idem numero effectus reproducitur; eo quod Deus nunquam ad eiusdem individui reproductionem praesto sit, et praemoveat causam secundam; quod ostendimus ex Guilielmo Rubiono transcripto sub num. marg. 72.

76 Ad secundum argumentum Vazquez; damus ingenue, quamlibet causam creatam praehabere intra eminentiam suam collectiue uniuersum coetum individuorum eiusdem speciei; non tamen ut collectiue uniuersam classim individuorum efficiat, sed ut ex illa indeterminata collectione alterum, aut alterum, diuisiue eliciat pro nutu divinae praedeterminationis contrahentis potentialitatem illius individui respectu totius collectionis individuorum. Nec enim repugnat limitationi principii finiti ut intra virtualitatem suam praehabeat innumeram individuorum multitudinem; sed quod haec potestas agendi reduci ad actum queat ad infinitos effectus collectiue; non ita ad infinitos diuisiue, seu ad tot, vel tot, ex infinitis, ex placito divinae praedeterminationis.

77 Ad ultim. arg. Vazquez; Respondetur, nullatenus perstringere sententiam Scoti, quae, salua libertate, non modo praemotionem Dei ad hoc individuum actionis pra alio, sed ad istam etiamspeciem prae alia, tutatur; imo ex necessitate divinae praemotionis ad tale individuum actionis necessitatem etiam eiusdem praemotionis ad talem speciem actus, haurit; quod et nos praestitimus supra in praesenti ar. a nu. 27. usque ad 29.