Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

DISTINCTIO SECUNDA DE SCIENTIA DEI, RESPECTU futurorum contingentium absolutorum.

Dum Scientiam Dei ad futura comparamus quasi rationem terminationis talis scientiae in obiecta contingentia disquirentes; non controvertitur de ratione praesciendi ex parte formae, quae est ipsamet increata Dei substantia. Haec enim esto quod libera fit in Deo quantum ad extensionem, et terminationem eius ad tale obiectum, ac proinde, et quae Deo non inesse valuit, sicut et contingens futurum potuit non esse; (simili ratione, qua propositum, et absolutum decretum Dei, quantum ad causalitatem, et terminationem ad obiectum, liberum renuntiauimus, in controversia septima de Immutabilitate Dei, articul. secundo de Immutabilitate per habitudinem ad actus liberos.) Attamen talis scientia, sicut et volitio, si spectentur in ratione prędicati vitalis in Deo, sunt ipsamet Deitatis substantia.

Non igitur petimus vitalem formam sciendi futura, in quo consistat? Cum id praemittamus in superioribus pro nostra exiguitate verfatum. Sed rationem ex parte obiecti expendimus, sciscitantes; an futuro in esse obiectivo aliqua suppetat contractio, aut determinatio, quae possit esse terminus determinatae extensionis, seu ordinationis scientiae divinę ad tale futurum?

PRAELUDIUM dissertationis.

Antequam controversias aggrediamur, circa titulum huius distinctionis praelibandum est; duplicem in futuris cōtingentiam reperiri. Aut ab extrinseco, quae etiam secundum quid appellatur; aut contingētiam simpliciter, et ab intrinseco. Sicut enim ille effectus asseritur contingēter futurus, qui ita effluet a suo principio, ut ab illo non elici queat; et contingētia ad non esse ex duplici fonte promanat, aut a virtute et intrinseca indifferētia causae, aut ab impedimēto extrinseco; ita et cōtingētia in futuris duplex esse potest, vel ab extrinseco, vel ab intrinseco.

Illa futurorum contingētia est secūdum quid, vel ab extrinseco; quando causae sūt naturales, et non liberae, ut potequae determinatae ad unū, seu quae intrinseca potestate non roferūt ad non producēdū effectum cūctis requisitis adhibitis. Cōtingētia autē ab extrinseco accedit ex hoc nimirū, quod posset non poni ex aliquo extrinseco obstaculo totus ille dispositionū conuētus, qui ad operandum exigitur; cuiusmodi cōtingentia congruit effectibus causarū inferiorū naturalium, quae praepediri queunt ab aliis contrariis agentibus.

Quod ita accipiēdum est ut tales causae in sua applicatione ab aliquo principio libero non pendeant; si enim causae liberae concursus exigatur, iã praedicti effectus cooperatione principii liberi expectātes redderētur simpliciter et ab intrinseco contingentes.

Caeterū, licet praedicti effectus non pedētes a causa libera importēt cōtingentiam per habitudinem ad istā vel alterā causā naturalē impedibilē ab extrinseco; non tamē patiūtur cōntingētiam respectu totius collectionis causarū, et dispositionū, quae ad agendum coeunt necessario. Posito enim, taliū causarum et dispositionum conventu, effectus nō est contingē̄s, sed determinatus ad essendum, si adhibeatur cuncta causarū collectio; aut determinatus ad non essendum, si non suppetat omnium requisitorum concursus.

Altera species cōtingētiae illa est, quae simpliciter et principaliter talis astruitur, quae emanat ab intrinseca causae indifferētia; eoquod adhibitis omnibus requisitis illi integrū sit agere, et non agere. De cuius causalitatis contingentia procedit controversia praesens, disquirens; an in huiusmodi futuris reperiatur determinata cognoscibilitas, quae infallibilem Dei obtutum terminare queat? De primis enim contingētibus incontrouersum est, qua ratione a Deo cognoscātur, cum Deus calleat cunctam collectionem causarum, quae necessario conveniet ad operandum.

Verū, quia dissertatio ista scatet contentionum multitudine et caligine ut quot capita, tot occurrant pronunciata; ut clarius procedatur, prius quasi via remotionis opposita placita excutiemus; deinde Scoti sententiā pro tenuitate captus firmabimus.

ARTICULUS I.

An futura contingentia praesciri queant a Deo in reali illorum praesentia ad aeternitatem?

SUMMARIUM.

Sententia Sancti Thomae de praesentia reali futurorum ad aeternitatem. Num. 1. Manifestos esse Sancti Thomae desertores; qui illum de sola praesentia obiectiva futurorum interpretantur. Num. 7. Opposita, qua et communis sententia, Scoti rationibus stabilita. Numer. 8. Refelluntur inutiles defensiones Recentiorum interpretantium Sanctum Thomam de praesentia reali futurorum a tempore suae productionis. ubi reiicimus placita Albeldae, et Granadi. Num. 9.

Aliae probationes Scoti; excussis occursibus Neotericorum. Num. 11.

Ultima probatio ex Scoto; quod Angelus in suo aeuo naturaliter praesciat futura contingentia; ubi etiam occurpantur fugae recentiorum. Num. 13.

Adversariorum fundamenta eliduntur. Num. 15.

Pro diluenda tertia ratione in oppositum disquiritur, an scientia visionis sit intuitiua, non data praesentia reali creaturarum ab aeterno? Ubi defensio Scoti expenditur; quid sit de ratione notitiae intuentis? a Num. 19. usque ad 26.

Opinio S. Th. de reali praesentia futuroru in aeternitate.

1 Sanctus Thomas, 1. par. quaestion. 14. artic. 13 asseruit, futura contingentia a Deo determinate praesciri; quia aeternitati ab aeternitate realiter coexistant.

Quam sententiam tutantur Capreolus, in 1. distinct. 38. quaest. 1. art. 2. et distinct. 38. quaestion. 1. art. 2. Ferrara, 1. contra gentes, capit. 66. Caietanus, 1. part. quaestion. 14. art. 13. Banez, et Zumel, q. 1. conclu. 3. Didac. Aluarez, lib. 2. de Auxiliis, disp. 8. Iacob. Granadus, 1. part. tractat. 4. de Scientia Dei. disp. 3. sect. 2.

Obseruatio Caietani pro referēdo placito S. Thomae.

Quam opinionem, ut referet Caietanus, obseruat; quod rem esse praesentem realiter Deo in aeternitate, duplici ter stare potest.

Primo; ita ut huiusmodi coexistentia rerum ad aeternitatem connotet mēsuram intrinsecam cuiuslibet durationis temporariae; ita ut coexistentia realis Antichristi, verbi gratia, ad aeternitatem possit cadere sub mensuram temporis praesentis. Ut verum sit pronuntiare, Antichristum nunc esse realiter praesentem aeternitati; referendo illud nunc non ad aeternitate praecise, sed ad instans temporis praesentis; in quo sensu falsum est astruere, quod entia creata aeternitati realiter coexistant ab aeterno.

Vel potest pronuntiatum istud taliter expendi; quod in quolibet instanti aeternitatis ambientis cunctos temporis decursus, sint omnes res creatae secundum realem existentiam suam, non tamen referendo illam ad quamlibet mensuram temporis; et in ista acceptione quodlibet futurum realiter aeternitati coexistere, asseuerat Caietanus.

2 Quod placitum firmant authoritate Augustini, qui lib. 2. ad Simplicianum. Contēdit; non esse proprie in Deo praescientiam, sed tantum metaphorice ita ut Deus solum translatitie asseratur aliquid praescire, sicut et dicitur poenitere; sic enim habet.

S. August.

Quid enim est praescientia, nisi scientia futurorum? Quid autem futurum est Deo, qui omnia supergreditur tempora? Si enim in scientia res ipsas habes, non sunt ei futura, sed praesentes; ac per hoc non iam praescientia, sed tantum scientia dici potest.

Urgetur ratio, quia praesentia obiectiva nō soluit praesentiam, alias Prophetae non rerum futuraru praescii futurorum.

Ex quo sic produco rationem; aut Sanct. Augustinus procedit de praesentia reali creaturarum in aeternitate Dei; et ita habetur intentum. Aut loquitur de sola praesentia obiectiva, qua fortiuntur res in divino obtutu; atque adeo falso astrueret, talem obiectivam rerum praesentiam praepedire quominus Deus praescius in tota sermonis proprietate astruatur; cum Prophetae dicantur proprie habuisse praescientiam futurorum, esto quod futura essent illis obiective praesentia. Igitur, ut remoueatur a Deo praescientia futurorum iuxta phrasim, et sensum Augustini; necessario autumanda est coexistentia realis creaturarum ab aeterno in aeternitate.

Argu. 2. ex Gregorio de ferēte praescientia Dei per habitudinē ad creata absentia.

3 Accedit authoritas Gregorii, qui lib. 20. Moral. cap. 23. eamdē praesentiam realē futurorum in aeternitate stabiliere videtur; dum autumat.

S. Gregoriu.

Quis ea quae nobis futura sunt Deo videt, quae tamen ipsi semper presto sunt, praescius dicitur; quāuis nequaquā futurum prouideat, quod praesens videt.

Videtur nō posse intelligi pronūtiatū Gregorii de sola praesentia obiectiva.

Ex quibus verbis sequens instruitur probatio; quia ideo, ex Gregorio, Deo tantum metaphorice adscribitur futurorum praescientia; quia res creatae licet nobis sint futurae, non tamen Deo cui ab aeternitate coexistunt realiter; nec enim intelligi potest Gregorius de sola praesentia obiectiva, quam hauriūt res a cognitione, cum futura etiam sint nobis praesentia secundum obiectivam coexistentiam: procedit igitur de praesentia reali creaturarum in aeternitate Dei.Nec dissentit Hieronymus in illud Ieremiae. 1. Priusquam te formarem in utero novi te. Ubi subdit. Non quod ante conceptionem, ut haeresis suspicatur, fuerit Ieremias; sed quod praesciret eum futurum Dominus, cui nec dum facta, iam facta sunt. Similia habent Anselmus, opusculo de concordia liberi arbitrii, et praedestinationis, cap. 1. et alii Sancti Patres, quos longū esset recensere.

Deinde, pro opinione Diui Thomae arguit Scotus, in 1. distinction. 39. quaestione unica, §. Aliter ponitur. sub num. marg. 8. AEternitas est immensa, et infinitatis; ut illimitationis et simplicitatis suae ambit omnes durationes temporis, et res, quae temporaneis decursibus coexistunt.

Consequentia patet a paritate rationis; sicut enim ex hoc quod Deus praeseferat infinitatem secundum locum, aut immensitatem localem, quae vocari solet ubiquitas, complectitur cunctas positiones loci, non solum reales, sed etiam imaginarias, quibus actu est praesens, ut multi opinantur; ita eo quod illimitatus sit secundum durationem, aut aeternus, ambire debet omnes durationes temporis, ita ut illis coexistat realiter ab aeterno; alias enim aeternitas non esset immensa, aut infinita in ratione durationis.

Confirmatur exemplo baculi in fluuio defixi; iuxta quem baculum, etsi totus fluuius successiue decurrat, ita ut baculus sit successiue praesens omnibus partibus fluuii; eo tamen baculus non asseritur immensus respectu fluuii, quo simulcaneam praesentiam respectu aquae fluentis nancisci non valeat.

Ergo, cum duratio divina sit quoddam stans, et permanens sicut baculus; et iuxta aeternitatem decurrat tempus; si non esset aeternitas simul coexistens cunctae vicissitudini temporariae, sed solum successiue, sicut baculus respondet aquae decurrenti, fieret, ut aeternitas non esset immensa respectu temporis, sicut nec baculus respectu fluuii.

Praeterea; nunc aeternitatis, ut est cum nunc temporis, non coaequatur illi; ergo nunc aeternitatis, ut est cum illo nunc temporis, exuperat illud sed non excederet nunc temporis, si nūc aeternitatis, prout est cum illo nunc tēporis, etiam non esset actualiter cum alio per coexistētiam realem ad alias futuras durationes; ergo illis realiter coexistit.

4 Secundo pro opposito placito arguit Scotus exemplo cētri in circulo. Quia si poneretur tempus fluens esse circumferentiam circuli; et nunc aeternitatis esse centrū; quantumcumq; res ipsae fluerent et distarēt inter se, sed non respectu aeternitatis.

Sicut lineae et puncta circumferentię licet distent inter se, semper tamen cōiunctionem, et praesentiam respectu cētri retinent.

Tertio arguitur: quia scientia visionis est notitia intuitiua, ut comunis sustinet Theolorum sententia; et liquet ex analogia eius ad visionem corporalem, quae est intuitiua obiecti apprehensio. Atqui ad intuitionem non praestat sola obiectiva praesentia rei, quae attingitur; (alias enim notitia abstractiua esset intuitiua,) cum res fiat obiective praesens vi abstractiuae apprehensionis.

Sed scientia visionis requirit esse inspectio intuitiua creaturarum, si creaturae non essent realiter praesentes aeternitati, eoquod cognitio illa, quae ex modo tendendi ita fertur obiectum, ut absolute querat, et abstrahat a praesentia reali pro aliqua differentia temporis, nequit esse intuitiua, sed abstractiua. Scientia vero visionis per totam illam durationem aeternitatis, quae anteiuit temporalem affectionem creaturae, abstraheret a reali praesentia eius; si creatura, tantum a productione sua affruatur realiter praesens aeternitati.

Quare Raphael Auersa, 1. part. quaestion. 14. de Scientia Dei, section. 18 conclusione 6. §. Quinto denique, docet Quod aliqui Thomistae fateantur, praesentiam futurorum in aeternitate, non esse rationem, qua simpliciter cognoscantur; sed dicunt, hanc esse rationem qua refsentia Dei fit intuitiua, quia ac ratione scientiae intuitiua est praesentis obiecti. Hactenus Raphaël Auersa.

Ego autem cōtēdo, quod in consequenter procedant in hac theoria, qui admissa praesentiae reali futurorum acoca aeternitate, ita ut respectu illius realis praesentia, (seclusa comparatione ad praesentiam obiecti primarii, quod est Deitas, ) asseri debeat scientia visionis propria notitia intuitiua; adstruant deinde, talem praesentiam realem futurorum in aeternitate non suppeditare sufficiens medium ex parte obiecti ad infallibilem scientiam. Quia sicut ad praesentiam realem futurorum in aeternitate, ut esset obiectum notitiae proprie intuentis, ut condistinctae a notitia abstractiua, (ita ut inquantum comparatur ad solam illam creaturarum praesentiam, congruat scientiae divinae quod sit vera et propria intuitio;) non satis est praesentia obiectiva futurorum ab aeterno; sed necessario exigeretur realis praesentia futurorum in aeternitate, non a tempore productionis sed a tota aeternitate; ita et talis praesentia realis congruens rei a tota aeternitate, et non a solo instanti extractionis rei ab eminentia causarum, satis superque determinationis obiectivae, vel medii ex parte obiecti suppeditaret ad infallibilem scientiam. De quo vide quae agimus infra in hoc artic. sub numer. marg. 26.

Quare arguitur quarto; quia cum scientia Dei sit necessariae, et infallibilis veritatis, non spectat obiectum, nisi ut necessarium simpliciter, vel ex suppositione; sed futura contingentia non sustinent necessitatem simpliciter, ut perspicuum est; nec necessitatem ex hypothesi praeter coexistentiam realem ad aeternitatem; quia supposito quod aeternitati coexistant realiter, nequeunt non coexistere; ergo.

Communem sententiam Scoti probationibus firmamus contra praescientiam futurorum in reali coexistentia ad aeternitatem.

6 Communis sententia praesentiam realem futurorum in aeternitate explodit merito, et eaxat. Sic Scotus, in 1. dist. 39. q. unica, §. contra istud arguitur. sub num. marg. 9. et 10. cui adhaerent omnes eius asseclae. Sic etiam Bonauent. eadem dist. ar. 2. q. 3. Alensis, 1. p. q. 23. memb. 4. ar. 3. et memb. 3. art. 4. Aureolus, in 1. dist. 36. artic. 1. proposition. 3.

Et ex celebrioribus Thomistis Herueus in 1. dist. 38. Deza ibidem q. 1. ar. 2. Siluester in defēsorio doctrinae S. Th. AEgidius Romanus, in opusc. contra corruptores D. Th. qui omnes dum praedictae sententiae caligine premuntur, D. Thomam de sola obiectiva praesentia interpretantur.

Sed habēdi sunt manifesti Thomisticę disciplinae desertores; quod ita cuidenter ostendit Ferrariensis, 1. contra gentes, cap. 66.

Quia quando Sanctus Thomas reddit determinatam praesentiam vel coexistentiam futurorum ad aeternitatem, ut rationem tenentem se ex parte obiecti, ob quam Deus futura contingentia determinate calleat; vel procedit de praesentia reali futurorum, et habetur intentum; aut loquitur solum de praesentia obiectiva, quae relinquitur vi cognitionis Dei facientis obiective praesens futurum illud, quod apprehendit.

Atqui adeo ratio Sancti Thomae futilis esset petens principium; praemitteret enim quod illi ostendendum erat, quare nimirum futura possint esse obiective praesentia? Quia idem est futurum esse obiective praesēs ac futurum cognosci; ac proinde, idem est, apprehendi a Deo futura, quia sint obiective praesentia, ac cognosci a Deo quia cognoscuntur a Deo.

7 Sed iam communem sententiam Scoti rationibus fulciamus; quarum prima sic habetur in textu praeallegato.

Arguitur primo reducendo contra eos quod ibi adducunt de immensitate. Quia posito, quod locus possit crescere continue in infinitum, ita quod sicut tempus est in continuo fluxu, ita Deus augeat locum in infinitum; immensitas tamen Dei non esset sibi ratio coexistendi alicui loco in aliquo nunc, nisi existenti.

Non enim Deus per immensitatem sui coexistit alicui in loco, nisi quod est in illo loco; licet possit causare locum extra uniuersum, et tunc per immensitatem suam coexisteret illi.

Si igitur immensitas non est ratio coexistendi loco nisi actuali, et non potentiali, sedquia non est; pari ratione aeternitas non erit ratio coexistendi alicui, nisi existenti.

Quae Scoti probatio eo it; quod si Deus crearet successiue loca aut spatia realia, Deus non coexisteret illis vi suae immensitatis, aut infinitatis secundum locum ab aeterno, sed in tempore, in quo loca illa seu spatia realia extraherentur a nihilo; ergo similiter aeternitas Dei non coexistit ab aeterno creatae durationi, nisi quando ipsa est in positionis statu extra eminentiã causarum.

Consequentia liquet a paritate rationis; quia non est magis simplex, aut illimitata aeternitas Dei relata ad durationes creatas; quam infinitas Dei secundum locum, aut immensitas connotans spatia realia. Igitur, sicut aeternitas vi simplicitatis, et infinitudinis suae circuit omnem durationem creatam ab aeterno sibi coexistentem; similiter immensitas ambit omnia loca successiue producibilia per decursum temporis, ita ut realiter immensitati per positiuam et actualem coexistentiã ab aeterno respondeant.

Vel e contra; si a simplicitate et illimitatione attributi immensitatis non trahitur, quod coexistat Deus actualiter spatiis futuris ante illorum effectionem; igitur nec a simplicitate, et infinitudine durationis divinae peti valebit, quod coexistat realiter durationibus creatis ante illarum productionem.

Quia sicut immensitas est indiuisibilis in se, et diuisibilis ex parte spatii connotati; ita etiam aeternitas, licet sit omnino indiuisibilis in se, est tamen diuisibilis, imo et successiua extrinsece ex parte temporis connotati; sicut etiam immensitas successiua esset ex parte connotati, si Deus per decursum temporis, et successiue crearet spatia realia, et positiua.

Quod autem in sententia S. Thomae concedi non possit, quod Deus vi suae immensitatis sit actualiter in spatiis realibus ante illorum productionẽ; patet. Quia Deus est in loco per suam operationem, sed in locis futuris ante illorũ existẽtiam Deus nil operatur; igitur in illis non existit realiter.

Si enim aliquid operaretur circa futura, illa extraheret ab statu futuritionis, et contraheret ad statum realitatis, et positionis de praesenti, ita ut spatia illa, non futura, sed actualia essent contra hypothesim nostrae probationis; quae comparat immensitatem Dei ad spatia realia, ut futura ante existentiam exercitam illorum, non ut praesentia.

Deinde; quod licet plures recentiores Thomistae asserant, Deum actu existere in spatiis imaginariis; nullus tamen pronuntiauit, Deum actu existere in spatiis futuris realibus.

Quam argumentationem ab immensitate petitam merito evidentem aestimat Raphael Auersa Clericorum Regularium Minorum Praepositus Generalis, in 1. p. q. 14. sect. 16. conclusion. 3 argum. 4.

Ubi licebit adiungere censionein praedicti authoris de praesentia reali entis in mensura extrinseca aeternitatis, non autem in mensura propria, et duratione intrinseca; quae communiter a rigidis oppositi placiti assertoribus fustinetur. Ita enim habet loco citato conclus. 2.

Tertio, dici non potest, res omnes alio tempore esse aeternitati praesentes secundum suam existentiam, non tamen secundum suam propriam durationem, et mensuram; quasi videlicet hoc tempore praesenti daretur quidem existentia Antichristi praesens aeternitati, non tamen propria duratio eius. Quod quidem a Thomistis significari videtur quibusdem suis loquendi modis sed putandum non est, id ab eis intendi, etc.

Et paulo infra subdit. Esset etiam contra fidem dicere, existentiam rerum fuisse tam omni tempore, et nunc esse existentiam rerum futurarum, quamuis diceret quis, non semper dari propriam durationem rerum. Neque enim fides docet tantum, rerum durationem, sive propriam mensuram, (ut Thomistae loquuntur) non semper esse; sed maxime id docet de existentia rerum.

In quo Raphael Auersa consentiensentem sibi habet Soarium a nobis transcriptum, in numer. 8. sequenti in fine numeri.

8 Nec minus premit adversarios altera Scoti confirmatio; quae sic oppositam opinionem concurrit.

Illud, quod non est, nulli potest coexistere, quia coexistere dicit relationem realem; sed relatio non est realis, » cuius fundamentum non est reale. Ergo creatura, cum ab aeterno non habeat esse reale, non potest esse extremum relationis coexistentiae.

Et urgeri potest ratio sic. Aut est idem apud adversarios coexistere aeternitati ab aeternitate, et coexistere aeternitati ab instanti extractionis rei ab eminentia causae; aut est quid omnino diuersum. Si illa pronunciata eumdem sensum exprimant; fiet ut nil dissentientes altruant Thomistae a communi sententia. Ac proinde, et quod futilem reddant rationem infallibilis determinationis scientiae futurorum petitam a coexistëtia reali futurorum ad aeternitatem, cum haec determinatio non antecedat instans productionis rei; atque adeo sit necessitas ex hypothesi futuritionis entis pro aliqua differentia temporis, non vero realis coexistentiae ab aeterno.

Cum autem de tali determinatione ex hypothesi entis futuri urgeat disquisitio, a quo principio emanatur? Vel a decreto; vel a causa proxime praeparata; vel a determinata veritate huiusmodi futuritionis? Nullatenus conspicitur difficultas, dum sub fuco realis coexistentiae futuri ad aeternitatem, sola ea contractio, seu necessitas redditur, quae congruat rei a tempore suae emanationis a causa.

Vel illae propositiones; futura coexistunt aeternitati ab aeternitate; futura coexistunt aeternitati a tempore suae emanationis; oppositum sensum redolët. Ac proinde fieret, ut res ante sua productionem aeternitati coexistat realiter, et ideo vere existat; quod est inintelligibile pronunciatum.

Quare Soarius in opuscul. de scientia futurorum contingentium, lib. 1. cap. 7. numer. margin. 5. scite obseruauit. Quod opposita opinio adeo est difficilis suppositis principiis certis ex doctrina fidei; ut vix intelligatur quid dicere possit in re ipsa diuersum.

Refelluntur inutiles defensiones recentiorum interpretantium Sanctum Thomam de praesentia reali futurorum a tempore suae productionis.

9 SI Autem candide fatearis cum Granado loco citato, section. 2. §. Ex dictis infertur sub num. marg. 16. quod cum futura asseruntur realiter praesentia aeternitati ab aeternitate; non intenditur quod res ante suam productionem sit realiter praesens aeternitati; cum rem existere in propria mensura durationis prioritate a quo, sive naturae, antecedat existentia in mensura aliena, quae est ipsamet aeternitas.

Sed quod eo pronuntietur res aeternitati ab aeternitate coexistere realiter, esto quod illi non coexistat nisi a productione sua; quo in aeternitate non detur aliud, et aliud, nec prius aut posterius, quod successiue decurrat; ac proinde idem sit, rem ab instanti suae productionis coexistere realiter aeternitati, ac coexistere toti aeternitati, cum aeternitas sit infinitum nunc indiuisibile.

At, quis non videat, Neotericos virationum Scoti debellatos id commentum excogitasse, quo Sancti Thomae doctrina de infallibili futurorum praescientia in aeternitate omnino, et funditus prosternatur? Quia si apud Sanctum Thomam praesentia realis huiusmodi futurorum esset medium ex parte obiecti ad praesciendum infallibiliter futura; insuper et existentia realis huiusmodi futurorum, (iam praesentium) prioritate a quo, sive naturae antecedertit praesentiam realem illorum in aeternitate, sive in mensura extrinseca; fieret, ut Deus apprehendere nequiret futura ante illorum emanationem realem a suis principiis, cum ante illam non existant realiter in aeternitate.

Quo fit, ut praesentia realis futurorum ante illorum productionem ab aeterno sustineri consequenter debeat, si illa sit medium ex parte obiecti ad futu rorum praescientiam; in quo sensu Scotus praedictam sententiam legitime interpretatus, illam expugnauit.

Iacobo Granado suffragari videtur Albelda, 1. part. dispu. 43. section. 3. §. Sed adhuc obiiciunt. sub numarg. 52. quatenus asseuerat; quod res priori tate a quo existit in propria mensura, prius quam in aliena; non vero prioritate in quo.

Ut tamen vim rationum effugiat, quibus Granadi opinationem taxauimus, subdit; existentiam rei in propria mensura, (quae prioritate a quo antecedit existentiam realem in aeternitate,) non esse existentiam de praesenti; sed abstrahentem ab existetia praesenti, praeterita, et futura.

Sed contra id est; quod fundamentum et ratio actualis exercitae, et contractae coexistentiae rerum in aeternitate non debet esse substratum uniuersale, et praescindens a reali positione rei extra causas; praesentia enim rei in propria mensura abstrahentis ab existetia praeterita, et futura, est praesentia rationis.

Cum actualis praesentia in se, sive in propria mensura, rei praeteritae, et futurae, sit quid rationis, et abstratum ab entibus rationis nequeat esse praedicatum reale; atque adeo nec se gerere possit ut quo, sive ut fundamentum praesentiae realis, et exercitae futurorum in aeternitate.

Caeterum, quod innegabile sit id, quod nobis concedunt Granadus, et Albelda; existentiam rei in se, se gerere ut quo, sive ut fundamentu existentiae rei in aeternitate; patet. Quia haec causalis est vera; ideo res coexistit aeternitati, quia existit in se. E contra vero, ista est falsa; ideo res existit in se, quia existit in aeternitate.

Quia si per impossibile Deus esset omnipotens, non vero aeternus; licet, per locum intrinsecum tolleretur existentia rei in aeternitate, vel in mensura aliena aeternitatis; non vero existentia rei in se, vel in mensura propria.

10 Nec inefficax est ea praesentis probationis confirmatio, quam nobis suppeditat Aureolus, loco citato. Si creatura futura actu coexistunt aeternitati, aut ista coexistetia (quae est habitudo media, et relatio creatura ad Deum) mensuratur aeternitate; aut praesenti tempore; aut futuro.

Sed non aeternitate; cum talis relatio sit creatura quaedam. Nec praesenti tempore; quia nunc relatio esset in praesenti; cum tamen eius fundamentum nõdum sit, scilicet creatura. Nec mensuratur tempore futuro; quia quod futurum est, actu non est; et per consequens per huiusmodi coexistentiant, quae actu non est, creatura actualiter Deo non coexistit: ergo poni non potest.

Cuius probationis vis in hoc posita est; quod si futura aeternitati ab aeternitate coexisterent; inferrent relationem coexistentiae ad Deum aeternitate mensuratam. Licet enim talis coexistentiae creaturarum ad Deum ex parte Dei sit habitudo rationis; ex parte vero creaturarum est vera relatio realis. Fieret igitur, ut aliqua forma relatiua creata existeret ab aeterno; quod supposita communi sententia astruente, relationem praedicamentalem esse verum ens reale positiuum, omnino absonum esset, et absurdum.

Si autem inficieris, coexistentiant creaturarum ab aeterno esse habitudinem realem; id sane praestabit defectus seu carentia realis ac positiui substrati inferre non valentis habitudinem illa. Quod detegit perspicue; talem coexistentiant, sicut nec positiuam, ita nec actualem, sed tantũ potentialem esse; ac proinde, ut absurdum sensum effugias, sententiae Scoti cohaerere teneberis.

Aliae probationes Scoti; excussis occursibus Neotericorum.

11 ALtera Scoti ratio pro nostra sententia talis est.

Item, si effectus habet esse in se ipso respectu causae primae, simpliciter est in se; quia respectu nullius habet verius esse. Unde illud, quod dicitur tale respectu causae primae; simpliciter potest dici tale. Si ergo aliquod futurum sit in actu respectu respectu Dei; ergo simpliciter est in actu; ergo impossibile est postea ipsum poni in actu.

Occurrunt Thomistae; procedere Scotum a dicto secundum quid ad dictum simpliciter; eo quod putent, quod coexistētia creaturae ad aeternitatem non est absolutum, et intrinsecum existere; sed existere secundum quid.

Sed praecluditur effugium; eoquod Scotus urgeat, non a dicto secundum quid ad dictum simpliciter, ut adversarii moliuntur; sed ab inferiori ad superius affirmatiue, quae est optima concludendi ratio. Cum existere se gerat ut praedicatum superius; quod quasi cōtrahitur per existere in aeternitate, existere in tēpore, aut in aeuo, tāquam per differentias existendi.

Tum vel maxime; quia existere in aeternitate non est conditio diminuēs existere rei in se; sed apponit supra simpliciter existere connotationem seu ordinationem simultatis ad aliud coexistens existens.

Quando enim res asseritur aeternitati ab aeterno realiter coexistere (ly coexistere) prout spectatum ex parte creaturae, non est sola denominatio extrinsece accedens enti creato ab existentia et aeternitate Dei. Tum, quia denominatio existentis est intrinseca essentialiter; quare, sicut non dicitur substratū sapiens per sapientiam extrinsecam, ita nec existens per extrinsecam existentiam.

Tum, quia res creatae dicerentur ab aeterno existentes, petita extrinseca denominatione ab aeternitate Dei; sicut paries denominatur visus aut dexter a visione, et dexteritate animalis: ac proinde, creaturae non astruerentur coexistentes Deo secundum propriam, et intrinsecam positionem, et actualitatem illarum, sed potius secundum esse inere denominatiuum, et extrinsecum. Asserendum igitur est; coexistere creaturarum, prout se tenet ex parte illarum, importate actualitatē et positionem intrinsecam.

Quo praemisso, sic producitur ratio; res aeternitati coexistens sibi vendicat formam actualis, et intrinsecae positionis, per quam dissidet ab statu negatiuo non repugnantiae ad existendum; igitur ly existere in aeternitate, solum addit supra formam existentiae, et positionis actualis extra causas, connotionem, et simultatem in existendo cum aeternitate Dei; quae praemittit essentialiter intrinsecam creaturae existentiam si res non pronuntietur existens ob denominationem petitam ab extrinseca aeternitatis coexistētia. Ac proinde arguere ab existere in aeternitate ad existere absolutum rei in se; non est procedere a dicto secundum quid, sed ab existere intrinseco et simpliciter.

12 Nec absimile est id, quod in sequenti probatione persequitur Scotus.

Si sessio mea futura, non tantum quatum ad entitatem, quam habet in esse cognoscibili, sed etiam quantum ad entitatem, quam habet in esse existentiae, est nunc praesens aeternitati: ergo nunc est producta in illo esse a Deo, nam nihil aliud a Deo habet esse in fluxu tēporis, nisi sit productum a Deo secundum illud esse.

Sed istam sessionem Deus producet, vel animam Antichristi, quod idem est; ergo illud, quod iam ab ipso productum est, iterum producetur in esse; et ita bis producetur in esse.

Quae Scoti ratio eodem modo subterfugitur ab adversariis; contendunt enim, procedere a productione secundum quid ad productionem simpliciter. Dant enim Antichristum in aeternitate productum, ut in mensura extrinseca, sicut et in aeternitate coexistētem; renuunt vero, recte argui a productione in aeternitate, ad productionem simpliciter, sicut nec ab existētia in aeternitate, ad existentiam simpliciter.

Sed intercluditur euasio ista, sicut et praecedens; eo quod intrinseca existentia creata praeexigat veram, et propriam actionem, iuxta acceptionē actionis realis et propriae, quae talem existētiam eliciat.

Sed existentia rerum in aeternitate debet esse actualis, et intrinseca ut ostendimus; exposcit igitur veram et propriam actionē; ac proinde Antichristus ab aeterno esset realiter, et simpliciter productus; atque adeo bis produceretur, ut agit Scotus.

Post haec parata ad praelum, legi Ioannem de Sancto Thoma professorem Complutensem talem adhibuisse responsionem, 1. part. quaestio. 10. disp. §. artic. 3. §. Nihilominus oportet. hoc. Ubi praemittens de mente Sancti Thomae, quaest. 1. de potentia, art. 1. ad octauum. Quod Potentia Dei semper est coniuncta operationi, sed effectus sequuntur secundum imperium voluntatis. Et ex 1. part. quaest. 46. art. 1. ad decimũ. Quod ex actione Dei aeterna non sequitur effectus aeternus, sed qualem Deus voluit. (In quo et Sanctus Thomas cõsentientem habet Scotum, qui cum actionem in agente constituat, non separat actionem Dei ab aeterna substantia illius.) Subiungit author praedictus.

Quod quia actio Dei non est semper coniuncta immutationi passiva effectus sicut actio creata, sed in se immutabilis et aeterna existens, immutat in tempore creaturas iuxta liberum decretum voluntatis; ideo dat locum duplici mensurae rei, quae est terminus huius actionis. Scilicet mensurae aeternae, et immutabili, quatenus mensurat actionem aeternam in actu existentem, et consequenter terminum eius, ut praecise respicitur ab actione, et ut est terminus eius; et mensurae temporali, quatenus suo tempore immutatur ab actione, et in sua mensura propria ponitur. Hactenus Ioannes a Sancto Thoma ad verbũ transcriptus.

Sed non obtũdit aciem probationis Scoti, imo, et ansam praebet ad exerendum, et explicandum acumen illius cõtra Thomistas ad hominem. Quia actio divina, quae est ipsamet volitio increata Dei, ut vult Scotus, (vel ipsa scientia visionis in quantum gerit munus imperii practici, ut sentiunt plures Thomistae; vel quid aliud, de quo non curo, dummodo sit quid aeternum realiter identificatum cum substantia Dei,) haec igitur actio, licet ab aeterno sit actualis, et exercita ex parte substrati, (scilicet ex parte Dei, qui concipitur ut substratum talis actionis,) est tamen signata ex parte termini; neque enim ab aeterno exercetur in ordine ad terminum, vel se extendit actu in ordine ad terminum: alias terminus esset vere productus ab aeterno.

Sed forma, vel ratio agendi, quae abstrahit ab exercita attingentia termini, etiam absoluitur a reali, et exercita praesentia, vel coexistẽtia termini, ut respondentis actioni gerenti se ratione signata in ordine ad terminum; ergo ex actione divina actuali ex parte substrati, et signata ex parte extremi connotati, vel termini producibilis, falso colligitur actualis, et exercita coexistẽtia, et praesentia termini, ut respondentis actuali mensurae actionis aeternae.

Urgetur ratio ad hominem ex communi Thomistarum sententia aucumante, multiplicatis terminis non multiplicari relationes; quo supposito, talis modus dicendi acriter praestringitur.

Quia ideo paternitas ante generationem secundi filii non exposcit realem coexistẽtiam secundi filii, ut respondentem, vel coexistẽtem paternitati; quia paternitas, licet sit exercita quoad actuale in, seu ex parte compositionis ad substratum, est tamen potentialis, et signata quoad actuale ad, respectu secundi filii.

Sed actio Dei (sive sit volitio eius, sive scientia visionis, quam praedictus author asserit, esse rationem practicam respondentem imperio intellectus in creatis, qui est actus intellectus practici) est tantum exercita ex parte substrati, seu quantum ad actuale quasi in, vel actuale existere illius in Deo; sed non est ab aeterno exercita quantum ad actuale ad, sive quantum ad extensionem eius ad terminum: ergo friuole, et inconsequenter exigitur actualis, et exercita coexistẽtia termini respectu mensurae actionis, quae non exprimit exercitam, sed signatã tantũ extrẽsionem sive compositionem ad terminum ab aeterno.

Cui probationi neruos addit subtilis illa Scoti instantia. Si sessio, mea futura, non tantum quantum ad entitatem, quam habet in esse cognoscibili, sed etiam quantum ad entitatem, quam habet in esse existentiae, est nunc praesens aeternitati; ergo nunc est producta in illo esse a Deo. Ubi (ly nunc) ab absurdo infert actionem exercitam, non solum ex parte substrati, verbi gratia ex parte Dei, sed etiam ex parte extentionis ad terminum ab aeterno productum; supposito quod admittatur realis, et actualis praesentia termini respectu actionis aeternae in propria mensura talis actionis. Ultima probatio ex Scoto, quod Angelus in suo aeuo naturaliter praesciat futura contingentia; ubi etiam praecluduntur Neotericorum effugia.

13. Ultimo arguit Scotus ab absurdo sic.

Praeterea, isti ponunt quod aeuum Angeli est omnino simplex coëxistens toti tempori; ergo Angelus, qui est in aeuo, praesens est toti fluxui temporis, et omnibus eius partibus: ergo videtur secundum illam rationem eorum, quod Angelus possit naturaliter cognoscere futura contingentia.

Huic rationi, quae excruciat adversarios, varie occurrunt; Caietanus loco citato autumat, non praestare quod substantia suppositi cognoscentis mensuretur duratione omnino simplici, et indiuisibili, quae complectatur omnem temporis decursum; sed exigi quod ipse actus cognitionis futurorum eidem mensurae subiaceat; sicut liquet in Deo; cuius substantia non solum mensuratur aeternitate, sed etiam cognitio spectans futura. Quia vero, licet substantia Angeli mensuretur aeuo ambiente cunctas temporis differentias; illius tamen cognitio aeuo non metitur, sed instanti temporis discreti, ideo non congruit Angelo contingentium praescientia.

Praedictam Caietani solutionem sic impetit Vazquez, 1. part. disp. 64. cap. 3. sub numer. 19. Si ad cognitionem futurorum non satis superque esset realis eorum praesentia ad substantiam Angeli, sed exigeretur ultra praesentialitas futurorum ad cognitionem Angelicam aeuo mensuratam, quae esset apprehensio futurorum; sequeretur quod praesetia obiecta futurorum ad notitiam mensuratam aeuo esset ratio ex parte obiecti scientiae futurorum, ac proinde, quod fundamentum Sancti Thomae esset petitio principii, seu inutilis quaedam repetitio, ut supra ex Ferrariensi ostendebamus, sub numer. 7.

Sequelam probat Vazquius; quia coëxistentia realis futurorum ad euum substantiae Angeli non sufficit ut apprehendi queant; cum exposcatur coexistentia futurorum ad cognitionem Angeli aeuo mensuratam, quae fit huiusmodi futurorum apprehensio. Acqui coëxistentia obiecti ad cognitionem, ut cognitio est, asseri debet praesentia, vel coexistentia obiectiva; ergo ratio Sancti Thomae de sola praesentia obiectiva procedit; ac proinde esset futilis quaedam repetitio. Si enim praesentia obiectiva a cognitione relinquitur, idem esset altruere, futura cognosci, quia sunt obiective praesentia; ac pronuntiare, quod futura cognoscuntur, quia cognoscuntur.

Verum; Vazquez exiles affert Scoto suppetias; illius enim defensio eneruis apparet.

Responderi enim posset ab adversariis; negando quod ex solutione Caietani inferatur, praesentiam obiectivam futurorum esse rationem ex parte obiecti apprehensionis illorum. Esto enim quod non sufficiat coexistentia futurorum ad aeuum substantiae cognoscentis, sed necessaria sit coexistentia ad notitiam inuariabilem aeuo mensuratam; ista tamen praesentialitas non est coexistentia obiectiva, quae fiat ut tendentiae apprehensionis in obiectum, vel denominatio extrinseca ex actu cognoscitiuo relicta, sed potius praesentia quaedam realis obiectorum ad aeuum notitiae; ita ut coexistentia, pro priori saltem naturae antecedat actuale terminationem talis notitiae in obiecta. Quae responsio nullo negotio ictum Vazquez retardat; et infringit.

Quare; sic expeditius Caietano occurrere possumus. Deus apud Thomistas, non callet futura, ut coexsistunt attributo scientiae; sed praedicato suae aeternitatis, quod essentialiter no imbibitur in attributo scientiae. Scientia enim non exprimit proprium conceptum aeternitatis distinctum ab aeternitate substrati, quod est Deitas; unde sicut, apud Sancti Thomae asseclas, non asseritur Deus praescire futura contingentia, ut respondent attributo misericordiae, aut iustitiae, (quod non est essentialiter aeternitas, sicut nec quidditatiue imbibit existentiam, quae est de ultimo conceptu Deitatis,) ita nec praescit: futura, ut coexistunt aeternitati scientiae.

Dei enim scientia, a sua quidditatiua ratione, non exprimit aeternitate, aut durationem, sicut nec existentiam, sed ab identica coniunctione ad Deitatem, ad cuius ossentialem constitutionem non attinet attributum scientiae, ut egimus in controu. 1. art. 4. numer. marg. 35.

Quare ita distinguitur scientia ab aeternitate, sicut a misericordia, aut iustitia; sit igitur, ut necessaria nõ sit coexistentia ad aeternitatem vel aeuum scientiz, seu cognitionis (cũ nec Dei sciẽtia referat aeternitatem a se, sed a substrato, quod est Deitas) sed praestet coexistentia ad aeuum substrati apprehẽdẽtis talia obiecta.

Deinde; quod in sententia Thomistarum cognitio illa, qua Angelus apprehendit propriam substantiam, mensuratur aeuo, eo quod Angelus a suae substantiae intuitione cessare nequeat; cum substantia Angeli coniuncta vice speciei sit principium naturale necessario movens ad intuitionem sui.

Cum igitur, vi huius cognitionis aeuo mensuratae, qua Angelus propriam substantiam inspicit, valeat ob perfectionem suam exigentem maiorem uniuersalitatem in repraesentando, plura alia obiecta apprehendere; quidni talia obiecta futura intueatur, ut praedictae cognitioni, vel speciei expressae, respondentia?

Nec enim reddi potest ratio, cur implicet quod per eandem cognitionem supremi Angeli, per quam apprehendit suam substantiam, nequeant etiam alia complexa contingentia praesciri? Si vera sit Thomistarum opinio, quod species Angelica ob praestantiam suae repraesentationis plura obiecta compleettatur, praecipue si talia complexa attineant ad effectus Angeli, ad quorum cognitionem possit concurrere per modum speciei ipsa virtualitas causae.

Si vero occurras; quod dato quod per illam speciem expressam, perquam Angelus exprimit suam substantiam, repraesentarentur alia complexa contingentia; adhuc cognitio illa, esto quod metiretur aeuo, quatenus exprimit substantiam Angeli, a cuius intuitione cessare non valet, secus vero ut comparatur ad alia obiecta, quae pro nutu exprimere potest, aut non exprimere.

Contra; quod data hypothesi, quod per eamdem speciem expressam, qua Angelus praesentem faciat suam substantiam vitaliter, et in actu secundo, etiam exprimat alia complexa contingentia; integrum Angelo esse nequibit ut ab huiusmodi obiectorum cognitione cessare valeat. Aut non est eadem forma realiter, et identice ea, quae Angelum, et caetera exprimat; cum implicet, camdem formam substrato habili compositam non praestare omnem suum effectum formalem intrinsecum; metitur ergo repraesentatio futurorum eadem duratione inuariabili. De quo vide supra, in controversia de Visione Dei, distinct. 3. subdistinst. 2. de obiecto actus visionis, articul. 5. ubi agimus, quod beatus videns creaturas futuras per eamdem formam, perquam intuetur Deitatem; nequeat easdem creaturas simul et semel non apprehendere. Adi locum citatum a numer. 24. usque ad 26.

14 Viderunt robur Scoticae argumentationis Recentiores; cui ut occurrere possent, alia excogitarunt responsionum subsidia. Quare Collegium Salmanticense Carmelitarum Excalceatorum, 1. part. tractatu 3. de Scientia Dei, disp. 8. dub. 2. §. Ad secundam confirmationem, numer. margin. 66. primo respondent cum Corneio Salmanticensi etiam professore; id intercedere discriminis inter aeternitatem, et aeuum, quod aeuum licet sit excellentior mensura omnibus aliis temporariis durationibus, quae decurrunt secundum partes priores, et posteriores; non tamen est aeuum mensura superexcedens et quasi intra ambitum suum colligens et concludens alias mensuras inferiores. Ea ratione, qua aeternitas circuit omnes durationes creatas tanquam superexcedens mensura illarum; simili circuitionis ambitu, quo concauum ultimi caeli complectitur quasi intra sinus cauitatis suae caetera omnia corpora.

Sed contra est, quod ad contractionem omnimodam, quae sit medium ex parte obiecti, ut terminet iudicium infallibile; non exposcitur, quod iudicium importet superexcedentem mensuram respectu obiecti taliter contracti ad hanc contradictionis partem. Alias enim fieret, ut decretum liberum Dei non referret omnimodam determinationem ex parte obiecti respectu scientiae visionis; cum visio non sit mensura superexcedens respectu decreti, nec imbibat comparationem ullam causalitatis respectu decreti; imo decretum anteceat scientiam, et sit ratio scientiae, ut extensae et terminatae ad tale decretum.

Igitur,ut futurum contingens referat omnimodam determinationem ex parte obiecti respectu sui,non exigitur,quod aevum sit superexcedens men sura secundum exuperantiam causalitatis, quae omnino materialiter se habet ad determinationem in esse obiecti.

Aliae adversariorũ instantiae ad euadendum issũ Scoti.

Deinde agglomerant praedicti autho res plura exempla ut mentem suam suffulciant; quae etiam parum conducere videntur ad eludendam vim rationis. Instant enim ex modo unionis, et praesentiae animae rationalis in corpore,qui licet sit indiuifibilis ex parte animae rationalis,quae tota existit in toto corpore, et in qualibet parte eius; non tamen eõafferi debet comparari in ratione mensurae respectu informationis,et compositionis formae lapidis ad materiam, quamuis talis modus compositionis, et praesentiae formae lapidis ad materiam sit diuisibilis, et imperfectior praesentia animae rationalis. Similia subiiciunt de modo indiuifibili praesentialitatis Christi Domini in Eu charistia;quia ob praestantiam non mesurat,neque continet, modum extensum, et diuisibilem praesentiae quantitatis.

Obtundũtur oppositiones praemissae.

At ista non sunt e re ad nodũ dirimẽdũ quia si modi isti praesẽtiae,vel perfectio ris,vel imperfectioris, praediti essent virentte cognoscitiua ; satis superque praestatẽt ad cognoscẽdos alios modos si illis suppetet omnimoda ea determinatio,quae exigitur ad medium ex parte obiecti. Qui autem negari queat quod si praesentialitas Christi in Eucha ristia vigeret vi intelligendi, non apprehenderet praesentiam quantitatis, cum sit omnino contracta ex parte medii vel obiecti?

Premitur ratio, ex mẽsura extrinseca.

Tota igitur difficultas posita est in hoc;qualiter ex indiuifibilitate mensurae extrinsecae non immutantis physice, et realiter ab aeterno creaturam connotatam;accedere queat creaturae realis, et physica existentia, quae est praedicatum intrinsecum erumpens ex mensura extrinseca non immutante cõnotatum ab aeterno quantum ad ali quod esse physicum, et intrinsecum, sed solum obiectivum, et extrinsecum.

Sed concludentem expugnationem huius effugii accepti ex illimitatione superexcedenti aeternitatis respectu cunctae durationis creatae,pete ab acumine Scoti a nobis elucidato,sub numer.marginal. 7.ubi ad hominem arguit de immensitate respectu spatii. Obserua etiam aurea illa verba Scoti transcripta infra in hoc artic.sub numer. 17.in fine numeri.

Scotus

Et ideo omnia ista argumenta procedunt ex insufficienti, videlicet ex immensitate aeternitatis, ex qua non sequitur coexistetia, nisi habeatur aliquid in altero extremo, et tale non potest esse non ens;quale est omne tempus praeter praesens.

Fit satis fundamentis oppositis pro reali coexistentia futurorum in aeternitate.

Ad authoritates Patrũ pro sentẽtia S.Thõ.

15 AUthoritates sanctorum quas nobis obiicit op posita opinio,non urgent;tantum enim a divina scientia ab legare nituntur coniecturalem, et confusam notitiam,qualis ea est,quae nobis suppetit,dum futura inuestigamus. In quo sensu,aequa libra a Deo praescientiam Augustinus,sicut et poenitudinem explodit;eo quod more humano loquẽ do,quae praesciuntur,non ita exacte apprehendantur, sicut praesentia obiecta.

Caeterum,quod Patrum testimonia eam interpretationem necessario sustineant,vel ex hoc liquet aperte; quod ipsi in tota proprietate sermonis Deo adscribunt praedestinationem,iuxta illud Pauli ad Rom. 8.Quos praesciuit praedestinauit, etc. Praedestinatio autẽ eadem ratione remoueri deberet ab illimitatione Dei, sicut et praescientia, si haec in suo conceptu imperfectionem imbiberet, cum praediffinitio et praedestinatio importent antecessionem quadam actus ad obiectum. Haec quantum ad Augustinum, et Gregorium.

De Hieronymo autem patet, quod tantum de obiectiva futurorum praesentia loquatur; cum expresse autumet; Deo non facta, iam facta esse. Si autem realem coexistentiam futurorum ad aeternitatem asseueraret, ea absolute et simpliciter facta pronuntiare teneretur; sicut non secundum quid, sed simpliciter et intrinsece existentia, ut ex Scoto ostendimus sub n. marg. 12. cum tamen Hieronymus expresse fateatur, Ieremiam ante conceptionem non fuisse.

16 Rationes, quas pro opposita sententia instruit Scotus, ea dexteritate elidit, loco citato, §. Ad argumenta pro secunda opinione, sub num. mar. 34. ut necessum non sit nisi textum transcribere.

Ad primum ergo argumentum de immensitate, (dicit Scotus,) concedo; quod immensitas est praesens omni loco, sed non omni loco actuali, et potentiali, sicut argutum est in prima ratione contra istã opinionem: et ita neque aeternitas propter suam infinitatem erit praesens alicui tempori, nisi existenti.

Et per hoc patet (prosequitur Scotus) ad illud exemplum de baculo in fluuio; quia enim baculus non habet unde possit esse praesens omnibus partibus aquae ideo non est immensus respectu illarum; sed nunc aeternitatis habet, quantũ est ex parte sua, quod praesens essit omnibus partibus temporis, si essent.

17 Per hoc ad aliud argumentũ; cum dicitur quod nunc aeternitatis, ut coexistit, non aequatur nunc temporis; verum est, quia nunc aeternitatis est formaliter infinitũ, et ideo excedit formaliter nũc temporis, non tamen coexistendo alteri nunc. Sicut immẽsitas Dei praesens huic uniuerso, non coaequatur huic uniuerso; et ideo excedit formaliter; non tamen est alicubi nisi in hoc uniuerso.

Per idem ad alterum patet, quia si totum tempus esset simul, aeternitas cõplectaretur illud, et ita concedo quod aeternitas, quantum est ex se, habet infinitã sufficientiam ad complectendum totum tempus, si totum simul esset. Sed quantũcunque ponatur immensitas a parte unius extremi, propterquam ipsum posset coexistere, cum quantocunque in altero extremo; cum coexistẽtia dicat relationem realem inter duo extrema, et ideo requirat ambo: propter immensitatem unius extremi, non potest concludi coexistẽtia ad alterum, nisi tantum ad illud, quod coexistit de alio extremo.

Et ideo omnia ista argumenta procedunt ex insufficienti, videlicet, ex immensitate aeternitatis; ex qua non sequitur coexistẽtia, quae dicit relationem ad alterũ, nisi habeatur aliquid in altero extremo, quod possit esse terminus coexistentiae cum isto fundamento; et tale non potest esse non ens, quale est omne tõpus praeter praesens.

18 Sed obiicies contra ultima verba Doctoris: Deus actualiter coexistẽs vi aeternitatis suae, huic nunc, non coexistit alteri nunc simul et semel, sed postea; igitur aeternitas importat successionem.

Respondetur; quod licet aeternitas sit in se permanens et indiuisibilis duratio, coexistẽtia tamẽ illius ad temporaneum decursum est diuisibilis, et successiua; eoquod supra aeternitatem apponat relationem rationis, vel connotationem extremi fluentis. Nec ullum interest inconueniens in hoc, quod in coexistẽtia ista assignetur successio prioris, et posterioris; cum sit denominatio extrinseca ex parte Dei consequuta ad positionem alterius coextremi creati decurrentis secundum prius, et posterius.

Sicut actualis ubiquitas, (per quam Deus actu coexistit spatiis realibus,) est diuisibilis ex parte spatii; imo et successiua esse posset, si Deus spatia realia successiue produceret. Quae ubiquitas actualis supra immensitatem Dei, vel infinitatem secundum locum, vi cuius Deus replet spatia aptitudinaliter, non addit nisi relationem rationis cum connotatione loci realiter existentis; ut in controu. de immensitate divina referauimus.

Ad aliam oppositionem de centro circuli, respondet Scotus; quod cum tempus non sit circumferentia stans, sed fluens, cuius circunferentiae nihil est in actu nisi instans; nihil etiam eius erit praesens aeternitati, quae est quasi centrum, nisi illud temporis, quod assignatur tur praesens. Tamẽ si per impossibile, poneretur, quod totum tempus esset simul stans; totum esset simul coexsitens aeternitati tanquam centro.

Pro dilutione tertiae rationis in oppositum, expenditur an scientia Dei respectu creaturarum sit intuitiua, nõ admissa praesentia reali futurorum ab aeterno? Ubi de sensu Scoti elucidatur quid sit de ratione notitiae intuentis?

19 PRo dilutione tertiae oppositionis ex nu. 4. adi Scotũ loco citato. sub num. mar. 35. ubi inquit.

» Authoritates omnes sanctorũ, quae » videntur sonare, omnia esse praesentia aeternitati, intelligẽdae sunt de praesentia » in ratione cognoscibilis, et nõ tãtũ cognoscibilis quasi cognitione abstractiua, » sicut rosa nõ existens est praesens intellectui meo per speciem: sed de cognitione » vera intuitiua. Quia nõ aliter cognoscit » Deus facta, quã fienda; et ita perfecte » sunt praesentialiter cognita ab intellectu divino fienda, sicut facta.

Ex qua litera constat, praescientiam futurorum in Deo esse intuitionem; eo quod existẽtiam et praesentiam realem creaturarum, quae pro tempore erit, limpida pernicitate spectet ab aeterno; licet non inspiciat existentiam realem futurorum, ut aeternitati ab aeterno respondentem.

Cum vero urget oppositio, quod scientia visionis abstrahit a reali coexistentia et praesentia creaturarũ pro tota ea duratione, quae anteit extractionẽ illarũ ab eminentia causae; igitur nequit esse intuitiua, sed abstractiua.

Cui oppositioni succumbens Ludoui. Molina, 1. p. q. 14. art. 13. disp. 14. §. ex dictis patet. Asseruit; scientiã Dei, ut anteit reale existẽtiã obiectorũ, nõ esse visionis, nec intuitiuam.

Dicẽdum est; quod cũ ratio intuitiuae et abstractiuae apprehẽsionis ad specie notitiae attineat; et species notitiae a primario tãtum, et non a secundario obiecto hauriatur; accedit inde, ut nulla sciẽtia Dei respectu creaturarũ abstraettiua appellari queat, sicut nec assignari aliqua cognitio, quae spectet creaturas primo et per se, vel in se ipsis, et nõ in virtualitate primae causae. Ut late excarauimus in dist. praecedenti in art. 2. ostẽdẽtes ex Scoto; esse impossibilem in Deo sciẽtiam creaturarũ, quae theologica non sit, sive quae primo et per se attingat creaturas in se ipsis, et non in Deo. In quo sensu accipiẽda sunt illa verba Scoti. Quia non aliter cognoscit Deus facta quã fienda; et ita perfecte sunt praesentialiter cognita ab intellectu divino fienda, sicut facta. Ibi enim spectauit Scotus creaturas inquantũ introspiciũtur in praesentia Deitatis movẽtis intẽtionaliter ad visionẽ creaturarũ nõ in se ipsis, sed in Deo; unde petit visio quod sit propria intuitio, esto quod creaturae ab aeterno non sint realiter praesentes.

Unde, licet creaturae pro tota ea duratione, quae antecedit effectionẽ illarũ in tempore, tãtũ sibi uẽdicẽt obiectivã praesentiam cũ ordine ad coexistentiam realẽ pro aliqua differẽt a tẽporis, sciẽtia visionis vera, et propria intuitio habenda erit, ut pote quae sit apprehensio creaturarũ in eminẽcia Deitatis, quam attingit intuitiue.

Deinde, specialis ratio intuitionis adscribitur sciẽtiae visionis, quae scientiae simplicis intelligẽtiae nõ convenit; quae posita est in hoc quod sciẽtia simplicis intelligẽtiae abstrahat ab omni reali coexistentia sui obiecti secundarii; sciẽtia vero visionis concernat realem coexistentiam obiecti secũdarii pro tota duratiõne positiua et reali eius.

Ad quartũ argum. ex n mar 5. quod contẽdit, non esse possibile aliã de terminationẽ obiectivã in futuris contingẽtibus, nisi praesentiã realẽ illorum in aeternitate constabit infra; ubi aperiemus rationem ex parte obiecti, ob quã huiusmodi futura a Deo infallibiliter praesciri queant.

20 Circa notitiam vero intuentem, inquantum spectat existentiam primarii obiecti, illud restat serio recolendum, et expendendum, quod attigimus supra, in controversia nona de Visione Dei, distinction. secunda de principio visionis ex parte obiecti, articul. 3. numer. marginal. 49. et 50. quod non sufficit ad intuitionem obiecti quod apprehendat existentiam illius, sed quod inspiciat existentiam rei, ut praesentis. Nec enim si quis Matriti existens apprehenderet Papam existentem Romae; illum cognosceret per notitiam intuentem. Unde ad intuitionem exposcitur, quod apprehendatur obiectum intra eam sphaeram praesentiae, sub qua valeat ad intellectum intentionaliter immutandum per immissionem imaginis, vel speciei impressae in intellectu; cuilibet enim obiecto, etiam materiali, suppetere vim ad immutandum intellectum per actionem intentionalem productiuam speciei impressae, docuimus, in controversia 3. de Veritate Dei in essendo, articul. 1. a num. marg. 35. usque ad 47.

Quae assertio, vel inde firmatur; quod sicut intuitio defertur inspectioni intellectuali, per analogiam ad visionem corporei obtutus; et oculus nequit intueri obiectum nisi ut praesens intra eam sphaeram agendi, intra quam valet ad oculum intentionaliter immutandum; ita neque intellectus asseratur intueri obiectum absens, et extra sphaeram agendi intentionaliter, intra quam valet immutare intellectum immittendo imaginem sui.

21 Quamobrem in controu. 9. de Visione Dei, distinct. 2. iam citata, artic. 2. numer. margin. 50. censuimus, esse possibilem speciem claram abstractiuam Deitatis, quae licet praescindere nequiret ab existentia Deitatis; abstraheret tamen ab infinitudine Deitatis secundum conuotationem loci, secundum quam est praesens intellectui, et illi coniungitur per contactum, et indistantiam entitatiuum, ob quam immutat mentem creatam per influxum intentionalem productiuum imaginis Deitatis in intellectu. Quia licet Deus ex ratione agentis ut sic, non exigat vicinitatē ad res, nec illapsum intra res; vendicat tamen cum illapsum, et intimitatem cōtactus ex ratione agentis, Immensi et illimitati non solum in ratione entis, sed infiniti secūdum conotationem loci realis, et positiui; ut ostendimus in contro. 6. de immensitate Dei ar. 2. n. marg. 39.

Unde etiā inferimus, quod si Deus cognosceretur quidditatiue ut existēs et ut illimitatus in esse entis; si tamen nō inspiceretur ut praesens et coniūctus intellectui per indistātiam et illapsum entitatiuum, qui cōgruit Deo vi suae immēsitatis, vel infinitudinis cōtactus ad res creatas; Deus nō videretur intuitiue sed abstractiue.

22 Quam doctrinā mihi haurio ex Scoto, in 2. sen. dist. 3. q. 9. ubi agit de specie quidditatiua, et abstractiua Deitatis, quā defendit possibile de facto in Angelo; ubi §. ad quaestionē igitur respondeo. sub n. mar. 6. subdit.

Istud etiam secundum membrū per hoc declaratur; quod nō expectamus cognitionē de Deo, qualis possit haberi de eo, ipso (per impossibile) nō existente, vel nō praesente per essentiā; sed expectamus intuitiuā, quae dicitur facie ad faciē; quia sicut sensitiua est facialis scilicet rei secundum quod est praesentialiter existēs, ita illa quam expectamus.

23 Secūda declaratio huius distinctiōnis est per simile in potētiis sensitiuis; aliter enim potētia vel sensus particularis cognoscit obiectū; aliter phātasma. Phātasma cognoscit idem secundū quod est praesens per speciē, qua species posset esse eius, licet nō esset existēs, et praesens: ita quod cognitio phātastica est abstractiua respectu sensus particularis, quia quae sunt dispersa in inferioribus, quādoque sunt unita in superioribus. Ita isti modi cognoscēdi, qui sunt dispersi in potētiis sensitiuis propter organū, (quia nō est idē organū, quod est bene receptiuū, et quod est bene retētiuū) uniti sūt in intellectu, cui, ut uni potētiae, potest uterque actus competere.

Haec distinctione praemissa ad quaestionē respōdeo, (et post pauca) quod possit Angelus habere cognitionē Dei abstractiuā; hoc modo intelligēdo, quod species aliqua distincte repraesentet istā essentiā licet nō repraesentet eā, ut in se praesentialiter existentem.

24 Ex quibus verbis praecipue ex illis sub n. 22. a nobis praescriptis. Nō expectamus cognitionē de Deo, qualis posset haberi de eo, ipso (per impossibile) nō existente, vel nō praesente per essentiā. Ubi vult Scotus, quod intuitio patriz, quam expectamus, talis sit, ut terminetur ad Deum ut existentem, vel praesentem per essentiam, seu immensum; satis superque constat dissidium inter visionem claram abstractiuam; et intuitiuam Deitatis. Quatenus ad intuitionem non sufficiat cognoscere quidditatiue Deum existentem; (nec enim quidditatiue Deus sciri valet, non visa existentia absoluta Deitatis, quam esse quasi ultimum constitutiuum, et distinctiuum divinae naturae, non semel ostendimus,) sed essentialiter exporcatur, quod cognoscatur ut praesens secundum essentiam, vel immensus.

Deinde; quod Scotus intuitionem vocat facialem notitiam; petita analogia a corporeo obtutu, qui spectat rem non solum existentem; sed praesentialiter coexistentem, et vicinam potentiae, intra eam agentis intentionalis sphaeram, intra quam potentia valeat immutari intentionaliter ab obiecto: id enim exprimit illa verba textus a nobis transcripti, sub eodem numer. 22. expectamus intuitiuam, qua dicitur facie ad faciem; quia sicut sensitiua est facialis, scilicet rei secundum quod est praesentialiter existens, ita et illa, quam expectamus.

25 Inferturtentio; quod quamuis apprehendatur res existens, si non apprehendatur, ut coexistens, vel praesens potentiae; non sufficiat ad intuitionem. Ut liquet in cognitione phantasiae, et imaginatiuae, vi cuius, cognoscitur obiectum existens, absens tamen secundum praesentiam localem, (licet obiectum alias sit praesens in esse intentionali, inquantum relucet in imagine phantasmatis) adhuc sensatio phantasiae non est intuitio.

Verba Scoti accipio ex textu a nobis transcripto, sub numer. 23.

Phantasma, cognoscit idem secundum quod est praesens per speciem; quae species posset esse eius, licet non esset existens, vel praesens.

Unde loco citato in controu. 9. de visione Dei, ideo ostendimus possibilitatem notitiae quidditatiuae, abstractiuae Dei inspicientis existentiam, quae est de ultima et quasi metaphysica constitutione Deitatis; et praescindentis ab infinitudine secundum connotatione loci, vel a praesentia secundum essentiam in intellectu abstractiue cognoscente.

26 Ex dictis sequitur quid sentiendum sit de intuitione scientiae liberae, vel visionis, in illa hipothesi quod non implicaret, talem scientiam terminari ad creaturas in seipsis seu ex intentionali motione illarũ, et nõ ex motione Deitatis tanquam obiecti primarii; quia sicut in illa hypothesi, creaturae essent obiectum primarium scientiae visionis, ita et ab existentia, et praesentia creaturarũ petenda esset ratio intuitiuae, vel abstractiuae notitiae in tali scientia.

Dicimus enim, quod cū talis scientia abstrahat, vel ab inspectione existentiae realis, dū spectat praesentiam obiectivam rei in statu futuritionis; vel ab existentiae obiectiva, dum terminatur ad rem existentem extra causas; ideo non potest esse notitia intuitiua presse, et stricte per habitudinem ad creaturas.

Ob supparem rationẽ, ob quam Scotus aestimat, non esse intuitionem operationem phantasiae, licet aliquãdo cognoscat id quod est praesens; species phantasmatis posset esse eius, licet obiectũ nõ esset existens et praesens; quia ex modo repraesentãdi non exigat realem existẽtiam et praesentiam obiecti, licet quãdoque repraesentet existẽtiam obiecti; ita similiter de existẽtia reali creaturarũ respectu scientiae visionis, quae abstrahit a praesentia reali dũ spectat praesentia creaturarum in esse obiectivo, dicendũ est; quod si spectaret creaturas primario et per se, nõ esset intuitiua respectu illarũ; quia abstrahit a praesentia reali creaturarum, dum illas spectat sub praesentia obiectiva.