Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

ARTICULUS II

An praesciat Deus futura contingentia in suis causis?

SUMMARIUM.

Enodatio quaesiti; et refutatio Ludovici Molina. Num. 1. Opinio Maurini, et Granadi, Deum praescire futura contingentia in causis infallibiliter morali inhaerentibus futura. Num. 2. Placitum Thomistarum agens, Deum cognoscere futura in causis liberis intrinsece, et physice praemotis. Num. 6. Textus Scoti ad dirimendam controversiam. Num. 9. Explanatio iterata pro qua expenditur, quae sit necessitas hypothetica, et Digressio apud Scotum? Numer. 11. Quatuor oppositiones ad hominem contra doctrinam praecedentem. Num. 14. Vera sententia statuitur contra praescientiam futurorum in suis causis; vel ob propensionem moralem, vel ob determinationem physicam, quae attineat ad actum primum operandi. Num. 16. Alia confirmationes verae sententiae contra praedeterminationem liberi arbitrii per immissionem formae intrinsecae; et satisfactio ad quaedam obiecta. Num. 20. Ultima ratio Scoti ad hominem contra affectores praemotionis intrinsecae; petita ex necessitate fruitionis beatificae. Num. 21. Conuelluntur fundamenta adversariorum. Num. 25. Ultima oppositio de libertate operationum Christi Domini, et beatorum, a Numer. 64. usque ad 69.

Titulus dissertationis, et confutatio Molinae tollentis medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum.

1 PRO Titulo praesentis dissertationis praelibandum est, quod quando disquirimus, quomodo Deus praesciat futura contingentia? Non verget disquisitio de medio ex parte cognoscentis; cum evidentissimum sit, Deum per suam essentiam tanquam per lumen illuminatum, et formam actualissimam in ratione intelligibilis comprehendere quidquid apprehendit; ac proinde, nullum intercedere discrimen in modo cognoscendi necessaria et contingentia obiecta, sed ex parte facultatis apprehendentis Dei spectari.

Quare difficultas tantum premit de medio divinae scientiae ex parte obiecti; esto enim intellectus, esto quod idoneitas per essentiam Dei sit obiectum apprehendere, nihilominus importet rationem intelligibilis; ita ut determinate praescire obiectum, illud non vendicet determinatam scibilitatis rationem.

Quamobrem non bene asseruit Ludovicus Molina, futura contingentia a Deo cognosci, non eo quod determinatam veritatem in seipsis habeant; sed ob illuminationem luminis intellectualis, et omnipotentis convenientis liberum arbitrium; q. 14. art. 13. disp. 51. et alibi saepe; in quo ab omnibus refellitur.

Molina autem sequutus videtur Aureolum, qui cum determinatam veritatem inficietur in futuris contingentibus, adhuc tamẽ ea determinate a Deo praesciri Catholice censet; ut ostendimus infra se. 4. q. huius dist. a n. 44. usque ad 49. vindicantes Aureolum a nota quam illi inurunt Greg. Ariminensis, et Vazquez.

Hoc igitur praemisso; discernamus, an in suis causis futura contingentia eam obiectivam determinationem, seu necessitatem ex parte obiecti respectent, quae medium obiectivum instabilibus individuum esse queat.

Opinio Machini, et Granadi, Deum praescire futura in causis ob connexionem moralem.

2 Prima opinio asseuerat; futura contingentia in suis causis proxime apparatis eam nancisci determinationem obiectivam, vel necessitatem moralem infallibilem; quae possit esse obiectum scientiae Dei.

Sic ex Neotericis Iacob. Granadus. 1. par. tract. 4. de Scientia Dei, disp. 4. sect. 4. num. marg. 21. nec dissentit Machinus, 1. par. disp. 32. sect. 1. §. Dico secundo.

Ubi, ut determinationem in suis causis futuro adscribant; exponunt liberum arbitrium sub eo circumstantiarum conventu, tali iudicio intellectus, illa propensione appetitus; quod necessitate quadam moraliter inimpedibili inferatur consensus.

Quorum placitum fulciri potest illo testimonio Christi apud Matthaeum cap. 11.

Vae tibi Corozain, vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro, et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent. Ubi praedicit Christus, non tanquam coniecturalem, sed infallibilem Sidoniorum et Tyriorum conversionem, in virtutibus et miraculis; quibus excitatae mentes emollirentur ad poenitentiam.

Atqui signa, et miracula, ut conveniunt ad excitandum huiusmodi homines a torpore vitae ad resipiscendum; tantum sunt causae morales conversionis, et in illis praescitur effectus ut infallibiliter futurus; igitur deneganda non est causae liberae compositae tali iudicio, illique circumstantiarum, et obiectorum occurrui, ea moralis cotractio agendi, ut effectum ex hypothesi necessarium elicere non possit.

3 Praeterea arguit Iacobus Granadus; ea certitudo apprehensionis, et iudicii deneganda non est perspicacitati divinae, quam humano captui manifestum adscribit experimentum. At certissimum est, etiam metaphysica evidentia; voluntatem, sub ea circumstantiarum, et obiectorum compositione, taliter operaturam; licet absolute, seu in sensu diuiso, aliter se gerere possit. Ita ut prudens, et sensatus quilibet, qui alterum intus, et in cute noverit, infallibiliter pronunciet, sic eum operaturum, et non aliter, in eo tencationis occurru; igitur et Deus in voluntate taliter praeventa infallibiliter futurum consensum callere poterit.

4 Deinde arguitur tertio ex Machino; futura contingentia eam in causa moraliter determinata sortiuntur necessitatem ex hypothesi, quae ad assensum fidei, et Theologica axiomata attinere valeat. Quale est pronuntiatu asseuerans; hominē in statu naturae lapsae grauissima daemonis tētatione exagitatū, sine speciali auxilio nō praeventum; peccaturum infallibiliter.

Similiter; quod nullus homo per totū vitae decursum venialia peccata vitabit absque specialissima praeventione Dei auxiliantis. Praeterea; quod homo nō cōfirmatus in gratia aliquādo lethale peccatum perpetrabit.

Sed huiusmodi enuntiationes de futuro solam necessitatem moralem referunt; et tamen eam infallibilitatem sortiuntur, quae obiectum assensus fidei esse valeat; igitur et scientiam Dei infallibilem terminare poterunt.

5 Ultimo; suadetur praedictum placitum ex doctrina Vazquez quam stabilire molitur 1. p. disp. 98. cap. 7. et magis ex instituto, 1. 2. disp. 128. cap. 5. quod proposito ab intellectu duplici obiecto altero tepide aut segniter, alio intense; prosequatur necessario voluntas aut expressiorem, vel attemperiorem obiecti diligibilis propositionē. In qua hypothesi, Deus futuru contingens in sua causa praesciret; cū tamen inter assensū voluntatis et iudiciū intellectus sola intercedat moralis connexio, et necessitas; non vero praedeterminatio physica. Secunda opinio; affeverans Deum praescire futura in causis intrinsece praemotis.

6 Altera opinio futurorum praescientiam in suis causis tutatur; ob physicam praedeterminationem, quam asseuerat per impressionem alicuius formae intrinsecae complentis potentiam liberam in ratione principii proxime expediti ad causalitatem adeundam. Sic Thomistae quamplures Banez, 1. part. quaestione 14. artic. 13. conclusion. 3. et 4. Didacus Aluarez, libr. 2. de Auxiliis, disput. 12. Petrus Ledesma, libr. de Auxiliis, disput. de scientia futurorum contingentium, dub. 2. in responsione ad argumentum principale.

Probatur; quia futura in suis causis taliter praemotis praeseferunt omnimodam determinationem obiectivam, praemissa enim tali motione, quae per qualitatem, aut impulsum inhaerente fiat, et se gerat per modum principii antecedentis influxum voluntatis creatae, manet voluntas tali praedeterminationi composita, quasi affixa, et contracta infallibiliter ad alteram contradictionis partem; ergo futura in huiusmodi causis a Deo determinate praesciuntur.

Caeterum; quod tali praedeterminatione constituta, nimirum per intrinsecae formae, aut virtutis, compositionem complentem voluntatem creatam in actu proximo ad eliciendum influxum; futura contingentia omnimodam sortiantur determinationem; satis superque constat. Cum talis praemotio intrinseca tenens se ex parte causae, et anteuertens influxum liberum; ea sit, quae inimpedibiliter inferat futurum consensum; cum sola exquiratur ratio, quae huiusmodi praedeterminationis probabilitatem suadeat.

Petitur vero a praedictis authoribus a subordinatione essentiali causae secundae ad primam; quae necessario exposcit ut causa secunda in effectum conari non valeat, nisi ut mota a prima, quae compleat applicetve facultatem operatiuam, ut influat in actu secundo.

Atqui talis applicatio incongrue praestaturnisi per formam intrinsece compositam causae secundae; cum vi huiusmodi excitationis transeat de non esse proximi, et expediti principii influxus liberi, ad esse proximi principii talis liberae causalitatis. Cum autem denominatio principii proxime valentis ad actum secundum intrinseca sit; reliquum est; ut formam intrinsece praemoventem exposcat, quae antecedat actualem effluxum liberae actionis a causa secunda.

7 Arguitur secundo; quia supposito quod talis praemotio non constituatur in forma intrinsece composita causae liberae, et quae actum secundum anteuertat, ut qualitas operatiua de specie potentiae; esset impossibilis alia intrinseca praemotio. Eo quod omnis praedeterminatio, quae trahi potest a forma intrinseca, vel spectat ad actu primum, et habetur intentum: vel ad actum secundum; quam esse impossibile ita ostenditur.

Si praemotio intrinseca voluntatis creatae praestaretur ab actu secundo eiusdem voluntatis prout a Deo (sub qua connotatione vocatur actio et causalitas externa Dei) fieret; ut talis praemotio non esset realis, ac proinde nec physica, sed tantum intelligibilis vel rationis. Cum enim physica praemotio eo tendat, ut excitet moveatque voluntatẽ ad eliciẽdum impulsum; si talis praedeterminatio praestaretur medio eodẽ impulsu, prout a Deo, sicut sola intercederet discretio, vel habitudo rationis, inter actionem liberam prout a Deo, et a causa intrinseca; ita et sola excitatio praemotioque rationis astrui posset.

Cum implicatoria sit realis excitatio potẽtiae, quae praestetur ab actu secũdo, ad eũdem actum secundũ eliciendum; eoquod intercedat causalitatis conexio inter formã excitantẽ et moventem potẽtiam liberã ad eliciẽdũ influxum, et ipsum influxũ realiter elicitum, ad cuius effectionẽ virtus potentiae apparatur proxime et expeditur.

Deinde; quod praedeterminatio, quam exhiberet influxus liber, prout effluit a Deo, non attinet ad genus caus sae formalis; ita ut actus secundus creatae voluntatis, prout a Deo, contrahat voluntatem ut forma praeparans compositionem voluntatis cum eadem forma causalitatis, prout a voluntate creata; seu illam praedeterminet ad compositionem voluntatis cū eodem actu secundo impulsus, prout a voluntate creata exeritur. Sed spectat talis praemotio ad genus causae efficientis, quatenus actus secūdus creatae voluntatis, prout a Deo, praeterminare asseritur voluntatem ad eliciendum eumdem influxum, prout a causa creata.

Sed contractio, seu praeterminatio attinens ad genus causae efficientis exposcit necessario discretionem realem inter praedeterminans, et id, quod a tali praedeterminatione trahitur elicitiue; igitur cum inter eumdem influxum, et se ipsum, prout connotat dependentiam a Deo, et voluntate creata, discretio rationis intersit, etiam et sola conceptibilis praedeterminatio assignanda erit.

Ac proinde, ut praedeterminatio intrinseca asseri queat; necessario constituenda est in forma aliqua intrinseca operatiuae virtutis immissae a Deo ante actum secundum creatae voluntaris.

8 Nec abnuere videtur Scotus; dū eam connexionem inter causam secundam motam, et primam moventem cōstituit; quod si per impossibile, causa prima agens liberum non esset, secunda causa operari libere nequiret, ob impulsum primae causae necessario influentis, ac proinde trahentis, vi suae, secundam causam ad necessarium influxum; quae connexio scite astrui nequiret absque immissione alicuius operatiuae, vel excitatiuae virtutis, quae antecedat motum liberum causae secundae.

Sic igitur habet Scotus in 1. dist. 39. q. unica. §. Tertia positio dicit. sub nu. marg. 12.

«Contra ista argutum est dist. 2. ubi probatum est, Deum esse intelligentem, et volentem alia existere contingenter, per contingentiam rerum. Quia nulla contingentia potest esse in causatione alicuius causae respectu sui effectus, nisi prima causa contingenter se habeat ad causam proximam sibi, vel ad suum effectum.

Quod nunc probatur breuiter ex hoc, quod causa movens inquantum mota, si necessario movetur, necessario movet; quaelibet igitur causa secunda, quae producit inquantum mota a prima, si necessario movetur a prima, necessario movet proximam sibi, vel producit suum effectum: tota ergo ordinatio causarum, usque ad ultimum effectum, necessario produceret, si habitudo primae causae ad sibi proximam sit necessaria.

Praeterea; causa prior, prius naturaliter simpliciter respicit effectum suum quam causa posterior; ergo in illo priori si habet necessariam habitudinem ad ipsum, dabit sibi esse necessarium: in secundo autem instanti naturae, non potest causa propinqua dare sibi esse contingens, quia iam praeintelligitur habere a prima causa esse repugnans contingentiae.

---

Textus Scoti, ex quo ad veram sententiam fundamenta substernimus.

UT Praesens dissertatio enodetur, versanda est litera Scoti, in 4. sent. dist. 49. quaestion. 6. ubi asseuerat; beatum in sensu composito (nimirum ut praemotum, et praeventum a Deo ad iugem perpetuumque fruitionis actum eliciendum, esse impeccabilem;) secus vero in sensu diuisionis, semota praemotione Dei praedeterminantis impulsum illum beatificum; quem non necessarium, sed simpliciter liberum, pronunciat Scotus. Cōtra quam doctrinam sic obiicit. §. cōtra hoc sub n. mar. 13.

9 Non minus tollit indifferentiam voluntatis determinatio eius a causa superiori quam a causa inferiori; ergo si ex ratione causalitatis suae est indeterminata ad operationē, ita repugnat naturae suae, quod illa indifferentia tollatur per causam superiorem; sicut per inferiorem: sicut ergo est contra naturam voluntatis, quod habitus determinet eam necessario, ita est quod Deus determinet.

Confirmatur; quia magis determinat causa superior inferiorem, quam e converso: ergo superior determinans magis tollit indifferentiam inferioris in agendo, quam si inferior determinaret.

Praeterea; non erit in potestate voluntatis sic agere, vel non sic agere; quia ad quod determinatur aliquid a causa superiori, non potest esse in potestate determinati; agit enim sicut motum a determinante; ergo ille actus nō erit laudabilis, nec proprie voluntarius.

10 Cui oppositioni ita occurrit Scotus, §. Respondeo, quod volūtas, n. mar. 15. in haec verba.

Repugnat libertati voluntatis quod contingentia, quae necessario est ex parte ipsius, non ponat contingentiam simplici ter quatum est ex parte omnium inferiorum; quia tollit ipsam esse causam in ordine superiori.

Sed non repugnat sibi quod contingentia eius non ponat contingentiam ex parte effectus simpliciter, quantū est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa.

Non est ergo simpliciter contra naturam eius quod determinetur a causa superiori, hoc est, quod nõ sit cōtra naturam eius oppositū agere; sicut esset cōtra naturā eius determinari ab habitu, sive a natura inferiori.

Ad formam ergo; contra naturam eius est determinari in suo ordine, et nihil aliud primo repugnat sibi. Sed ex consequenti est contra naturam eius determinari a causa inferiori; quia tūc ipsa non esset superior. Nō est autem contra naturam eius determinari a causa superiori; quia cum hoc stat quod sit causa in suo ordine.

Cōtra; sic causa superior determinat; ergo volūtas in suo ordine causandi determinatur; ergo in suo ordine causandi non est contingens.

Respondeo; propter determinationem eius in suo ordine est aequalis cōtingētia: sed quod effectus, qui prouenit ab ipsa aliis, non omnino cōtingenter prouenit ex contingentia eius; hoc est, quia alia causa prior est determinata ad illum effectum.

Explanatio literae, pro qua expenditur, quae sit necessitas compositionis, et diuisionis apud Scotum?

11 C Irca quem textum primo obserua; Scotum plane eam praemotionem creatae voluntatis abigere, quae per immissionem fiat alicuius operatiuae virtutis anteuertentis actum secūdum voluntatis creatae; ut liquet ex illis verbis. Esset contra naturam volūtatis determinari ab habitu, sive a natura inferiori.

Ubi nomine (habitus) quamlibet facultatem operatiuam comprehendit ab extrinseco principio, nimirum a Deo petitam; ad contrahendam voluntatem ad alteram partem contradictionis. Quod referant sequentia illa verba, (sive a natura inferiori.) Ubi nomine inferioris naturae, (cuius praedeterminationem respectu voluntatis improbat,) omnem formam operatiuam, creatam, sive creabilem, complectitur; cuius praemotionem intrinsecam complentem voluntatem in ratione actus primi, prorsus asseuerat cōtra riam indifferentiae voluntatis.

Nec sustinendum existimat commune illud effugium de compositionis aut diuisionis sensu; ita ut voluntas intrinsece composita formae praedeterminanti, astruatur solum affixa ad unam partem contradictionis in sensu composito, et ex hypothesi; non vero absolute et simpliciter.

Si enim distinctio illa, quam sana, et communis amplectitur Theologia, eam interpretationis latitudinem diuisi, et compositi sensus sustineret; fieret ut nulla astrui posset contractio indifferentiae voluntatis, quae necessitas absolute, et simpliciter renuntiaretur, sed tantum in sensu compositionis voluntatis ad talem formam praemoventem, et ex hypothesi.

Ac proinde, quod fruitio beati non esset simpliciter, et ab intrinseco necessaria; ut communis Thomistarum Schola tutatur. Cum eludi queat necessitas illius actus, eo effugio diuisi, et compositi sensus; ita ut beatus asseratur necessario Deum prosequens per impulsum supernaturalem fruitiuum in sensu composito; nimirum ut coniungitur faciali intuitioni Dei. Secus vero in sensu diuiso; prout a clara visione diuidi aut seiungi valet pro nutu et voluntate Dei intentionaliter immutantis mentem creatam ad claram inspectionem Deitatis.

Deinde; quod Petrus ferrea catena ad trabem alligatus diceretur in procinctu esse, ac proximam expeditamque facultatem ad cursum nancisci; non in sensu composito, nimirum ut ad palum affigitur, sed in sensu diuisionis, prout concipitur ab impedimentis expeditus. Quae omnia absurda sunt, inferrentur tamen plane, si compositus sensus in ea uniuersalitate sustineri posset, ut extendatur ad compositionem quamlibet formae intrinsecae, quae actum secundum potentiae liberae anteeat per modum potentiae, sive actus primi.

Sic igitur accurate, et qua assolet ingenii maturitate, diuisum, et compositu sensum enucleat Scotus, in indifferentia simpliciter, et sola necessitate ex hypothesi fruitionis beatificae; quam contra communem Thomistarum scholam constituit in eadem quaest. 6. praecitata §. dico ergo, quod causa huius perpetuitatis, sub numer. 11.

12 Respondeo; quod beatus est impeccabilis in sensu compositionis, hoc est non potest simul esse beatus, et peccare; sed in sensu diuisionis, quod manens beatus non habeat potentiam, et possibilitatem ad peccandum; potest intelligi dupliciter. Vel per aliquid, sibi intrinsecum, quod excludit potentiam talem; vel per causam extrinsecam, quod excludit potentiam propinquam ab illo.

Sic dico; quod nulla est causa intrinseca in voluntate Michaelis nunc beati, per quam excludatur potestia ad peccandum pro alias, in sensu diuisionis; nõ est autem causa intrinseca prohibens istam potentiam omnino reduci ad actum; sed per causam extrinsecam est impossibilis potestia illa propinqua ad peccandum.

Videlicet per voluntatem Dei praevenientem illam voluntatem, ut semper continuet actum fruendi; et ita nũquam possit potentiam suam remotam non fruendi, vel peccandi, reducere ad actum.

Siquidem nunquam causa secunda praeventa a causa superiori agente ad unum oppositum; potest potentia propinqua exire in aliud oppositum.

13 Circa quam Scoti explanationem de sensu diuisionis, et compositionis, illud occurrit reserandum; quod quando asserit, voluntatem beati non importare potentiam proximam ad peccandum, (cum tamen eam intrinsece indifferentem ad peccandum, et non peccandum, autumet, solumque ab extrinseca Dei voluntate praeventam, et determinatam ad non peccandum asseueret;) ibi per potentiam proximam, quam remouet, intelligit voluntatem actui peccaminoso de facto componibilem, vel substratam, quae repugnat in sensu compositionis, ob coniunctionem extrinsecam voluntatis beati cum praemotione divinae voluntatis.

Sicut e contra; potentiam beati ad peccandum, et non fruendum, remotam potestatem appellat, ex hypothesi praeventionis, et praemotionis divinae praeterminantis voluntatem beati extrinsece ad perpetuam fruitionem; cü qua praemotione incompossibilis est in sensu compositionis, cõpositio voluntatis cum peccato, vel cum non esse fruitionis.

Obseruetur deinde; Scotum aperte praemotionem voluntatis creatae, seu praedefinitionem per extrinsecam Dei volitionem asserere; ut liquet ex illis verbis.

Per voluntatem Dei praevenientem illam voluntatem, Etex illis. Nunquam causa secunda praeventa a causa superiori agente ad unum oppositum, potest potentia propinqua exire ad aliud oppositum.

Graues oppositiones ad hominem contra doctrinam precedentem.

14 SED Valida premit oppositio; qua Scotus propriam adoritur sententiam contra praemotionem, seu praedeterminationem extrinsecam; et nos transcripsimus, sub numero margin. 9. Eo quod non minus iura libertatis effringat, quam compositio formae intrinsecae anteuertentis consensum creatum. Quia sicut immissio formae praedeterminantis voluntatem intrinsece, tollit indifferentiam; eo quod sit antecedens suppositio; quae inferat consensum infallibiliter. Quo fit, ut sicut in potestate voluntatis positum non sit, quod, illi talis forma immittatur a Deo, aut nõ ita nec consensus, qui inimpedibiliter effluit a voluntate taliter praemota ad unam contradictionis partem. Quae oppositio eadem vi contra praemotionem extrinsecam militare videtur; cuius compositio ad voluntatem creatã, sicut illi libera non est; ita neque impulsus volitionis, qui tale compositionem necessario praeexigit.

At ictum eneruare contendit Scotus; distinctione illa praedeterminationis, quae ab inferiori, et superiori causa praestetur. Du autumat; omnino libertatem laedere praemotionem eam, quę a forma intrinsece composita accipiatur; secus vero eam, quae ab extrinseca divinae voluntatis motione accedit.

Cuius ea ratio est; quod divina voluntas, eo abest ut se ipsa indifferentiam creatae voluntatis imminuat, quod ab ea potius totius indifferentiae, et libertatis creatae ratio hauriatur; sive huiusmodi libertas spectetur in actu primo, qualis ea est, quae potẽtiae volitiuae suppetit; sive quae actui secundo volitionis cohaeret.

Quare, sicut contra libertatem potentiae impulsus in actu primo non est quod ab extrinseca Dei voluntate effluat; (imo et creatae voluntatis indifferentiam ad utrumlibet ab indifferentia primae, et increatae voluntatis trahi ita necesse est, ut si prima voluntas essentialiter libera non esset, sed principium prorsus determinatum, et necessarium, nec voluntas creata libertatem expeditam per modum actus primi sibi ascisceret) sic suppari ratione de volitione, illiusque libertate per modum actus secundi censendum est, ita ut libertas impulsus liberi creati a libertate divinae volitionis petatur.

Praemotio enim extrinseca principii per essentiam liberi, et praehabentis intra virtualitatem suam omnem modum, seu causalitatem indifferentiae ad utrumlibet appetitus creati, nequit afferi ea suppositio, quae vocatur antecedens ad effringenda libertatis iura. Cum praemotio, quam assignat Scotus non consistat in causalitate facultatis divinae exequentis, quae sit aliquid creatum; sed sit ipsamet Dei substantia et increata voluntas, illimitata ratione praehabẽs omnem modum participabilis indifferentiae.

Quia cum actio apud Scotum inexistat agenti in tota uniuersalitate eius, prout circuit creatum, et increatum, (et non passio, ut sustinet Iesuitarum schola; ) sit inde, ut actio Dei ipsimet Deo per identitatem cohaereat. Et quod sicut facultas exequens non secernitur ab attributo voluntatis; ita actus secundus talis facultatis divinae sit ipsamet increatae volitionis forma ab aeterno Deitati congruens, et pro tempore effectum ad extra producens; ac proinde actio Dei sit ipsamet virtus infinita subiiciens sibi omnem modum creatae libertatis ut pote qui ab illa effluat tanquam ab illimitato fonte cunctae indifferentiae creabilis. De quo presse in controversia de Potentia Dei, ubi actus facultatis divinae exequentis elucidabimus expendentes; an sint quid creatum, vel increatum? contra Aureolum, et alios recentiores. De quo etiam aliqua in hac dist. ar. 7. a n. 50. usque ad 56.

15 Sed urgebis; non sopiri difficultatem de suppositione antecedenti; eo quod praemotio creatae voluntatis a forma intrinsece inhaerente non trahatur, sed a volitione divina non inferente necessitate simpliciter, ob essentialẽ libertatem divinae volitionis praecõtinentem omnem rationem participata et participabilis indifferentiae. Quia quaelibet praemotio, sive creatae sive increatae formae, cuius compositio ad voluntatem in potestate voluntatis posita non sit, (ita ut creatae appetitioni nostrae integrum sit componi, vel non componi, cum tali forma praemovente ad influxum,) vocatur suppositio antecedens; quia certo certius esse videtur, quod Deus possit de absoluta sua potentia necessitatem inferre voluntati nostrae per volitionem sua extrinsecam: cum nulla assignari valeat implicatio, ob quam repugnet voluntatem creatam extrinsece ad altera partem contrahi necessitate absoluta et simpliciter; et non tantum consequente et ex hypothesi.

Sed in tali suppositione, huiusmodi necessitas produceretur a forma increata essentialiter libera, ac intra eminentiam suam praehabente cunctam causalitatem creatae libertatis; igitur non se extricant Scotistae a necessitate simpliciter, seu antecedenti suppositione, eo quod praemotio, quam assuerant, non trahatur a forma creata intrinsece contracta ad alteram contradictionis partem, sed a forma increata per essentiam libera, et indifferenti ad utrumlibet.

Praeterea; praemotio ea, qua Deus praedefinit conversionem Petri, verbi gratia, non adscribitur attributo divinae voluntatis, inquantum pro aliquo signo rationis concipitur cum indifferentia ad utrumlibet respectu talis obiecti, sed prout determinatur ad altera partem contradictionis; sed talis contractio omnino anteit consensum Petri: igitur non minus affigit Petrum ad alteram partem cõtradictionis, quã si talis forma increatae volitionis nõ esset libera per essentiam.

Ac proinde conuellitur doctrina Scoti, quam transcripsimus, sub num. margin. 10. quod licet repugnet libero arbitrio contractio per impressionem formae intrinsecae, secus vero, per statutum, propositum ve, causae superioris.

Respondetur; quod si extrinseca Dei voluntas, vel praemotio facultatis divinae exequentis, non immutet voluntatem creatam ad actum primum; sed solum contrahat per modum actus secundi praemittentis intrinsecam expeditamque indifferentiam ad oppositum apparato concursu ad utrumlibet in actu primo; neque absolutam necessitatem inferre, sed solum ex hypothesi; qualis ea est, quam obit voluntas in communi sententia dum propriam causalitatem exercet contracta a Deo per absolutum propositum concurrendi.

Quare, licet possibilem esse autumemus praemotionem divinae voluntatis simpliciter necessitantem appetitum creatum, si volitio Dei imprimat formam in actu primo affigentem voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis; aut suppleat qualitatem operatiuam de specie potentiae affigentis liberum arbitrium ad unam partem contradictionis, ita ut voluntas se sufficiat immediate vice illius qualitatis, et suppleat causalitatem non formalem, sed effectivam eius. Vel necessitet nostram voluntatem per increatam volitionem suam, iuxta ea, quae expendimus infra, sub numer. 40. et 41. non expediendo in actu primo, ante actualem cooperationem, concursum ad oppositum; eo quod iam praepediretur voluntatis potestas ad utrumlibet in actu primo. Secus vero si praemotio esset per modum actus secundi eo spectans, ut contrahat indeterminationem voluntatis ad producendum hoc potius individuum actionis quam alterum; quae praedeterminatio, cum alicui causae secundae deferri nequeat, reliquum est, ut increatae voluntati, seu facultati divinae exequenti, respondeat. Ut in articul. 5. huius distinctionis serio expendetur, ubi physicam digressionem excitabimus; disquirentes, a quonam principio trahatur contractio creatae voluntatis ad individuã actionem?

Ultimo circa textum num. 10. expendenda sunt illa verba.

Repugnat libertati voluntatis, quod contingentia, quae necessario est ex parte ipsius, non ponat contingentiam simpliciter quantum est ex parte omnium inferiorum; quia solius ipsam esse causam in ordine superiori. Sed non repugnat sibi, quod contingentia eius non ponat contingentiam ex parte effectus simpliciter, quantum est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa.

Ubi non solum firmat et constituit Scotus absimilitudinem, quae intercedit inter praemotionem creatae voluntatis per impressionem alicuius intrinseci; et praedeterminationem volitionis increatae contrahentis potentialitatem liberi arbitrii; ut potequae sit forma illimitata praehabens intra eminentiam suam omnem modum, et conditionem liberi influxus. Sed etiam pronuntiat, non esse contra rationem libertatis, quod illi non subiiciatur divina praemotio, ut actualis, et exercita per modum concursus; (qua solum ratione asseritur ab Scoto,) quoad positionem, vel negationem talis praemotionis concursiuae, vel cum contingentia ad non esse ex parte effectus ut a Deo praedeterminante attingitur, in sensu compositionis.

Quamobrem et iure stabilit Scotus quod c. inf. superior non determinatur a voluntate. Quia ea tantum ratione praemotio actualis, et exercita divinae voluntatis subiici valeret nutui liberi arbitrii, ita ut pro arbitratu componatur in actu secundo tali praemotioni, vel negationi talis praemotionis; si liberi arbitrii concursus anteiret prioritate naturae motionem Dei, et illam contraheret ad talem speciem, et individuationem influxus. Quae omnia inficiatur Scotus, et sunt serio versanda pro his, quae in articulis sequentibus exarantur de compositione voluntatis divinae cum creata ad concursum; praecipue a num. marg. 19. usque ad 22. et etiam sub n. 31.

Non igitur obstat libertati participatae apud Scotum; quod ita contrahatur a motore primo, quod talis praemotio tollat contingentiam de inesse, vel in sensu compositionis liberi arbitrii ad talem motionem causae primae. Contradiceret tamen, si contingentia operationis ad esse, et non esse, in voluntate impediretur ab aliquo principio creato. Id enim sonat celebre illud axioma Scoti. Non repugnat sibi, quod contingentia eius non ponat contingentiam, quantum est ex parte causae superioris.

Quod confirmant illa verba. Repugnat libertati voluntatis, quod non ponat contingentiam simpliciter, quantum est ex parte omnium inferiorum. Unde et constanter concludit: Non est ergo simpliciter contra naturam eius, quod determinetur a causa superiori; hoc est, quod non sit contra naturam eius oppositū agere. Ubi subobscure loquutus Scotus, ideo vult non esse contra naturam voluntatis determinari a causa prima; quia determinatio causae primae non tollit. Quod voluntas creata oppositum agat, de possibili, licet tollat quod agat oppositum, de inesse, et in sensu compositionis ad motionem concursiuam. Quod referant sequentia verba contextus. Sicut esset contra naturam eius determinari ab habitu, sive a natura inferiori. Ubi eo abigit contradictionem, voluntatis per qualitatem immissam; quia tolleret indifferentiam non solum de inesse, sed etiam de possibili.

Quare tantum vult Scotus; quod ad indifferentiam voluntatis necessarium sit, quod nullum principium inferius, (quod non praehabet intra virtualitatem suam, tam ipsam facultatem impulsiuam, quam omnem indifferentiam suae motionis exercitae) determinet liberum arbitrium creatum.

Id enim ostendunt ultima illa verba. Propter determinationem eius in suo ordine est aequalis contingentia: sed quod effectus, qui prouenit ab ipsa, non omnino contingenter prouenit ex contingentia eius; hoc est, quia alia causa prior est determinata ad illum effectum.

Vera et communis sententia statuitur contra praescientiam futurorum in suis causis, vel ob propensionem moralem, vel ob determinationem physicam quae attineat ad actum primum agendi.

16. Dicendum primo: Deū nō praescire futura cōtingentia in suis causis, quātūlibet circūstātionatis, et moraliter propēsis in futura producēda; haec est cōmunis theologorum consensio: et probatur Quia quaelibet circumstantiarum compositio, aut ea est, quae libertatem laedat, dum inimpedibiliter infert consensum voluntatis; aut talis est, ut in oppositum conari queat voluntas; ac proinde nec suppeditat medium ex parte obiecti scientiae Dei prorsus infallibilis.

In primisque ex parte iudicii intellectus non posse voluntatem inimpedibiliter contrahi ad unam partem contradictionis; patet. Quia nulla, vel intensissima, vel attemperatissima, obiecti apprehensio adigit voluntatem ad unam partem; ut integrum illi non sit vel remissam apprehensionem oppositam sequi.

Cum apud Scotum, nec facialis intuitio Deitatis necessitet voluntatem ad iugem fruitionem (se mota praemotione extrinseca divinae voluntatis) ita ut in visione beatifica tanquam in causa nequeat a Deo praesciri iugis, et perpetua fruitio, praecisa praemotione voluntatis divinae.

Nec placitum Vazquez contendentis, voluntatem necessario persequi expressiorem, aut attemperatiorem insinuationem intellectus a probationis notae authoribus recipitur; ut pote quod libertati adversetur.

Deinde, nec ardens propensio appetitus, vel molestissima daemonis oppugnatio ea esse valet, ut infallibiliter consensum extorqueat; alias libertatis leges prosternerentur. Quo fit, ut sicut homo, esto quod valde fragilis, validaeque daemonis excursione impetitus, dissentire valet, vel cohibere consensum sic et Deus fallibile iudicium futurorum adiret in causa quantumlibet moraliter apparata, dum modo physica praemotio ablegetur.

17 Praeterea; nec talem circumstantiarum conventum conferre ad scientiam, quae ultra coniecturam sit; ita expendo.

Quia illa circumstantiarum coitio, quarum complexione manet voluntas necessitata ex hypotesi; vel praestatur a voluntate huiusmodi circumstantias componente; vel a causa alia extrinseca. Si talis circumstantiarum conventus emanet a causa extrinseca, et illo posito inimpedibiliter inferatur consensus; proteritur libertas; cum illa non sit suppositio consequens influxum voluntatis, sed illum anteueniens: eo quod sit suppositio causae, aut eius, quod ad causam attinet, prout causa proxima est.

Vel complexio circumstantiarum praestatur libere ab ipsa voluntate; et redit inquisitio, quomodo cognoscantur a Deo illa, quae contingenter apponuntur voluntati ad operandum? Cum illarum circumstantiarum collectio etiam libera sit, ac proinde idem urgeat dissidium de conditionibus, et circumstanciis libere convenientibus ad influxum voluntatis, qualiter cadant sub infallibile iudicium Dei, ac de impulsu voluntatis, qui illis suppositis erumpit necessario?

Quia scilicet rursus, quomodo cognoscatur a Deo illa circumstantiarum collectio, aut in se ipsa? aut in causa? Si in se ipsa referat omnimodam determinationem obiectivam, ut apprehendi queat infallibiliter talis circumstantiarum coniunctio, esto quod libere componatur? Idem iudicium habendum erit de futuro contingenti, quod importet in se ipso, ratione determinatae futuritionis, omnimodam determinationem obiectivam, secluso quolibet absoluto decreto divinae voluntatis, quod tanquam falsum in 4. art. sequenti improbabimus.

Vel cognoscenda est talis circumstantiarum compositio in sua causa: de qua etiam peto, an necessaria sit; vel libera? Non necessaria; alias praepediretur libertatis usus. Nec etiam libera; quia esset indifferens ad utrumlibet. Atque adeo, vel sistendum est in causa omnino necessaria; et prosternitur libertas; aut negandum est, assignari posse eum circumstantiarum conventum, quod in causa sic apparata futurum praesciatur infallibiliter.

18 Dicendum secundo; futura contingentia non cognosci a Deo in causis intrinsece praemotis per immissionem alicuius qualitatis de specie potentiae, seu operatiuae virtutis; vel immanentis, vel transeuntis. Ita Scotus cū suis, loco citato, quem transcribimus sub n. marg. 10.

Quod etiam sustinet in 4. distinct. 1. quaest. 1. in fine. §. Ad ultimum, cum dicitur in virtute. sub num. marg. 34. ubi habet.

Et ex hoc patet, quod causae primae in causam secundam proprie dictam, quando similiter agunt, non est influentia nova, quae sit creatio alicuius inhaerentis causae secundae; sed influentia ibi est determinatus ordo istarum causarum in agendo effectum communem.

Scoto adhaerent in hac re omnes Iesuitae scriptores; et ex Dominicanis quam plures, quibus talis praedeterminandi ratio, per impressionem formae contrahentis voluntatem in actu primo, nimis rigida visa est.

Quod autem Scotus non agnouerit aliquam praedeterminandi causalitatem, quae non attineat ad ipsam cooperationem exercitam, sed ad principium, vel actum primum operandi; patet ex 1. sentent. distinct. 41. quaestione unica. §. Sed adhuc contra istud instatur. Quem textum infra transcribimus in hac distinctio. de Scientia contingentium absolutorum. artic. 6. Qualiter praesciat Deus materialia actuum prauorum? sub numer. margin. 41. et 43. ubi asserit Scotus; quod Deus praescit, Iudam peccaturum, non in actu permissiuo; Sed quia scit se cooperaturum huic ad substantiam actus non circumstationati.

Si autem Scotus aliam praedeterminandi rationem tutatus fuisset, quae distincta esset ab actuali cooperatione spectans ad actum primum operandi; eam assignaret medium ex parte obiecti ad praesciendum materiale peccati, dum presse et serio inuestigat medium talis praescientiae.

19. Et probatur nostra assertio; quaelibet impressio formae attinentis ad actum primum voluntatis; sive sit per modum immanentis, vel transeuntis, vel ad instar virtuosae applicationis vel proximi, et immediati procinctus ad actum secundum, seu qualibet alia ratione ab adversariis vocitetur, dummodo ad actum primum potentiae liberae spectet; ea est, ut negatio eius tollat potentiam proxime expeditam ad dissensum; ergo necessario adigit potentiam ad assensum.

Fieret igitur; ut voluntas immissioni talis formae composita non conferret proxime ad liberam causalitatem adeundam; ac proinde et quod auxilium sufficiens ad pie viuendum, non esset absolute, et simpliciter auxilium sufficiens. Quia cum talis praemotio physica non sit de essentia auxilii sufficientis; (alias quodlibet auxilium sufficiens esset efficax, et qui prolaberetur in culpam, sufficiens ad salutem auxilium nactus non esset,) fieret, ut semota huiusmodi praemotione intrinseca, nullatenus praestaret auxilium sufficiens ad hoc quod homo proxime valeret ad recte operandum; siquidem ei nõ immittitur forma attinens ad actum primum, vel proximam potestatem ad agendum.

Atque adeo nec lapsus peccati voluntati creatae adscribi posset; sed Deo pro nutu subtrahenti impressionem illius formae, quae complet, vel applicat in actu primo proximum posse voluntatis ad eliciendum actum secundum. Quae ratio producitur ex Scoto, in 2. sent. distinct. 37. quaest. 2. §. Sed quare in voluntate creata non potest esse prima ratio deficienti sub num. marg. 17. ubi inquit.

» Non est iustitia debita a voluntate » creata, nisi inquantum in potestate eius » est recte agere, ita quod nulla intelligitur subtractio causae prioris, propter cuius defectum non possit voluntas recte » agere; si igitur Deus esset prima causa nõ » agens rectitudinem, actus non rectus non » esset peccatum.

Ubi acute concludit Scotus; quod si Deus subtrahat aliquam formam, quã necessario praeexigat voluntas creata, ut compleatur in ratione principii proximi honesti influxus; obliquitas peccati non tribueretur voluntati creatae, sed Deo affigenti voluntatem ad actũ obliquum, dum non cõfert potentiã proximam ad piam, et rectam operationem.

Atqui, praemotio illa, quae ab adversariis adstruitur, attinet ad actum primũ voluntatis; igitur voluntas creata non composita tali formae praemoventi, nõ est in posse proximo ad actum honestũ; ac proinde non est debitrix, ut actum rectum eliciat.

Sed obiicies, et urgebis ad hominem; quod praedeterminatio ea, quae ab absoluto divinae voluntatis proposito, apud Scoti asseclas, praestatur, non solũ spectat actum secundum, scilicet influxum creatae voluntatis; sed etiam ipsam voluntatis potentiam, quam contrahit et applicat, ut talem edat influxum. Ita ut non solum determinet Deus tale fore pro isto actu voluntatis, verbi gratia, pro assensu, sed etiam determinet ipsum principium, scilicet voluntatem ut assentiat.

Sed determinatio, quae spectat voluntatem, ut eliciat talem actum, attinet ad rationem actus primi; cum non solum intendat contractionem actus sed etiam contractionem principii, ut talem obeat influxum: igitur non tantum contractionem per modum actualis concursus pronuntiamus, sed per modum actus primi anteuertentis actum secundum asserimus.

Respondetur; Deum non contrahere voluntatem creatam, vel immittendo aliquam qualitatem operatiuam, vel illam supplendo, quae esset contrahens in actu primo ante exercitam, et actualem cooperationem; nec per voluntatem divinam ut determinantem liberum arbitrium in actu primo; sed cunctam praedeterminationem exhiberi per extrinsecam Dei volitionem, quae (ut obit functionem actionis ad extra,) solum prioritate a quo, vel naturae anteueniat actualem influxum creatae voluntatis in eodem tamen instanti temporis, seu in quo. De quo vide infra accuratam disputationem de compositione potentiae divinae cum libero arbitrio ad utrumlibet a n. 49 usque ad 63.

Ut autem voluntas creata applicetur contrahaturve a volitione divina, inquantum obit munus merae concursiuae causalitatis Dei ad extra; non exposcitur immutatio intrinseca creatae voluntatis, quae pro illo priori a quo, sive naturae, antecedat actualem influxum et cooperationem talis voluntatis; sed sufficit applicatio, et contractio extrinseca, ob naturalem in agendo sympathiam, per qua creata voluntas Deo subiicitur, ut absque impressione alicuius physici contrahatur.

Simili ratione, qua potentia loco motiua obedit appetitui, dum motum suggerit absque physica immutatione potentiae; et voluntas captiuat intellectu ad assentiendū obiecto credibili absq; immissione alicuius formae intrinsecae, quam impulsus facultas imprimat intellectui.

Aliae confirmationes verae sententiae, et satisfactio ad quaedam obiecta.

Praeterea; oppugnatur praedicta sententia ex decreto Concilii Tridentini, sessione 6. cap. 5. canone 4. definiente; Voluntatem nostram quantumlibet gratia Dei praeventam, et excitatam, dissentire posse, si velit. Si autem talis praemotio intrinseca immittatur ad proximum posse voluntatis; fiet, ut non sit in proximo posse ad dissensum; si quidem ei non imprimitur forma valens ad dissensum, sed adigens ad assensum.

Nec praestat illud effugium de sensu compositionis, quod explosimus, sub numer. 11. eo quod impressio talis habitus, vel formae operatiuae, vel impulsus praemoventis, sit antecedens suppositio; ut pote quae attineat ad actum primum operandi.

At instabis ultra; quod ea praemotio per impressionem formae intrinsecae, quae a Thomistis asseritur, etiam apud plures illorum ea censetur, quae non attineat ad rationem principii, sed tantum se gerat ad instar motionis, et applicationis exercitae; ita tamen ut in ipso instanti cooperationis, non solum contrahat assensum ad tale fore, sed etiā ipsum principiū assentiendi praedeterminet.

Acqui, etiam nos eamdem contractionem in instanti cooperationis liberi arbitrii adstruimus, non tantum respectu assensus, sed etiam respectu principii assentiendi a se potentialis ad talem speciem, et individuationem actuum; ergo recidimus in idem Thomistarum placitum, quod oppugnamus.

Nec praestat occurrere; talem impulsum intrinsecum, sive motionem praeuiam, eo deferendam esse in rationem principii, et non merae actionis exercitae; quo talis impulsus distinguatur realiter a concursu, et actione voluntatis creatae, et actionis non detur alia actio. Quamobrem, si talis motio, vel forma immissa per modum transeuntis ad agendum, comparetur in genere causae efficientis cum operatione liberi arbitrii, et non possit dari actio alterius actionis creatae; reliquum est, ut praeuia illa motio adstruatur principium actionis, non vero actio. Ac proinde non pertinens ad praedicamentum actionis; sed qualitatis sub aliqua specie naturalis, vel supernaturalis potentiae, iuxta gradum actionis naturalis, vel supernaturalis.

Occurritur fugae praecedēti, quia etīa urget in nostrasentētia. Id enim non obstat; quia etiam ad hominem premit in nostro modo sentiendi; in quo, cū praedefinitionem extrinsecam adstruamus rationem cōtra ētionis liberi arbitrii; etiam fieret, ut vel actionis daretur actio; vel quod praedeterminatio illa attineat ad rationem principii, sive actus primi.

Alia oppugnatio nostrī efferti. Deinde; quod ad rem parum facescere videtur, quod motio vel praedeterminatio conferatur per modum principii, vel per modum actionis; si in eodem instanti cooperationis praestetur a Deo, et non ante. Ergo si admittitur contractio per modum actionis; etiam per modum principii sustineri poterit.

Ostenditur quod nostra sententia sit actaeperatior libero arbitrio. Sed his non obstantibus: cuilibet praemissa serio expendenti perspicuum esse valet quantum in libera creatae voluntatis conditione asserenda praecellat nostrum assertum; cum nullum aliud contractionis genus adstruamus, nisi quod a Deo concurrente, et per eādem actionem concursuam sola naturae prioritate antecedentem prodeat: nec est inconueniens quod actionis creatae detur alia actio increata; ut agimus infra in hac distinctione, articul. 7. a numer. margin. 50. usque ad 52.

Ad instantia Adversariorum. Ad illam vero instantiam; quae obiicit, non magis, aut minus, laedere libertatem nostram, eam adigere ad assensum per formam actionis, quam per principium agendi; ex hypothesi quod principium agendi immiteretur, componeretur ve libero arbitrio, non ante instans cooperationis exercitae.

Praeterminatio per modū concursus nō obstat cōpēssioni potentiae divinae ad utrumlibet in actu primo. Respondetur; praedeterminationem per modum concursus non obstare expeditioni concursus Dei ad utrumlibet; cum omnes tueantur, praesto esse Deum libero arbitrio ad utrūlibet in actu primo, quamuis contrahatur in actu secundo liberum arbitrium ad alteram partem contradictionis per actionem concursuam; nec ulla sit repugnantia inter apparationem auxilii in actu primo ad utrumlibet, et contractionem actualem, et exercitam ad alteram partem contradictionis. Intersit vero contradictio inter expeditionem concursus ad utrumlibet in actu primo, et per modū principii; et affixionem ad alteram partem per modum principii, vel actus primi; esto quod talo principium assentiendi imprimeretur voluntati in eodem instanti cooperationis actualis; de quo vide infra in hoc art. sub num. 38. et 39.

Si urgeret oppositio etiam impeteret actionem Dei conversiuam. Unde si urgeret oppositio, etiam impeteret actionem Dei concurrentis aeque primo in eodem signo naturae cum libero arbitrio creato, ita ut non operetur Deus quasi a praeeunte motione liberi arbitrii excitatus, aut contractus ad talem speciem influxus.

Agitur ad hominē contra Adversarios, autumantes, Deum nō contrahi neque ad influxū in materiale peccati. De quo vide quae premimus infra in hac distinct. art. 5. num. margin. 22. et numer. marg. 32. per totum. et art. 7. de conciliatione libertatis cum praescientia, num. marg. 38. plures enim ex Authoribus Iesuitis pressi efficacitate rationum, quae adoriuntur decretum involvens conditionem cooperationis liberi arbitrii purificandam a libert arbitrii cooperatione; negant, excitari, et contrahi Deum a libero arbitrio ad talem speciem actionis.

Si ergo Deus non determinatus a libero arbitrio determinat a se ad talem speciem concursus in actu secundo; et talis determinatio in actu secundo non opponitur apparationi concursus ad utrumlibet in actu primo; non apparet ratio, cur praedeterminatio concursus per modum actus secundi, obstet apparationi concursus ad utrumlibet in actu primo. De quo ad loca citata, ubi res ista serio ac ex instituto versatur.

Alia ratio cur improbanda sit praedeterminatio per formam attinentem ad actum 1. Tum vel maxime; quod si praemotio attineret ad actum primum, vel principium operandi, et haec necessaria expectaretur a Deo ad quamlibet actionem, ob essentialem subordinationem causae secundae; fieret, ut qui non operatur recte, careret principio honestae operationis; ac proinde nec illi suppeteret auxilium sufficiens: ut ex Scoto ostendimus sub n. praecedēti. Cum tamen non obstet, imo et necessarium sit, quod careat praedeterminatione concursus in actu secundo, voluntas creata, quae actu non cooperatur.

Si vero obiicias; quod si contractio ea, quam adstruimus, spectet nō solam determinationem assensus voluntatis, sed etiam contractionem potētialitatis principii ad talem speciem et individuū assensus; talis potētialitas per solā extrinsecā et increatam voluntatem Dei determinari nō valeat; cū ostendi nequeat quid conferat extrinseca haec divinae voluntatis compositio ad liberum arbitrium, ut nostrae voluntatis indifferentia, et potentialitas determinetur solo absoluto imperio, aut proposito Dei.

Dicimus; quod sicut liquet ex praemissis in controu. 9. de visione Dei. dist. 1. subdist. 2. ar. 3. de suppleibilitate luminis gloriae; suppletur habitus supernaturalis, et euehitur inchoata vis intellectus per solam compositionem extrinsecam divinae voluntatis in ratione particularis principii; quidni etiā sola extrinseca voluntas Dei absque immutatione intrinseca contrahat potentiā creatam, si eam euehit ad eleuationem graduum actionis absque immutatione intrinseca?

Ultima ratio Scoti ad hominem contra assertores premotionis intrinsecae; producta ex necessitate fruitionis beatificae.

21 DEinde; nec eneruis praedictae opinionis confutatio ea est, quam eruimus ex dictis sub n. 12. Ita enim habet Scotus inibi a nobis transcriptus.

*Dico, quod nulla est causa intrinseca in voluntate Michaelis nunc beati, per quam excludatur potentia ad peccandū pro alias in sensu diuisionis; non est autē causa intrinseca prohibens istam potentiam omnino reduci ad actum. Quae cōstituit Scotus contra sententiam Thomistarum autumantium; fruitionem beatorum esse actum simpliciter, et ab intrinseco necessarium; eo quod inimpedibili conuexione a clara Dei visione inferatur; quo supposito sic argumentor.

Ideo Deus, apud Thomistas, infallibiliter praescit fruitionem beati in illi° mente perfusa lumine gloriae, et facial intuitione Deitatis; quia repugnat negatio fruitionis, visione superstite; ob quem inimpedibilem effluxum fruitionis asseritur talis supernaturalis impulsus, non tantum necessarius ex hypothesi, sed etiam absolute et simpliciter.

Aut ergo Deus ita infallibiliter praescit futurum consensum creatae voluntatis in causa physice praemota per impressam formam, sicut et callet fruitionem beati in intellectu illius composito intuitioni Deitatis; aut non? Si ita infallibilem adit praescientiā; aequalis assignāda erit cōnexio, et necessitas ex parte obiecti, quae sit ratio obiectiva determinationis, et infallibilitatis iudicii divini.

Ac proinde, quilibet influxus voluntatis, ita necessario elicitur a voluntate physice praemota; sicut fruitio beatifica a facultate impulsiua beati praemittēte claram Dei visionem.

Si par infallibilitas non intercedat; igitur praescientia Dei inspicientis futura in causis praemotis, aliquid sustinet contingentiae ex parte obiecti; ac proinde nec etiam ex parte actus omnimodam infallibilitatem sibi asciscit.

22 Mirum est quantu recentes Thomistas praelēs excrutiet oppugnatio; et quanta agglomerent commenta, ut se expediant.

Comūnior responsio est; quod fruitionis necessitas est absoluta, et simpliciter, eo quod trahatur ab obiecto per claram visionem voluntati proposito; quae sic rapitur a manifesta infinitate talis appetibilis per essentiā illimitati, ac intra ambitum cōcludētis cunctam rationem boni, ut uōlutati integrum non sit in tale obiectum non ferri, ac proinde et nō affigi impulsui in cēlifsime prosequēti Deitatem. Quae affixio ad actum, cū non congruat voluntati praemotae; sic inde, ut suppar non intersit necessitas. Sed friuola euasio facile praecluditur, qua sive ab obiecto, sive a praemovente principio, pronuntietur actus in ipso principio contracto ante actualem operationem inimpedibiliter futurus praepeditur indifferentia ad verumliberi arbitrii in actu primo; ac proinde aequalem necessitatem sibi vendicat, quae contingentiae non subiaceat.

Quare, si fruitio beatifica, apud Thomistas, est necessaria simpliciter, et ab intrinseco, ob suppositionem antecedentem clarae visionis antecedentis voluntatem determinatam ante exercitam fruitionem, sic etiam ob antecedentem suppositionem formae praeterminantis ante cooperationem exercitam, quilibet influxus a voluntate praemota effluit absolute necessarius. Sive suppositio antecedens attineat ad motionem in genere causae finalis, qualis est obiecti beatifici allicientis impulsus; sive ad motionem in genere causae efficientis; ut in voluntate antecedenter praemota ad eliciendum influxum. Imo quod magis praepedire videtur indifferentiam voluntatis physica praemotio; quam metaphorica causalitas obiecti finalizantis.

Quare, magis consequenter Scotus, sicut praemotionem extrinsecam non inferre necessitatem voluntati pronuntiat in influxu viz, ita nec infritione patriae; cum eadem militet ratio.

Obiicies; quod licet Scotus inficietur, fruitionem patriae esse formam necessariam, per comparationem ad visionem beatificam, vel quodlibet aliud principium intrinsecum; eam tamen simpliciter necessariam astruere videtur per habitudinem ad voluntatem Dei praemoventem voluntatem creatam ad iugem fruitionem; ita ut nō possit, sicut nec peccare valet loquendo de potētia proxima, licet remote sit peccabilis.

Quod aperte elucidant exempla textus ex praecitata distinct. 49. quaest. 6. §. respondeo patet, quod beatus est impeccabilis sub num. margin. 11. ubi inquit.

»Verbi gratia; etsi habens visum habeat potentiam intrinsecam videndi quodcunque corpus; tamen potest per aliquam causam extrinsecam fieri perpetuo impossibilis ad videndum de potentia propinqua; ut pote si illa causa faciat perpetuam distantiam visus ab illo corpore.

Sicut, si esset obstaculum perpetuum inter caelum empyreum, et oculum damnati; ille oculus non posset videre caelum empyreum, loquendo de potentia propinqua, et hoc per causam extrinsecam prohibentem potentiam perpetuo; posset tamen videre potentia remota intrinseca, ita ut nulla esset causa intrinseca impossibilitatis.«

Inibi enim asseuerat Doctor; quod voluntas beati ea ratione est impeccabilis, et potens cessare ab actu fruitionis; qua asseritur oculus valens ad videndum obiectum omnino distans. Cum autem oculus non sit proxime potens ad apprehensionem illius obiecti, quod constituitur cum obstaculo perpetuae distantiae; ita nec voluntas creata renuntiari debet cum potentia proxima ad non fruendum; ac proinde voluntas beati, apud Scotum, ab extrinseco principio, nimirum a divina voluntate, adigitur necessario ad fruitionem.

Respondeo; quod quando Scotus autumat, nō suppetere beato proximam potentiam ad peccandum; vel cessandum a fruitione; ibi per potentiam proximam intelligit potentiam compositam, vel de facto componibilem peccato; vel negationi fruitionis; iuxta ea quę expendimus supra sub n. mar. 13.

Si autem praedicta interpretatio minus illis arrideat, Deumque absolute necessitare voluntatem beati ad actum fruitionis velint (damus disputationis gratia, fruitionem beatificā esse operationem non liberam sed necessariam a principio extrinseco necessitante, scilicet a voluntate divina,) adhuc eo dato, et non concesso, asseuerandum erit, aliter se habere motionem divinae voluntatis circa fruitionem patriae, et viae. Ideo enim fruitio patriae esset simpliciter necessaria a principio necessitante extrinseco; quia divina voluntas nō apparet concursum in actu primo indifferentem ad contraria, et cōtradictoria, scilicet ad fruēdū, et nō fruendū; sed in actu primo, et in sensu diuisionis ab actu secundo, adigentem voluntatē creatam ad fruitionem; quod esset tollere potestatem proximam in actu primo ad non fruendum. Quod secus sit in praedeterminatione fruitionum viae, ut constabit ex dicendis infra; de quo nos iterum in dist. 3. de praescientia conditionatorum, ar. 4. de causalitate et necessitate cõditionalis praescitiae. n. marg. 7. et in art. praesenti, dum serio expendimus compositionem potentiae divinae cū libero arbitrio creato ad utrumlibet, a numer. 49. usque ad 63.

Dilutio oppositarum rationum primae, et secundae sententiae, pro praescientia futurorum in suis causis.

23 Nunc expedite fundamenta opposita refellere licebit.

Ad primam opinionem Granadi, et Machini de praescientia futurorū in cōnexione morali.

Ad 1. ex n. 2. dicimus; Tyriorum, et Sydoniorum cōuersionem illam ex hypothesi, quam praedixit Christus, praescitam non fuisse in suis causis, sed in cōditionali decreto; de quo in seq. dist. ubi de veritate futurorum conditionatorum.

Ad secundum arg. ex nu. 3. patet ex obseruatis sub n. 16. ubi ostensum est, nullam moralem certitudinē intercedere posse, quae fallibile iudiciū exuperet, ac proinde et quae Deum non dedeceat; cum voluntas, etiam in composito sensu, vel quarumlibet circumstantiarum conventui composita, dissentiri valeat.

24 Ad tertium arg. ex n. 4. omnia ea axiomata, quae futurum hominis lapsū pronunctiāt, a Deo infallibiliter praesciri in physica praedeterminatione substrati peccaminosae obliquitatis; quam presse de mente Scoti elucidabimus, in ar. 6. huius dist.

Quare consequenter astruimus, Deū praescire, hominem urgentissima daemonis oppugnatione impetitum, absque speciali auxilio lapsurū; in negatione physicae praedeterminationis praemovētis ad actum rectū, seu in positiua praedeterminatione concursiua ad materia le peccati.

Similiter, aliud pronuntiatum; quod homo nõ confirmatus in gratia, aliquamdo lethale peccatum committet; callet Deus in praedeterminatione substrati malitiae.

Deinde, et alterum axioma; quod homo per totum vitae decursum, absque specialissima praeventione divini auxilii, peccabit venialiter; praescitur a Deo in decreto denegante huiusmodi singularissimam excitationem ad feruentissimam coniunctionem cum Deo, quae omnia venialia vitare queat.

Quo fit, ut in sola morali certitudine nullum contingens futurū a Deo apprehendi possit, sed in physica praemotione ad contractum obiectū. Quae praemotio, cū apud Scotum nullatenus attineat ad actum primum, sed ad actualem, et exercitum concursum, ut non semel ostendimus; consequens est, ut idem sit, pronuntiata illa non cognosci a Deo in sola certitudine, et connexione morali, sed in praedeterminatione concursiua, ac cognosci in decreto taliter concurrendi; ac proinde si argumentum Machini urgeret, etiam premeret communem sententiam de immediato concursu Dei ad materiale peccati.

25 Ad quartum argumentum, ex numer. 5. productum ex doctrina Vazquez dicimus; falsum supponere in communi sententia, quae praedictum placitum taxat tanquā libertatis rationi absonum.

Et dato, quod voluntas, supposita opinatione Vazquez, necessitaretur quoad specificationem, ita ut nequiret dissentiri insinuationi vehementiori, aut attemperatiori; adhuc tamen esset libera quoad exercitium, ac proinde in voluntate composita huiusmodi dictamini practico intellectus, adhuc praesciri nequiret consensus, ut hic et nunc infallibiliter futurus.

Sed contra Vazquium autumantem, voluntatem necessario sequi expressiorem, aut attemperatiorem propositionē obiecti, agimus infra in hac distin. de scientia contingentium absoluto rum, articul. 7. a numer. 42. usque ad 46.

26 Ad fundamenta secundae opinionis. Ad primum; fatemur, praemotionem anteuertentem per modum actus primi actum secundum voluntatis, eam esse, quae medium ex parte obiecti scientiae infallibilis suppeditare posset, si iura libertatis non prosterneret; quae omnino proteri, ob antecedentem suppositionem ostendimus. Quare autumamur; ad essentialem causae secundae subordinationem pertinere, ut ipsa non influat nisi praemota a prima causa; eam tamen praemotionem, quae per modum actus primi sit, prorsus explodimus; solam praemotionem per extrinsecam Dei volitionem in actu secundo excitantem creatam voluntatem asseuerantes; de quo infra.

Ad secundum argumentum concedimus; obtinere, supposita sententia Scoti, nullam praedeterminationem intrinsecam, nec per modum actus primi, nec per modum actus secundi, sustinendam esse; sed solam extrinsecam ad actum secundum spectantem.

Eo quod interna Dei appetitio, vel considerari queat per modum intentionis; vel per modum exequutionis; inquantum, ut actio, vel causalitas facultatis divinae exequentis, efficit aliquid ad extra. Quatenus nulla actio, vel causalitas Dei ad extra, ab illius substantia realiter dissidet, apud Scotum constituentem, actionem Dei esse rationem intrinsecam Dei agentis; sicut et pronuntiantem, actionem in tota sua communitate complectente cunctam causalitatem creatam, et increatam, cohaerere agenti, et non passio.

27 Nec aliquid facescit ex testimonio Scoti petita oppositio; quia cum extrinseca praemotione attinente ad actum secundum, praemitteretque intrinsecam facultatem voluntatis per modum actus primi; concinne stare asseueramus, prorsus tolli liberum influxum actualem, et exercitium voluntatis, si Deus esset agens necessarium. Nonos praeventeni volitionem divinam per modum actualis usus facultatis exequentis seu exercitae causalitatis ad extra attingentis influxum causae creatae; sed ob nõ apparatũ cõcursum ad utrũlibet in actu primo; dequo presse in ar. 5. n. 32. usque ad 34. et etiã in hoc ar. sub n. 39. et 57.

Quae apparatio concursus ad utrumlibet nequit esse per modum actus secundi, cum actus secundus, sive exercitus influxus, nequeat esse indifferens ad utrumlibet, ut perspicuum est; sed est compositio extrinseca potentiae divinae in actu primo cum libero arbitrio, non determinate ad alterum, sed cum indifferentia ad oppositum. De quo agimus a num. 49. usque ad 58. inclusiue.

Compositio autem potentiae ad unã partem contradictionis in actu primo cum libero arbitrio explanatur cõcinne in ea hypothesi, quod potentia Dei sufficeretur vice agentis particularis necessitantis, vel formae operatiuae deius qualitatis, quae crearetur a Deo ad adigendam, vel affigendam voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis in actu primo; de quo vide infra, in hoc art. a numer. 51. usque ad 54.