Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

ARTICULUS IV

An futura contingentia cognoscantur a Deo in se ipsis, seu in determinata veritate illorum?

SUMMARIUM.

Recentium Theologorum placitum afferens, futura contingentia praesciri a Deo in se ipsis, seu in veritate determinata illorum. Num. 1. Textus Scoti, ex quo ad veram sententiam fundamenta paramus. Num. 11. Explanatio textus, et confutatio Hurtadi, et Theodori Smisingii autumantium, complexionem de futuro contingenti esse essentialiter veram, aut essentialiter falsam; ubi asseritur enuntiatio de contingenti obiecto in statu neutro de mente Scoti. Num. 15. Aliae obseruationes in textum; et expugnatio Fabri, et Cauelli deficientium ab Scoto. Num. 19. Accurata Aureoli ad rem obseruatio. Num. 23. Non dari in complexionibus de futuro determinatam veritatem, vi intrinseca commensurationis suae ad obiecta aperimus, si semoueatur decretũ Dei absolutum. Num. 29. Imus obuiam oppositis fundamẽtis. Nu. 35. Satisfactio ad alias oppositiones Recentiorum; et enodatio mentis Scoti ex Maironio contra Scotizantes neotericos. Num. 40. Aureolus vindicatur a censura Gregory, et Vazquez tribuentium Aureolo quod inficiatus fuerit in Deo determinatam futurorum praescientiam. Nu. 44.

1 NEoterici Authores, qui physicam praedeterminationem respuunt, uno ore affirmant, futura contingentia cognosci a Deo in se ipsis; ita ut determinata veritas illorum, absque praeeunte decreto absoluto divinae voluntatis non expectante cooperationem causae liberae, sit medium ex parte obiecti infallibilis scientiae futurorum; adscribunt enim complexionibus de futuro contingenti, vi intrinsecae enuntiationis suae, quae exprimitur per copulam verbi de futuro, veritatem determinatam per habitudinem ad obiectum omnino determinatum, seu contra contractum ad alteram partem contradictionis ex hypothesi futuritionis.

Sic Vazquez 1. part. disput. 65. cap. 4. qui se adstruit primum praedicti pronuntiati apud Hispanos authorem, quod postea Romae gnauiter euoluens Scoti commentaria inuenisse gloriatur apud eundem Doctorem Subtilem in 1. distinction. 39. quaestione unica. §. Viso de contingentia. Posteaque ab aliis Theologis istam suam sententiam passim usurpatam vidisse iactitat.

Sed postea evidenter constabit ex ipso textu, quem pro se citat Vazquez, vel Scotum serio non versasse, vel Scotũ nõ percepisse, dũ eũ Ducem ad novã doctrinã firmandam assumit, contra praescientiam futurorum in absoluto, et praedeterminante divinae voluntatis proposito; a quo apud Scotum trahitur infallibilis futurorum determinatio.

Vazquium comitantur uniuersi Iesuitae Authores; Soarius Opuscul. 2. de scientia futurorum contingentium, lib. 1. capit. 8. Franciscus Albertinus, in quaest. 2. Theologica in secundum corollarium ex 4. principio philosophico, numero marg. 22. Petrus Arrubal, 1. part. disp. 40. cap. 2. num. 7. Valentin. de Herice, 1. p. tract. 1. de scientia Dei, disp. 6. c. 7. Pet. Hurtadus disp. 9. de anima, sect. 4. subsect. 4.

Quod placitum sic referat Soarius loco citato; quod futurum contingens ab aeterno sibi vendicat esse determinatum, quod sit causa determinatae veritatis enuntiationis de futuro contingenti; eoquod veritas propositionis sit conformitas illius ad obiectum, sicut et determinata veritas complexionis adterminatae conformitas ad determinatum esse obiecti. Quare licet futurum in sua causa spectatum, sit simpliciter indeterminatum, et contingens; consideratum tamen prout futurum est, et importabit existentiam pro tali differentia temporis, eam induit necessitatem ex hypothesi futuritionis, quae infallibile Dei iudicium terminare possit.

Praedicta vero futuritionis necessitas pud Soarium, nil aliud astruitur quam ipsum esse, quod res pro tempore importabit; quod si referatur ad tempus antecedens effectionem rei, dicitur futurum; sicut si comparetur ad tempus, quod subsequitur productionem rei, dicitur praeteritum. Et sicut res, ut refertur ad tempus, quod subsequitur productionem illius, et prout dicitur praeterita, praesefert verum, seu intelligibile determinatũ, ita qua anteit obiective tempus suae productionis, sibi absciscit determinatam intelligibilitatem, ob hypothesim futuritionis.

Nec enim ad praedictam veritatem fundamentalem, quae est quasi ratio veritatis formalis apprehensionis et iudicii divini, exposcitur quod futurum sibi ab aeterno uẽdicet aliquod esse reale; sed praestat quod nanciscatur quẽdam modum entis necessariy ex hypothesi futuritionis, qui modus posset esse ratio ex parte obiecti scibilitatis totius infallibilis.

2. Quod planum suadetur: quia intellectus divinus, ob vim apprehensionis illimitatam simpliciter, debet excutere uniuersam intelligibilitatem entis, seu veritatem eius; atqui futurum in se ipso spectatum secundum illud esse, quod importabit pro aliqua differentia temporis, praesertim determinatu nec necessarium esse, ex suppositione futuritionis: igitur intellectus divinus colligit determinatam illam veritatem, seu intelligibilitatem in se ipsa.

Probatio ista euidens est, ut ait Vazquez, si minor demonstretur; quod profecto authori damus ingenue. Praemittebat enim theoremata, in qua eorum videtur attenspondens positum est; pendetque ex controversia de Veritate futurorum contingentium, quam dissoluit Aristoteles libr. 1. de Interpretatione, cap. 9. et quae etiam in praesenti foecundior est usu, ut patet per relata lecta a pluribus Theologis veritatis.

Nec ubiqve datur dissidium inter veritatem propositionis perlatam a commemoratione extrinseca enuntiationis cum obiecto ut futuro, facta per motionem efficacis, et absolutae volitionis divinae; et veritatem a solo obiectivo manante, quae a decreto hauritur, acceptum; in quo totus disputationis apex consistit.

3. Neoterici, qui improbant efficax absolutumque divinae voluntatis propositum, non involvens conditionem ex parte obiecti, nec expectans scientiam cooperationis voluntatis creatae; contendunt propositionibus de futuro contingenti determinatam veritatem inhaerere ratione enuntiationis, et connexionis ad contemplationem futuritionis, utcunque expectet decretu determinans tanquam principium futuritionis inde pendens absolute. Sic Antuerpienses tradunt, post Vazquez, de contingentia rerum, lib. 1. disput. 2. cap. 8. num. 20. et disput. 2. cap. 9. et disput. 3. cap. 1. quod negari non potest; quod plane probare conati sunt lib. 1. cap. 12.

Pro qua sententia sic arguit Aureolus, in 1. distinct. 38. quaest. 3. et dist. 39. quaest. 1. Harum quaestio est, an Deo obuiare videatur. Ubi inquit.

Primum principium de quolibet esse vel non esse, et sum esse non potest; assumpta ergo propositione singulari, aut est vera, aut non vera; si vera, habetur propositum.

Si non vera; ergo est falsa. Quia verum, et falsum sunt contraria immediata, ex negatione autem unius eorum tecum immediate sequitur positio alterius in subiecto apto nato. Sequitur enim; non est vel recta virga, et tunc vel. Sed constat, quod omnis propositio est subiectum aptum natum recipere veritatem, vel falsitatem; ergo sequitur, si singularis propositio de futuro non est vera, quod tunc sit falsa.

4. Praeterea, lex contradictoriarum est, quod si una sit vera, reliqua sit falsa; quod si de necessitate una sit vera, reliqua sit falsa. Ergo uterque erit, vel ita est vera, Antichristus erit; et reliqua falsa, scilicet Antichristus non erit; vel e converso, cum contradictorie opponantur.

5. Praeterea, assumpto instanti futuro intercedente tempore, varietate primi principii, verum est, quod dicitur; Sortes erit, vel non erit; quia sequitur per quodlibet instans dicitur esse affirmatio, vel negatio, et de nullo simul. Sed si vere dicitur, quod erit, propositio affirmans erit vera; si vero non erit, propositio negatiua erit vera: ergo semper vel affirmatio de futuro contingenti est vera, vel negatiua.

6. Deinde sic arguunt Neoterici praedictae opinionis assertores vim suarum probationum ab Aureolo mutuati. Quia ex Aristotele, 4. Metaph. textu 27. quaecumque affirmans, et negans aut exprimit verum, aut falsum; quia aut enuntiat determinate, quid conveniat, et conforme rei naturae; aut determinate significat quid dissonum, et difforme.

Nec enim assignari valet aliquod medium inter propositionem conformem, et difformem obiecto; sicut nec ex parte obiecti occurrit medium inter rem fore, aut non fore, cum fore, et non fore, contradictorie opponantur: igitur aut propositio de futuro enuntiat rem fore, et sic est determinate vera; aut exprimit rem nõ fore, et est determinate falsa.

DeniusDeinde; quia si propositio affirmativa de futuro contingenti, verbi gratia, Petrus peccabit, non significat verum, nec falsum determinate, sed verum, vel falsum confuse; eo quod res futura enuntiata per huiusmodi complexionem sit indeterminata ad fore, et non fore; fieret, ut propositio negativa de futuro contingenti, quae est illius contradictoria, nimirum, Petrus non peccabit, non exprimeret verum neque falsum determinate, sed verum, vel falsum indeterminate, et confuse.

Ac proinde complexa de futuro contingenti propriam contradictionem praeseferre nequirent; cum una enuntiatio non inficietur quod altera affirmat, sed utraque enūtiatio anceps et quasi suspensa subsistat, nec propria subsit cōtradictio quousque altera verum, altera falsum determinate pronūtiet de praesenti.

Confirmatur; quia sequeretur quod propria contradictio tantum intercedere posset in enuntiationibus de futuro contingēti, quae utramque contradictionis partem ambiant; verbi gratia, Petrus peccabit, aut non peccabit; Petrus nec peccabit, neque non peccabit; quarum prior affirmativa erit vera, quia necessaria; secunda vero negativa erit falsa, quia impossibilis.

Sequela patet; quia lex contradictoriarum exigit, ut altera sit determinate vera, altera vero determinate falsa; si ergo cohaerere nequit determinata veritas, et falsitas, nisi complexionibus, quae utramque contradictionis partem, aut affirment, aut negent; ita et illis tantum enuntiationibus de futuro propria contradictio congruere posset.

7 Arguitur secundo; quia quando nunc fit de praesenti effectus contingenter enuntiatus de futuro, (verbi gratia, quando Petrus nunc peccat,) ostendit evidenter, prolatam enuntiationē de futuro, (verbi gratia, Petrus peccabit) fortitā fuisse determinatā veritatē; igitur si praedicta cōplexio fuit determinate vera ante tēpus praesens, etiā et ab aeterno nacta est veritatē; cū eadem militet ratio de tota duratione, quae anteiuit positionem realem futuri extra causas: nec aliud sit enuntiationem vendicare sibi veritatem determinatam, quam actu et in re veritatem nancisci.

Caeterum, quod sequatur ex veritate de praesenti veritas enuntiationis de futuro; sic constat. Quia veritas propositionis de futuro non incipit in eo instanti, in quo Petrus peccat; quin potius quodammodo desinit eius veritas de futuro, et incipit veritas illius de praesenti. Tum vel maxime; quia enuntiatio illa semper praeextitit suo obiecto conformis; eo quod re vera ita futurum sit, sicut per ipsam complexionem exprimebatur: igitur existentia rei de praesenti extra causas positae nō confert veritatem de novo, sed referat potius veritate, quae antea non innotescebat.

8 Arguitur tertio; quia enuntiatio de futuro contingenti, aut exprimit tantum indifferentiam rei ad esse, et non esse; atque adeo fieret, ut propositio affirmativa, et negativa, idem prorsus pronuntiatum importarent, si affirmativa enuntiaret indeterminationē rei ad essendū, et nō essendum, et similiter negatiua.

Aut propositio de futuro contingenti enuntiat aliud praeter indeterminationem rei ad fore, et non fore; et tale significatum nil aliud esse potest, nisi determinatum fore, aut determinatum non fore: Ergo propositio est determinate vera, aut determinate falsa, ex vi intrinsecae cōmensurationis suae ad obiectum futurum, vel non futurum determinate; etiam secluso quolibet proposito extrinseco Dei praedeterminantis.

Praeterea; si enuntiatio de futuro contingenti non exprimeret rem absolute futuram, sed indeterminatam ad fore, et non fore; sequeretur, propositionem illam, quae significat absolute rem fore, verbi gratia, (Petrus peccabit,) esse determinate falsam; eo quod asseueraret obiectum absolute futurū, quod tantum est indifferens ad fore et non fore.

Quae oppositio etiam urget in cōplexionibus negatiuis de futuro contingenti, quae enuntiant, rem non fore, verbi gratia, Petrus non peccabit; quia absolute negare futuritionem illius obiecti, quod est indeterminatum ad fore, et non fore, est absolute, et simpliciter falsum: ac proinde fieret, ut enuntiationes contradictoriae de futuro contingenti essent simul falsae.

9 Arguitur quarto; quia ex Aristotele, omnes propositiones uniuersales in materia contingenti, sive affirmativae, sive negativae, sunt determinate falsae; ut omnis homo peccabit mortaliter cras; nullus homo peccabit mortaliter cras; omnis homo curret; nullus homo curret.

Quo supposito sic premit oppositio; ergo contradictoria enunciatio particularis debet esse determinate vera; quare si ista propositio, (omnis homo peccabit mortaliter cras,) est determinate falsa, eius contradictoria particularis, scilicet, (aliquis homo non peccabit mortaliter cras) erit determinate vera.

Sed ad determinatam veritatem propositionis particularis de futuro contingenti exposcitur necessario determinata veritas alicuius enunciationis singularis de futuro contingenti; quia sicut falsitas propositionis uniuersalis affirmativae, cuius subiectum supponit distributiue, colligitur per descensum copulatiuum, ex eo quod aliqua singularis est falsa; ita et in enuntiatione contradictoria particulari negatiua, cuius subiectum supponit determinate, veritas eius debet ostendi per disiunctiuum descensum, descendendo ad aliquam singularem determinate veram, verbi gratia, (Petrus non peccabit mortaliter cras.) Sed ista enunciatio est propositio singularis de futuro contingenti; igitur assignari valet propositio de futuro contingenti determinate vera, ut intrinsecae enuntiationis suae importatae per verbū de futuro, seclusa qualibet praedeterminatione primae causae.

Deinde, ex eodem Aristotele loco citato, istud disiunctum, (Petrus peccabit; vel non peccabit,) est necessarium, et determinate verum; igitur importat veritatem ratione alicuius determinatae partis talis disiuncti. Sicut enim ad veritatem enuntiationis disiunctiuae exigitur quod altera pars sit vera; ita ad determinatam veritatem disiunctiuae enuntiationis exposcitur quod altera pars sit determinate vera.

Datur igitur complexio de futuro contingenti, quae determinatam sibi, aut veritatem, aut falsitatem vendicet; ac proinde et omnes enuntiationes de futuro contingenti determinatã veritatem, vel falsitatem sibi assciscūt: cum eadem ratio uniuersaliter de omnibus urgeat.

10 Ultima ratio est; quod Deus cognoscit futura contingentia, et reuelat ea per Prophetas; sed non apprehendit obiectum, quod non est determinate verum, illud enim, quod determinatã veritatem, seu intelligibilitatem nactum non esset, nec ab infiniti luminis praestantia apprehendi posset; sicut nec quod possibile, aut factibile non est, a divina potentia effici valet.

Propter istam rationem Soarez, et Vazquez autumarunt, determinatam futurorum veritatem ex principiis fidei colligi; sed qua ratione tale pronuntiatum intelligi debeat, constabit infra.

Textus Scoti, ex quo ad veram sententiam fundamenta paramus.

11 Praesentem controversiam apprime diluit Scotus, in 1 sententiar. distinct. 39. quaest. unica, §. Quantum ad secundum articulum dico, sub num. margin. 23. ubi inquit.

Viso de contingentia rerum quantum ad existentiam, et hoc considerando respectu voluntatis divinae; restat videre secundum principale, qualiter cum hoc stat certitudo scientiae eius.

Hoc potest poni dupliciter; uno modo per hoc quod intellectus divinus videt determinationem voluntatis divinae; videlicet illud fore pro (A) quia voluntas illa illud determinat fore pro eo; scit enim illam voluntatem esse immutabilem, et non impedibilem.

12 *Vel aliter; quia ista via videtur ponere quemdam discursum in intellectu divino, quasi ex intuitu determinationis voluntatis, et immutabilibilitatis eius, concludat hoc fore.

Potest poni aliter; quod intellectus divinus, aut offert simplicia, quorum unio est contingens in re; aut si offert complexionem, offert eam sicut neutram; et voluntas eligens unam partem, scilicet coniunctionem istorum pro aliquo nunc in re, facit illud determinate esse verum hoc erit pro(A.)

Hoc autem existente determinate vero; essentia est ratio intellectui divino intelligendi istud verum; et hoc naturaliter quantum est ex parte essentiae. Ita quod sicut naturaliter intelligit omnia principia necessaria, quasi ante actum voluntatis divinae, quia eorum veritas non dependet ab illo actu, et essent cognita ab intellectu divino, si per impossibile non esset volens: ita essentia divina est ratio cognoscendi ea in illo priori instanti naturae, quia tunc sunt vera.

Non quidem, quod illa vera moveāt intellectum divinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem; quia tunc intellectus divinus vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua; sed sicut essentia divina est ratio cognoscendi simplicia, ita et complexa talia. Tunc autem non sunt vera contingentia, quia nihil est tunc, per quod habeant veritatem determinatam.

Posita autem determinatione voluntatis divinae, iam sunt vera, videlicet pro illo secundo instanti; et hoc idem erit ratio intellectui divino, (quod erat in primo) intelligendi ista, quae sunt iam vera in secundo instanti, et fuissent cognita in primo instanti, si fuissent in primo instanti.

13 Exemplum; sicut si in oculo meo ex potentia mea visiua, esset unus actus videndi obiectum, qui semper staret; tunc si ab aliquo praesentante nunc sit iste color praesens, nunc ille, oculus meus videbit nunc hoc, nunc illud, et tamen per eādem visionem; tantummodo erit differentia in prioritate, et posterioritate videndi; propter obiectum prius, et posterius praesentatum.

Et si unus color fieret naturaliter praesens, et alius libere; non esset differentia formaliter in visione mea, quin ex parte sua oculus videret naturaliter utrumque; tamen contingenter posset videre unum, et necessario aliud, in quantum sibi unum fit praesens contingenter, et aliud necessario.

14 In eadem quaest. §. Ad tertium potest concedi sub numer. margi. 30. subiicit.

Ita in proposito; voluntas divina determinans fore aliquid ostensum ab intellectu, facit complexionem talem esse veram, et ideo intelligibilem; et ex hoc istud est praesens intellectui in ratione obiecti.

Et sicut voluntas potest facere istud volitum, et non facere; ita posset esse verum, et non verum: et ita potest cognosci, et non cognosci ab isto intellectu naturali.

Non quidem propter aliquam contingentiam, quae quidem sit prius in isto agente naturali; sed propter contingentiam ex parte obiecti, quod contingenter est verum propter actum voluntatis verificantis.

Explanatio textus; et confutatio Hurtadi, et Theodori Smisingii autumantium; complexionem de futuro contingenti esse essentialiter veram, aut essentialiter falsam; ubi asseritur enuntiatio in statu neutro de mente Scoti.

15 IN Quem textum, primo obseruandum est, fere omnes antiquos Theologos censuisse, futura contingentia determinatam veritatem, vel intelligibilitatem sortiri; ob quam certo, et infallibiliter apprehendi queant a divino obtutu. Quod pronuntiatum absolute spectatum omnino indubitatum esse debet, ut pote quod valde affine dogmati de fide astruenti, futura contingentia a Deo determinate cognosci; cum illud determinate praesciri non valeat, quod determinatam scibilitatem non nanciscitur.

Quare in hoc Vazquez, et Soarez cum schola Scoti nullatenus pugnant, quae complexis de futuro contingenti determinatam veritatem, ob praeeuntem divinae voluntatis determinationem, adscribit; sed cum Molina, qui futura a Deo determinate praesciri adseuerauit ob infiniti luminis divini pernicitatem supercomprehendentem conatus voluntatis creatae, esto quod futuris nulla determinata veritas inesset; quod inconsulte traditum est, et ab omnibus Iesuitis authoribus improbatur.

Totum ergo dissidium intercedit de radice, a qua haec determinata futurorum veritas hauriatur; an scilicet ab intrinseca commensuratione propositionis ad obiectum determinatam intelligibilitatem nactum, remoto praeeunte decreto absoluto divinae voluntatis? An vero talis veritas sic procedat ab extrinseco, ut spectata complexione de futuro contingenti cum omni ea intrinseca expressione enuntiativa, quae importatur per verbum de futuro; adhuc non concipiatur vera, vel falsa enuntiatio, quovique ab extrinseco, nimirum a libero divinae voluntatis decreto absoluto, et praeterminante, enuntiationi quasi apposititia veritas forinsecus accedat.

Ita ut si propositio non enuntiet obiectum sub ea mutatione obiectiva, et contractione, quam trahit a decreto absoluto praestituente per explicitum, et formale voluntarium, determinatum fore, aut determinatum non for e rei; nil enuntiet determinate verum, nec determinate falsum. Ita ut ad determinationem illius esse obiectivi, quod adsignetur ratio ex parte obiecti, a qua trahatur determinata veritas iudicii, non sufficiat quodlibet statutum Dei de praebendo concursu; sed decretum absolutum non involvens hypothesim a libero arbitrio purificandam.

16 Notandum deinde in textum, quem sub numer. 12. transcribimus; quod in scientia Dei respectu futurorum contingentium duo instantia, vel signa rationis contemplatur Scotus. Primum, quod anteuertit liberum divinae voluntatis propositum; alterum, quod subsequitur determinationem divinae voluntatis. In primo signo obiiciuntur comprehensioni divinae cōplexa ea, quorum termini ab intrinseco in compositionem conveniunt; cuiusmodi sunt termini complexionum necessariarum; verbi gratia, Homo est animal rationale, et sic de caeteris.

In qua rationis praesuppositione, si scientiam Dei ambientem futura contingentia velimus; non spectabit illa, ut determinate vera, vel contracta ad alteram contradictionis partem, sed ut neutra ad utrumlibet; quousque decedentibus in segundo signo rationis, absoluto divinae voluntatis proposito, trahat complexum illud a non esse determinate veri, seu intelligibilis, ad esse talis.

Quo fit, ut spectatā intrinseca enuntiatione complexionis de futuro, et oppositione ea, quam gerit cum alia contradictoria complexione de futuro, (quae omnia versat mens Dei apud Scotum pro illo signo rationis, quod praecedit decretum,) adhuc complexa illa non sint substrata determinatae veritatis, vel falsitatis; sed tantum neutra, seu indeterminata ad veritatem, vel falsitatem, quae illis cohaeret ob decretum subsequens.

17 Quare, cum sit indubitatum apud Scotum, ut in sequenti articulo latius constabit, id quod praemisimus de statu neutro enuntiationis de futuro contingenti ante absolutum, et inimpedibile divinae voluntatis propositum, etiam data contradictoria enuntiatione in huiusmodi complexionibus ante efficacem determinationem divinae voluntatis; et apud Vazquez, caeterosque Iesuitas Authores, veritas determinata, vel falsitas enuntiationum de futuro contingenti a contradictoria oppositione istarum enuntiationum petatur; est cur miremur, quod Vazquez a se stare Scotum pronutiet, eo apparatu verborum, nisi vel ipse allucinetur, vel nos in media luce caecutire velit.

Unde infertur ab Scoto defecisse Theodorum Smisingium, tomo 1. de Deo uno, tractatu 3. disput. 1. de Attributis Dei transcendentibus. Quaestio. 2. numer. margin. 33. ubi sequutus Petrum Hurtadum censet; enuntiatione de obiecto non necessario, aut contingenti, esse essentialiter veram, aut essentialiter falsam; ita ut veritas, aut falsitas sit de quidditate enuntiationis. Quo dato, implicaret enuntiatio in aliquo signo rationis sub statu neutro; de quo nos late supra agentes contra Hurtadum in controu. 3. de Veritate Dei in essendo, ar. 2. a nu. margi. 4. usque ad 10. inclusiue.

Quare et consequenter, sub numer. marg. 9. docuimus; quod licet veritas sit essentialis, et quidditatiua scientiae Dei, quo ad esse formae vitalis, et intrinsecae; non tamen quoad extensionem, et terminationem eius ad obiectum contingens. Simili ratione, qua operationem quamlibet liberam Dei, necessariam quoad esse vitale, et intrinsecum asserimus; liberam vero, aut contingentem, per comparationem, vel extensionem eius ad obiectum contingens. Quia sicut ita Deus praescit, Petrum taliter se libere habiturum, quod potuit tale obiectum non praescire, si Deus non decreuisset tale obiectum ad futuritionem contrahere; ita conformitas ad tale obiectum sub tali immutatione obiectiva, non est de quidditate scientiae Dei: siquidem tolli posset illa sicuitas, ablato obiecto pro nutu Dei aliter praestituente circa obiecti futuritionem, aut nõ futuritionem.

Sed instabis; quod scientiae visionis, (inquantum visionis,) contradicit aliter se habere circa obiectum taliter immutatum, quia alias Deus falli posset; ergo scientiae visionis est essentialis, et quidditatiua, veritas inquantum exprimit conuotationem, et comparationem ad tale obiectum simpliciter contingens, et tantum ex hypothesi necessarium.

Respondeo; quod quando asseritur scientia visionis essentialiter conformis obiecto taliter immutato ad futuritionem, iam involvitur sensus cõpositus talis scientiae, ut extensae ad obiectum; quae extensio est simpliciter contingens, et solum necessaria ex hypothesi. Qualiter enuntiatio de complexo contingenti dum componitur; obiecto, non futuro, sed praesenti (verbi gratia, Petrus currit, currente Petro,) asseri potest necessario, et essentialiter conformis, prout componitur tali conformitati in sensu composito; sicut et homo, qua albus, essentialiter est albus.

Ideo tamen conformitas illa iudicii creati cum obiecto necessario ex hypothesi, non est de essentia iudicii; quia perstante eodem iudicio, potest tolli talis conformitas sicut et obiectum contingens; unde et prouenit, ut iudicium creatum falli queat, si mutato obiecto, non varietur assensus, et iudicium circa obiectum. Non est igitur obiectum taliter se habens de essentia iudicii, licet sit de quidditate iudicii, ut veri; quia licet sit de essentia iudicii creati extendi, et comparari ad obiectum per transcendentalem habitudinem; sed non est de quidditate assensus, quod obiectum taliter se habeat; qualiter per iudicium exprimitur; quo fit, ut perstante eodem assensu quoad substantiam, et mutato obiecto, destrui queat accidens iudicii quod est veritas, manente substantia actus.

In Deo autem nulla necessitas existit comparatio, seu extensio scientiae, et volitionis suae ad obiectum contingens; quare sicut accidit scientiae, et volitioni divinae, quod extendatur, et terminetur ad connotatum contingens, ita et accidit veritas scientiae, sub ratione illa, sub qua connotat obiectum contingens. Quia tolli posset ea connotatio conformitatis ad obiectum, si Deus tale obiectum ad futuritionem non immutasset; licet ex hypothesi comparationis scientiae ad obiectum contractum ad futuritionem, (sub qua connotatione appellatur scientia visionis,) ita implicet non cõformari obiecto, quod videt, sicut implicat, iudicium creatum, (ut compositum veritati, et conformitati ad obiectum,) non esse verum et conforme. Est igitur essentialis veritas scientiae divinae, ut extensae ad obiectum contingens; sed accidit scientiae Dei quod extendatur ad obiectum contingens; in quo dissidet a iudicio creato, cui licet sit essentialis connotatio, et extensio ad obiectum contingens, quod exprimit; sed ipsimet extensioni, seu tendentiae in obiectum accidit conformitas ad obiectum, vel veritas: unde prouenit, ut iudicium creatum falsificetur.De quo adi Subtilissimi Scoti pronunciata a nobis transcripta, explanata infra in hac distin. de Scientia contingentium absolutorum, arti. 7. sub num. 28. et 29. praecipue illa verba, ex 1. sen. distin. 39. quaestion. unica sub num. 27.

Non enim sequitur; Deus non potest decipi, et A potest non fore; ergo Deus non scit, A fore. Sed sequitur; quod nō necessario scit, A fore.

Quod apparet, quia si intellectus meus semper sequeretur mutationem in re, ita quod te sedente opinarer te sedere et te surgente, opinarer te surgere, non posset decipi.

Et post pauca. Licet intellectus divinus non sequatur res sicut effectus causam, tamen concomitans est ibi, quod sicut res potest non esse, ita intellectus divinus potest nosseire; et ideo nunquam sequitur, quod intellectus divinus cognoscat rem aliter quam est.

Unde prouenit ea absimilitudo inter iudicium divinū et creatum, quā praemisimus, quod cū iudicium, creatum pēdeat ab obiecto tāquā a causa, ideo essentialis est indicio cōparatio, et extensio ad obiectum; licet nō sit de quidditate iudicii, quod obiectū ita se habeat, sicut repraesentatur per iudicium, unde etiam accedit, ut iudiciū creatū falsificetur, mutato obiecto.

Quod implicat iudicio Dei; quod sicut non spectat obiectum ut causā sui, ita nec est de essentia iudicii comparatio, et extensio exercita ad tale obiectum; et ideo ablato obiecto non manet in Deo extensio, et comparatio exercita ad obiectum, quae falsificetur obmutationem obiecti; sicut in creatis manet comparatio, et extensio iudicii ad idem obiectū, variato obiecto et ideo falsificatur iudicium.

Quod, ut defaecate enodem, expendantur illa Scoti verba sub n. 11. a nobis proposita.

Intellectus divinus videt determinationem voluntatis divinae, videlicet illud fore pro, (A) quia voluntas illa illud determinat fore pro eo; scit enim illā voluntatem esse immutabilem, et non impedibilem.

Quae verba enucleate demonstrāt quantum Scotus dissideat ab illis authoribus, qui enunciationibus de futuro contingenti determinatam veritatem adscribunt absque praeeunte decreto absoluto efficaci, et inimpedibili; ut potequod nullam involvat cōditionem ex parte obiecti ob coopearationem voluntatis creatae. Si enim Scotus agnouisset determinatam veritatem, seu intelligibilitatem in futuro assensu libero voluntatis creatae; quae non consisteret in mutatione obiectiva erumpente a decreto absoluto, eam reddidisset rationem ex parte obiecti, ob quam obtutus Dei ad huiusmodi futurum terminari posset.

Talis enim veritas determinata esset proxima ratio ex parte obiecti scientiae futurorum; nec decretum Dei (esto quod assignari posset ratio sufficiens huiusmodi praescientiae) pronūtiaretur ratio proxima ex parte obiecti terminationis divinae cognitionis in futurum contingens, sed tātū remota; quatenus esset causa seu principium determinatae veritatis, vel intelligibilitatis entis futuri.

18 Caeterum, quod suppositis scholae Iesuitarum principiis, asseri nequeat decretum Dei sufficiens ratio, (etiam remota,) scientiae futurorum; sic evidenter demonstro. Quia ipsi uno ore explodunt decretum absolutum, et inimpedibile non involvens conditionem ex parte obiecti, quod antecedat veritatem seu determinatam intelligibilitatem consensus liberi; contendunt enim, huiusmodi efficax divinae voluntatis propositum iura libertatis prosternere; quare tantum concedunt decretum conditionatum seu involvēs cōditionem ex parte cooperationis causae creatae.

Quo supposito; euidēs est, tale decretum, non esse sufficiens medium ex parte obiecti ad infallibiliter apprehendendum consensum liberum voluntatis creatae. Quia esto quod inspiciat Deus liberum illud decretum involvens conditionem cooperationis causae creatae; non callet determinatum fore consensus liberi, nisi purificetur conditio, vel quod in idem recidit, nisi apprehendatur cooperatio voluntatis creatae. Cum autem talis cooperatio sit futurum contingens, et praescirinequeat in decreto, quod non habet rationem praeuii ad cooperationem illam, inimpedibiliter efficacitate sua inferentis talem cooperationem; sed potius propositi involventis conditionem cooperationis causa creatae(id est volo conversionem Petri; si Petrus consentiat,) reliquum est, ut talis cooperatio creatae voluntatis, non in decreto Dei, (quod apud istos Authores non asseritur cum vi inimpedibili illatiua talis cooperationis,) sed in se ipsa, seu in veritate, et intelligibilitate determinata eius spectanda sit, et non aliter.

Igitur Scotus, qui solum inimpedibile decretum Dei assignat rationem sufficientem praescientiae futurorum; ut liquet ex illis verbis; Scit enim illam voluntatem esse immutabilem; non impedibilem: nulla ratione Iesuitarum placitum tutari potest.

Aliae obseruationes in textum, et expugnatio placiti recentiorum deficientium a doctrina Scoti.

19 QUARE manifeste a consequentia doctrinae defecit Vazquez, 1. part. disput 65. capit. 2. dum asseuerauit; decretum Dei esse rationem sufficientem, quamuis remotam, praescientiae futurorum. Cum ipse author saepe improbet decretum de futuro consensu creatae voluntatis, quod absolutum sit, seu non involvens conditionem ex parte obiecti; et decretum importans conditionem, (si voluntas creata consentiat) sit medium insufficiens ad apprehensionem liberę cooperationis, ut liquido patefecimus.

Unde, apud Scotum, nulla alia veritas in complexione contingenti afferenda est, nisi ea, quae tanquam extrinseca denominatio relinquitur a decreto absoluto; ita ut ista enuntiatio, Petrus curret, nulla alia ratione sit vera, seu determinate intelligibilis, nisi quia efficaciter volita, et hauriens mutationem obiectivam cum habitudine ad futuram existentiam a proposito Dei absoluto, et inimpedibili. Si autem illa voluntas Dei de existentia futuri involveret conditionem cooperationis voluntatis creatae non esset immutabilis, sed impedibilis ob nutum appetitus creati non cooperantis; contra expressum Scoti testimonium docentis; scire Deum, voluntatem suam, (quae est medium ex parte obiecti iudicii infallibilis circa futura,) esse immutabilem, et non impedibilem.

20 Unde meo iudicio habendi sunt in hac re manifesti Scoticae disciplinae desertores, Hugo Cauellus Scoti scholiator, in 1. distinct. 39. quaestion. unica, ad numer. margi. 23. et Philippus Faber, in 1. sententiar. distinct. 39. quaestion. unica, disp. 54. num. marg. 51. qui eam voluntatem, a qua Scotus determinatam veritatem futurorum producit, non absolutam, sed importantē cõditionem cooperationis causae creatae pronunciant.

In quo patenter a castris Scoti deficiunt; tum quia Scotus illam voluntatem ubique vocitat inimpedibilem; tum, quia serio et ex instituto referans veritatem futuri contingētis, non assignauit, futura in se ipsis, seu in illorum propria veritate attingi, sed in solo decreto. Si autem decretum involveret conditionem creaturae non praedeterminatae ad infallibilem assensum, cooperatio creaturae in se ipsa inspici deberet; ac proinde et propriam veritatem nancisci, cum in solo divinae voluntatis statuto apprehendi non possit; ut ostendimus.

Quod qua sit ex diametro Scoto adversum, propalant verba textus, quem transcribimus sub n. 14.

Voluntas divina determinans fore aliquid ostensum ab intellectu, facit cōplexionem talem esse veram, et ideo intelligibilem; et ex hoc istud est praesens intellectui in ratione obiecti: et sicut voluntas potest facere istud volitum, et non facere, ita posset esse verum, et non verum.

Quid apertius, si a sola voluntate, et statuto Dei petat determinatam intelligibilitatem futuri, non expectata scientia cooperationis liberi arbitrii?

21 Praeterea; elucidationem exposcunt illa verba textus, num. 12.

Non quidem, quod illa vera moveãt intellectum divinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem; quia tunc intellectus divinus, vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua.

Ubi subobscure loquutus videtur Scotus, dum aucumat; quod nullum complexum necessarium potest movere intellectum divinum; alias vilesceret mens Dei, si pateretur ab alio, quam ab essentia sua. Nec enim facile constat, quid sit, iuxta Scoti phrasim, intellectum Dei pati ab obiecto creato, si istud praeseferret intelligibilitatem motiuam respectu intellectus divini?

Quae verba usurpanda sunt iuxta ea, quae in praesenti controversia generali de scientia Dei, exarauimus in distinct. 1. art. 2. de Scientia Dei comparata ad creaturas possibiles, praecipue sub numero margin. 11. ubi ostendimus, repugnare illimitationi apprehensionis divinae, ut spectare queat aliquod verum creatum primo, et per se, tanquam rationem motiuam terminationis scientiae divinae in obiectum creatum; alias enim specificaretur divina intuitio, ac proinde, et dependeret ab obiecto creato; quod iuxta placitum Scoti esset pati mentem Dei a vero participato, et vilescere.

Nec enim in alio sensu accipi potest, ly pati a complexione necessaria; cum propositio necessariae veritatis, ut anteit divinum decretum, nil aliud sit quam non repugnantia talis complexionis terminorum ad existendum; cui suppetere nequit, (cum sit merum ens negatiuum,) nec vis ad immutandam intentionaliter mentem creatam. Ali, quae loco citato ex instituto premimus.

22 Ultimo obseruandum; in illa verba textus sub n. mar. 13.

Et si unus color fieret naturaliter praesens, et alius libere; non esset differentia formaliter in visione mea; quin ex parte sua oculus videret naturaliter utrunque.

Ubi insinuatur recta intelligentia illius communis pronuntiati Theologorum aucumantium, scientiam visionis esse liberam; et ideo distinctam a scientia simplicis intelligentiae, quae est naturalis et necessaria apprehensio sui obiecti. Asserit enim Scotus, utramque scientiam, et quae anteit decretum divinae voluntatis in primo signo; et quae in secundo signo subsequitur decretum; esse apprehensionem formaliter, et intrinsece necessariam, quantum ad praedicatum vitalis apprehensionis obiecti.

Inquantum vero scientia extenditur ad obiectum, etiam non est ipsa scientia quasi ratio practica suae extensionis vel comparationis ad obiectum taliter immutatum, sed mera quaedam speculativa intuitio illius obiectivi mutationis, quae a proposito libero accepta est. Unde talis scientia non asseritur prima ratio suae extensionis ad obiectum simpliciter contingens, et necessarium ex hypothesi, sed praemittens extensionem liberam decreti ad obiectum; qua extensione decreti praemissa, accedit necessaria comparatio scientiae ad illud obiectum simpliciter contingens, et necessarium ex hypothesi.

Quod elucidat Scotus appositissimo exemplo corporeae visionis; si enim oculus sortiretur ea apprehendendi rationem in forma intuitionis, quae decurrentibus obiectis semper staret, eiusque capacitatis, et sufficietiae repraesentatiuae ut quodcũque obiectũ exprimere posset; et illi obiiceretur aliquod obiectũ necessario, aliud vero libere, utrumque obiectum necessario repraesentaret vi suae causalitatis intrinsecae et formalis; licet expressio obiecti libere applicati asseri posset libera obiective, et praesuppositiue, ob obiectum, quod libere, et non necessario, illi obtutui obiiceretur.

Sic Deus, vi eiusdẽ illimitatissimiatque apprehẽsiui, utrumque genus naturalis, et cõtingẽtis obiecti, complectitur necessario et naturaliter, quãtũ est ex parte actus sciẽdi; licet sciẽtia visionis futurorum dici possit libera obiective, et praesuppositiue, eo quod obiectum illius a divina voluntate ita libere proponatur, quod proponi non posset, cum tota ratio determinatae intelligibilitatis futurorum petatur ab absoluto divinae volũtatis proposito: attamen ex hypothesi obiectivae mutationis, quę libere a decreto relinquitur tale esse obiectivum necessario a scientia visionis inspicitur.

Non ergo scientia visionis est formaliter libera, inquantum refertur ad vim intelligendi, quae est facultas, et praedicatum omnino necessarium in Deo; sed est libera praesuppositiue, et quasi denominatiue quatenus praesupponit decretum tanquam medium ex parte obiecti, vel suppeditans ipsi scientiae medium, in quo obiectum talis scientiae praesciatur a Deo. Quia ut alibi saepe ostendimus, respectu futurorum contingentium medium in quo, non est solum attributum potentiae, vel solum attributum voluntatis inquantum exprimit praedicatum necessarium in Deo, sub qua ratione voluntas, vel potentia coniungitur vice speciei ad scientiam creaturarum possibilium; sed ipsamet voluntas, vel potentia, inquantum adiungitur determinationi liberae, obit munia speciei impressae et medii ex parte obiecti ad scientiam visionis respectu futurorũ cõtingentium.

Ex qua litera Scoti etiam manifeste patet contra Thomistas aliquos; scientiam visionis non esse practicam, nec causam obiecti, sed speculativam intuitionem eius. Quod vel liquido patescit; tum ex analogia obtutus corporei, qua utitur Scotus ad aperiendam terminationem scientiae visionis in obiectum; cum inspectio visus corporei mera speculatio sit.

Tum vel maxime; quia terminationem scientiae visionis ad obiectum vocat Scotus necessariam formaliter, et solum praesuppositiue, et obiective liberam; seu liberam, quia intueatur obiectum libere immutatum, et simpliciter contingens, licet sit necessarium secundum quid, ex hypothesi decreti.

Si autem scientia visionis sit praedicatum necessarium in Deo formaliter et intrinsece, apud Scotum, et solum praesuppositiue, et obiective liberum; sequitur quod tale praedicatum non sit ratio formalis agendi ad extra, nec tendat in obiectum ut illud immutet physice; eo quod apud Scotum, nullam causalitatem realem, nec intentionalem exerceat Deus ad extra nisi per principium agendi formaliter liberum. Ob quam rationem in controversia nona de Visione Dei, distinct. 2. articul. 2. ostendimus de mente Scoti, voluntatem Dei concurrere vice speciei ad visionem beatificam, et non ipsam Deitatem immmediate, eo quod sit praedicatum necessarium in Deo.

Accurata ad rem Aureoli obseruatio; et optima ratio pro nostra sententia inficiante determinatam veritatem futurorum contingentium in se ipsis.

23 OPtimam probationem indeterminatae veritatis futurorum producit Aureolus neruose, et subtiliter; ex eo quod ante instans productionis subiaceat indifferentiae principii prorsus indeterminati ad utrumlibet; sic igitur habet in praecitata dist. 38. artic. 3. §. Sed his non obstantibus. Ubi enucleate expendit quidquid de veritate futurorum censuerit antiqua Theologorum schola.

Considerandum; quod veritas propositionis sumitur ex entitate rei, quia veritas signi sumitur ex conditione signati; unde ab eo, quod res est; vel non est dicitur oratio vera, vel falsa, ut patet in praedicamentis.

Constat autem quod contingens ad utrumlibet nullam determinationem habet ad alterum ex ordine ad suas causas; causae namque illud respiciunt, sub omnimoda indifferentia; tunc ergo primo determinatur contingens ad utrumque, quando actualiter ponitur, et existit.

Actualitas autem, quae dat contingenti determinationem, potest referri ad omne instans praecedens, et distans in ante; vel ad omne instans succedens, et distans per posterius ab ista actualitate.

Dat ergo actualitas determinationẽ cõtingẽti in quolibet instãti sequẽte actualitatem tatem, quamuis non sit in illis instantibus; unde semper est determinate verum, quod talis actualitas fuit; non dat autem sibi determinationem pro aliquo instanti praecedēte; unde nunquā est determinate verum, quod ait.

Trahitur enim determinatio, quam dat actualitas contingenti, ad instantia subsequentia; non autem ad instantia praecedentis.

24 Cuius ratio est; quia actualitas respectu futurorum sequentium ponit contingens extra suas causas; unde non remanet infra causalitatem alicuius, nec cadere potest super ipsum activa potentia.

E converso autem in omnibus instantibus, quae praecedunt; relinquit actualitas ipsum contingens infra causalitatem, et potentiam suorum principiorum illa autem sunt ad utrumlibet, et indeterminata: et per consequens determinatio ortum habens ab actualitate, trahi non potest ad instantia, quae praecedunt.

25 Potest etiam alia ratio assignari magis immediata; quia quando aliquid oritur ex aliquo, sequitur ipsum; et non praecedit. Determinatio autem contingentis oritur ex actualitate, ut dictum est; ergo non potest determinatio illa poni pro instantibus praecedentibus actualitatem, sed pro sequentibus.

Sic ergo cum natura contingentis omnino indeterminata sit pro quolibet instanti praecedente suam existentiam actualem; necessario utraque pars contradictionis absque ulla determinatione sibi debetur pro tunc.

26 Et ideo nulla propositio est vera, nisi qua claudit utramque partem contradictionis sub indifferentia, et disiunctim; quae vero determinate alteram partem exprimit, non est vera, nec etiā falsa; quia si falsa esset, pars opposita esset determinata.

Et hinc est; quod haec propositio vera est; Sortes erit, vel non erit; et ista falsa, Sortes erit, et non erit; et ista vera; aliquod istorum indeterminate eueniet; quia scilicet Sortes erit, vel non erit; et ista falsa; scilicet quod neutrum determinate eueniet.

27 Ex qua Aureoli doctrina diluitur, et corruit prorius fundamētū Soarii, et asseclarum autumantium, quod sicut actualitas rei, ut connotat instantia subsequentia effectionem eius, sibi vendicat determinatam intelligibilitatem sub denominatione entis praeteriti; ita ut trahitur ad instantia praecedentia productionem illius, nanciscitur determinationem, seu necessitatem ex hypothesi sub denominatione entis futuri.

Praedictam enim ficuitatem tanquā friuolam valide impetit Aureoli oppositio; quia ideo res, ut cōnotat durationem subsequentem instās extractionis rei ab eminentis causae, et ut vocatur praeterita, retinet determinatā rationem veri, aut scibilis; quia post effluxū a virtualitate principii, nō remanet infra potētialitatem causę omnino indeterminatę ad utrūlibet; ac proinde nō redolet eam indeterminationē principii indifferentis ad utrumlibet, cui ex integro subiiciatur.

E contra vero res, ut retrotrahitur ad instantia, quae anteeunt effectionem eius, licet concipiatur sub quacunque ratione necessitatis ex hypothesi; sicut afferi non debet non supposita, aut subiecta indifferentiae, et indeterminationi causae liberae, et infra potentialitatem eius, ita nec eam indeterminatiouem effugere, quam sibi vendicat causa libera plene subdēs suo dominio et potestati elicitiuae influxū, quē intra eminētiam praehabet pro tota ea durationis praesuppositione, quae anteuertit instās effectionis futuri prodeūtis a causa indeterminata ad utrumlibet.

28 Unde; quia Aureolus insectatus est decretū absolutū et inimpedibile, a quo petitur ab Scoto determinata scibilitas futuri cōtingētis; ita et cōsequēter inficiatus est determinatā futuritiōnem praeferentem necessitatē ex hypothesi, quae non subiternatur contingentiae; eoquod subiaceat futurum causae, nec ab extrinseco, nec ab intrinseco praemotae, seu contractae ad alterā contradictionis partem, sed prorsus indeterminatae ad utrumlibet.

Quare, assignato quolibet fore, et sub quacunque necessitatis suppositione, sicut talis necessitas non submitti nequit principio prorsus indifferenti ad utrumlibet ante instans productionis rei; ita nec vitare indifferentia ad non fore, quae ex subiectione ad principium indeterminatum et amplius; ac proinde, nec suppeditare medium ex parte obiecti scientiae alicuius, quae sit ultra coniecturam.

Pro plena tamen Aureoli elucidatione, expendenda sunt illa verba, ex numer. 24. quae primo obtutui aliquid insinuant caliginis. Actualitas respiciens futurum sequentium ponit contingens extra suas causas; unde non remanet infra causalitatem alicuius, nec cadere potest super ipsum activa potentia. Ubi per futura sequentia actualitatem intelligit Aureolus futura contingentia non in statu futuritionis, dum latent intra eminentiam causarum; sed futura post realem emanationem eorum a suis principiis; sive ipsa obiecta realiter existant de praesenti, per durationem realem, sive praeextiterint realiter, et iam destructa sint, et abierint in nihilum; ut sic non importent determinationem, et actualitatem, quae exigitur ad verificandam enuntiationem de praeterito; quod exprimunt illa praecedentia verba Aureoli.

Dat ergo actualitas determinationem contingenti in quolibet instanti sequente actualitatem, quamuis non sit in illis instantibus; unde semper est determinate verum, quod talis actualitas fuit.

---

Firmae ex Aureolo confutationes veritatis determinatae complexionum contingentium ex vi comparationis ad obiectum, seclusa immutatione, quae hauriatur a decreto absoluto.

29 Quibus praestitutis; dicendum est, futura contingentia, semoto decreto absoluto praeeunte determinatam scibilitatem futurorum; nullam determinatam veritatem, aut falsitatem sortiri. Sic omnes Theologi, exceptis Suarez, Vazquez, et aliis; qui novum illud placitum de determinata veritate futurorum in seipsis excogitarunt, ad vitandam absolutam determinationem divinae voluntatis anteuertentis consensum causae liberae.

Quod autem nostrum assertum, fuerit dogma omnium Theologorum ante tempora Ludovici Molinae, (quotique id expresse testatur Scotus, Discipulus, et amictius constabit ex sequentibus articulis. Est etiam perspicua Thomistarum consensio, qui no autumant, futura contingentia in coexistentia reali illorum ad aeternitatem, praefiniti; nec hi, quibus ita coexistentia realis minus arridet, confugiunt ad praedeterminationem causarum. Nullus tamen ex antiquis Theologis citari valebit, qui pronuntiet, futura contingentia a Deo cognosci in se ipsis, vel in veritate illorum determinata, semoto decreto; a quo peratur omnimoda determinatio obiectiva, seu absoluta contractio ad alteram partem contradictionis; consentit etiam Aureolus, quatenus licet neget coexistentiam realem futurorum in aeternitate, et etiam praedeterminationem insectetur, improbat tamẽ veritatem determinatam futurorum.

Et suadetur nostrum assertũ; quia notitia comprehensiua, sicut exhaurit obiectũ secundum omnem rationẽ scibilitatis suae; ita nec illud inspicere valet, nisi iuxta modum suae veritatis. Atqui implicatoria est quaecumque ratio necessitatis ex hypothesi in intunro consensu, quae prostrahitur ad mõtẽtia antecedentia instans suae productionis, non sit infra potentialitatem causae liberae; ita ut pleno iure nocadaet supra huiusmodi influxum potentia activa, tam ab intrinseco, quam ab extrinseco indeterminata ad agendum, apud oppositae sententiae assertores: igitur implicatoria est aliqua scientia, quae non sapiat eam contingentiam ad non fore, quam retinet obiectum utera eminentia causae, cui plene subiacet.

Si occurras; quod Deus non cognoscit haec futura, ut existunt intra potentialitatem causae liberae.

Contra; igitur non callet Deus futurum iuxta rationẽ suae propriae scibilitatis; ac proinde, et deceptionem pateretur, dum inspicit ut extra potentialitatem causarum id, ad quod pleno iure se extendit potestas activa causae liberae indeterminatae ad utrulibet.

Deinde; illa non est necessitas ex hypothesi, quae intra determinationem infallibilis futuritionis essentialiter imbibit indifferentiam, seu potestatem ad non fore; sed quaelibet suppositio futuri consensus, qua anteit instans pullulationis a causa indifferenti, non substerni nequit principio prorsus indeterminato ad dissentiendum; igitur essentialiter importat contingentiam ad non fore.

30 Si dicas; Deum non spectare futura, ut infra potentialitatem suarum causarum; sed secundum illud esse determinatum, et actuale, quod hauriunt a causis pro illo instanti suae productionis.

Contra; illa actualitas futuri, ut trahitur ad durationem, quae praecedit effectionem rei, et ut apprehenditur a Deo in statu futuritionis; sicut non concipitur ut actu prodiens a causa, sed ut proditura sub tali temporis differentia, ita nec inspici valet ut nõ subdita principio prorsus indeterminato. Igitur cadit potentia activa indeterminata supra consensum liberum, ut est obiectum scientiae divinae; atque adeo concipitur ut infra potentialitatem causae indifferentis ad utrumlibet: ac proinde est impossibilis futuritio, quae fortiatur determinationem infallibilem, seu necessitatem ex hypothesi, suppositis adversariorũ principiis.

Id enim obtinet illa oppositio Aureoli neruos habens, transcripta sub n. 25. Quando aliquid oritur ex aliquo, sequitur ipsum; et non praecedit. Determinatio autem contingentis oritur ex actualitate, ut dictum est; ergo non potest determinatio illa poni pro instantibus praecedentibus actualitatem, sed pro sequentibus.

Quia apud adversarios tota actualitas, et determinatio veritatis propositionis de futuro (inquantum opposita potentialitati et indeterminationi futurorum in suis causis indifferentibus ad utrulibet) accipitur ab actualitate et determinatione propositionis de praesenti, ut liquet ex fundamentis oppositae sentetiae, praecipue ex n. 1. et 7. Tum etiam, quia talis determinatio nec petitur a causis indifferentibus ad utrumlibet; neque a principio extrinseco determinante, aut praedeterminante, cu omnem praedeterminationẽ ablegent oppositi placiti assertores; reliquũ ergo est, ut talis determinatio hauriatur ex contractione propositionis de praesenti, vel actualitate determinata obiecti propositionis de praesenti.

Quo supposito premunt Aureoli pronunciata. Quando aliquid oritur ex aliquo, sequitur ipsum; et non praecedit. Non potest determinatio illa poni pro instantibus praecedentibus actualitatem, sed pro sequentibus.

Quia si tota determinatio huius enunciacionis, Petrus peccabit, accipitur ab actualitate, et contractione huius complexi de praesenti, Petrus peccat; igitur implicat quod cõcipiatur enuntiatio de futuro, ut determinate vera, quin praecõcipiatur enuntiatio de praesenti, ut de praesenti, et ut extracta ab eminentia causarum; cum propositio de futuro non referat determinationẽ obiectivam, quae valeat esse mediũ ex parte obiecti, nisi contrahatur potẽtia licas eius per actualitatẽ propositionis de praesenti.

Igitur, ut cõcipiat Deus propositionem de futuro ab aeterno; praeconcipit illam ut de praesenti ab aeterno; ita ut pro quolibet nũc vel signo aeternitatis cõnotatis decursum temporis, sit verũ dicere, quod Petrus nunc peccat; siquide propositio de futuro nõ importat cõtractionẽ obiectivã, quae suppeditet mediũ ad praesciẽtiã infallibilem, nisi inquantum contrahitur a propositione de praesenti et extracta ab eminẽtia principii potentialis, et indifferentis ad utrumlibet. Ergo aut patitur deceptionem Deus, dum introspicit ut praesens actu in illo nunc, quod non est praesens, sed futurum pro nunc, et signo sequenti; aut concipit obiectum non ut praesens, sed ut futurum; ac proinde ut potẽtiale et subiacẽs cõtingentiae ad fore, vel non fore, fiquide tota determinatio futuri trahitur a propositione obiectiva de praesenti, et non cognoscitur ut praesens actu, id quod actu non est, sed erit de futuro. 31 Unde infertur; ut contradictionem involvat necessitas ex hypothesi in effectu libero pro omni ea duratione, pro qua cadere valet super ipsum potentia activa omnino indeterminata ad utrumlibet, qualis est uniuerfus futuritionis status; si causa libera talis futuri non determinetur ad alteram partem contradictionis a decreto absoluto. In quo vim facit, et pedem figit Aureolus sub sub n. 24. trascriptus.

In omnibus instantibus, qua praecedunt, relinquit actualitas ipsum contingens infra causalitatem, et potentiam suorum principiorum; illa autem sunt ad utrumlibet, et indeterminata: et per consequens determinatio ortum habens ab actualitate, trahi non potest ad instantia, quae praecedunt.

Si autem instes, retorquendo Aureoli oppositionem contra nostram sententiam; in qua etiam verum habere debet, quod futura, pro tota suae durationis anterioritate, submittantur causae liberae indifferenti ad utrumlibet.

Respondetur; quod apud Scotum contrahitur creatae voluntatis indifferentia per absolutum propositum Dei, ut talis volitio efficax obit functionem usus ad extra, seu causalitatis facultatis exequutiuae Dei. Quo fit, ut futurus consensus voluntatis creatae non praesciatur a Deo ut infra potentialitatem principii prorsus indeterminati, sed contracti ad alteram partem contradictionis ab extrinseca determinatione divinae voluntatis; quod autem huiusmodi compositio extrinseca decreti efficacis cum voluntate creata non laedat libertatem; persequemur in art. sequenti.

Altera ratio pro nostra sententia contra determinatam veritatem futurorum in se ipsis.

32 Altera nostrae sententiae confirmatio eruitur ex textu Scoti, quem subiecimus, sub num. 12. quia enuntiationes contradictoriae de futuro contingenti, verbi gratia, Sortes curret, Sortes non curret, apprehenduntur a Deo ante absolutum divinae voluntatis propositum, non ut determinatam veritatem, aut falsitatem nactae; sed sub statu neutro ad veritatem, vel falsitatem. Igitur complexio de futuro contingenti, vi intrinsecae commensurationis suae ad obiectum Futurum, (semoto praeeunte absoluto proposito divinae voluntatis) non sibi vendicat veritatem, aut falsitatem determinatam.

Pronuntiatum Scoti, quod nimirum enuntiationes de futuro contingenti ante absolutum decretum divinae voluntatis concipiantur sub statu neutro, firmatur sic.

Omne ens futurum, qua importat futuritionem, non est ens a se, seu a sua quidditatiua ratione non extrahitur a mera collectione possibilium ad seriem futurorum; igitur immutatur ad determinatam futuritionem a prima causa.

Sed haec obiectiva mutatio peti non debet a prima causa, ut subest attributo scientiae anteuertentis liberum decretum; cum talis scientia sit praedicatum omnino necessarium, a quo trahi nequeat mutatio ad futuritionem, quae non sit simpliciter necessaria, et tolles libertatem; igitur talis obiectiva mutatio ad fore hauriri debet a forma essentialiter libera; qualis est efficax et absoluta Dei volitio.

33 Istam probationem nobis instillat Scotus in 1. distin. 39. q. unica, §. Supposito ergo isto sub num. margin. 14 ubi subdit.

Dico; quod propter primam rationem factam contra tertiam opinionem (quae magis explicata est distinct. 2. in quaestion. de esse Dei) quod nulla causatio alicuius causae potest saluare contingentiam, nisi prima causa ponatur immediate contingenter causare; et hoc ponendo in prima causa perfectam causalitate, sicut catholici ponunt; primum autem ens est causans per intellectu et voluntatem.

*Et si ponatur tertia potentia exequutiva alia ab istis, non iuuat ad propositum; quia si necessario intelligat, et velit; necessario producit.

Oportet ergo contingentiam istam quaerere in voluntate divina; vel in intellectu divino: Non autem in intellectu, ut habet actum primum ante omnem actum voluntatis; quia quidquid intellectus intelligit hoc modo, intelligit mere naturaliter, et necessitate naturali: ita nulla contingentia potest esse in sciendo aliquid quod non scit, vel intelligendo aliquid, quod non intelligit tali intellectione prima.

Primam ergo contingentiam oportet quaerere in voluntate divina.

Ubi subtiliter agit Scotus; tum futuritionem contingentis liberi a prima causa peti; tum ab attributo scientiae, ut anteit decretum, produci non posse futurum in illo esse obiectivo determinatae futuritionis; eo quod inferretur necessitas voluntati creatae.

Deinde enodat; quod ab absoluto, et praedefiniente divinae volitionis proposito futuritio infallibilis contingentium effluat; quatenus voluntas libera Dei praehabeat eminenter omnem substantiam, et modum indifferentiae, et libertatis creatae; id enim sonat illa verba Scoti. Primam ergo contingentiam oportet quaerere in voluntate divina. Quo fit, ut id apud Scotum non obstet, quod suppositio decreti absoluti inimpedibilis libertatem imminuat; quod potius ab illo determinata rei futuritio iuxta modum intraneae libertatis, et indifferentiae pullulet.

34 Sed occurres; praedicta complexa contradictoria de futuro contingenti, de quibus procedit Scotus, non attinere ad scientiam absolutam, sed conditionatam; cum istae complexiones, (Sortes curret; Sortes non curret) ante decretum, a quo petitur absoluta rei futuritio, hanc conditionem necessario involvant. Si Sortes pro tali temporis differentia extiterit in rerū natura, curret; vel non curret.

Respondetur; quod etiam in futuris conditionatis premit ratio Scoti, quod ante liberum decretum conditionatum, ex parte obiecti, et actuale, et exercitum ex parte actus et propositi liberi, non referant futura conditionata determinatam veritatem, vel falsitatem, sed solum in neutro statu obiiciantur divinae inspectioni; ut ex instituto ostendemus in sequenti distinctione de Scientia conditionatorum.

Quia etiam in conditionatis urget Scoti oppositio; quod aut futurum conditionatum, qua tale, sit ens a se, et non a prima causa; vel quod immutatio obiectiva illius ad conditionatum fore, petatur a necessaria forma scientiae Dei; ac proinde tale futurum esset ens simpliciter necessarium, et non suppositum, aut subiacens indifferentiae principii liberi. Vel tandem quod tota illius determinata scibilitas emanet a decreto libero; ut cōtendit Scotus, de quo vide infra n. 36.

Caeterum; expressum viuidumque testimonium Scoti petentis determinatam futuritionē nostri consensus, ab absoluto decreto divinae voluntatis; itaut tale decretum sit ratio ex parte obiecti, ad praescientiam consensus liberi arbitrii creati; et ad conciliationem infallibilis iudicii divini cum nostra libertate; tradimus infra in art. 7. huius distinction. ubi expendimus, qualiter constet certitudo praescientiae cum libertate nostra iuxta principia Scoti? praecipue sub numer. margin. 27.

Refutantur fundamenta adversariorum pro determinata veritate in se ipsis complexionum contingentium, ubi infirmatur primarium illorum fundamentum petitum ab enuntiatione contradictoria.

35 EX His proferuntur fundamenta adversariorum. Ad primum argumentū, quod sub num. 3. pro opposita opinione format Aureolus; respondetur, quod semoto praecuncte absoluto divinae voluntatis proposito, a quo tanquam a principio inimpedibili producitur infallibilis mutatio obiectiva, seu destinatio creaturae ad futuritionem; propositio non est vera, nec falsa, sed neutra.

Quia licet veritas et falsitas in complexione enuntiativa quasi contrarie opponantur; ea tamen oppositio non est immediata nisi respectu substrati habilis, quale non est complexum de futuro, ut obiectum divino obtutui, ante liberum efficax, et praedeterminans divinae voluntatis decretum.

Ad aliam Aureoli confirmationem sub num. 4. quatenus ex contradictoria enuntiatione, quae complexionibus de futuro contingenti suppetit, prout obiiciuntur scientiae divinae ante decretum, expiscari conatur determinatam veritatem, vel falsitatem.

Respondet Ambrosius Machinus, 1. p. disp. 34. sect. 1. §. veritatem futurorum conditionatorum contingentium nullam esse independenter a decreto divino. Quod propositiones illae, quę obiiciuntur Deo ante liberum divinae voluntatis statutum, licet primo obtutu videantur absolutae, attamen simpliciter censendae sunt conditionatae; eo quod importent conditionem de existentia obiecti. Verbi gratia; Sortes curret; et Sortes non curret, ut referuntur ad scientiam Dei ante decretum, involvunt conditionem de existentia Sortis, quae necessario supponitur ad cursum.

De istis ergo complexionibus in statu anteuiciente decretum divinae voluntatis, pronuntiat praedictus author, non esse proprie contradictorias, eo quod sint de subiecto non supponente; quatenus praeciso divinae voluntatis decreto, a quo trahitur determinata futuritio, aut non futuritio rei, complexum enuncians, Sortem cursurum, vel non cursurū, sit de Sorte non supponente pro determinato fore, aut determinato non fore illius.

Sed admisso quod propositiones importent propriam contradictionem ante decretum; et quod inter positionem quamlibet, et negationem eius, positioni adaequate contradicentem, pro quolibet signo rationis detur propria contradictio etiam ante decretum; solidius tamen et acutius ictum obtundit Aureolus loco ibidem citato, §. non procedunt ergo instantiae. Ubi subdit.

Non valet ergo secunda instantia; quia licet lex cōtradictoriarum sit, quod si una est vera, reliqua sit falsa; non tamen est lex, quod una sit vera, et reliqua sit falsa semper: imo excipit philosophus propositionem de futuro contingenti, 1. Periermenias.

36 Ex quibus diluitur, et eneruatur ea oppositio, quam magni aestimant Soarius, Vazquius, et alii authores Iesuitae, petita ex complexionibus contradictoriis; quasi propria contradictio obstet, si non admittatur determinata veritas et falsitas.

Quia si id pronuntiatum sustineri posset; fieret, ut non solum semota mutatione obiectiva, quae erumpit a decreto praedeterminante, sed etiam a decreto absoluto concurrendi, vel praestandi concursum, res esset determinate cōtracta ad determinatum fore, vel ad determinatum non fore.

Sequela ostenditur in hypothesi Scoti admittentis complexa contingentia in obtutu Dei ante omne decretum liberum divinae voluntatis; quo praemisso, si complexa illa contradictoria conflata ex terminis contingentibus, pro illo signo ante omne decretum divinae voluntatis non essent neutra ad determinatam veritatem, et determinatam falsitatem, sicut ad contractum fore, et contractum non fore, ut vult Scotus; sed essent determinate vera, vel determinate falsa, ob contradictoriam enūtiationem; sequeretur quod ens participatum liberum contraheretur a se (seclusa habitudine ad primam causam,) ad determinatum fore, vel determinatum non fore; quod est plusquam falsum, et absurdum.

Siquidem determinata veritas vel falsitas petita ex cōplexionibus contradictentibus in illo signo, et hypothesi Scoti, non solum anteiret decretum praedeterminandi, sed etiam decretum concurrendi; praeferenda ergo est doctrina Aureoli, quod non attineat ad leges contradictoriarum, quod altera sit determinate vera, et altera determinate falsa; sed quod si una sit determinate vera, eius opposita sit determinate falsa.

Nec37 Nec potest responderi pro adversariis: quod pro illo signo ante exercitam, et realem existentiam decreti concipitur existentia talis decreti quoad esse obiectivo, quae existentia non citra decreti ante exercitam, et realem existentiam eiusdem decreti sufficit ut futurum contingens concipiatur in esse cognito, et determinatam per connotationem, et habitudinem ad decretum concurrendi non in esse existentiae, sed in esse obiectivo, et cognito.

Contra praemissam enim doctrinam militant ea fundamenta, quae oppugnant, decretum divinum praestituti a Deo pro aliquo signo ante existentiam, vel quoad habitationem logicam eius extractae scientiae, quatenus decretum divinum ante exercitam existentiam non importet determinatam veritatem, per quam esse medium ex parte obiecti ad praescientiam infallibilem; de quo agimus fusius in sequenti dist. sequentis de scientia conditionata, q. unica. sectio. 1. per totum, ad specialiter num. 17. 18. et 19.

Ad tertiam oppositionem Aureoli sub num 5. Respondetur, quod si ealegatur antecedens divinae voluntatis statutum praedefiniens rem pro determinato fore, aut non fore; ex virtute huius principii constituentis (de quo Scot. in 1. dist. 38. et dist. 39. non p. d.) praedici nequit determinata rei distractio ad futuritionem, vel non futuritionem; ut ex contratione oppositionum, quas Recentiores in communem instruunt sententiam, latius patebit.

38 Quare ad fundamentum Neotericorum neque proposuimus, sub numero praecedenti 6. Dicimus; propositionem de futuro contingente, non praecedente divinae voluntatis decreto, relinqui neutram, seu indeterminatam ad veritatem, vel falsitatem: ita ut quasi suspensa subsistat, quo usque a superueniente volitione divina illi veritas vel falsitas ex conformitate, vel difformitate ad rem dicatur, ne ad futuritionem, vel non futuritionem destinata referatur.

Quod autem urget oppositio: quod non detur medium inter enuntiationem futuritionis, et definitionis obiecti; sicut inter fore, et non fore obiecti, a quo talis intellectus, vel definitionis enuntiatio hauritur.

Respondetur; quod res creata ante divinae voluntatis decretum contracta non est ad obiectivam immorationem, quam a decreto accipit pro fore, vel non fore; sed indifferens et neutra ut subiaceat illi mutationi, quae pro Dei nutu accedat.

Quare cum instas; non dari medium inter enuntiare rem determinate fore, et non enuntiare rem determinate fore. Damus id ingenue; astruimus tamen, ex his duabus contradictoriis affirmationem esse falsam; nimirum quod praeciso decreto absoluto antecedente stabilitatem futuri, enuntiatio de futuro exactionet; obiectum determinate fore; e contra vero negativam propositionem esse veram, quod scilicet semoto habitu huius decreti, non praenunciet enuntiatio rem determinate futuram.

Unde pro illo signo rationis, quo huiusmodi complexa offeruntur intellectui divino ante efficax divinae voluntatis propositum, quaelibet ex duabus contradictoriis est non determinate conformis suo obiecto, seu neutra ad conformitatem et difformitatem; non tamen determinate difformis. Latius enim patet non conforme quam difforme; cum enuntiatio in statu neutro (qui antecedit efficax divinae voluntatis statutum) sit non determinate conformis obiecto futuro; non vero determinate difformis.

Sicut antequam quantitas substanteatur qualitati inherentis similitudinem, vel dissimilitudinem ad alteram qualitatem; licet asseri queat non similis talis quantitas, non tamen dissimilis; eo quod similitudo, et absimilitudo, praemittant formam qualitatis inducendam proxime huiusmodi relationi cõuenientiae, aut disconuenientiae; ut tamen quantitas anteit formam albedinis, et pro eo statu, sub quo concipitur neutra ad albedinem, et nigredinem intelligitur non similis, seu neutra ad similitudinem, et dissimilitudinem.

Latius enim patet non simile, quam dissimile, quatenus simile, et non simile contradictorie opponuntur; simile vero, et dissimile immediatam tantum gerant oppositionem circa substratum habile; quale non est quantitas ut praecedit qualitatem proxime inductam habitudinis similitudinis, vel dissimilitudinis.

Sic etiam in proposito; enuntiatio de futuro, ut concepta ante decretum a quo petitur determinata obiecti scibilitas; pro illa rationis anterioritate, est non determinate conformis obiecto; et etiam non determinate difformis, quasi praecisiue; non tamen conformis, aut difformis, quasi contrarie; cum pro illo signo sit praescindens a determinata futuritione, vel non futuritione obiecti, a qua accipitur determinata similitudo, vel absimilitudo, complexionis de futuro.

39 Ad instantiam agentem; quod si propositiones de futuro contingenti determinatam veritatem, vel falsitatem non sortirentur; fieret, ut propriam contradictionem non praeseferrent.

Respondetur; quod propositio contradictoria de futuro contingenti inficiatur totum, quod altera affirmat, sub indeterminatione tamen, et indifferentia ad oppositum, ex vi intrinseca commensurationis talis complexi ad obiectum; si praescindatur decretum praedefiniens. Verbi gratia, hoc complexum, (Sortes non curret,) inficiatur quidquid enuntiat alterum complexum contradictorium, (Sortes curret) id tamen non tollit, quod utraque enuntiatio exprimat obiectum cum indifferentia ad oppositum.

Propositio enim affirmativa taliter enuntiat, Sortem cursurum, quod cursus subiaceat indifferentiae ad non essendum, ut pote qui sit infra potentialitatem causae liberae, et indeterminata ad utrumlibet; et propositio negatiua, scilicet Sortes non curret; sic negat Sortem cursurum, ut talis negatio cursus supponatur contingentiae ad essendum. Eo quod, ut obiectum talis enuntiationis, relinquatur infra indeterminationem principii efficaciter non praemoti ad alteram partem contradictionis; in ea sentiendi via, quae respuit praedeterminationem decreti nõ involventis conditionem ex parte cooperationis causae creatae.

Cum vero instat oppositio; legem contradictoriarum exposcere, ut altera verũ, altera falsum determinate enũtiet; id ex Aureolo explosimus, sub nu. 35. et 36.

Ex quo etiam eneruatur confirmatio contendens; solam contradictionem propriam intercedere posse in enuntiationibus de futuro, quae utramque partem contradictionis ambiant; eoquod illis tantum determinata veritas, vel falsitas congruere queat.

Improbamus enim, esse de ratione contradictoriae oppositionis enuntiationum, quod una propositio sit determinate vera, vel falsa; sed ad propriam contradictoriam oppositionem spectare, quod si altera sit determinate vera, altera sit determinate falsa; ut ex Aureolo patefecimus.

Satisfactio ad alias oppositiones Recentiorum; et enodatio mentis Scoti ex Maironio contra Scotizantes Neotericos.

40 AD Secundum argumentum Recentiorum, sub num. 7. Respondetur ex praestitutis; enuntiationem de futuro non esse veram, vel falsam ex vi intrinsecae adaequationis, vel inadaequationis talis complexionis ad obiectũ; secluso extrinseco divinae voluntatis proposito, a quo trahatur contractio obiecti ad alteram partem contradictionis.

Quare ex hoc, quod enuntiatio ista, (Sortes currit,) sit determinate vera, non erumpit veritas huius complexionis de futuro (Sortes curret,) cum actualitas illa cursus, quae cohaeret Sorti pro praesenti duratione, trahi nequeat ad instantia praecedentia motum cursus absque eo quod ex integro non subiiciatur principio libero pleno iure dominanti, et praehabenti talem motum cum indifferentia ad oppositum.

Quando autem obiicis; quod veritas enuntiationis de futuro non incipit, (qua est veritas de futuro,) in eo tempore, quo Sortes currit de praesenti; cum potius tunc desinat veritas de futuro, et incipiat veritas de praesẽti Respondeo, negando suppositum; nimirum propofitioni de futuro contingenti (semoto decreto praeveniente,) deferibilem esse determinatam veritatem, quae incipiat, vel quae definat in illo instanti, in quo effluit veritas enuntiationis de praesenti; quare voluntarie id affumit oppositio, quod ostendere debuerat.

41 Ad tertium argumentum, ex num. 8. Respondetur; quod enuntiatio de futuro contingenti, (seclusa contractione, qua obiecto accedit a decreto praestituente futuritionem, vel non futuritionem obiecti,) nec affirmat, nec negat determinate obiectum; alias enim utraque propositio contradictoria esset falsa. Nec etiam exprimit indifferentiam causae liberae ad operandum ad utrumlibet; quia utraque propositio contradictoria esset vera. Sed affirmatiua ita enuntiat effectum pro tali temporis differentia futurum, ut fubfit indeterminationi ad non fore; et negatiua inficiatur obiectum futurum, ita tamen ut subiaceat indeterminationi ad essendum.

Quare amplius significat complexio de futuro quam indifferentiam principii potentis fe determinare ad utrumlibet; cum ulterius progrediatur ad affirmandam, vel negandam futuritionem obiecti; quia tamen exprimitur obiecti futuritio cum indifferentia ad oppositum, ideo enuntiatio, praecifo decreto absoluto et praedeterminante, astrui nequit determinate vera, vel falsa.

Ad confirmationem patet similiter; eodem enim doctrinae filo profternitur.

42 Ad quartum argumentum, sub numero 9. Respondetur; concedendo propositionem uniuerfalem, tam affirmativam, quam negativam, in materia contingenti esse determinate falsam; ac proinde particularem contradictoriam, tam affirmativam, quam negativam, esse determinate veram, attamen veritas complexionis particularis non emanat ex hypothesi illa futuritionis determinatae, quam commifcetur opposita opinio ablegans absolutum et praeveniens Dei decretum; sed ex signo uniuerfali, et particulari, quod apponitur subiecto enuntiationis, et confert ad propositionem falfificandam, vel verificandam. Complexio enim uniuersalis affirmat, aut inficiatur potentiam in morali procinctu ad agendum in tota collectione, et uniuerfitate individuorum, quod est evidenter falsum; cum in tota individuorum congerie non fit moralis expeditio composita actui eiusdem rationis, verbi gratia, ad currendum, ftandum, fedendum, ad peccandum, vel pie operandum.

Quamobrem propositio particularis, tam affirmatiua, quam negatiua, quae potentiam uniuerfalem non exprimit, (sed in aliquo particulari supposito huiusmodi facultatem operi accinctam pronuntiat, aut remouet,) determinatam neceffariamque veritatem sibi afcifcit ex hypothesi; ad quam non exposcitur quod aliqua enuntiatio singularis de futuro contingenti fit determinate vera, ob adaequationem, et commenfurationem illius ad infallibilem futuritionem obiecti; secluso praevente inimpedibili proposito divinae voluntatis; sed quod a decreto tanquam a causa scibilitatis entis futuri, determinata illius veritas effluat.

Eo quod non praeftituerit Deus, iuxta causarum secundarum exigentiam concurrere ad positionem actus contingentis, vel ad negationem eius in tota individuorum collectione; sed quod individua aliquot pro primae causae munere, et iuxta causarum secundarum exigentiam, ad positionem talis actus contingentis praedefiniuerit, alia vero ad negationem.

43 Ad confirmationem respondetur; quod (veliquet ex his, quae ex Aureolo praemisimus sub num. 26.) concedimus, complexionem disiuncti ambientem utramque partem contradictionis (verbi gratia, Petrus peccabit, vel non peccabit,) esse determinate veram; non ob hypothesim illam futuritionis, quam opposita sententia constituit; sed ratione copulae complectentis utramque partem contradictionis; quae praestat ut talis enuntiatio, non solum determinate vera, sed etiam simpliciter necessaria conftituatur.

Cum autem, apud adversarios, propositio de futuro contingenti, licet fit determinate vera, non tamen astruatur simpliciter necessaria; disiunctiua vero enuntiatio, quae ex utroque contradictionis extremo coalescit, non modo determinatam, imo et simpliciter necessariam veritatem sibi vendicet, (adeo ut contradictoria complexio, non solum sit determinate falsa, quinimmo simpliciter impossibilis, et implicatoria,) accedit inde, ut veritas, vel falsitas, huiusmodi complexionum quae ex utroque contradictionis extremo cointegrantur, petenda non sit ab hypothesi illius futuritionis, qua obtrudit placitum oppositū; sed a necessitate copulae ambientis utraque partem contradictionis.

Ex quo elicimus, ut nullatenus faueat adversariis determinata veritas vel falsitas huiusmodi enuntiationum ad suam opinationem firmandam; cum Aureolus inficians determinatam veritatem futurorum cōtingentium, admittat ingenue determinatam veritatem in complexis cointegratis ex utroque disiuncto, ut liquet ex illius verbis transcriptis sub n. 26.

Nulla propositio est vera, nisi quae claudit utramque partem contradictionis sub indifferentia, et disiunctim; quae vero determinate alteram partem exprimit, non est vera, nec etiam falsa. Adi verba Aureoli transcripta loco citato.

Ad ultimum argumentum patet ex dictis; tantum enim obtinat, futura contingentia haurire determinatā veritatē a decreto, ob idque a Deo praesciti, et per Prophetas reuelari.

Quam doctrinam stabiliendam duxi contra Recentiores Cauellum, et Fabrum ab Scoto deficientes perspicua Francisci Maironii Doctoris illuminati, et Scoti auditoris doctrina, quam tradit in 1. sententiar. distinctio. 39. quaestion. 4. ubi in propriis terminis quaerit, Utrum futura contingentia habeant veritatem determinatam? §. Quantum ad secundum. Ubi ita habet.

Hoc ergo probo primo sic, satis evidenter. Omn. productioni activae correspondet necessario aliqua passiva; sed divina voluntas active producit ista futura cōtingentia in esse volito, quod non est aliud nisi active ea determinare. Et paulo infra: Sicut productiuum requirit producibile, ita determinatum productiuum determinatum producibile; et eodem modo sicut determinatiuum requirit determinabile, ita determinans, determinatum. Voluntas autem divina est determinans; ergo aliquid est determinatum: illud autem non potest esse nisi futurum contingens.

Ubi Maironius aestimat, esse euidens in doctrina Scoti, quod determinata veritas futuri contingentis consistat in productione illius in esse volito iuxta familiarem loquutionem Scoti; vel in mutatione obiectiva erumpente ex voluntate divina determinante. Non ergo operatio liberi arbitrii creati praevisa in se ipsa, seu in veritate determinata illius, est ratio contrahens, et determinans voluntatem divinam ut absolutum obeat propositum circa futuritionem, et existentiam talis cooperationis liberi arbitrii; si haec operatio non habeat veritatem determinatam; quae praevideri queat, ut excitet et contrahat voluntatem divinam, nisi anteueniente absoluto proposito, a quo producitur in esse veri et intelligibilis, sicut et in esse voliti et obiective immutati.

Vindicatur Aureolus a nota, quam illi inurunt Gregorius Ariminensis, et Vazquius.

44 Caeterum, id unum restat expendendum; quod cum ope, et acumine Aureoli usi fuerimus ad communem sententiam stabiliendam; urgeatque Franciscanae nostrae Religionis communio, cui eximie praeluxit Cardinalis literatissimus, ut eumdem ab adversariorum vellicationibus pro posse vindicemus; et in praesenti circa futurorum contingentium praescientiam male audiat, ob Gregorium Ariminensem, in 1. distinct. 38. quaestion. 2. art. 1. Et Gabrielem Vazquez, 1. p. disput. 66. capit. 1. numer. 6. cauillatos, effutiisse Aureolum, falsum esse asserere, quod Deus distincte, et determinate novit Antichristum fore; sed fore, vel non fore sub disiunctione.

Ostendendum igitur est quam alienum id fuerit a mente Aureoli; quod liquido constat ex praecitata distinctio. 38. art. 1. §. Quod actualitas futuri contingentis exemplatur a Deitate sub versiculo Nunc ergo procedendum est affirmatiue. Ubi inquit.

Actualitas futuri contingentis exemplatur a Deitate, ita quod Deitas est eminens similitudo illius; hoc autem potest multipliciter declarari. Constat enim quod nullius est Deitas similitudo ex tempore, quin sit ab aeterno, et immutabiliter illius similitudo; alias esset apud Deum vicissitudo, et variatio.

Sed manifestum est, quod dum actualitas futuri contingentis ponitur, et exhibetur in tempore, Deitas de necessitate est eius similitudo, et exemplar illius; certum est enim quod Deus cognoscit cõtingens quando actu est, et ita Deitas est exemplar, et eminens similitudo illius actualitatis: ergo ab aeterno, et immutabiliter erat illa similitudo.

45 Praeterea; in eodem articulo 1. §. Quod secundum hoc sola Deitas potest esse similitudo sine fallacia repraesentans actualitatem futuri contingentis, subdit.

Tertia quoque propositio est, quod Deitas sola potest esse similitudo sine fallacia repraesentans actualitatem cõtingentis futuri: Declaratum est enim supra, quod Deitas abstrahit in essendo ab omni tempore; et ab omni duratione formali; ita quod terminare non potest aliquam habitudinem pertinentem ad tempus, seu successionem: unde nihil est sibi praeteritum, nilque futurum, nilque simultaneum, seu coexistens positiue.

Ex hoc tamen quod non distat ab aliquo secundum prius, quia non est sibi quidquam futurum; nec secundum posterius, quia non est sibi quidquam praeteritum, necessario concipitur ut indistans ab omni tempore: non tamen ut simul, aut praesentialiter coexistens, ut fingebat prima opinio superius impugnata.

Sed dictum est statim quod actualitas futuri contingentis potest habere similitudinem fallere non potentem, si talis ponatur quod nullo modo distet secundum prius, et posterius; sed vel simultanee coexistat, vel indistanter existat.

Ergo Deitas, quae existit indistater omni modo ab actualitate futuri contingentis; ipsam poterit infallibiliter praesentare, et exemplare.

45 Quibus testimoniis non habeo quid opponi queat, ut ad absurdum sensum abnuens trahatur Aureolus; cum perspicue tutetur, Deum ab aeterno eadem iudicii certitudine apprehendere futurum ante illius effectionem, sicut et post extractionem eius a virtualitate causae; aliis in immutabili Dei iudicium vicissitudo irreperet, si calleret Deus futurum quando de praesenti producitur, quod ante illius productionem non praesciuiffet.

Deinde in verbis citatis sub nume. 45. candide profitetur intimam praesentiam obiectivam, vel indistanciam futurorum a Deitate, ut obit functionem formae exemplaris, sive cognitionis exemplantis futura; licet enim refpuat Aureolus praesentiam illam realem, seu coexistentiam futurorum ad aeternitatem, quam asseuerant Thomistae, astruit tamẽ praesentiam obiectivã quae consert ad infallibile iudiciũ Dei de huiusmodi futuris.

Caeterum; vel inde reõnueniri potest Aureolus; et ad hominẽ premi excursione ea, qua aliquosexschola S. Th. Refugas intercepimus, et interclusi mus S Th. de praesentia obiectiva, et nõ reali futurorum ab aeterno interpretantes, eamdem praesentiã reddunt sufficiẽs medium ex parte obiecti ad infallibilem futurorum praescientiam; contra quos egimus petere principium ex Ferrariensi, ut liquet ex ar. 1. huius dist. n. marg. 6.

Eodem enim ictu prosternitur Aureolus, qui quamuis cum Scoto realem futurorum praesentiam in aeternitate acriter impetat; ut constat ex probatione illius, quam inibi transcripsimus, sub num. marg. 20. modo inconsequenter indistantiã Deitatis exemplantis a futuris exemplatis assignat rationem ex parte obiecti, vel medium obiectivum ad futurorum praescientiã, ut liquet ex illis verbis.

Ex hoc quod non distat ab aliquo secundum prius, quia non est sibi quidquã futurum, nec secundum posterius, quia non est sibi quidquam praeteritum, necessario concipitur ut indistans ab omni tempore; non tamen ut simul, aut praesentialiter coexistens, ut fingebat prima opinio superius impugnata.

Nec evadit pressuram Aureolus afferens, Deum non esse praesentē rebus, per positiuam contiguitatem, vel contactum praesentiae, sed per negativam indistantiã; ut liquet ex Aureolo a nobis transcripto in controu. 6. de Immensitate Dei, ar. 2. a numer. 1. usque ad 5. et confutato ibidem a numer. 6. usque ad 10.

Quia dato quod praesentia Dei non vendicaret positiuum praesentiae contactum ad res, sed negationem distantiae, aut indistantiam negativam, qualiter eam vocitat Aureolus; ad huc instat ratio premens Aureolum. Quod Deus ab aeterno non fuit indistans realiter a futuris ante realem existentiam futurorum, quia futura ante illorum productionem nacta non sunt aliquod esse reale, per quod realiter distare, aut indistare valerent a substantia Dei; igitur fuit illis substantia Dei indistãs secundum coexistentiarn obiectivam, quae relinquitur a scientia Dei tanquã quid posterius et consequutum ad scientiam; ergo talis indistantia nequit assignari medium obiectivū, seu mediū ex parte obiecti ad infallibilem futurorum praescientiam; cum recidat Aureolus in laqueum illū petitionis principii, quo implicatos ostendimus eos, qui S. Thomam de sola praesentia obiectiva interpretantur.

47 Sed his missis, cum in praesenti enitamur Aureolum asserere a criminationibus illorum, qui autumant, ipsum inficiatum esse determinatam futurorum praescientiam in Deo, Catholicum sensum de determinata futurorū praescientia enucleatius propalauit Aureolus in eadem dist. ar. 1. in initio, itaut manifeste detegat adversariorum imposturam; sic enim habet.

Circa primum ergo considerandum; quod licet Philosophus, et Commentator, et alii plures Philosophi, ut Seneca, et quidam Morales, negauerint divinã praescientiam propter hoc, quod non patet, qualiter stet cum contingentia rerum, ut apparebit in quaestione sequenti; Catholice tamen concedere oportet, quod omnis futura quantumcunque sint contingentia, Deus determinate praenouit.

Et hoc demonstratiue potest concludi; quia videtur esse communis animi conceptio, facere ad perfectionem divinam; et uniuersaliter, quae supra inducta sunt ad probandum quod Deus singularia cognoscit, pari ratione possunt induci quod Deus futura contingentia novit, et omne cognoscibile quodcunque sit illud.

Hoc ergo supposito, restat inquirere; quia difficultas est in modo, qualiter futurum, quod in se indeterminatum est et incertum, possit Deo certitudinaliter esse notum antequã fiat. Quid apertius? Si praestituta pro exordio quaesiti ab Aureolo in Deo determinata et infallibili futurorū praesciētia; pergit ad disquirēdū medium ex parte obiecti apprehensionis futurorum.

48 Sed praedictis obstare videtur aliud Aureoli testimonium ex praedicta dist. 38. artic. 3. §. Quod notitia divina. Ubi inquit. Secunda vero propositio est; quod notitia divina, quam de actualitatibus futurorum contingentium habet, non dat ut propositio affirmatiua praecise, vel negatiua praecise formata de futuro sit vera, vel falsa; imo relinquit utramque nec veram, nec falsam.

Ex qua Aureoli doctrina produci videtur, esse impossibilem Dei praescientiam circa futura; si huiusmodi obiectis non suppetat veritas, aut scibilitas determinata. Igitur Aureolus, qui improbat determinatam veritatem futuri; etiam inficiatur infallibilem Dei praescientiam circa huiusmodi obiecta.

49 Respondetur, id tantum agere obiectionem; Aureolum minus metaphysice loquutum, in quo aliquos ex recentioribus nactus est asseclas; Ludovicum Molinam, et alios profitentes determinatam praescientiam futurorū in Deo, esto quod illis determinata veritas non ineffet.

Quare sicut istis authoribus non adscribitur improbata doctrina denegatione infallibilis praescientiae futurorum in Deo, eo quod determinatam veritatem futurorum exploderint; ita nec Aureolo contra expressam mentem, et tot perspicua illius asserta talis lapsus tribui debet.