Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

ARTICULUS VI

Qualiter praesciat Deus futura contingentia actuum prauorum?

SUMMARIUM.

Opinio Aureoli, et eorum, qui praedeterminationem Dei circa materialia actuum prauorum inficiantur. Num. 1.

Oppositiones Adversariorum contendentium, quod Deus determinetur a creatura ad materiale peccati; ubi refellitur Vazquius autumans, quod Deus non producat substratum peccati inquantum morale et liberum. Nu. 9.

Praecluduntur effugia; et urgentur rationes contra praedeterminationem actuum prauorum. Nu. 12.

Refellitur ea divinae innocentiae excusatio, de praedeterminatione ad materiale peccati ob recti finis intentionem. Num. 15.

Opponuntur testimonia Scoti, quae videntur improbare praemotionem Dei ad materialia actuum prauorum. Nu. 19.

Aureoli placitum afferentis; Deum non concurrere immediate ad materialia actuum prauorum. Nu. 24.

Defenditur Aureolus a nota improbata doctrina ex Bonauentura, Scoto, et Gregorio Ariminensi. Item et censura placiti Ladou. Dolani Capucini adhaerentis Aureolo. Num. 30.

Ostenditur contra Aureolum, Deum immediate concurrere ad materiale peccati; ubi expenduntur Scoti probationes, et reiiciuntur fundamenta Gregorii Ariminensis, quem sequitur Vazquius. Num. 32.

Litera Scoti ad veram sententiam firmandam. Num. 40.

Observationes in textum; ubi praedeterminationem substrahi malitiae moralis de mente Scoti necessario sustinendam; demonstramus. Nu. 43.

Basolii et Guilielmi de Rubione Auditoris Scoti testimonia pro promotione Dei ad materiale peccati, et potestalitate liberi arbitrii ad usum individuum actionis. No. 48.

Bonauenturam non abigere praedeterminationem concursiuam Dei ad materiale peccati, imo eam expresse tutari. Num. 56.

Rationes pro sententia Scoti. Nu. 58.

Implicare non solum in re, et physice, sed etiam per conceptionem nostram; quod voluntas divina contrahatur a voluntate creata pro concursu ad materiale peccati; contra Scotum et asseclas. Num. 61.

Quam causalitatem importet permissio peccati? Ad primam Aureoli oppositionem. Num. 64.

Cur Deus non sit causa peccati? ad secundam Aureoli oppositionem; ubi optimam Scoti, et Alensis rationem expendimus. Num. 68.

Quid de praedeterminatione ad materiale peccati censuerit Anselmus? et aliquid ex Basilio. Nu. 72.

Pro dilutione oppositarum rationum ostenditur; aut opinandum esse cum Aureolo, Deum non concurrere immediate ad materiale peccati; aut specialiter non perstringere assertores physicae praedeterminationis argumenta, quae nobis opponuntur. Nu. 75.

Respondetur ad fundamenta Recentiorum. Num. 79.

Pro elidendo cauillo Neotericorum ostendimus, Deum non excusari a causalitate peccati ob recti finis intentionem; ubi Adversarios adorimur ad hominem ex Alensi. Num. 87.

Expenduntur testimonia Scoti, quae opponuntur contra nostram sententiam. Num. 93.

Testimonia Maioris, et aliorum Asseclarum Scoti pro promotione Dei ad substratum peccati; et qualiter constet prioritas naturae inter praemotionem concursuam Dei, et operationem liberi arbitrii creati; de sensu Scoti. Nu. 97

*Infringuntur obiecta, Vazquii et aliorum contra nostram sententiam; ubi etiam expenditur ratio, cur stante praemotione non tributur Deo peccatū omissionis? Num. 101.

Excutiuntur oppositiones Card. Aureoli improbantis immediatum concursum Dei ad materiale peccati; et vindicatio eiusdem Aureoli a rigida Neotericorum censione; adiuncta etiā nobilium Theologorum corona, qui subscribunt Aureolo. Nu. 106.

Examen placiti Ambrosii Machini circa praedeterminationem Dei ad substratum peccati. Nu. 113.

1 Celebris sententia ea est quae negat praemotionem Dei circa materialia actuum prauorum; ita ut inde petat acriora fundamenta ad oppugnandam praedeterminationem, quae sit medium ex parte obiecti praescientiae futurorum; eoquod tale medium in praescientia prauorum actuum omnino explodendū iudicet. Quam doctrinam ex antiquis Theologis acutissime disertissimeque expendit Card. Aureolus; ea iudicii vi et pondere rationum, ut a iuratis physicae praedeterminationis hostibus nil ultra praestetur, quod e re sit, adversariofque premat.

At dum ea feneritate nos adoritur Aureolus, in aliud extremum prolapsus, iniciatus est; Deum cōcurrere immediate ad positionem entitate actus peccaminosi, et ut aestimo consequenter; quia adversariorum molitiones aut agunt, Deum non esse causam physicam immediatam actus pravi, aut nil proficiunt, ut ex dicendis constabit.

Aureolum, quatenus infectatur praedeterminationem actus praui, sequitur uniuersa Iesuitarum schola; Soarius Opuscul. 1. de Auxiliis. lib. 2. cap. 3. a n. 12. usque ad 20. Petrus Arrubal _1. parte. disput. 66. capit. 3._Valentinus de Herice 1. pars. tractat. 1. de Scientia Dei. disp. 6. cap. 3. praecipue numer. 40. Didacus Ruiz de Voluntate Dei, latissime a disp. 27. usque ad 45. itant vastum opus, quod de voluntate Dei cōscripsit, fere totū insinuat in cōfutatione praedeterminationis Dei ad materiale peccati. Quā praedeterminationē ad materiale peccati confutat Curiel 1. 2. q. 79. a. 2. dub. unico. §. a. cond. 2..

Et Iesuitis adhaerent authores non pauci, qui cum praedeterminatione in actibus bonis tutentur; sub pietatis specie, et religionis fuco, a doctrina cōsequentia deficiunt. Ita Zumel, quē refert et sequitur Machinus. 1. p. disp. 35. sect. 5.

Sed liber huius sententiae confirmationem ab Aureolo, ob eximiam argumentorum subtilitatem, exordir is quae tradit, in 1. sententiar. distinctio. 38. art. 1. §. Restat ergo nunc dicere. folio 875. Vaticanae editionis. ubi sic habet.

2 Illud non cognoscit Deus per determinationem suae voluntatis, respectu cuius non est determinatio suae voluntatis: sed manifestum est, quod voluntas divina non determinat creatam voluntatem ad peccandum; ergo dici non potest, quod cognoscendo determinationem suae voluntatis, cognoscat Deus, Iudam in tali nunc fore peccaturum.

Sed forte dicetur, quod licet Deus non determinet voluntatem ad peccandum, nihilominus permittit; et secundum hoc habet voluntatem permissionis, secundum quam novit, quod Iudas in tali instanti peccabit; eoquod ipse permittet.

Sed si ita dicatur, non valet; illud enim, quo posito, adhuc remanet effectus indeterminatus ad utramque partem contradictionis, quia passibile fieri, vel non fieri, non ducit per certitudinem, et determinate in alteram partem contradictionis; sed voluntate permissionis posita, adhuc remanet voluntas creata indeterminata, et peccatum posibile est fieri, vel non fieri. Non enim permissio determinat ad peccandum, sed exigitur ultra hoc determinatio voluntatis creatae, quae penitus remanet indeterminata, quantumcunque permittatur; ergo Deus non novit determinate peccatū futurū in tali nunc ex hoc, quod novit permissionē sua voluntatis.

Et confirmatur; quia causa, quae non ponit effectum determinate, non ducit certitudinaliter in cognitionem illius.

3 _Ulterius forte dicetur; quod in praedicto semper est aliqua positivum; videlicet actus substratus deformitati; licet ergo divina voluntas non determinet ad deformitatem peccati, determinat tamen ad actum substratum, cum sit aliquid positiuum.

Quod si ita dicatur, non valet; impossibile est enim quod aliquid determinet ad actum, quin determinet ad deformitatem inseparabilem ab illo actu; sed deformitas est inseparabilis ab illo actu numerali, in quo est; et omnino ab actu odii divini deformitas separari non potest; ergo si determinet Deus voluntatem creatam ad actum; determinabit, et ad deformitatem, ac peccatum.

Confirmatur; quia nec voluntas creata intendit deformitatem per se, sed delectationem, et id quod est positiuum in actu; nullus enim ad malum aspiciens operatur secundum Dionysium, imo displicet quod est actui annexa deformitas; et si posset, vellet peccator perfrui delectatione, et habere quidquid est positiuum in actu, exclusa deformitate. Et tamen hoc non obstante dicitur author peccati; propter quod est causa actus, quem deformitas necessario comitatur.

Quare si Deus determinaret voluntatem creatam ad talem actum, necessario esset author peccati; et iterum non deberet peccatori imputari, si determinetur ad huiusmodi actum positiuum a voluntate divina quae efficax est, et quae semper impletur.

4 Ulterius forte dicetur; quod Deus novit, quibus proposuit gratiam se daturum, et quibus non daturum; cognoscendo ergo hoc propositum, cognoscat quis peccabit; quia cui non dabit gratiam, qui vero habebit gratiam, non peccabit.

Quod si ita dicatur, non valet; quia contingit habentem gratiam peccare; et non habentem gratiam, aliquando non peccare.

5 Ulterius forte dicetur; quod licet per determinationem voluntatis Deus non possit mala cognoscere; potest tamen alia futura.

Sed nec etiam istud valet; tum, quia remanet nobis difficultas, quomodo novit actus liberi arbitrii, in quibus contingunt peccata? Tum, quia difficultas est generalis circa omnia futura; et aliquod novit in se, absque determinatione voluntatis; videtur, quod omnia possit etiam sic cognoscere.

Tum, quia licet aliquorum futurorum Deus sit author per suam voluntatem; non tamen est omnium. Unde non ideo, quia Deus praenouit futura, sunt; secundum Magistrum in praesenti dist.

Sic ergo demonstratiue concluditur cuilibet fideli; quod Deus non novit futura omnia per cognitionem nutuum suae voluntatis, et determinationis ipsius.

Hucusque Aureolus, ex cuius ultimo pronuntiato, quod sub numer. 5. transcribimus, habetur; manifeste deficere a consequentia doctrinae eos, qui cum futuris contingentibus determinatam veritatem ex hypothesi futuritionis denegent, praedeterminationẽque divinae voluntatis tanquam unicũ mediũ obiectivae determinationis recipiant, de futuris actuum prauorum aliter sentiunt; in praedeterminatione divinae voluntatis non praesciri, autumantes: eos enim evidenter reuincit Aureolus. Quia difficultas est generalis circa omnia futura, et si aliquot novit in se, absq; determinatione volũtatis; videtur, quod omnia possit etiã sic cognoscere.

Deinde ex illis Aureoli verbis; licet aliquorum futurorum Deus sit author per suam voluntatem, non tamen est omnium; satis aperte colligitur huius authoris opinatio, quam in 2. sentent. ex instituto stabiliuit; nimirum actus prauos pro materiali, vel quantum ad positiuam illorum entitatem, a Deo non effici.

6 Deinde, contra praedeterminationem actuum prauorum, sic agũt Adversarii Recentiores.

Primo; quia, ut liquet ex illo Iacobi cap. 1. Deus intentator malorum est, ipse autem neminem tentat, unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus. plane deducitur, ut Deus asseri nequeat moralis causa pravae actionis, etiã materialiter acceptae, et ratione substrati obliquitatis peccaminosae.

Quia, ut quis habeatur moralis causa peccati, nõ exposcitur ut formaliter malitiã intendat; ut enim homo tenet alterum ad perpetrationẽ malitae non exigit, ex quod suggerat priuationē debitae rectitudinis, sed utilitatem, vel voluptatem ex turpi opere. Adde, quod concupiscentia etiā tentat voluntatem, quatenus eam allicit ad appetitionem boni delectabilis, non quaefita formali ratione malitiae, quae non percipitur a sensitiua, et materiali apprehensione, a qua concupiscibilis facultas dirigitur. Quare, sicut sensitiua, et materialis insinuatio obiecti tantum spectat bonum delectabile, nec percipit bonum, vel malum morale; ita ut concupiscentia asseratur tentare appetitum intellectualem, sat superque erit, si trahat ad boni sensibilis prosequutionem; non autem ad moralem deformitatem immediate inclinet.

Atqui, si Deus praedeterminet physice voluntatem creatam ad materialia actuum prauorum; etiam moraliter influeret in huiusmodi actus, quibus intrinsece composita est moralis deformitas: igitur Deus asseri posset tentator, et implantor hominis in perpetratione pravae actionis.

7 Quod ex oppositae sententiae principiis satis concinne produci videtur; quia sicut praedicti authores praedeterminationem cunctorum actuum creatae voluntatis petunt ab essentiali subordinatione causae secundae ad Deum; ita et consequenter fateri tenentur, Deū praedeterminate intellectum, et imaginatiuam ad omnes eas apprehensiones obiectorum turpium, ad quorum appetitionem daemonis uersutia, et calliditas instigat hominem. Ita ut imaginatiua nullam obiecti prohibiti propositione elicere queat, nisi a Deo ad huiusmodi effectionē praemoveatur et praedeterminetur; quantumuis daem phantasiam exagitet, et phantasmata coponat ad insinuationem actus inhonesti.

Igitur Deo adscribenda est tanquam praemoventi, et praedetermināti principio ea propositio obiecti prohibiti, quae allicit voluntatem ad assensum culpabilem; cū autem talis motio, imaginatiuae, quae excitat voluntatē ex parte obiecti, seu in genere causae finalis, sit moralis quaedam tractio et causalitas; fiet, ut Deus renuntiari debeat causa moralis tentans et pelliciens voluntatem ad lapsum.

Sicut enim Deus ea ratione adstruitur causa moralis honestae et piae operationis; quatenus immittit cogitationes et inspirationes indeliberatas, seu praedeterminat intellectū et voluntatem hominis ad motus primo primos sanctarū illuminationum, et inspirationum; qui ideo a nobis sine nobis fieri dicuntur, eo quod praemoveantur a Deo facultates vitales ad huiusmodi motionū supernaturalium productionem indeliberate, eo fine, ut mediis illis motibus, Deus a peccatore assensum sanctae operationis obtineat. Si Deus etiam praeuaricātium apprehensionum promotor et praedeterminator assueretur; quidni etiam causa moralis astrueretur, eiusmodi suggestiones eo fine excitās, et immittēs, ut accedente postea physica praemotione ad malum, peccator, tū morali, tū physicae illi motioni, nō assentiri nō ualeat?

8 Vigetur praeterea ratio ex daemonis tentatione; dum enim instigat peccatorem ad eliciendū actum odii Dei, nulla alia ratione se gerit, nisi applicando in imaginatiua talem phantasmatū compositionem, quae eliciat apprehensionem Dei ut truculēti, et infestissimi hostis; et exagitando appetitum sensitiuum, ut indeliberatos motus irae et rabiei adeat, ea contentione ut suggestioni peccator succumbens tādē deliberate Deum odio prosequatur; cū tamē daemonis vis nō progrediatur ultra ad immutādas immediate spirituales facultates intellectūs et voluntatis. Sed Deus, suppositis adversariorū principiis, ita complere videtur daemonis oppugnationem, ut expugnet hominē illiusque vires prosternat: tū praedeterminando imaginatiuam, et appetitum sensitiuum ad eliciendos actus illos indeliberatos, quos daemonis vires sine praemotione divina efficere nequeunt: tū praeterea, facultates rationales immediate praemovendo ad lapsum: igitur Deus debellationem peccatoris, quam diabolus fuggerit, ita efficaciter consumat, ut praecipuus hominis tentator, et humanae fragilitatis expugnator censendus sit. Oppositiones Adversariorum agentium, quod Deus determinetur a creatura ad materiale peccati; ubi refellitur Vazquius autumans, quod Deus non producat substratum peccati, qua est quid morale, et liberum.

9 Secundo arguitur; quia si Deus non apparet concursum ex se indeterminatum ad bonum, et malum; sed potius non a nostra malitia excitatus, sed ex munere, et functione causae primae contraheret suum cõcursum ad eliciendum actum legi divinae contrariũ, verbi gratia, odium Dei; fieret, ut vitari non posset in Deo, quod author peccati habeatur.

Quod aperitur adhibito exemplo hominis suggestione daemonis exagitati; qui antequam ruat in lapsum, supponitur cum indifferentia, et deliberata insinuatione obiecti ad utrumlibet, ut bonum, vel malum amplecti queat; ita ut nulla daemonis, quamuis acrior, et molestissima oppugnatio, extorquere assensum in malum queat, non praestituente seu praedefiniente Deo alteram partem contradictionis, vel adigente peccatorem ad lapsum. Ita ut non occurrat, quid Deus respondere posset iustae illi querimoniae peccatoris, quam suppositis adversariorum principiis attexit Soarius, loco citato, libr. 2. capit. 2. numer. 14.

Per Deum abfuit: ipse enim potuisset meam voluntatem ad dissentiendum determinare, et noluit, non mea culpa, sed sua voluntate; nam antequam ego quidquam peccarem, ipse ita decreuit, et fecit.

Vere etiam dicere posset, ipse me implanauit; nam ipse voluntatem meam determinauit, et fecit me facere: et nisi ipse talem voluntatem in me inchoasset, ego non potuissem incipere; nec postquam ipse me determinauit, vitare ego potui malitiam, quam cum tali actu coniunctam habui: re vera nihil occurrit quod tali homini responderi posset.

Et sub numer. margin. 17. sic in oppositam sententiam inuehitur praedictus author. Denique non video, quomodo illud verum sit; perditio tua ex te, tantummodo in me auxilium tuum Oseae 13. Expendantur, quaeso, primum exclusiua illa, (tantummodo.) Haec nam determinatio ad malam voluntatem, quantumuis addas pro materiali, est ne auxilium? Quis enim tale auxiliũ desideret? Si ergo a Deo tantummodo est auxiliũ; quomodo ab illo est haec praedeterminatio, et ab illo solo, et ex sola eius voluntate? Deinde ponderentur illa verba (perditio tua ex te) nam si vera est praedicta sentẽtia, quanti impugnamus magis est perditio nostra ex Deo, quam ex nobis, etc.

10 Praeterea premitur praedicta oppugnatio; quia in eo statu, in quo constituitur peccator diaboli actu impetitus; pro tota ea praesuppositione, in qua peccator adhuc nutans consensum tentationi non praebet. Sciscitor, an Deus tanquam prima causa aeque possit praedeterminare assensum in obiectum turpe, sicut et dissensum? Nequit negari haec indifferentia primae causae ad praebendum concursum ad utrumlibet, sicut nec asseri Catholice valet, voluntatem peccatoris pro toto eo tentationis decursu antequã expugnetur, non esse indifferentem, et proxime, moraliterque valentem ad bonum, vel malum; cum utrumlibet positum sit in manu consilii sui.

Si autem Deus non astruatur apparans concursum ad utrumlibet, nequiret voluntas creata afferi proximum et morale principium expeditum ad utrumlibet; igitur, data qualibet vehementi tentatione daemonis, integrũ est Deo, saluo munere, et functionibus primae causae, praestituere bona vel malam operationem hominis. Acproinde Deo tãquam motori et promotori primario adscribi debet lapsus hominis; non solũ quia eũ vitare valuit; sed quia tentationem expugnationemque daemonis consumare lubens praeordinauit cum ad bonum creatam voluntatẽ pręmouere potuisset.

Quare Sequitur quod Deus esset implanator hominis impii; cū Ecclesiastici. cap. 15. Quare contra praedictam opinionem militare videtur illud Ecclesiastici, cap. 15. Non dicas ille me implanavit, non enim necessarii sunt illi homines impii; cum ex adversariorum pronuntiatis inferri videatur, quod Deus sit implanator hominis, eum alliciens moraliter, et impellens physice in lapsum.

Occursus; quod Deus praedeterminet ad malum iuxta exigentiam liberi arbitrii. Si occurras; Deum praedeterminare ad malum iuxta exigentiam creatae voluntatis; eo quod non aeque in bonum, et malum propensa sit, sed potius ita in malum inclinata, ut expectare videatur concursum Dei, ut actum pravum eliciat.

Refellitur in voluntate ante primum peccatum mortale. Ut tale effugium praecludatur; procedat obiectio de primo peccato hominis nullam aliorum peccatorum molem praemittente, quae pravae consuetudinis pondere in alios lapsus trahat; verbi gratia, de primo lapsu Adami, et de primo peccato Angeli, ubi quaelibet dispositio, vel inclinatio in lapsum antecedens consensum non potuit esse culpabilis. Ac proinde tota radix illius peccaminosae obliquitatis videtur reducenda in merum absolutum Dei decretum non involvens conditionem cooperationis causae creatae; quod cum, pro nutu, dissensum praedecernere potuisset, assensum in malum praedeterminavit.

Premitur ratio, etiā data vehementi propensione in malum. Tum vel maxime; quia data illa maiori propensione in malum, per modum actus primi ante actualem consensum; si ad munus primae causae attineret praemovere voluntatem creatam ad malum iuxta vim istius inclinationis; fieret, ut quoties daemon valide impetens hominem, cum in tali statu constituit, ut in vehementi periculo lapsus agonizans, in assensum turpem magis propendeat; tunc ad functionem primae causae attineret praemovere, et consumare tentationem daemonis, et peccatorem, vel nutantem, in lapsum impellere; quod vel cogitare horret pia mens apud Soarium.

Arg. 3. quod Deus esset causa peccati, ut peccatum est, formaliter. 11 Arguitur tertio; quia si Deus, non expectata peccatoris transgressione, absolute determinaret assensum ad malum, nec ex parte sua offerret concursum indifferentem contrahendum tamen ab operatione peccatoris deficientis; nulla esset ratio, cur Deus in toto rigore causa peccans et deficiens renuntiari non debeat? Cum attingat quidquid physicum, et morale in actu peccaminoso efficiatur a voluntate deficiente.

Evasio ex doctrina Vasquezii; quod Deus non sit causa moralitatis in actu pravo. Nec enim placet Vazquez: t. 2. tomo 1. disput. 129. capit. 9. numer. 25. quod Deus ideo non est causa peccati, quia non producit moralitatem in actu pravo; eo quod tale praedicatum non sit quid intrinsecum in actu, sed extrinseca tantum denominatio conotans principium intrinsecum libere deficiens; non vero principium extrinsecum, qualis est Deus.

Confutatur Vazquius. Hoc enim non obstat; quia id quod est causa efficiens physica formae, a qua extrinseca denominatio trahitur, etiam est verum principium extrinsecae denominationis, quae ad talem formam accedit. Sed Deus causat, non influxu a se indeterminato, et indifferenti ad utrumlibet, sed contracto ad talem speciem actionis, quidquid physicum in actu considerari potest, ut est substratum illatiuum moralitatis; ergo etiam attingit secundario, et consequenter denominationem entis moralis, et liberi, quae ad talem substantiam actus, sub tali circumstantiarum compositione eliciti infallibiliter consequitur.

Qualiter efficiatur extrinseca denominatio consequens ad formam intrinsecam. Nec enim aliud emanationis genus extrinsecis denominationibus adscribi valet quam sequela quaedam, et accessio ad talem formam intrinsecam, quae vere physice, et primario efficiatur ab agente; sicut dexteritatis denominatio nullum aliud physicum principium agnoscit praeter motum localem, qui dum locatum sub tali ubi, et situ constituit, secundario, et consequenter denominat locatum dextrum, vel sinistrum; motus enim localis, quo animal accedit ad dexteram hominis, dum primo intendit animal in tali spatio locare, consequenter et secundario illud locatum denominat dextrum.

Sequitur quod Deus non esset principium moralitatis in actu recto. Deinde; quod si effectio praedicati moralitatis, vel libertatis in actu peccaminoso, Deo non adscribi posset, eo quod quid intrinsecu et physicū non sit, fieret etiam, ut Deus nec causa actus honesti esse valeret, eo quod bonitas moralis etiam praemittat praedicatum entis liberi in actu, quod referat habitudinem connotationis, non ad causam extrinsecam, qualis est Deus, sed ad principium intrinsecum. Ac proinde sequeretur; ut dum Vazquez Deum authorem peccaminosae obliquitatis vitare studet, eum etiam non principium rectae actionis, (qua moralem honestatem induit,) pronuntiare cogatur.

Praeterea, et efficacius; quia non exprimit maiorem vicinitatem cum principio intrinseco praedicatum moralitatis, et libertatis, quam praedicatum vitalitatis; ut omnibus perspicuum, et in confesso est. Atqui, licet actus importet vitalitatem per habitudinem ad principium intraneum; innegabile tamẽ est, praedicatum vitalitatis a Deo effici, cum sit gradus essendi realis, et intrinsecus: igitur, esto quod esse morale, et liberum exprimat conuorationem ad principium intraneum, id non praepediet quominus attingatur a Deo, si causalitas Dei attingat immediate quidquid a causa creata elicitur ut fundamentum talis extrinsecae denominationis.

Accedit pro libertate actus non solum a Deo elicita, sed perprius pendenti a prima causa quam a libero arbitrio creato, elegans Scoti testimonium ex 1. sentent. dist. 39. quaest. unica §. Ad aliud de tertia opinione. in fine quaestionis, sub numer. margin. 35. ubi habet ita.

Dico, quod contingentia non est tantum priuatio, vel defectus entitatis, sicut est deformitas in actu secundo, quae est peccatum; imo contingentia est modus positiuus entitatis, sicut necessitas est alius modus; et omne positiuum, quod est in effectu, principalius est a causa priore.

Et ideo non sicut deformitas est ipsius actus a causa secunda, et non a causa prima, ita est contingentia; imo contingentia perprius est a causa prima, quam secunda: propter quod nullum causatum esset formaliter contingens, nisi a prima causa contingenter causaretur; sicut ostensum est.

Ubi Scotus agit, praedicatum libertatis in actu humano, et morali no deferri soli causae secundae liberae, ut vult Vazquius; imo perprius primae, quam secundae. Sed ampliorem huius testimonii Scoti elucidatione subiicimus infra in hac controver. de Scientia Dei. distin. 3. de Scientia contingentium absolutorum. art. 4. num. margin. 5. et 8. qui textus recolendus est, ut potequi referet constantem Scoti mentem de praemotione concursiua Dei respectu omnis operationis creatae.

Modo tamen illud restat obseruandum circa ea verba. Contingentia est modus positiuus entitatis, sicut necessitas est alius modus: quod quando asserit Scotus contingentiam, seu indifferentiam, et libertatem in operatione liberi arbitrii esse modum operationis; ibi non accipit modum intrinsecum inquantum opponitur rei, vel formae entitatiuae, quae ut condistincta a modo, non identificatur realiter cum compositione eius ad hoc substratum. In quo sensu Scotus in Quodlibeto 3. §. Habemus ergo primum membrum, sub num. marg. 3. tenet, relationem non esse rem, sed modum; in qua etiam modi usurpatione, solam substantiam, quantitatem, et qualitatem, censuit esse res, relationem vero, et caetera alia praedicamenta esse modos: de quo presse disseruimus in art. praecedenti in digressione physica de potentialitate voluntatis ad tale individuum. num. margin. 61. ostendentes, actionem huic agenti compositam intrinsece, nec de absoluta Dei potentia esse componibilem alteri agenti; eo quod sit modus identificatus cum actuali cõpositione eius ad hoc agens.

Non igitur contingentia et libertas actus asseritur modus actus in ea usurpatione modi per suam essentiam substrato affixi; cum libertas, et necessitas in actu voluntatis, ut non semel ostendimus, non sint intrinseca praedicata, sed merae denominationes extrinsecae, quae accedunt actui, et recedunt, salua physica substantia eius; ut liquet in impulsu non libero voluntatis, ob defectum deliberationis, qui accedente deinde deliberatione rationis, continuatur libere absque ulla mutatione, et additione physica ex parte impulsus.

Vocatur ergo modus libertas, et contingentia actus, in ea modi acceptione, quae indicat non substantiam entis, sed circumstantiam rei, prout abstrabit a circumstantia intrinseca, vel extrinseca. De quo accipe Scoti testimonium loco citato, ex Quodlib. 3. nu. marg. 3.

Secundo modo accipit Boetius distinguendo rem contra modum rei; sicut loquitur libro de Trinitate. Patet (inquit) quae fit differentia praedicationum; quia aliae quidem quasi rem monstrant, aliae quasi circumstantiam rei; quia istae praedicantur sic; quod secundum se rem aliquam monstrant, illa vero, ut non esse, sed porius extrinsecus aliquid apponunt. Vult ergo distinguere rem contra circumstantiam; et sic secundum eum, sola tria genera, substantia, qualitas et quantitas, rem monstrant: alia vero rei circumstantias.

Addendum praeterea; quod licet contingentia inquantum accipitur pro libertate actus, et necessitas inquantum opposita libertati, sint modi extrinseci entis; attamen contingentia inquantum opposita necessitati in essendo, et ut importat vertibilitatem in nihilum, seu potentiam logicam ad non essendum, non est modus extrinsecus naturae creatae, sed modus intrinsecus transcendens quidditatem entis creati, iuxta eam modi usurpationem, quae sonat praedicatum imbibitum in quidditate rei. Qualiter infinitas est modus Deitatis apud Scotum; et finitas est modus entis participati transcendens quantitatem virtutis, vel perfectionis eius. De quo vide, quae exarauimus supra, in controversia 2. de Unitate Dei. in appendice de dist. entis. art. 3. de distinct. modali, et quadditate modi. num. margin. 5. His pro expugnatione modi dicendi Vazquez praemissis; caeterorum adversariorum molitiones contra praemotionem Dei ad materiale peccati prosequamur.

12 Arguidur quarto; si Deus, non expectato nostro lapsu, adiret absolutum propositum determinate efficiendi actum legi divinae contrarium, verbi gratia, odium Dei; teneretur peccator taliter assentiri divinae illi praemotioni, ut absque lethali crimine attentationis violandi divinam omnipotentiam, nequeat se ab odio Dei cohibere.

Quae oppositio, ut magis adversarios perstringat, supponit; aliquem per divinam reuelationem callere absolutam Dei decretum de praedeterminanda voluntate Hominis ad talem actum prauum, verbi gratia, ad odium Dei. Tunc, vel ille tenebitur aliquid contra absolutum Dei propositum non involvens conditionem coöperationis causae creatae moliri; quod esset violationem divinae omnipotentiae attentare; vel teneretur Deum odio prosequi.

Cōfirmatur; quia hucufque ab adversariis tradita ratio non est, imo nec reddi potest, cur Deus nequeat esse causa moralis actus praui materialiter accepti, seu quatenus est substratum malitiae moralis, si Deus astruatur praemotor, et praedeterminātor physicus cuiuslibet actus praui, quoad omnem rationem positiuam eius? Si enim non occurrit absurdam in hoc, quod Deus non a nostra malicia quasi excitatus, et motus, sed pro solo suae voluntatis statuto, praestituat ante creatae voluntatis consensum effectionem actus turpis; quidni motus indeliberatos in intellectu, et voluntate peccatoris eliciat eo fine, ut peccator suauius, et liberius consentiat in obiectum turpe? Sed primum de causalitate morali Dei circa materialia actuum prauorum, etiam non intenta ratione formali malitiae, absque graui nota erroris asseri non valet; igitur nec defendi potest talis praedeterminatio physica, quae a Deo praestetur.

13 Caeterum; nec satisfacere videtur praedictis obiectionibus illa satis veriata Theologorum responsio; quod Deus eadem ratione se gerit quando praedeterminat, et praemovet ad actum odii, ac se haberet in illa hypothesi, in qua eundem actum odii Dei, (quem non in actione, sed in qualitate vitali essentialiter positum esse, non semel docuimus,) se solo sine cooperatione causae creatae efficeret; et eidem voluntati componeret. Sed ob productionem huiusmodi qualitatis Deus author peccati censeri non deberet, quamvis vi compositionis talis formae ad creatam voluntatem, creata voluntas Deum odio prosequeretur: igitur nec de facto, quando, cooperante voluntate, Deus influit in huiusmodi actum.

Hypothesim de producibilitate actus odii Dei, quae a prima causa absque concursu causae secundae praestetur; explodit Didacus Ruiz, tomo de voluntate Dei, disput. 27. section. 7. num. 21. quamuis qualitates vitales caeteras a Deo sine concursu facultatis vivae elici possent.

Sed immerito et contra communem antiquorum Theologorum sententiam; licet enim Authores aliquot sustineant, esse implicatoriam productionem qualitatis vitalis absque influxu potentiae; attamen caeteras qualitates vivas a Deo solo producibiles aestimare, et formam odii Dei tantum improducibilem renuntiare, videtur voluntarium pronuntiatum.

Nec enim probabilis occurrit ratio, cur admissa possibili productione caeterarum qualitatum impulsivarum a solo Deo, absque facultatis vitalis concursu, eam virtutem inficiemur in Deo circa materialia pravorum actuum, ad quorum effectionem absque iniuria suae supremae sanctitatis concurrit non contractus a praescientia absoluta exercitae cooperationis liberi arbitrii deficientis; cum talis contracta operatio liberi arbitrii non prodiens a determinata Dei voluntate, sit inintelligibilis, et implicatoria, ut in hoc articulo evidenter ostendimus.

Deinde; quod licet plures Theologi tutentur, actum volitionis a Deo absque effectivo influxu voluntatis productum non posse constituere voluntatem in esse vitaliter prosequentis obiectum; communior tamen sententia Thomistarum autumat; qualitatem vivam (ut pote quae immediate, et per suam essentiam a facultate vitali non pendeat) a Deo effici posse absque vitalis potentiae cooperatione; esto quod id impossibile de actione seu influxu vitali asseverent.

Quare; supposita producibilitate actus odii Dei, rem enucleat Ferrariensis; quem transcribo, ut vel liquido constet quam apertus fuerit physicae praemotionis Dei ad materialia actuum pravorum assertor; propter Iesuitas quosdam Authores, qui huiusmodi praemotionem, non antiquorum Theologorum pronuntiatum, sed novam recentiorum Thomistarum excogitationem asseverant. Sic igitur habet libr. 3. contra gentes capit. 71. §. Aduerte, quod ex ista responsione. ubi subdit.

Sed occurrit unum dubium. Nam movens causam secundam ad actionem, quam semper, et inseparabiliter concomitatur defectus, et malum; videtur non solum esse causa bonitatis actionis, sed etiam malitiae concomitantis; unde ut habetur ex 2. Physic. quod pro maiori parte euenit, non dicitur esse praeter intentionem.

Sed sunt aliquae operationes humanae habentes semper annexam malitiam, puta odium Dei; ergo si Deus est causa entitatis actionis, oportet dicere quod etiã sit causa malitiae et deformitatis coniunctae; et sic non refertur illa operatio, inquantum deficiens est, solum in causam proximam deficientem.

Respondetur ex doctrina Sancti Thomae; quod malitiam consequi inseparabiliter actum aliquem, dupliciter potest intelligi; uno modo ut consequatur ipsum absolute consideratum secundum entitatem suam: alio modo ut consequatur ipsum secundum quod a tali agente, puta a libero arbitrio, procedit.

Primo modo nulla deformitas peccati, concomitatur aliquem actum; quia si essentia illius actus odiendi Deum producti a libero arbitrio creaturae, a solo Deo produceretur, non esset malus actus, et deformis; quia non male fieret. Licet enim ille actus non possit ab homine sine deformitate procedere, quia nunquam ab ipso procedit nisi inquantum discrepat a sua regula; potest tamen agens primum movere causam ad agendum entitatem actionis, et non agere ad deformitatem. Verum, in hoc displicet Ferrariesis; quod iudicat, per formam actus odii Dei, absque effectivo concursu facultatis vitalis, non posse constitui in esse Deum odio habentis; sic enim subiicit.

Ad hoc ut aliquit per actum odii dicatur alium habere odio, non sufficit quod essentia illius actus sit ab illo immediate causata; sed requiritur quod sit operatio ab ipsius voluntate deficiente immediate elicita;etc.

Quod late expugnatum praemittimus, in controu. 9. generali de Visione Dei: dist. 3. subdist. 1. ar. 1. praecipue a n. 46. usque ad 49.

Quare melius sic rem expendit Aureolus in 2. sen. dist. 38. q. 1. ar. 2. §. respondeo; in quolibet peccato actuali sunt tria. ubi ait.

Ad propositum dico; quod absolute de potentia, posset Deus ponere in voluntate mea odium sui; ita quod actus ille esset virtute divina in voluntate mea, et esset malum, et defectus voluntatis; non tamen esset peccatum nec culpa.

Primum probo; quia esset disconueniens voluntati; malum est autem coniunctio disconuenientis, ut patet supra.

Secundum; quod non peccatum, probo. Quia peccatum dicitur in ordine ad agens, voluntas autem non se haberet ibi active, sed passivie; ergo respectu voluntatis non esset ibi peccatum.

Quia culpa connotat dominium in agente respectu actus voluntatis; voluntas autem tunc necessitaretur a Deo ad actum istum: ergo non esset culpa voluntatis, nec imputabilis ei. Nec est inconueniens, quod Deus ponat in voluntate absolutum quodcunque sine imputabilitate.

Ubi egregie docet Aureolus, qua ratione, esto quod voluntas creata Deum odio prosequeretur per forma a Deo immissam absque ullo influxu potentiae, non peccaret in illa hypothesi; quod et nos serio aperuimus loco citato.

Sed adhuc ex illis, quae inibi obseruauimus, sequens instruitur oppositio contra assertores physicae praedeterminationis substratorum malitiae moralis. Quia, ut liquet ex his, quae ibi stabiliuimus; data immissione formae vitalis absque eo quod potentia influeret in primam effectionem talis formae si tamen postea voluntas effective concurreret ad conservationem huiusmodi qualitatis cum deliberatione, et usu rationis, re vera voluntas creata peccaret. Sed potiori iure adscribi debet Deo praedeterminanti voluntatem ad actum odii deformitas inseparabiliter tali actui connexa; quam deferri posset creatae voluntati, non primo efficienti talem actum, sed deliberate tatum conservanti formam odii a Deo immissam; ergo.

Deinde vel sic urgeo rationem in illa hypothesi quod liberum arbitrium eliceret actum odii Dei; et data libera productione talis actus peccaminosi, necessitaretur a Deo ad continuationem talis actus praui. Necessitari enim posset liberum arbitrium iuxta nostra principia, si Deus immitteret qualitatem aliquam de specie potentiae, quae affigeret liberum arbitrium ad unum in actu primo; vel per potentiam suam specialiter compositam in ratione principii particularis suppleret vim effectivam illius qualitatis, et determinaret liberum arbitrium ad unum in actu primo; ita ut non componatur potentia Dei cum libero arbitrio ad utrumlibet in actu primo, sed determinate ad unum in actu primo.

In hac igitur hypothesi, in qua liberum arbitrium necessitaretur ad continuationem actus praui a voluntate creata libere eliciti; non peccaret liberum arbitrium in continuatione illius actus, quia necessitaretur a Deo ad talem continuationem. Atqui non minus affigeretur ad continuandum materiale peccati, in illa suppositione, quam de facto adigitur ad primam effectionem eius a praedeterminatione, per absolutum propositum voluntatis divinae: igitur nec de facto peccat liberum arbitrium praedeterminatu per decretum absolutum et efficax.

Tum etiam; quia non aliter se gereret liberum arbitrium ex parte effectus in illa suppositione; seu non aliter se haberet liberi arbitrii cooperatio, nec esset magis affixa ad unam partem contradictionis, quam existit de facto quando asseritur voluntas praedeterminari libere a Deo ad continuationem actus praui; igitur nec ex partete decreti componentis potentiam Dei cum libero arbitrio intereffet aliqua absimilitudo; cum implicet disparitas decretorum divinae voluntatis, quin illis refpõdeat diuersa mutatio ex parte effectus.

Vel a contrario sic produco rationem; si esset contra essentialem sanctitatem, et innocentiam Dei, quod necessitaret liberum arbitrium ad continuationem actus praui, quia renũtiaretur author, et causa peccati; ita a fortiori contradicit fupremae puritati naturae divinae, quod Deus non excitatus a praescientia liberi arbitrii actu deficientis, contrahat efficaciter liberũ arbitrium ad lapsum.

14 Nec etiam aliquid praestat illa folutio, quam innuit Scotus, in 2. sent.dist.37.q.2.§.ad folutionẽ iftorũ obiectorum.nu.marg.14. ubi eo Deum causam peccati vitare fatagit; quo illum non fubditum legi autumet; sic enim habet.

Ita igitur si ad velle voluntatis creatae concurrant duae voluntates, scilicet voluntas creata, et divina, potest esse defectus in ipso velle ex defectu alterius causae; et hoc quia ista causa posset rectitudinẽ dare actui, quã tenetur dare, et tamen nõ dat: alia autem licet nõ teneatur eã dare, tamen quantũ est ex fe daret, si voluntas creata cooperaretur.

Talis enim doctrina nodum non dirimit, imo Sectariis anfam lapsus praebuiffe videtur; ut constat ex Thefauro Catholico Iodoci Coccii. tomo 2.lib. 2. de peccato hominis. art. 1. ubi introducit Zuinglium ita in essentialem Dei sanctitatem blafphemantem.

Impullit Deus ut occideret, et qui impellit, agit fine omni criminis fufpicione; non est enim sub lege. Unum idemque facinus, puta adulterium, aut homicidium, quantũ Dei est, authoris, motoris, impolforis opus est, crimen non est; quantum autem est hominis, crimen ac foedus est.

Quare; nec Scotus in praedicta folutione pede figit; nec Deum eo praecise non peccati causam asseuerat; quo non subiiciatur legi. Unde subdit. §.ex isto respondetur ad obiectiones sub num. marg. 16.

Sed tunc est dubium, quantum ad principalem quaestionem; licet enim faluetur quod peccatum non adfcribatur Deo sicut causa, sed voluntati creatae; non tamen ostendit, quod Deus non possit esse causa prima deficiendi.

Ubi mens Scoti eo tendere videtur; quod licet ex hoc, quod Deus non fubiiciatur legi, inferatur Deum agere non posse contra legem coactiuam superioris; non tamẽ ostenditur, cur non fit prima ratio deficiendi respectu causae creatae, si praemoveat ad substratum malitiae moralis?

Refellitur ea Divinae innocentiae excufatio circa praedeterminationem ad materiale peccati, ob recti finis intentionem.

15 Verum enim vero; nec magis euacuat difficultatem altera responsio; quae Deum a causalitate, et influxu peccati excufat, ob recti finis intentionem. Ita ut, esto quod Deus eumdem omnino terminum in actu legi, et rectae rationi, aduerfo attingat, quem intendit homo peccans, et diabolus tentans; eo tamen Deus author peccati non habeatur, quo materiale illud, vel substratum malitiae moralis, non efficiat, nisi eo fine, ut debito, et functionibus causae primae fatiffaciat.

Contra istam enim folutionem, talia commmenta obiicit Didac. Ruiz, disput. 30. section. 1. Fieret, (inquit) ut si Deus propter honesti finis intentionem praemovere posset voluntatem creatam ad actum rectae rationi, et legi divinae contrarium; nutare posset authoritas divinae veracitatis; imo et fides totius Ecclesiae fluctuare.

Ut si Deus homini, vel dormienti, vel vigilanti, immitteret materialem entitatem falfarum affertionum; non intendendo formalem rationem mendacii, sed praedeterminando intellectum ad assensum falsae enuntiations, propter aliquem bonum finem.

Vel si formaret in aëre voces humanas falsum enuntiantes; et miracula adiungeret ad falsi illius roborationem; non intenta ratione formali mendacii. Ut, si quatriduano a morte excitato, vox in aëre intonaret, illud miraculum a Deo exhibitum esse ad falsi alicuius attestationem. Quae omnia absurdisfima et execrabilia sunt, ea tamen, quae ab adversariis congrue vitari non posse videntur; si asseri valeat, creatam voluntatem a Deo praedeterminari posse ad actum prauum, ob recti finis intentionem.

16 Praeterea; quia quamvis sustineri posset huiusmodi defensio causalitatis divinae circa malum, ob aliquos honestos fines suae prouidentiae; adhuc urget disquisitio, cur ad primae causae functiones conducat praemovere creatam voluntatem ad fere immensam eam turpium actionum multitudinem, quae numero, et pondere sexuperant cumulum piarum operationum?

Nec enim eludit difficultatem ea cōmunis responsio de humanae conditionis fragilitate; quae exposcat magis in malum quam in bonum praemoveri.

Quia supposito quod voluntas creata nequeat operari malum non praedeterminata a Deo; illa humanae fragilitatis excusatio videtur manifestam principii petitionem involvere: Cum idem sit, voluntatem praedeterminari saepius ad malum, quam ad bonum, ob eius fragilitatem; quam ideo praedeterminari a Deo ad frequentissimos lapsus, quia praedeterminatur a Deo.

Quia cum peccator sit moraliter impotens ad lapsum, si non praemoveatur a Deo; nulla alia fragilitatis ratio admittendā est, quae praemotioni divinae non innitatur, ita ut eādem spectety voluntatem talem esse, ut a Deo pro nutu ipsius frequenter in lapsus praemoveatur, ac voluntatem hominis latibilem esse, ni velimus verbis luder e.

17 Deinde; etiam praecluditur aliud Theolorum effugium contendens, ideo Deum non esse causam peccati, quia malitia moralis nö cōsequatur ad actum, nisi proueniat a causa deficiente:

Quia si Deus praeciperet, vel cōsuleret peccatori, ut eliciat actū odii Dei, quantum ad materiale eius; non liberaretur Deus a nota principii moralis, vel causae peccati.

Ned eluderet difficultatem in illa hypothesi, qui assereret, actum illum non referri peccaminosam obliquitatem, prout est a Deo, sed ut a causa creata deficiente. Ergo, nec etiam virtute de facto; data praedeterminatione physice attingente totam substantiam positiuam actus, quae est illatio priuationis rectitudinis debitae.

Deinde arguit Ruiz disput. 27. section. 7. num. 19. Quia si Deus praedeterminaret ad enuntiations erroris secundum materialem entitatem huiusmodi mendaciorum cunctos Authores Sacrae Scripturae, et uniuersos Pontifices Sacrorum Canonum conditores; et Catholicam insuper Ecclesiam. Adhuc supposita praedicta euasione; comminisci quis posset, aeternitatem mendacii non consequi ad substantiam, et entitatem falsae enuntiationis prout a Deo, sed a causa deficiente: explodenda igitur ea responsio est, quae fauere videtur haereticis, et absurdis pronuntiatis.

18 Adde; quod nec infirma oppositae opinionis confutatio ea est; quae agit, nil supernaturale exigi ad perseuerandum longo tempore absque peccato, etiam in aestu grauissimae tentationis; si ad primae causae functiones spectaret praemovere voluntatē creatam ad materialia actuum prauorum.

Quis enim sat inficias, Deo (saluo munere primae causae) integrum esse praedeterminare, vel non praedeterminare hominem ad materialia actuum prauorum per longum tempus: igitur accedente grauissimae tentationis occursu, posset peccator in statu naturae lapsae, absque aliquo gratis auxilio, nō peccare; vel per longum tempus se se a peccatori ruinis continere: cū certo certius sit, talē negationē physicae praemotionis ad malū inter auxilia gratiae numerāri non posse.

Si autem vocabulo gratiae abutēns, talem negationem praedeterminationis ad malum per longum tempus, vel in agone molestissimae oppugnationis diaboli, inter seriem auxiliorum gratiae recenseas; fieret, ut cum peccator horrenda facinora, ut sui ipsius, aut filiorum interemptionem, absque physica praemotione exequi non valeat; si subtractio physicae praedeterminationis per multum tempus sit beneficium gratiae; sequeretur, quod infideles, et barbari, qui per totam vitam truculentam istam immanitatem vitant, id medio gratiae auxilio praestarent; quae omnia falsissima sunt et absurda.

Opponuntur testimonia Scoti, quae videntur improbare praemotionem Dei ad materialia prauorum actuum.

Tandem arguitur authoritate Scoti, qui huiusmodi praedeterminationem ad malum insectari videtur; in 2. sent. dist. 37. q. 2. §. Ad solutionem istorum obiectorum. sub num. 14 ubi inquit

Uniuersaliter quidquid Deus dat antecedenter, daret illud consequenter quantum est ex se, nisi esset impedimentum; dando autem voluntatem liberam dedit antecedenter opera recta, quae sũt in potestate voluntatis: et ideo quantum est ex parte sui dedit rectitudinem omni actui voluntatis, et voluntati ex consequenti daret, si ipsa voluntas quemcunque actum elicitam recte ageret ex parte sui.

Est igitur defectus in effectu duarum causarum; non propter defectum causae superioris, sed inferioris. Non quia causa superior causet rectitudinem in effectu, et inferior obliquitatem; sed quia causa superior, quantum est de se causaret, si causa inferior secundum suã causalitatem causaret; et ideo rectitudinem non causari, est propter hoc, quia causa secunda quantum ad se pertinet non causat.

In quem textum tale apponit Scholium Hugo Cauellus Scoti Scholiator. Ex quo patet clare, Deum non praedefinire absolute actum peccati, nulla cooperatione nostra praevisa; alioquin, certe non esset paratus, quantũ est ex se, actum bonum causare: siantequã videret quid ego essem facturus, decreuit talem actum a se, et a me, fieri debere.

Quare Scholiator praedictus quasi de mente Scoti praedeterminationem explodens, textui citato sequentes marginales annotationes adiungit. Nota contra praedeterminationem intrinsecam, et extrinsecam, voluntatis ad suos actus. Et paulo infra. Voluntas divina ideo non causat semper bonũ, quia creata id non vult: haec ergo ad malum determinat.

20 Praeterea; causam secundam determinare primam causam ad operandum; non tamen, e contra, causam secundam a prima praemoneri; contendit praedictus author haberi apud Scotum, in 2. physic. quaestion. 8. §. Quantum ad quartum notandum. ubi inquit.

Tertio modo, dicitur causa immediata, quae non determinatur per aliud agens magis particulare ad producendum hoc, vel illud; sed dicitur causa mediata, quae determinatur per unum, vel plura agentia particularia ad productionem istius effectus, magis quam alterius.

Verbi gratia; causae uniuersales, ut Deus et caelum, dicuntur causae mediatae effectus hic producti; eo quod ad productionem illius effectus determinantur per agentia particularia, ut puta, per ignem, et calorem.

Et sic ignis dicitur causa immediata, vel etiam calor; quia non determinatur per aliquod agens magis particulare ad producendum hoc, vel illud.

En Scotum expresse asserentem; primam causam determinari a secunda quoad speciem influxus; non igitur, e contra, causa prima praemovet, et contrahit secundam quoad speciem talis causalitatis, praesertim in actibus prauis.

21 Nec minus urget aliud Scoti testimonium, ex 2. sentent. loco citato, dist. 37. q. 2. §. Et si obiicitur de illis duobus instantibus sub num. margi. 15 ubi improbare videtur; quod actio Dei sit prior prioritate naturae actione creaturae, ex quo pronuntiato manifeste producitur, influxum Dei non esse praemotionem, aut praedeterminationem: sic igitur habet.

"Et si obiicitur de illis duobus infantibus naturae, sicut obiectū est; quod Deus in primo daret rectitudinem actui."

Respondeo et dico; quod prioritas, quae includit, ea posse esse sine se inuicem absque contradictione, non est ordo in causis ut causant effectum communem; sed simul causant.

Sicut enim loquendo de diuersis generibus causarum, non prius natura materia materiat, quam efficiens efficiat; quasi sine contradictione possit esse materiatum, et non effectum, vel e contra: sed tantum prius natura, hoc est perfectius una causat, quam alia. Ita in eodem genere causae; diuersae causae ordinatae, licet habeant ordinem secundum perfectius, et imperfectius causare; non tamen habent prioritatem naturae, quae dicat posse esse sine se inuicem, respectu tertii.

Imo sicut in uno instanti naturae materia materiat, et efficiens efficit; ita duae causae efficientes, ordinatae in uno instanti naturae causant effectum communem, ita quod neutra tunc causat sine altera.

Sed quod effectus non rectus causetur, hoc non est nunc propter causam priorem, quae quantum est ex se, recte causaret, si secunda causaret; sed propter defectum causae secundae, quae in potestate sua habet concausare causae primae, vel nō concausare; et si non concausat illi, ut tenetur, non est rectitudo in effectu communi ambarum.

In quo textu Scoti, non solum abigere videtur omnem eam prioritatem naturae, quae alia sit a prioritate perfectionis, et quae sustineri nequeat improbata praemotione; ut liquet ex illis verbis. Imo sicut in uno instāti naturae materia materiat, et efficiēs efficit, ita duae causae efficientes ordinatae in uno instanti naturae causant effectum communem. Sed etiam inficiari videtur praemotionem concursuam; dum adserit: quod voluntas peccans habeat in sua potestate concausare, vel non concausare actum prauum; et quod causa prima quantum est ex se, recte causaret, si secunda causaret. Igitur ipsa determinat et non determinatur ad materiale peccati.

22 Accedit aliud Scoti pronuntiatum, quod etiam praedetermininationē impetere videtur, in eadē quaest. citata. §. Sed quare in voluntate increata nō potest esse prima ratio deficiendi n. mar. 17. ubi subiicit:

Respondeo; si Deus non causat libere rectitudinem, qua deberet esse in actu voluntatis creatae, et hoc propter libertatem voluntatis suae, non autem propter defectum voluntatis creatae non voluntarie cooperātis; non est tunc causa peccati in voluntate creata, quia non est ibi carentia iustitiae debitae.

Non enim est iustitia debita a voluntate creata, nisi inquantū in potestate eius est recte agere; ita quod nulla intelligitur subtractio causae prioris, propter cuius defectū non possit voluntas recte agere.

Si igitur Deus esset prima causa nō agens rectitudinem; actus non rectus no esset peccatam. Ex quibus verbis cōtra divinam praemotionem sequens formatur oppositio.

Tunc, apud Scotum, voluntati creatae adscribi nequiret actio peccaminosa; quando subtraheretur a Deo aliquid prius necessario requisitum ad piam operationem eliciendam. Alias turpis operatio creatae voluntati imputari non deberet, sed causae primae pro nutu, et voto, auferenti id, quod tanquam quid prius anteneniens influxum creatum, necessario exigitur ad honeste operandum. Igitur praedeterminatio Dei ad bonum, vel non cōducit ad actionem creaturae per modum prioris et praeuii, ac proinde praedeterminatio, aut praemotio non erit, vel peccatum nō imputaretur creaturae, sed Deo.

Quod Scoti argumentum praesertim urgere videtur in peccato omissionis; quae si ad praecepti impletionem exposcitur praemotio Dei, igitur prius ommittic Deus, qui non praemonet ad obseruationem praecepti.

23 Tandem; quod cum Scotus expresse, et frequenter praedeterminationem intrinsecam, sive per influentiam alicuius formae immissae voluntati certo respuat; reliquum est, ut si aliqua praemotio iuxta Scoti principiasustinenda esset, haec extrinseca foret sive per decretum absolutum Dei, inquantum est influxus ad extra, sive causalitas facultatis divinae exequentis; eo quod actio Dei apud Scotum (ut pote quae ipsi Deo intrinseca, sicut et quaelibet actio agenti cohaeret,) sit ipsamet Dei volitio absoluta.

Quod assertum videtur multum fauere erroribus Novatorum oblatrantium, Deum per absolutam, et impedibilem voluntatem suam necessitare nostram voluntatem ad operandum; ut videri potest in Thesauro Catholico Iodoci Coccii tom. 2. libr. 2. de peccato hominis. art. 1. ubi de hoc blasphemantem haereticorum colluuie transcribit. De quo etiam late noster Franciscus Feuardentius, pie et erudite; in Theomachia Caluinistica. lib. 2. de Sanctae Trinitatis perfectione. cap. 12. de summa integritate innocentiae et sanctitate Dei, adversus. 31. haereses, quibus Caluiniani conantur illam deformare, atque omnium mundi peccatorum authorem ac reum facere.

Discutitur oppositum Aureoli placitum asseruans, Deum immediate non concurrere ad materialia actuum prauorum; et an mereatur qualitatem? Qualiter ve a Durando dissentiat?

24 Fundamento, quae ex Aureolo pro sententia negatiua proposuimus, illum ita concusserunt, ut in diametraliter oppositam sententiam adegerint; ut enim praedeterminationem Dei ad materialia actuum prauorum effugeret, Deum immediate concurrere ad prauos actus, inficiatus est. Licet, praemissa illorum dimanatione, et effluxu a voluntate creata; pendere a Deo immediate in sua conservatione, fuerit opinatus: quod autem

Aureolus expresse docuerit, Deum immediate concurrere ad conservationem actuum prauorum, patet ex testimonio illius a nobis in hoc articul. transcripto sub num. marg. 33. prope finem numeri. Quia tamen, licet Aureolus minus probatam sententiam amplexus fuerit, eam tamen acute pro materiae qualitate firmauit, oppositamque solita dexteritate confutauit; ideo illius verba transcribo. Tum vel maxime; ut liqueat aperte quantum a Durandi opinione dissideat; qui licet tueatur, Deum non influere immediate in actus prauos, id tamen generaliter de cunctis effectibus causarum secundarum sustinuit; illis, vel leuibus, commotus fundamentis, quae apud plurimos, non bene audiunt. Sic igitur habet Aureolus, in 2. sent. dist. 38. quaest. 1. art. 1. §. Alia est opinio opposita. Ubi dum refert quorundam innominatorum placitum, cui subscribit; subdit.

Non omnis actus est a Deo, et quoad positiuum elicitiue; et hoc specialiter dicunt, verum esse de actu voluntatis nostrae. Et si quaeratur ab eis, quomodo actus ille dependet a Deo? Respondent, quod in habitudine ad conservantem, quia secundum eos non est eadem habitudo cum habitudine producentis. Nunc pono propositiones aliquas. Prima est, videtur mihi quod opinio secunda sit magis rationalis; nec ego video quod dicunt, quod omnis actus sit a Deo, dato quod sit positiuus, nisi forte desiderando potentiam, quae elicit, et naturam actus eliciti. Et ita dico; quod Deus non agit immediate in actum voluntatis deformem per peccatum; nec oportet quod agat immediate in omnem creaturam.

25 Hanc propositionem probo; quia si ageret in actum positiuum substratum, necessario ageret ad deformitatem; cuius oppositum dicunt Sancti, et ipsimet de alia opinione.

Probo consequentiam; quoniam quando aliqua sic se habent, quod unum est priuatio in alio, inseparabilis ab illo, agens in unum, necessario agit in reliquum; sed ita se habet deformitas ad actum: ergo.

Maior patet; quia enim priuatio albedinis in nigredine est annexa inseparabiliter nigredini, ideo producens nigredinem, necessario producit non album.

Minorem probo; capio istud, quod est odire Deum; ego dico, quod ita comitatur deformitas istum actum, quod impossibile est eum separari et tolli.

Et hoc est, quod dicunt Doctores; quod non potest Deus dispensare in praeceptis primae tabulae; quia ex se habent annexā deformitatem.

26 Secundo; quia quae sunt mala ex obiecto, non possunt fieri sine deformitate; ratio est, quia sunt de se conuoluta cū malo.

Confirmo hoc per Arist. 3. Ethicorum: ille enim quaerit, utrū habitus insit nobis voluntarie? Et dicit, quod sic; quia voluntarie elicimus actus, ex quibus necessario generatur.

Quia quidquid est causa causae, est causa causati necessario ab illa secunda causa; sed deformitas in actu sequitur necessario naturam actus, nō minus quā habitus; ergo si Deus causat actū quoad substratum, necessario causabit deformitatem.

27 Secundo principaliter ad idem sic. Si Deus coagit actui voluntatis, aut hoc est, quia sequitur determinationem voluntatis in illo actu; sic quod voluntas prius natura determinet se ad actum illum, et ex hoc Deus coagit voluntati determinata.

Aut e converso; prius Deus determinat se ad agendum, et voluntas nostra sequitur determinationem eiusmodi, et venit ad actionem illam; sed nullo eorū modorum est; ergo: maior patet per sufficientem diuisionem.

Minorem probo; primo quod non primo modo; quia tunc haberetur propositū quia in illo determinare nō coagit Deus; et sic non est causa respectu omnis actus positiui.

Nec potest dari secundus modus; quia voluntas determinaretur a Deo ad peccatum; ergo non ageret a se, sed ab alio, et ita voluntas non peccaret, quia de se non haberet unde esset causa peccati, quia non libera: determinaretur enim ab extrinseco.

28 Inquam Aureoli doctrinam has accipe obseruationes. Prima est circa cextum n. 25. quod difficultas, quae ex praemotione Dei ad substrata peccatorum erumpit, aeque perstringit eos, qui essentiam peccati in negatiuo, sicut et alios, qui illā in positiuo cōstituūt; nec ulla ratione praesentis praesurae effugiū parari ab his, qui peccatū formaliter esse positiuum quid, inficiantur.

Quia, sicut in sentētia Scoti asseuerātis, peccatū formaliter esse priuationē debitae rectitudinis, volūtas creata affruictur vere et proprie causa peccati; eoquod eliciat positiuū actus, prout est inductiuum illius priuationis peccaminosae; ita si Deus attingeret quidquid positiuū est in actu prauo, inquantū importat defectibilitatē illatioā priuatio nis rectitudinis debitae (seu inquātū nō exprimit compatationē essentialis cōtinuationis et coniunctionis cum Deo in ratione finis, quae cōtinuatio ablegat obliquitatē, iuxta ea, quae ex Alensi, et Scoto tradimus in art. praesenti a n. 68. usq; ad 70) eo inquam dato, Deus auctor peccati proprie et rigorose nō haberi nō posset. Cū priuatio terminus positiui influxus aliter esse nequeat, nisi quatenus necessario cōnectitur cū positiuo, quod est terminus physicae causalitatis, et sub ea cōparatione causalitatis, aut quasi causalitatis, qua infert negationē: ea ratione, qua apud Aureolū, et cōmunē sentētiam, priuatio albedinis in nigredine nō efficiatur, nisi quatenus producitur nigredo inseparabiliter et necessario inferēs non esse albedinis. Id enim obtinēt illa pronūtiata Aureoli. Quia priuatio albedinis in nigredine est annexa inseparabiliter nigredini, ideo producens nigredinem, necessario producit non album.

Altera obseruatio est; circa ea Aureoli verba proposita sub n. 27. quod si voluntas creata determinaret Deū ad talē speciē peccaminosi influxus; sequeretur quod in illo determinare nō coagit Deus et sic nō est causa respectu omnis actus positiui. Si enim verū esset, creatā volūtātē et increatā ita ad concursū cōponi, ut volūtas creata, ut exercita in actu secūdo, determinet voluntatē divinā ad influendū in materiale peccati; fieret, ut influxus creaturae, quatenus est ratio determinatiua divini concursus ad actū prauū, concipi debeat (sub tali causalitate, vel quasi causalitate contrahendi influxum Dei) ut independēs immediate a Deo.

Quia, si odium Dei, qua rationeexprimit fugam a Deo, et concipitur determinare Deum a se indifferentem ad influxum prosequutionis, et fugae, dependeret a Deo; non determinaret Deum, sed prodiret a Deo iam determinato ad talem speciem actus; cum actio effluere nequeat a principio non determinato, aut contracto, in sensu compositionis, vel inquantum componitur actioni. Quam Aureoli probationem, sic prementem censeo, ut eam concludentem iudicem: de quo vide infra sub numero 61.

Aut igitur actio profluit a Deo determinato ad talem speciem influxus; ac proinde actio creaturae non determinat voluntatem Dei, nec illam contrahit ad speciem actus. Aut producitur talis actio, vel effluit a Deo, quatenus a principio indeterminato, et potentiali ad talem speciem impulsus; et fieret, ut principium, quatenus compositum influxui exercito, esset indeterminatum ad talem speciẽ causalitatis exercitae; quod involvit implicationem in adiecto.

Deinde; quod si apprehenderetur causalitas creata, ut pendens a Deo pro illo signo, quo contrahit influxum divinum; nequiret pro illa praesuppositione concipi causalitas Dei, (quae non distinguitur realiter ab influxu creato prout a Deo) sub indeterminatione vel potentialitate contrahibili ad assensum, vel dissensum, sed contracta ad speciem talis actionis, verbi gratia, odii Dei. Siquidem pro illa anterioritate nostrae conceptionis, intelligitur actus odii Dei, non solum ut pendens a voluntate creata, sed etiam a Deo; ac proinde pro illo priori spectari non valet divinus influxus, ut potentialis ad amorem, et odium, sed ut contractus ad odium; cum causalitas Dei, apud adversarios, sit operatio creaturae, (prout pendet a Deo in illo signo,) est odium Dei; causalitas Dei nequiuit concipi sub communitate indeterminationis ad assensum, vel dissensum, amorem, vel odium. Cu actus determinatus fugae, ut pendens a Deo, sit actio Dei; ac proinde sit actio, non potentialis et cõtrahibilis, sed determinata et contracta ad talem speciem.

Vel afferendum esset, actionem creaturae secundum speciem determinatam talis actionis pro aliquo causalitatis signo praeconcipi valere ut futuram infallibiliter et absolute per comparationem ad solam causam creatam absque habitudine dependentiae immediatae ad Deum (quem in illo priori cõcipimus indeterminatu ad utrũlibet,) et haberet intentum Aureolus; quod infra latius persequemur adversariorũ effugia praecludentes sub n. 61.

39 Adnotãda sunt tertio Aureoli verba, sub n. 24. Dico, quod Deus non agit immediate in actu voluntatis deforme, per peccatum; nec oportet quod agat immediate in omnem creaturã. Ex quibus constat, praedictum authore rãtum ex instituto, et sub assertione docuisse, actũ peccati a Deo immediate nõ effici; et solũ incidenter, et opinatiue sustinuisse, necessario nõ exigi ad cuiuslibet causae influxum, quod Deus immediate concurrat ad primã instãs effectionis; dumodo praestet conservatiuũ influxum.

Quod vero Aureolus in altero pronuntiato de actione aliarũ causarum secundarum absque immediata cooperatiohe Dei; nõ improbauerit, causam primam cum qualibet causa secunda immediate concurrere, ut asseruit Durãdus; constat ex loco citato. §. tertia ratio est ista, ubi subdit. Nõ est minoris potestatis voluntas respectu sui actus, quã alia naturalia respectu actuũ propriorũ; sed aliqua principia naturalia sic eliciũt suos actus per se, quod Deus ibi non cooperatur active nisi per conservationem: ergo.

Ubi circa illa verba. Aliqua principia naturalia sic eliciunt suos actus per se quod Deus ibi nõ cooperatur active nisi per cõseruationem. Obseruãdũ est quod licet Aureolus asserat, Deũ nõ cõcurrere immediate ad materiale peccati in prima effectione actus; autumat tamẽ immediatã cõseruationẽ actus praui a Deo, ut ostendimus infra sub n. 33.

Deinde; §. secundo per rationes suas. de sententia Doctorum quorundam solemnium, quos non recenset, dicit; quod nõ apparet, quare Deus non possit cõmunicare creaturae actionẽ absque immediato Dei cõcursu: eoquod ad talẽ rationem non requiritur virtus infinita. Unde, nunquam Aureolus id aestimauit implicatorium (quod merito taxatur in Durando) quod scilicet Deus concurrat cum creatura ad illius operationem, cum de facto id tucatur in plerisque casibus. Sed ut viam sterneret ad ostendendum, Deum non concurrere immediate ad actum prauum; motus est, non implicare, quod causa naturalis agere queat absque immediata Dei cooperatione. Quod constat ex illis verbis: Aliqua principia naturalia sic eliciunt suos actus per se, quod Deus ibi non operetur active, nisi per conservationem. Si igitur aliquae causae naturales agunt absque immediato Dei concursu; ergo non omnes, apud Aureolum; ac proinde, apud ipsum, implicatoria non est immediata cooperatio Dei cum creatura, sicut apud Durandum.

Quare, manifeste deceptum estimo Petrum Hurtadum, in sua Physica dispu. 10. de causa prima. sect. 2. subsect. 2. §. 32. ubi placitum improbans, posse Deum immediate concurrere cum creatura, tribuit Aureolo; cum id solus expresserit Durandus, in 2. sentent. dist. 1. quaest. 5. ubi ex instituto quaerit. Utrum Deus agat immediate in omni actione creaturae? sub nu. enim marg. 14. Patet igitur, quod ea, quae producitur per actionem creaturae, non producuntur a Deo immediate: posset tamen Deus ea immediate producere, si vellet, sed tunc creatura nihil ibi ageret.

Quae assertio ab Hurtado, et aliis communiter, nota, et acri censione digna iudicatur. In hoc tamen scite processit Hurtadus, quatenus asseruit, non ita improbari id pronuntiatum, quod sustineret; Deum pro nutu posse concurrere immediate cum creatura; posseque pro arbitratu non concurrere.

Quia tamen Aureolus ex instituto tantum agebat in quaest. citata, Deum immediate non concurrere ad materialia prauorum actuum; ut liquet ex titulo articuli, ubi inquirit: Utrum actus malus sit a Deo? Et solum incidenter, et quasi ex aliorum opinione innuit, posse aliquam causam creatam absque immediata Dei cooperatione agere; eadem improbatae doctrinae nota inuri Aureolo non debet, quae Durandus apud plures, afficitur, et specialiter de immediata productione actus praui non asseruans, sed uniuersaliter de cuiuslibet creaturae causalitate: et asserta implicatione concursus immediati causae primae cum secundis, ut patet ex dictis.

Defenditur Aureolus a nostra improbata doctrina ex Bonauentura, Scoto et Gregorio Ariminensi, et examen placiti Ludovici Dolani adhaerentis Aureolo.

30 Restat modo disquirere; an ob negationem divini concursus immediati ad materiale peccati, quam ex professo tradit Aureolus, male audire debeat? Gabriel Vazquez in 1. 2. tom. 1. disp. 129. cap. 2. num. 5. Aureoli sententiam improbantem, Deum immediate concurrere ad actum peccati, non improbat; imo et eam pluribus Augustini authoritatibus communire satagit, quas praetereo, quia faciliter eludi posse videantur, et interpretentur de formali, et non de materiali peccati.

Aureoli placitum probabile indicauit Alisiodorensis, lib. 2. summa, tract. 27. cap. 3. cui adstipulatur Greg. de Ariminensi in 2. dis. 38. q. 1. art. 3. ubi inquit.

Dubium est, de quo sunt solemnes opiniones doctorum, quarum neutra temere asserendo, pro hac conclusionem affirmativam tanquam probabiliorem, et ut mihi videtur Sanctorum dictis magis consonam teneo, sic etiam et communius tenetur a modernis Doctoribus. Pro huius etiam placiti defensione citat Pet. Hurtadus Alensem. 1. p. q. 3. memb. 2. sed mihi dicit, quod e re sit, Aureoloque faueat.

Fauet tamen Bonauent. in 2. sen. dist. 37. art. 1. q. 1. ubi quaerit. An omnis actio secundum quod actio, sit a Deo? ubi docet, sub §. responsio ad argumenta.

_Dicendum, quod sicut Magister dicit in litera, circa istam quaestionem fuerunt diuersae positiones adeo magnorum_viuorum, et adeo rationabiles, ut nec Magister ausus fuerit definire, quae earum magis contineat veritatem. Attamen, quia per multam discussionem dubia ducuntur ad manifestationem; nunc communiter tenetur, quod illa opinio verior sit, quae dicit, quod omnis actio, sive substrata peccato, sive non, secundum id quod est actio, est a Deo. Accedit etiam Scotus qui in 2. sententiar. distinct. 37. quaestion. 2. §. Si haec via esset vera. numer. margin. 6. praedictam opinionem, quam posterius est Aureolus, non damnat; imo et argumenta contra eam opposita diluit; ita enim habet.

Si haec via esset vera, posset secundum eam faciliter assignari; quomodo Deus non sit causa peccati, loquendo enim, sive de materiali, sive de formali in peccato, totum esset causatum a voluntate; sicut a totali causa, et tamen nullo modo a Deo, nisi mediate, qui Deus produxit voluntatem talem, quae posset sic et sic velle.

Sed contra istam viam obiicitur, quia ista via non saluaret; Deum esse causam meriti, cum meritum sit ita liberum sicut peccatum. Et similiter non saluaret ordinem essentialem causarum; quia secundum primam propositionem de causis (omnis causa primaria, etc.) Sed secundum istam viam causa primaria non influeret in effectum nisi quia produxit causam istam. Ad primum istorum potest dici; quod Deus aliquomodo est causa meriti, quomodo non est causa peccati; quia immediate causat in animam gratiam, vel charitatem, quae per modum naturae inclinat ad merendum; et quaecunque forma activa per modum naturae, est ab aliquo agente; etiam actio forma illius est ab eo. Et ex hoc etiam pateret, quomodo effectus aliarum causarum aliter essent a Deo, quam effectus voluntatis: quia ista causa determinata acceperunt inclinationem a Deo, et necessitatem ad tales effectus, non sic voluntas. Ad secundum diceretur; quia licet aliquando ordo causarum principalium et minus principalium, quarum neutra movet alterum sicut se habet obiectum et potentia cognitiva respectu actus cognoscendi. Aliquando autem fit ordo, ita quod principale movet minus principale, vel ad actum secundum, vel primum, ita tamen quod istae duae causae sint partiales, et integrent per se unam causam totalem; sicut manus, et baculus respectu motus pilae; vel sicut Sol et pater respectu filii. Tamen in causis totalibus respectu suorum effectuum immediatorum potest etiam esse ordo essentialis, ita quod causa secunda sit causa totalis immediata respectu sui effectus, sicut causa prima respectu sui effectus, et tamen essentialiter sit secunda; quia secundum suam causationem, sicut secundum sui esse, essentialiter dependet a prima: non tamen ita, quod ista dependentia sit immediata effectus ipsius ad ipsam, et ad causam priorem.

Hactenus Scotus; ubi contendit, aliqualiter sustineri posse absque periculo damnatae doctrinae, Deum immediate non concurrere ad operationes liberas supernaturales voluntatis creatae.

In subsidium vero illius responsionis Scoti tribuentis Deo specialiter operationes supernaturales liberi arbitrii, esto quod illae immediate non effluant a Deo; vel illud restat ad notare. Quod non solum adscribantur Deo tanquam speciali authori operationes supernaturales liberi arbitrii, quae attinent ad gratiam cooperantem, eo quod immediate eliciantur ab habitu supernaturali a Deo immisso; sed etiam quia Deus eliciat immediate motus indeliberatos sanctorum illuminationum, et inspirationum, qui spectant ad gratiam excitantem, et alliciunt moraliter ad supernaturalem consensum liberum, qui vocatur gratia cooperans.

Quia, licet in ista via sentiendi Deus non sit principium immediatum cooperationis liberae supernaturalis; quatenus praedicta opinio contendat, non esse composibilem liberae creatae voluntatis cooperationem cum immediato concursu Dei. Attamen non inficiatur immediatum concursum Dei ad operationes non liberas, quales sunt motus primo primi sanctorum illuminationum, et inspirationum, qui ideo asseruntur fieri a Deo in nobis sine nobis, quia fiunt sine nobis libere, seu deliberate cooperantibus: licet non defuerint Theologi aliqui, qui autumarint, tales excitationes supernaturales fieri a solo Deo, eo quod aestiment, non implicare vitalitati qualitatum, quod a solo Deo efficiatur immediate, et facultati viuae se mere passive gerenti immittatur. Quod tamen nobis non probatur: quia licet sustineamus, intellectum constitui posse in ratione intelligentis, et voluntatem in esse prosequentis, vel fugientis per formas qualitatum a solo Deo immissarum; id tamen praeternaturaliter fieri, et non iuxta exigentiam connaturalem talium formarum.

Ex quibus congruam excipiunt interpretationem illa verba Aureoli transcripta sub num. margin. 29. Aliquas principia naturalia sic eliciunt suos actus per se, quod Deus ibi non operetur active nisi per conservationem.

Quod Aureolus solum negat immediatum Dei concursum ad actiones liberas, non autem ad non liberas; quod perspicue infero ex aliis Aureoli verbis transcriptis sub nu. 27. in fine numeri.

Nec potest dari secundus modus; quia voluntas determinaretur a Deo ad peccatum; ergo non ageret a se, sed ab alio, et ita voluntas non peccaret, quia de se non haberet unde esset causa peccati, quia non libera; determinaretur enim ab extrinseco. Quae argumentatio Aureoli non solum impedit immediatum concursum Dei ad materiale peccati, sed etiam ad quamcumque operationem liberam.

Nunquam tamen implicationem immediati influxus petiit ex repugnantia concursus, vel conventus plurium comprincipiorum, quae essent partialia partialitate causae, et non partialitate effectus, ut effutiuit Durandus a nobis transcriptus, sub num. margin. 29. cuius doctrina obtunditur, et profligatur evidenter in coitione potentiae, et obiecti ad generationem notitiae.

Unde infertur Hugonem Caellum non modo Scholasticos saepe transiliisse, imo et defecisse ab Scoto; dum opinionem Aureoli damnare apparet, quam aliqualiter defendit Scotus, ita ut opposita argumenta diluere moliatur. Sic igitur habet Hugo, in scholio textus, §. Contra istam opinionem arguitur sub num. mar. 8.

Resolutiue reiicit dictam sententiam negantem; Deum influere in volitionem nostram immediate, quia tollit Dei scientiam, et omnipotentiam; de quo Doctores citati, et censetur oppositum eorum contra id Iob 10. (Manus tuae Domine fecerunt me) et Psalm. 146. (Qui producit in montibus foenum.) Ioannes. 5. (Pater meus usque modo operatur.) de quo Augustinus. 3. de Trin. cap. 3. et 4.

Sed quantum ad Augustinum attinere potest, lege infra in hoc articu. sub numer. 110. quantum ad Scotum vero, constat praedictam opinionem non ita abegisse ut illam damnaret; subdit enim. §. Propter igitur, sub num. mar. 9.

Propter istas duas rationes de omnipotentia, et omniscientia Dei, non tenendo istam viam, restat inquirere, qualiter peccatum possit esse a voluntate creata, quoad primam quaestionem, et quomodo non a Deo quoad quaestionem quartam.

En ubi Scotus talem modum sentiendi appellat viam; non autem esset via, sed praecipitium, si salvo fidei canone sustineri nequiret.

31 Caeterum post haec maturata praelo incidit in tractationem Ludovici Dolani Capucini sic inscriptam. Disputatio quadripartita de modo coniunctionis concursuum Dei, et creaturae ad actus liberos ordinis naturalis praesertim ad pravos. Quod opus gravissimorum Theologorum et praelatorum syngraphis communitum suppeditat; ubi multus est in refellendo immediato concursu Dei ad actiones pravas et caeteras omnes liberas; cui dissertationi, vel sic ipse praeludit cap. 1. n. 1. *Se non eo animo esse, ut aliqua ex argutis spinosisve meditetur disputationibus, quae absque ullo fructu theologorum fatigent et excrucient ingenia; sed ea, quae maxime e re sit ad Novatores fraenandos, qui ansam petentes ex asserto philosophico, in quo Neoterici omnes, tam Praeterminantes vocitati, (ob ab illis mordicus assertam praeterminationem physicam,) quam scientiae mediae assertores conveniunt, assignantes, indispensabilem necessitatem divinae cooperationis immediate proximae, et identificata ad omnes, et singulos actus nostros bonos ac malos, Deum esse causam peccati, blasphemant, et liberum arbitrium inficiantur.

In quo, ut meum quale quale iudicium candide aperiam; in primis probavi, et probo viri pietatem, et fidei zelum, precorque Deum ut hoc studium illi cedat feliciter; aestimo tamen magnam affumpsisse provinciam, et timeo ne in cassum eat talis ratio conciliandi libertatem cum praescientia, ut Nebulonum ora praecludantur. Quia impia mens dum excusso fidei iugo, et modestiae Christianae fraeno posthabito, imbuit haeresim, in omnia sacra invehit, ipsamque essentialem Dei innocentiam, et sanctitatem denigrare molitur. Quare si apud Dolanum, huic immedicabili morbo non occurrunt efficaciter axiomata illa, quae omni scholae communia sunt, de immediato concursu Dei ad omnem effectum causae creatae; quomodo urgebunt haereticos pronunciata Aureoli inficiantis immediatum concursum ad omnes actus liberos, quae a magna Scholasticorum parte improbantur, ita ut illorum defensio haud parum nos fatiget, et desudare compellat.

Et quam antiqua sit de Deo peccati authore procax haec haereticorum criminatio; accipe ex Tertuliano adversus Marcionem libr. primo. in initio. Languens enim, (quod et nunc multi, et maxime haeretici,) circa mali quaestionem: unde malum? Et obtutis sensibus ipsa enormitate curiositatis, inueniens creatorem pronuntiantem, ego sum, qui condo mala; quanto ipsum praesumpserat mali authorem, et ex aliis argumentis, quae ita persuadent peruerso cuique, tanto in creatorem interpretatus malam arborem malos fructus condentem scilicet mala; alium Deum praesumpsit esse debere, in partem bonae arboris bonos fructus.

En antiquissimam haereticorum cum Deo de concursu peccati expostulationem, et quot pepererit absurda! In cassum ergo laborat, qui devia persuadet Aureoli placita denegantis immediatum concursum Dei ad actus liberos, ut blasphemantes coerceat haereticos; cum utilius sit Patrum nostrorum tritas percurrere vias distinguentium inter concursum ad substantiam actus, et defectibilitatem eius. De quo vide Anselmum, in hoc artic. transcriptum sub n. 72. et Alensem n. 89.

Accedit, quod subtilissimum, ac vere aureum Aureoli ingenium hanc sequens via hisce pedicis cõstrictum est, a quibus se expedire nequivit; viderit an se extricet Dolanus? Quia Aureolus, licet inficiatus fuerit immediatum Dei concursum ad productionem actuum liberorum; eum tamen inficiari ausus non est circa conservationem illorum. Quia si appareret probabilis ratio, cur talis creatura non penderet a Deo in suo conservari? pateret via, ut nulla creatura exigeret essentialiter conservari a Deo; sed quod conservaretur tantum a causa secunda. Si ergo Deus immediate concurrit ad conservationem actus liberi; tunc urgeo rationem.

Aut liberum arbitrium concurrens cum Deo ad conservationem operationis liberi arbitrii, habet in sua potestate concursum Dei attemperatum libero concursui nostrae voluntatis; aut non? Si Deus attemperat suum concursum libero arbitrio circa immediatam conservationem sui actus; igitur, et potest attemperare concursum circa primam productionem eius; ita ut liberum arbitrium habeat in sua potestate propriam operationem, quamvis haec pendeat immediate a principio extrinseco: contra id quod molitur Aureolus a nobis transcriptus in numero praecedenti.

Eo enim eunt illa verba Aureoli: Ergo non ageret voluntas a se, sed ab alio, et ita voluntas non peccaret, quia de se non haberet unde esset causa peccati, quia non libera: determinaretur, ab extrinseco. Aut operatio liberi arbitrii inquantum immediateest conservata a Deo; et sic pendens a principio extrinseco quantum ad conservationem, non esset libera, sed necessaria a principio extrinseco necessitante; ac proinde sequeretur, quod per conservationem actus, et illius durationem, etiam absque ullo decremento intensiuo addito actui in prima effectione eius, non posset voluntas mereri, et demereri, quod est absurdum.

Praeterea, quod ratio ea, quae praecipue perstrinxit Scotum ad asserendum immediatum Dei concursum ad materiale peccati, fuit praescientia futurorum contingentium, et determinata veritas obiectiva illorum, quam petit Scotus a decreto immutante futurum obiective pro tali fore, aut non fore; quae immutatio obiectiva erumpens a decreto, exigit immediatum concursum voluntatis divinae circa tale volitum, vel taliter immutatum obiective.

Quare e contra Aureolus sicut improbauit immediatum Dei concursum circa actus liberos, ita inficiatus est determinatam veritatem actuum liberorum ante actualem emanationem eorum a suis causis: unde, et minus vere asserit, huiusmodi futura ab aeterno a Deo cognosci: esto quod ab aeterno non suppetat futuris determinata veritas. De quo legimus liberantes Aureolum ab his, qui illi eam notam inurunt, quod negauerit in Deo determinatam futurorum praescientiam, ut liquet ex praelibatis infra, in hac distinctione, articul. quart. a numer. 44. usque ad 49.

Cum haec igitur ita sint, non fallo qualiter defendat Dolanus determinatam veritatem futurorum contingentium; siquidem abigit immediatum Dei concursum ad actus liberos, et contra omnes Praedeterminantes, et assertores scientiae mediae decercat. Quia scientiam mediam adstruentes, sicut et determinatam veritatem obiectivam conditionatam profitentur, ita, et admittunt detectam conditionatorum non solum ex parte obiecti, sed etiam ex parte actus; quod licet actu non insit Deo, inesset tamen si purificaretur conditio. Qua etiam ratione, sicut adstruunt decreta circa talia obiecta: ita etiam et concursum Dei immediatum conditionate tueantur, sine quo talis determinata veritas conditionata apud ipsos non subsistit. Quomodo ergo Dolanus absque ullo concursu immediato conditionato, veritatem obiectivam astruat; Non percipio. De quo iterum contra Dolanum distinctione sequenti de Praescientia contingentium conditionatorum, 4. 2. 4. n. mar. 53. usque ad 57.

Ultimo contra praedictum Authorem obiicio, vehementer insistere oppugnationi, et criminationi contra Praedeterminantes, quatenus aestimet, omnes, aut plures eorum, censere, Deum concurrere ad actus liberi arbitrii per actionem identificatam cum liberi arbitrii actione; cum tamen placitum istud, quod commune est Iesuitis Authoribus, differat a communi modo sentiendi Thomistarum, qui non distinguunt actionem Dei ab aeterna substantia illius, in quo consensionem habet Scotistarum Scholam, quae assueuit, actionem habitualiter agenti, et non passi, ut non senserit oppositum; Quo praesupposito reliquum est, ut actio Dei, ipsi intrinsece cohaerens, et identificata, nequeat realiter identificari cum influxu causae creatae. Tum praeterea, quod si Deus praedeterminaret voluntatem creatam, per eandem cooperationem voluntatis, ut procedentem a Deo; talis praedeterminatio nequiret esse realis, et physica, sed solum conceptibilis, et rationis; ut saepe observavimus.

Haec occurrunt in praedicta Dolani disputatione, quae lectorem avertant, firmemque oppositam Theologorum sententiam de immediato concursu ad actus liberos voluntatis creatae (sive identificato, vel non identificato, quod parum facessit ad praecipuum disputationis scopum;) cum tamen illius sententiam, nec ab Scoto improbatam, et gravium hominum iudicio communitam, damnare non audeam.

Accedit etiam, id quod apud me magni momenti est; quod quaelibet causa creata, sive naturalis, sive libera determinari nequeat a principio intrinseco ad tale individuum actionis, et proinde egeat determinatione concursus causae primae. A quo nodo non se expediuit Aureolus, licet inficietur, individuum a tali causa productum, potuisse ab alia causa eiusdem speciei generari; nec Vazquius, qui minus philosophice loquutus, et aneri succumbens, dum vidit, hanc sententiam non constare cum placito Iesuitarum improbante liberi arbitrii determinationem a Deo, voluit inter arcana naturae, quae delitescunt, adnumerandam talem assertionem. De qua nos late in artic. 5. in digressione physica sub nume. 46. et 57. agentes contra Dolanum, et Vazquium.

Tandem, praedictam opinionem respuentem immediatum concursum ad materiale peccati, non leui fundamento innixam, ex recentioribus autumat Petrus Hurtadus, in sua Physica. disp. 10. de causa prima sect. 2. subsectio. 3. §. 35. Sed de Aureolo a nova censura liberando, ob negationem concursus Dei ad materiale peccati, vide infra a n. 107. usque ad 111.

Ostenditur contra Aureolum, Deum immediate concurrere ad materiale peccati; ubi expenduntur Scoti probationes, et reiiciuntur fundamenta Gregorii de Arimino, et Gabrielis Vaz.

21 Caeterum; quia Aureolum non recipimus, quem a nobis immunem volumus, illius placitum expugnandum est; et prius, velleui calamo confutandae infirmae oppugnationes talis sententiae. Sic igitur contra Aureolum rationem ex Gregorio; et Gabriele, construit Vazquez loco citato capit. 3. sub num. 11. Tam terminus actionis intranscendere, et vitalis; quam ille, qui per exteriorem illuminationem producitur, non solum a sua causa pendet immediate in fieri, sed etiam in conservari. At termini isti dum beneficium conservationis a suis causis hauriunt, etiam a Deo pendent immediate; igitur sicut conservantur a Deo immediate, ita efficiuntur; cum non appareat ratio, cur conservationem a Deo trahant, productionem vero non ita?

At quod dum termini actionum vitalium, et exteriorum etiam illuminationum, a suis causis, nimirum a facultatibus viuis, et corporibus luminosis, immediate conservantur, etiam a Deo conserventur immediate, sic ostenditur.

Fieret enim, ut si Deus immediate non conservaret huiusmodi formas, praestare nequiret ut facultates vitales, et agentia luminosa, a suis actionibus cessare possent; nisi vel destruendo principia operatiua, vel immittendo formam positiue contrariam tali operationi; non tamen per meram cessationem divini influxus: quod videtur absurdum, et Deo indignum.

Sequela patet; quia causalitas cuiuslibet principii operatiui aliter praepediri non posse videtur, nisi trifariam: ut si a valentiori agente forma contraria imprimatur; verbi gratia, si dum nix infrigidat, ignis vehementior calefaciat contrarii actionem retardando, et debilitando, vel si destruatur principium operans; aut ob negationem, vel suspensionem divini concursus. Igitur, si Deus immediate non conservaret actionem; sequeretur, ut nulla alia ratione obtundere posset energiam agentis nisi destruendo ipsum agens. Vel immittendo formam contrariam energiae potentiorem; non tamen per meram negationem sui ipsius; quod a Dei potentia prorsus alienum iudicandum videtur.

Et urgetur ratio in formis carentibus contrario positiuo, ut in actione illuminatiua Solis, quae cum tolli nequeat per immissionem contrariae actionis; sequeretur, ut Deus praestare non posset, quod Sole superstite, illuminatiuam actionem non exhiberet.

33 Verum; praedictae probationescogere non videntur; tum, quia uniuersaliter non concludunt, nisi specialiter contra terminum illuminationis, et actionis vitalis. Quare cauillari quis posset; eneruem esse collectionem quae trahitur a praedictis terminis actionum, ad caeteros omnes alios, qui non pendent a causis creatis in sua conservatione. Posset enim quis comminisci; quod sicut singulare est in huiusmodi terminis, quod immediate pendeant in sua conservatione a suis causis creatis: ita et quod pendeat immediate in sua conservatione a Deo; itaut talis doctrina necessario extendi non debeat ad terminos aliarum actionum.

Deinde, quod licet Durandus innuat, actiones causarum secundarum immediate non pendere a Deo in sua conservatione; id tamen aperte improbat Aureolus asseuerans, quod licet dari queat actio, quae in primo illius effluxu a causa creata non pendeat a Deo; implicat tamen actio creata, quae in sua conservatione a prima causa non pendere valeat. Ex quo deducitur, ut Deus per meram suspensionem concursus impedire posset conservationem cuiuscunque actionis creatae; esto quod per meram suspensionem influxus tollere nequeat primam emanatione actionis a principio creato.

Quando vero premis Aureolum; quod si Deus est immediata causa conservationis cunctarum creaturaru, ita debeat esse immediatu principiu productionis illarum.

Respondet negando sicuitatem; eo quod Deo magis propria sit immediata conservatio uniuersalis creaturarum, quam illarum productio; cum Deus assumat omnem creaturam operantem ad consortium actionis productiuae suorum effectuum; non tamen ad consortium actionis conservatiuae illorum. Eo quod de facto Deus se solo conservet absque causarum secundarum consensu cunctas creaturas (praeter terminos actionum vitalium, et externarum illuminationum, qui a causis creatis conservantur) non tamen efficiat creaturas absque causarum secundarum concursu. Igitur magis propria, et singularis est Deo, actio conservatiua creaturarum, quam illarum productio; siquidem cunctis agentibus creatis communicauit vim elicitiuam, non tamen vim conservatiuam suorum effectuum; ac proinde non ex hoc; quod conservet immediate actiones cunctorum agentium creatorrum, infertur quod eas immediate eliciat.

Sic igitur inquit Aureolus loco citato in responsione ad primum. Ad idem facit; quia Deus communicat actiones creaturae, et non communicat eis conservationem: quaelibet enim res immediate, et totaliter conservatur a Deo, sed non quaelibet res totaliter, et immediate producitur a Deo, sed per causas secundas; ergo non est idem creatio, et conservatio.

Si vero instes contra Aureolum; quod data immediata conservatione actus praui a Deo; eadem inconuenientia sequantur, quae militant contra immediatam effectionem actus peccaminosi.

Responderi potest negata disparitate, quia aliud est, ad primam peccati effectionem praemovere, vel concurrere; aliud vero supposita emanatione talis actus a causa creata deficiente; iuxta exigentiam causarum secundaru et pro munere causae primae, ad conservationem actus praui concurrere.

34 His igitur oppugnationibus amissis; contra Aureolum agendum est Scoti rationibus, quae licet specialiter procedant de immediato concursu Dei ad actus voluntatis creatae; etiam intendunt, Deum immediate operari cum omni agente creato ad cuiuslibet effectus productionem.

Quas probationes nobis instillat Scotus, in 2. sententiar. dist. 37. quaest. 2. ubi inquirit.

Utrum voluntas creata sit totalis causa, et immediata sui velle, ita quod Deus respectu illius non habeat aliquam efficaciam immediatam, sed mediatam? Ibi enim. §. Contra istam opinionem arguitur dupliciter. sub n. marg. 8. duabus rationibus contendit Deum immediate concurrere, ad actus voluntatis creatae.

Prima est; quod si Deus per volitionem suam absolutam, inquantum obiiciuntis causalitatis externae, sive eius facultatis divinae exequentis, non attingeret immediate actus, voluntatis creatae; tales actus eam determinationem obiectivam non referrent, quae esse possit obiectum iudicii divini infallibilis; ac proinde Deus non esset praescius futurorum. Quam rationem enucleabimus infra ad praecipuam nostrae sententiae comprobationem; ubi et illam textualiter transcribemus, sub n. 45. et 46.

Altera ratio est; quod si Deus non adiret immediatum concursum circa actus voluntatis creatae; non esset omnipotens; quam probationem tripliciter fulcit Scotus loco citato; ubi subdit.

35. Probatio secundae consequentiae tripliciter. Primo; quia quidquid valet omnipotens hoc fit; sed si velit volitionem meam fore, et ista est in potestate voluntatis meae, ut totalis causa contingenter se habentis ad illud; ergo ipsa potest determinari ex se ad unam partem, vel ad aliam indifferenter; et ita potest non sortiri illud actus, ad quod voluntas divina eam determinauit.

36 Secundo; quia voluntas divina non potest impedire voluntatem meam, nisi violentando eam; si enim ex se determinetur ad unam partem, exCirca secundam vero probationem Scoti contendentis; quod si voluntas operari posset absque immediata Dei cooperatione; non valeret Deus inclinare voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis oppositam ei, quam voluntas praeelegisset, nisi violentando voluntatem; cum tamen implicatorium sit, voluntatem posse violentari quod ad actus elicitos, bene tamen quoad imperatos.

Contra praedictam Scoti rationem etiam opponitur; quod si voluntas statuisset, odio habere Deum; potuisset Deus vehementissimum amoris actum se solo in voluntate creata absque illius effectivo concursu efficere; per quam formam positiue contrariam actui odii, (praeualente intensiori dilectione,) odium oppositum cohiberetur absque violentia voluntatis; cum actus amoris a solo Deo elicitus, licet non sit liber, sit tamen voluntarius (inquantum voluntarium significat id, quod iuxta naturalem exigentiam exposcat elici a principio intrinseco cum cognitione, ut ostendimus, in controversia 9. de Visione Dei. distinct. 3. subdistin. 1. art. 1.) ac proinde non contra internum impetum voluntatis, nec vim illi inferens.

Quae oppositio ostendit, non esse concludentem probationem Scoti, quam sub num. 36. transcripsimus, suppositis principiis suae scholae assueuerantis; posse creatam voluntatem constitui in esse prosequentis, vel fugientis obiectum, per formam volitionis a Deo immissam voluntati mere passive se habenti. Licet Scoti probatio vim habeat in communiori Thomistarum sententia, qui autumant: voluntatem creatam adite non posse vitalem denominationem volentis, vel nolentis; per formam ab ipsa non elicitam. De quo adi Ferrariensem a nobis transcriptum in hoc ar. sub n. mar. 13.

39 Tertia Scoti ratio ex nume. 37. firmior, et communior est, ut potequae ostendat, non solum actus creatae voluntatis, imo nec ullum ens participatum, absque immediato Dei concursu effici posse. Eo enim eunt illa Scoti pronunciata: Voluntas om. 2. potentis producit volitum in esse pro tunc, pro quando vult illud esse, non enim est alius actus voluntatis divinae respectu Angeli, vel alicuius alterius entis creati, quo producitur in esse. Quia actus nostrae voluntatis eadem ratione producuntur a voluntate divina in esse volito; sicut producitur Angelus, et quodlibet aliud ens creatum. Produci autem creaturam a divina voluntate in esse volito iuxta Scoti phrasim, quam saepe expendimus nil aliud est quam creaturam immutari obiective ad futuritionem; ita ut extrahatur a mera collectione possibilium, trahaturque ad classim futurorum.

Atqui, nullum ens creatum extrahi potest a se ipso, vel ab aliqua causa creata, a congerie possibilium ad seriem futurorum, sed solum ab efficaci actu divinae determinationis: cum pro illo signo, et praesuppositione rationis, pro qua creaturae possibiles antecedant proposita libera divinae voluntatis, concipiantur tantum cum non repugnantia ad essendum, non vero cum obiectiva mutatione ad futuritionem. Nec pro illo signo rationis intelligatur res creata ut principium, vel causa efficiens alterius, sed a decreto divinae voluntatis hauriatur quod talis effectus procedat ab ista causa, et non ab alia; cum praecontineatur intra virtualitatem plurium agentium eiusdem speciei, sitque a se potentialis ut ab ista causa pra alia eliciatur.

Tum vel maxime; quod res possibilis pro illo signo praesuppositionis ad decretum, concipitur in esse negatiuo, vel non repugnantiae ad existendum, absque productione in esse volito; ut loquitur Scotus, vel absque immutatione obiectiva iuxta communem modum loquendi; ac proinde non suppetit illi vis ad immutandum aliud possibile ad absolutam infallibilemque futuritionem pro aliqua differentia temporis; cum nequeat ens possibile eam mutationem seu habitudinem ad existendum in effectum transfundere, quam ipsum non habeat: trahitur ergo omnis mutatio obiectiva creaturarum ad futuritionem a libera volitione Dei.

Nec etiam causa iam obiectine immutata ad futuritionem a decreto absoluto Dei potest esse ratio obiectiva Immutationis ad absolutam futuritionem in actu libero; quia mutatio obiectiva futuri, vel productio passivs in esse volito iuxta phrasim Scoti, exposcit volitionem realem exercitam a tota aeternitate; et etiam a tota aeternitate efficacem, et inimpedibilem, qualis non existit volitio alicuius principii creati, ut ab ea expectari valeat productio passiva alicuius obiecti futuri in esse volito, vel obiectiva mutatio, per quam futurum extrahatur a mera collectione possibilium, et contrahatur ad seriem futurorum.

Igitur a decreto Dei hauritur absoluta, et obiectiva mutatio cuiuslibet futuri creati; ac proinde, et ab absoluto Dei decreto, (ut obiit functionem externae causalitatis, sive usus facultatis divinae exequentis,) effici etiam immediate debet existentia cuiuslibet entis creati. Sequela probatur; quia existentia realis essentialiter praemittit absolutam rei futuritionem sicut ens existens essentialiter supponit ens futurum, sive obiective immutatum ad absolutam futuritionem. Sed res nequit immutari obiective ad futuritionem absolutam, et infallibilem absque immediata efficacia divinae voluntatis; igitur nec res extrahi valet ab eminentia, et virtualitate causarum ad statum positionis extra causas, absque immediata dependentia a voluntate Dei, vel a facultate eius exequente.

His Scoti probationibus eam adiungimus, quae neruos habet, et plurimum negotii facessit contra negantes praemotionem primae causae ad materiale peccati; quam petimus a subtili Theologo, et Metaphysico Guilielmo de Rubione auditore Scoti, ut liquet ex his, quae ex ipso transcribimus infra, in praesenti art. sub num. marg. 52. ubi eo sustinet causam secundam determinari a prima ad materiale peccati; quo liberum arbitrium nequeat determinari a principio intrinseco ad tale individuum operationis. Qua etiam ratione usus est Gregorius Ariminensis a nobis transcriptus sub numer. marginal. 77. licet inconsequenter altruat, Deum excitari, seu commoueri a prava operatione nostra ad influendum in substratum, seu materiale peccati; ut inibi obseruamus.

Scoti textus ad decidendam dissertationem; ex quo euincimus, de mente Scoti necessario sustinendam esse praemotionem Dei ad materialia actuum prauorum.

40 ITA Luculenter praemotionem sive praedeterminationem ad substratum peccati referauit Scotus; ut solus ambigere possit, qui voluntarie caecutiat. Sic igitur docet Scotus, in 1. sentent. distinct. 41. q. unica. §. Sed adhuc contra istud instatur. num. marg. 13. ubi inquit.

» Instatur; quia Deus certitudinaliter non praevideret, Iudam esse malum; secundum istam viam. Nam sola permissio alicuius actus, et certitudo de permissione, non facit certitudinem de illo actu, quia oporteret habere aliquam causam effectivam; igitur ex hoc solo, quod Deus praescit, se velle Iudam permittere peccare, non erit certus de Iuda peccaturo, vel Iudam esse peccaturum.

» Praeterea; quid est istud velle permittere Luciferum peccare? Si hoc est aliquis actus positiuus voluntatis respectu peccati; igitur videtur, quod vult eum peccare. Si non est actus positiuus respectu actus peccati; sed respectu actus permissionis; tunc erit actus reflexus, et tunc erit quaerere de ista permissione; quis actus sit? Si actus positiuus voluntatis; ergo videtur adhuc, quod Deus habeat actum positiuum respectu peccati, quod permittit.

» 41 Primum istorum soluitur per hoc, quod Deus praescit se cooperaturum ad substantiam illius actus, qui erit peccatum; hoc autem praescit, quia vult cooperari illi; si est peccatum commissionis.

» Vel praescit se non cooperaturum ad actumScotus actum aliquem, si non vult ipsum, et hoc scisse actus primus est peccatum omissionis: et sciendo se cooperaturum ad talem substantiam actus cum non circumstantiis debitis, vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens, quem omittet, sciet illum peccaturum.

Ita quod scit hunc peccaturum, non solum quia scit se permissurum; sed etiam quia scit se cooperaturum huic ad substantiam actus non circumstantiato; per consequens iste committet; vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens iste omittet.

» 42 Secundum dubium difficultatem quaerit tangentem divinam voluntatem, de qua non modo, sed alias.

» De istis opinionibus, quia Apostolus videtur disputans de ista materia ad Roman. infine, quasi totum imperscrutabile relinquere: (O altitudo diuitiarum sapientiae, et scientiae Dei! et quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit?) Ideo ne scrutando ac profundo, secundum dictum Magistri, eatur in profundum, eligatur quae magis placet, dum tamen saluetur libertas divina sine aliqua iniustitia, et alia quae saluanda sunt circa Deum, ut liberaliter eligentem; et qui aliam opinionem tenuerit, respondeat ad ea, quae facta sunt contra eam.

43 Ex quibus verbis liquido patescit, quam confitans assertor fuerit Scotus physicae praedeterminationis (arbitrati malitiae moralis; quod praecipue demonstrant verba illa, quae sub num. 41. transcripsimus. Scit hunc peccaturum, non solum quia scit se permissurum, sed etiam quia scit se cooperaturum. Ubi distinguens Scotus voluntatem Dei permissiuam, et cooperatiuam; edocet, in voluntate permittendi peccatum, illud a Deo praesciri non posse, sed in voluntate cooperandi; eo quod voluntas permittendi lapsum ita interpretari queat ut involvat concursum indeterminatum ad contraria, et contradictoria, tantumque decernat actum prauum ex hypothesi, et importando conditionem, si voluntas creata velit.

Ac proinde sola voluntate permissiua spectata, a Deo apprehendi nequit determinata infallibilisque futuritio praui actus; si ipsamet creaturae determinatio non inspiciatur. Cum autem actus creatae voluntatis apud Scotum, pro toto futuritionis statu, et ut trahitur ad omnem durationem anteuertentem productionem talis actus (si remoueatur obiectiva mutatio, vel determinatio infallibilis ad futuritionẽ, quae volitioni nostrae ex absoluto proposito divinae voluntatis accedit) nõ habeat determinatam veritatem in se ipso; data etiam qualibet hypothesi (cum quaelibet suppositio futuritionis, praecisa mutatione obiectiva ad determinatum fore, quae a decreto absoluto Dei petatur, sit infra potentialitatem principii liberi indeterminati ad utrumlibet.)

Reliquum est; ut praeter voluntatem permissiuam, quae non apparat influxũ contractum ad talẽ speciem et individuationem actus, exigatur voluntas illa, quae cooperatiua appellatur ab Scoto; quae nimirum determinet in actu secundo, et per modum actualis cooperationis, voluntatem nostram ad alteram partem contradictionis, ea energia cõcursus, ut infallibiliter assensum, vel dissensum obtineat.

Si autem talis disparitas inter voluntatem permissiuam, et cooperatiuam, iuxta mentem Scoti non constituitur; infcite pronuntiaretur, in sola voluntate permissiua apprehendi non posse futura contingentia actuum prauorum: bene tamen in voluntate cooperatiua. Porro, si voluntatem cooperatiuam eam autumemus; quae contrahat communitatem divini concursus, et moveat determinate per modum actus secundi ad alteram partem contradictionis, (non expectata cooperatione nostra ut determinatiua communicatis vel potentialitatis causalitatis divinę indifferentis ad contraria et contradictoria) talẽ cooperationem, nõ praedeterminationem vel praemotionem sustinere non possumus.

Ultimo ex illis verbis; Scit hunc peccaturum, non solum quia scit se permissurum, sed etiam quia scit se cooperaturum. Satis superque constat, nullam aliam praedeterminandi rationem agnouisse Scotum, quae non attineat ad actũ secundum, vel ad cooperatione actualem. Si enim aliter praedeterminaret Deus voluntatem creatam ad materiale peccati, eam rationem determinandi distinctam ab ipsa cooperatione actuali, et exercita reddidisset Scotus sufficiens medium ex parte obiecti ad praescientiam materialis vel substrati malitiae moralis; dum ita serio versat, et exquirit contractionem causae secundae a prima ad materiale peccati.

44 Ex quo detegitur Hugonis Cauelli friuola, et extorta Scoti interpretatio, quam in marginali adnotatione huius loci comminiscitur; adiungens. Quod praedicta litera Doctoris nõ intelligitur de decreto absoluto, nisi praevideatur cooperatio libera nostra. Si enim necessario exposcitur praevisio liberae cooperationis nostrae, ad hoc quod Deus in suo decreto futura contingentia praesciret; cur inficiatus est, huiusmodi futura in sola voluntate permissiua apprehendi? Cum tamen voluntas permittendi, accedente inspectione nostrae cooperationis, medium sufficiens iudicii infallibilis esse valeat?

Deinde; quod si, apud Scotum, nostra operatio non habet in se determinatam veritatem, seu determinationẽ, ab aeterno ex hypothesi alicuius futuritionis, quae non erumpat ex absoluto proposito Dei; quare importat cõtractionem extrinsecam tantum illa, quae ei a decreto accedit; quae est ipsa obiectiva mutatio ad determinatũ fore, vel infallibilis destinatio talis cooperationis ad existẽdum pro tali differentiae temporis. Cum autem principium obiectivae mutationis anteeat causalitatis prioritate mutationẽ, quam producit; eo abest, ut divina volitio, quae producit actus creatae volũtatis in esse volito, iuxta Scoti phrasim, seu illos inimpedibiliter ad futuritionẽ destinat, pẽdeat in sua determinatione a sciẽtia creatae voluntatis; quod, e cõtra operatio uõlutatis creatae (praecisa divina motione) relinquatur neutra vel indifferẽs ad fore, vel nõ fore; ac proinde eã determinationẽ obiectivã non nacta, quę possit esse obiectum infallibilis praescientiae, et contrahere voluntatem divinam ad talem speciem motionis et influxus.

Duo alia testimonia Scoti pro praemotione concursiua Dei ad materiale peccati.

45 Quam doctrinam firmo optima alia Scoti probatione; quam instruit contra eos, qui asseruerunt, Deum immediate non concurrere ad actus nostrae voluntatis; traditque loco citato, ex 2. sent. dist. 37. q. 2. §. cõtra istam opinionem arguitur sub n. mar. 8. ubi inquit.

Ex ipsa sequitur; quod Deus non sit naturaliter praescius futurorũ. Quia nõ habet scientiam de futuris contingentibus, nisi quia certitudinaliter novit determinationem voluntatis suae respectu eorum, ad quae voluntas sua est immutabilis, et inimpedibilis; sed si voluntas creata est totalis causa respectu sui velle, et ipsa contingenter se habet ad illud velle: ergo quantumcumque voluntas divina ponatur determinata ad unam partem eorum, quae dependent, a voluntate creata, poterit voluntas creata aliter velle; et ita non sequitur certitudo ex cognitione determinationis voluntatis divinae.

Ut autem defaecate in expensione Scoticae probationis procedatur, praemitto. Quod si Deus immediate non concurreret ad actus nostrae voluntatis, (ut commentus est Durandus, et de actibus prauis asseuerauit Aureolus,) sed tales actus a sola voluntate creata tanquam ab immediato principio effluerẽt; si vera esset Iesuitarum opinio de infallibili determinatione ex hypothesi futuritionis, seu de veritate determinata futurorum contingentium in se ipsis, respui nequiret determinata veritas in ipsis actibus voluntatis creatae ob hypothesim futuritionis; esto quod Deus non concurreret immediate ad huiusmodi actus.

E contra vero Scotus, sicut abiegit omnem eam futurorum veritatem quae in obiectiva mutatione posita non sit, quae a decreto trahitur; supposito quod Deus nil physicum circa actus nostrae voluntatis praestare immediate posset, ita nec illos in esse volito producere valuisset, vel ad unimpedibilem futuritionē destinare. Qua mutatione obiectiva, quae a decreto relinquitur, praecisa; euanescit tota ratio futuritionis, vel determinatio veritatis huiusmodi actuum.

Quibus praelibatis, talem construo rationem. Nulla hypothesis (suppositiove determinatae futuritionis, semota productione creaturae in esse volito, vel mutatione obiectiva, quae a decreto hauritur) ea est, quae importet infallibilem determinationem obiectivā; ita ut actus voluntatis nostrae, (quantumuis asseueretur determinatissimus ad fore ob hypothesim futuritionis,) si non contraheretur a decreto Dei ad alteram partem contradictionis per mutationem obiectivam ad existendum pro tali differentia temporis, non esset determinate verus, nec scibilis a Deo.

Igitur, ut actus prauus a Deo praesciri posset, non solum exposcitur ea voluntas, quae offert concursum indeterminatum, communem ve ad contraria, et contradictoria; sed exigitur volitio, quae immutet obiective actum nostrae voluntatis ad infallibilem existentiam pro tali differentia temporis. Ita ut actus prauus, ut anteuertit mutationem ad fore, quam a decreto trahit, cōcipiatur ut neuter ad veritatē, et falsitatem; accedente tamen Dei statuto, transeat ad infallibilem classem futurorum.

Sed huiusmodi contractio, seu mutatio obiectiva, in qua posita est adaequata ratio veritatis actus praui contingentis, praemittit decretum, ut principium efficiens huiusmodi mutationis; igitur talis determinatio est praedeterminatio, ut potequae ratio totius determinationis volitionis nostrae.

46 Praeterea; proceditur contra Hugonem Cauellum, Fabrum, Smitingium, et alios Neotericos Scotistas a castris Scoti manifeste deficientes. Quia ut liquet ex illis verbis: Non habet scientiam de futuris contingentibus nisi quia certitudinaliter novit determinationem voluntatis suae respectu eorum, ad quae voluntas est immutabilis, et inimpedibilis.

Inanem futilemque probationem exhibuisset Scotus, si procederet de voluntate involvente conditionem coöperationis causae creatae, pro arbitratu contrahentis voluntatem divinam a se potentialem ad talem speciem actionis; talis enim voluntas impedibilis foret a creata voluntate (pro nutu dissentiente).

Nec diceretur frustrari divina voluntas, cum in dicta hypothesi tantum conditionaliter decernat actum nostrae voluntatis, supposito quod ipsa velit. Sicut nec frustraretur voluntas Petri componentis se ad deambulationem cum Paulo, si ille velit, Paulo nō adhibente consensum; sicut enim nil praesticuerat Petrus circa deambulationem nisi ex Pauli arbitratu; ita voluntas Petri, quae anteit praescientiam coöperationis Pauli, absoluta immutabilis vel inimpedibilis censenda non esset.

Unde sicut si Petrus non constituisset currere, nisi pro voto Pauli, inepta reddi posset ratio futuritionis talis cursus, spectata solius Petri voluntate; ita si determinatio illa, in qua Deus, apud Scotum, praescit futura, importaret conditionem cooperationis causae creatae a voluntate creata purificandam; insufficiens, ineptaque ratio futuritionis peteretur a sola voluntate divina. Cum autem Scotus saepissime enodans medium ex parte obiecti praescientiae futurorum (ut liquet ex locis quos per totam istam distinctionē frequenter citauimus) nec semel praescientiam cooperationis causae creatae nominauerit, quae sit ratio contractionis voluntatis divinae ad talem speciem influxus; si autem exigeretur, apud Scotum, manifeste ostenderet, in re tā Taestia oscitanter, et stupide processisse. Addo, et quod expresse asseruerit, quod Deus non determinatur a voluntate creata ad taliter operandū; de quo vide infra sub n. 61. in fine.

47 Accedit deinde perspicuum aliud testimonium Scoti pro determinatione ad materiale peccati, ex 1. sentent. dist. 41. quaest. unica. S. Viterius in speciali dicit sub num. marg. 9. ubi dū agit contra Henricum adstruentem, quod praevisio boni usus liberi arbitrii ex gratia sit causa praedestinationis electorum, subiicit. " Deus non praevidet, istum bene usurum libero arbitrio, nisi quia vult, vel " praeordinat, istum bene usurum eo. Quia " sicut dictum est dist. 39. certa praevisio " futurorum contingentium est ex determinatione voluntatis divinae. " Si ergo offerantur voluntati divinae duo aequales in naturalibus; quaero, " quare istum praeordinat bene usurum libero arbitrio, et illum non? " Non est huius, ut videtur, assignare rationem, nisi voluntatem divinam; " et haec est prima distinctio inter eos, " quam per te, sequitur electio, vel reprobatio: ergo in prima distinctione pertinere ad praedestinationem, sola ratio est " divina voluntas.

Ubi plura e re praestat Scotus; primo, referat et stabilit eam sententiam quam in 1 sent. dist. 39. q. unica. tradiderat, quem textum transcripsimus in ar. 4. huius dist. a n. mar. 11. usq; ad 14. ubi eam de mente Scoti assertionē firmauimus, quae in futuro contingenti nullam aliam determinatam veritatē aut intelligibilitatē agnoscit, nisi productionem in esse volito, seu mutationem obiectivam a proposito absoluto erumpentem.

Deinde, expressissimis verbis tutatur, Deum praeordinare bonum usum liberi arbitrii ex gratia, et etiam prauum quoad materiale eius, non expectata alia ratione sciendi usum obliquū quae petatur a veritate determinata actus in se (quã ibi explodit aperte,) sed a proposito absoluto voluntatis divinae ut liquet ex illis verbis: Non est huius assignare rationem nisi voluntatem divinam; et haec est prima distinctio inter eos.

Quod etiam Scoti testimoniū omnino improbat scientiã conditionatorū in veritate determinata illorū, semoto actuali decreto circa cōplexa cōditionata, sicut et admittit scientiã conditionatorū in proposito libero; quāobrem eo textu utimur ad nostrā sententiā firmandam in seq. dist. de praescientia conditionatorum. ar. 1. n. mar. 21. ubi etiam defendimus Scotum a vellicatione Vitalis Zucolii elucidatoris Henrici, qui impetit Scotū, eo quod asseruerit, Deum praeordinare malum usum liberi arbitrii quoad materiale eius.

Bassolii, et Guilielmi de Rubione Auditorum Scoti testimonia pro determinatione Dei ad materiale peccati, et potentialitate liberi arbitrii ad tale individuum actionis.

48 Quam obrem Ioannes Bassolius Scoti Auditor determinationem Dei ad materialia peccati tutatus est expresse; in 1 sentent. dist. 38. quaest. unica. art. 2. §. Ad primum eorum. ubi sic docet.

Ad confirmationem; quod Deus non potest determinare aliquem ad odiendum se ipsum, scilicet Deum. Dico; quod sicut Deus potest creare actum odiendi se ipsum, et id quod est sibi positiuum, et propter se ipsum, ut propter finem naturalem actus, non obstante quod fūme diligat se ipsum; ita etiam potest determinare aliquem ad actum odiendi se ipsum, dato quod ipse Deus in hoc non peccet, sed fumme diligat se ipsum.

Ad aliam confirmationem; quando dicis; quod saltim aequalis necessitas te peccaret peccator, sicut ignis calefacit.

Dico; quod verum est quantum ad hoc, quod sicut stante divina volūtate, quod ignis calefaciat praesente combustibili, impossibile est quod ignis non calefaciat; ita necessitate consequentiae impossibile est, quod iste non peccet. Non tamen naturaliter peccat, nec a principio naturali sicut ignis; sed a principio libero, quod quidem determinatum est ad peccandum, non naturaliter, sed libere.

Ubi acute vel inde producit Bassolius, quod Deus valeat absque iniuria supremae sanctitatis, et innocentiae suae, determinare liberum arbitrium ad eliciendum actum odii Dei; quia valeat sine effectivo concursu creatae voluntatis producere actum odii Dei in voluntate creata, ipsa mere passive se habente: in qua hypothesi Deus non esset causa peccati, ut euidens est, siquidem nec voluntas creata mere passive se gerens peccaret; et sub eadem comparatione causalitatis terminaretur potentia Dei ad actum odii, et absque novo peccati in utraque hypothesi, sive quando concurrit cum voluntate peccante, sive quando absque peccato ex parte voluntatis mere passive se habentis, producit actum odii in voluntate creata.

Id enim volunt illa Basolii pronunciata: sicut Deus potest creare actum odiendi se ipsum et propter se ipsum, ut propter finem naturalem actus; ita potest determinare aliquem ad actum odiendi se ipsum, etc. De quo vide, quae egimus contra Didacum Ruiz negantem, posse Deum causare actum odii in voluntate creata passive se habente; et contra Ferraram autumantem, quod voluntas passive se gerens nequiret odio habere Deum, contra quem disseruimus ex Aureolo: adi n. 13. huius ar.

49 Basolio adstipulatur egregius alter Scoti auditor Guil. Rubionus, vel de Rubione, qui edidit doctissima quatuor volumina in quatuor sent. libros anno Domini 1323. sub Gerardo Ministro Generali Ordinis, sub quo praedictus Guil. de Rubione Prouinciam Aragoniz ut illius Minister Prouincialis administrauit: quem Guil. a Rubione fuisse Scoti discipulum accurate obseruauit eruditus vir Dermicius Thadaei, in sua Nitela Franciscana Religionis contra Bzouit fol. mihi 27. et consentit ratio et series temporum, quia obiit Scotus anno 1308. Scotus ergo duos ex nostris Hispanis et ex Aragoniz regno insignes nactus est asseclas, et auditores Ancon. Andream fidelissimum Magistri sectatorem et Guiliel. de Rubione.

Guilielmus autem non solum firmat eam doctrinam, quam in digres. phys. praecedenti, stabiliumus de indeterminatione causae secundae ad productionem huius individui prae alio; immo et petit inde necessitatem divinae determinationis, eo quod huiusmodi determinatione semota, non relinquatur causa secunda nec naturalis, nec libera, proxime expedita ad actualem influxum. Sic igitur docet in 1. sen. distinct. 38. quaest. 1. conclusione 3. Causa secunda modo praelibato in conclusione est determinata; non ab alia quam a prima causa.

Probatur; quoniam aut causa secunda, (puta hic ignis) determinatur ad producendum istum ignem, et non alium; et voluntas creata ad producendum istum actum volendi, vel nolendi; magis quam alium, a se, vel ab alia causa secunda, vel a prima. Sed non a se; nec ab alia causa secunda: ergo a prima.

Minor probatur; et primo quantum ad primam partem eius; videlicet quod non a se. Quoniam nec ignis, nec aliquod aliud naturale agens, quod est secundum se uniformiter productiuum principium omnium effectuum eiusdem rationis, et per consequens est ad omnes aequaliter indeterminatum, potest determinare se ipsum ad producendum magis unum quam alterum; nec ad producendum istum primo, et alium secundo, magis quam e contrario.

Voluntas etiam creata, licet libere velit, vel nolit, non tamen potest velle, nec nolle per omnem volendi, vel nolendi actum; nec enim voluntas potest elicere aliquem actum ab alia iam productum: nec actum etiam semel elicitum a se potest iterum elicere. Nec etiam circa idem obiectum saepe volitum, vel nolitum; actum secundo elicitum videtur potuisse elicere primo: nec primo elicitum, secundo: ergo causa secunda non videtur esse ex se determinata, sed potius indeterminata; cum non magis effectus istius, quam alterius eiusdem rationis, sit quantum est ex se productiua.

50 Quam sententiam etiam apprime fulcit praedictus author in 2. sent. dist. 34. ubi expendit. Utrum Deus sit causa peccati ibi enim in q. 2. praedicta distinct. sub §. Sunt hic duo dubia: nobis sequentem doctrinam erudite satis suppeditat. Ad 1. inqua arguuntur contra aliud dictum superius, de determinatione primae causae necessariae causae secundae ad agendum. Ad primum, dicendum; quod licet causa naturalis sit determinata ad agendum, seu determinatum effectum in specie producendum, ut ignis ignem, non tamen individuum: et ideo licet ignis non indigeat aliquo determinante ipsum ad producendum ignem indiget tamen aliquo determinante ipsum ad producendum nunc istum ignem, nunc alium. Nisi enim aliqua causa sic determinaret ipsum ad certum et determinatum individuum producendum; non magis hic ignis produceret nunc istum ignem, et postea alium a priori distinctum, quam e converso; ita vel utrumque simul produceret; vel neutrum producere posset.

51 Et ista potest ratio assignari, quare eadem res corrupta non potest naturaliter reparari; videlicet, quia nulla causa secunda potest agere, nisi ad effectum, ad quem est a prima causa determinata: prima autem causa non determinat secundam, nec coagere ipsi statuit ad aliquem effectum corruptum eumdem numero reparandum.

Cum enim ignis iste corruptus non magis sit nihil, nec impossibilis postquam corruptus, quam fuerat antequam esset ab alio igne productus; per consequens quod tunc produci naturaliter potuerit et non modo, hoc non videtur posse esse ex alio, quā ex prima causa nolente coagere secunda ad eumdem numero effectū nisi semel.

52 Ad secundum de agente libero: consimiliter est dicendum; quod nec potest se determinare ad aliquem actum primo, magis quam ad alium, per se ipsum. Licet enim voluntas possit quodcunque sibi praesentatum velle, vel nolle; quod tamen circa ipsum obiectum intellectum, eliciat nunc istum volendi, vel nolendi, actum, et postea alium a priori distinctum, magis quam e converso: hoc non potest esse, nisi a voluntate increata ipsam determinante, ipsique coagente nunc ad istum, et postea ad alium actum.

53 Ad confirmationem; dicendum, quod prima causa determinat voluntatem creatam ad alterum oppositorum determinatione de inesse tantum; non autem de possibili, imo ut sic est indeterminata.

Et ideo, licet de inesse sit ad alterum tantum determinata, non tamen necessitata; cum maneat de possibili indeterminata. Propter quod potest in illud, ad quod non est determinata; potest (dico) de possibili: non tamen illud facit de facto.

Ex quo apparet, quod non sequitur, quod infertur; videlicet quod non sit sufficienter determinata. Est enim sic sufficienter determinata de inesse, quod numquam euenit aliud de inesse, sive de facto quam illud, ad quod est determinata; licet posset de possibili euenire.

Et per hoc distinguitur agens liberū a naturali, quod est determinatum sic de possibili, et de inesse; quod, quantum est ex se, nec potest, nec facit aliud ab illo, ad quod est determinatum.

Ubi praedictus author optimam eam reddit rationem physicam, quam in digressione praecedenti expedimus sub n. 73. ostendentes contra Vazquez, cur isto quod quodlibet individuum intra virtualitatem suā praehabeat cuncta individua eiusdem speciei, nequeat reproducere effectū corruptū? Nimirū quia Deus non praemoveat vel determinet causam secundā ad eiusdem individui reproductionem.

Deinde; cum praedictus author expendens concursum Dei ad materiale peccati, uniuersaliter constituat, Deū determinare voluntatem nostram a se prorsus indifferentem ad productionē huius individui peccaminosi prae alio; censet aperte, ad materialia actuum prauorum determinare; ut liquet ex his, quae contra Soarium egimus, articul. 5. huius distinct. a num. 27. usque ad 29.

Quam praeterminationem referat doctrina Guilielmi, quam sub n. 53. huius art. proposuimus; ubi asseuerat, contractionem illam, quam causa secunda a prima petit, eam esse, quae inimpedibilis determinatio astruatur de inesse, sive de facto; quod est circa materialia actuum prauorum voluntatem absolutam, et non expectantem scientiam cooperationis causae creatae, asseuerare.

Cohaerentem celeberrimi alterius Scoti Auditoris sententiam, Francisci Maironii vide infra sub numer. 98. ubi praesertim occurrunt recolenda illa verba, quae generalem doctrinam veritatis determinatae cunctorū contingentium, etiam actuum prauorum, instiliant. Sic enim habet, in 1 sentent. dist. 39. quaest. 4. §. Quantum ad secundū .

Hoc Hic ergo probato primo scilicet, satis evidenter. Omni praedestinationi activae correspondet necessario aliqua passiva, sed divina voluntas ab aeterno produxit ista futura entia in esse volito, quod non est aliud nisi actio ad determinare. Ad locum citatum ib. a. 98.

54. Pro physica etiam praedeterminatione substrati malitiae moralis merito citatur Franciscus Lycheus Minister Generalis Ordinis Minorum eruditusque Scoti interpres; qui in 2. sen. dist. 39. q. 4. a. 2. ibi disquirit, utrum per causam possit esse a Deo sub 4. ibi ex profana via. inquit.

Suppono mihi unum, quod inter causam primam, et secundam est simpliciter ordo essentialis in causando; ita quod omnis causa secunda agit in virtute primae, et eo modo movet, quo movetur a prima.

Ergo apud Lycherum expendendam motionem Dei ad materialia actuum prauorum, voluntas creata deficiens non determinat Deum ad concursum, ut loquuntur adversarii; sed et contra voluntas creata movetur a Deo et contrahitur ad materiale talis deformitatis.

Accedit Petrus Tataretus Professor Parisiensis in 1. sent. dist. 39. de praescientia futurorum contingentium. §. et hoc quantum ad tres quaestiones. ubi in concl. 3. inquit.

Tertia conclusio, futurum contingens ad hoc quod fit determinatum ad alteram partem contradictionis: oportet quod habeat causam extrinsecam determinantem ipsum ad alteram partem. Pro cuius conclusionis confirmatione saepissime versat tanquam Scoticum axioma id, quod in superioribus ostendimus, actum creatae voluntatis ab aeterno nullam aliam determinanscibilitatis rationem nancisci, praeter eam, quae in mutatione obiectiva perita a decreto absoluto, posita est.

Ut ergo actus prauus futurus a Deo praesciri valeat; necessario praemittenda est, de Scoti mente, absoluta determinatio futuritionis huiusmodi actus, in quo adaequata suae scibilitatis ratio consistit. Quod autem determinatio illa extrinseca, quam praedictus author assignat adaequatam rationem determinata veritatis sunt contingentis, sic De voluntas; constat ex ipso aucthore loco citato sub concl. 6. ubi inquit. Causa primaria, et extrinseca determinans futurum contingens ad alteram partem contradictionis, est divina voluntas.

Non ergo apud Tataretum, voluntas creata deficiente excitet moveatque voluntatem increatam ex se indeterminatam ad praebendum assensum ad materiale peccati. Quia determinatio creata pro illo priori, pro quo constat indifferentiam divinae voluntatis, sicut apud adversarios altruenda est determinate vera, ac proinde et scibilis a Deo, ut postquam indifferentiam divinae voluntatis contrahat, quam determinare non posset, nisi a Deo talis creata determinatio ad malum praesciretur infallibiliter, et determinate; ita creata determinatio suam scibilitatem ab absoluto Dei proposito non habuiret; quod est contra communem Scoticarum consensum.

Idem habet Iacobinus Batgius celebris Scoti discipulus, cuius doctrinam transcribimus infra in hoc ar. sub nu. 97. ubi praesertim obseruanda sunt illa pronunciata. Sexta conclusio: causa extrinseca prima determinans futurum contingens ad alteram partem est voluntas divina.

55 Caeterum; ex Recentibus Scoti asseclis praemotionem Dei ad materiale peccati expresse sustinet Franciscus de Herrera Salmanticensis Professor in 2. sen. to. 2. disp. 38. quaest. 6. conclus. 5. ubi inquit.

Voluntas divina in ratione potentiae exequutiuae promouet voluntatem creatam ad omnem actionem ipsius voluntatis, quaecunque est actio realis; (etiam si sit peccati,) promotione physica; nam implicat, voluntatem creatam aliquid operari non praemotam a prima causa.

Praeterea; praedictam Scoti sententiam tanquam de Sancti Bonaventurae mente obviis ulnis excipiunt illius expositores Petrus Trigosus Capucinus 1. par. quaest. 1. artic. 4. dub. 3. sect. 5. Unde pro reprobatione huius sententiae sunt aliqua notanda. et expressius infra in responsione ad 3. argument. Trigoso adhaeret Franciscus Coriolanus etiam Capucinus, et sancti Bonauenturae in 2. part. quaest. 19. artic. 3. §. Dico quinto; Deus praedestinat seu praedestinauit assumptum peccati inquantum assumptum.

Bonauenturam non abigere praedeterminationem concursiuam Dei ad materiale peccati; imo eam expresse tutari.

Verum; quis contra Scoti sententiam militare. videtur quoddam Seraphici Doctoris testimonium; restat nobis illud subiicere, et diluere. Quod nobis obiicitur ex 2. sen. dist. 37. art. 1. quaest. 1. ubi contra propriam sententiam opponens Bonauentura sequentem obiectionem, quae est sexta in ordine; inquit.

Si Deus cooperatur libero arbitrio in actione, quae est substrata peccato; aut igitur liberum arbitrium movet principalius quam Deus, vel e converso. Constat, quod liberum arbitrium in illa operatione neque principalius, neque aeque principaliter potest movere sicut Deus; cum Deus tam in movendo, quam in causando, cuiuscunque dicatur esse causa, sive motor principalissimus intelligatur: ergo Deus movet principalius. Si ergo motor principalis excitat, et movet motorem non principalem, videtur quod in operatione culpabili liberum arbitrium excitetur a Deo; ergo cum adulter lasciuia tur; et latro furatur, ad tales actiones a Deo excitantur: quod omnino absurdum est.

Cui oppositioni sic occurrit sanct. Bonauentura, in fine quaestionis. Ad illud, quod obiicitur, quod Deus est principalis motor in talibus actionibus. Dicendum; quod diuersum est. Ad hoc enim non sequitur ex hoc quod excitet liberum arbitrium ad faciendum illam operationem, excitatio huiusmodi dicit aliquam obfirmationem gratiae praevenientem ipsam voluntatem, quam natura requiritur in bonis meritoriis. In aliis vero operibus indifferentibus, vel etiam malis, non est necesse sola cooperatio divinae virtutis; quae existens in creatura potentialiter, essentialiter, et praesentialiter sicut conservat eam in essendo sic adiuuat in operando: propter quod conceditur ibi sola cooperatio, non praeventio, vel subsequutio.

Ex quibus ultimis verbis, ubi Bonauentura confundit praeventionem Dei ad opus prauum, austum arripiunt adversarii, quasi Bonauentura etiam praedeterminationem physicam videatur explodere, cum idem sonare appareat praeventio, quod praeuia quaedam praedeterminatio. At, tantum abest, ut Bonauentura in nostram sententiam innuatur, quod eam expresse confirmet; cum plane concedat, Deum, etiam in operatione substrata peccato, esse primum moventem; ut liquet ex illis verbis. Ad illud quod obiicitur, quod Deus est principale movens in tali actione. Dicendum; quod verum est. Quid apertius? Asserit igitur sanct. Bonauentura Deum principalem moventem physicum ad substratum peccati, et negat motorem, et excitatorum moralem. Non ergo apud Bonauenturam operatio creaturae deficientis excitat, movet, vel conatur excitando indifferentiam voluntatis divinae, ut voluntas Dei praestet concursum ad actum prauum. Quare, cum excitationem tantum respuit S. Doctor, quae fit ad instar moralis causalitatis gratiae praevenientis; ita ut Deus motus indeliberatos moraliter pellicientes ad lapsum infillet, eosque, ut assensum prauum obtineat; ea ratione, qua motus sine sanctarum illuminationum, et inspirationum in nobis sine nobis efficit, ut reddant cooperationem creatae voluntatis consequutam.Quod demonstrant aperte verba illa: _Non sequitur ex hoc, quod excitet liberum arbitrium ad faciendam illam operationem (intelligis pravam) excitatio enim dicit aliquem effectum gratiae praevenientem ipsam voluntatem._Id est, exprimit excitationad peccatum, quam explodit Bonauentura, causalitatem moralem Dei inuitantis liberum arbitrium ad lapsum; ea similitudine, (si quae illa sit, quae a contraria ratione honeste operandi sumi potest) vel analogia, quae interest inter causalitatem moralem ad bonum, et ad malum, per immissionem apprehensionum, et appetitionum indeliberatarum, quae alliciant ad consensum. Quo fit, ut licet Deus asseratur causa moralis piae operationis; impiae tamen aut pravae actionis principium morale esse nequeat; licet ad physicam entitatē deordinatae actionis praemoveat.

Deinde; cum Bonauentura abigit quamlibet motionem Dei ad substratum peccati, quae non sit ipsa cooperatio; licet improbet illud placitum, quod assereuat, creatam voluntatem praemoveri a Deo per impressionem alicuius formae, vel qualitatis de specie potentiae attinentis ad actum primum, sive principium operandi; atque adeo realiter condistinctae ab actu secundo influxus actualis, vel cooperationis voluntatis creatae. Scoti vero doctrinam non perstringit, quae nullam aliam praedeterminationem agnoscit praeter actualem cooperationem divinae voluntatis, ut obit munus exterae causalitatis, sive usus ad extra facultatis divinae exequūtis; quae Dei causalitas, licet non anteceat influxum creaturae prioritate in quo, sive temporis, illum tamen anteuertit prioritate a quo, vel dependentiae; de quo infra latius.

Accedit etiam pro S. Bonauenturae sententia eius iudicium de placito improbante immediatum Dei concursum ad materiale peccati, quod transcripsimus in praesenti articul. sub num. m. rg. 30. pro liberando Aureolo a nota improbatae doctrinae: Attamen (inquit,) quia per multam discussionem dubia ducuntur ad manifestationē; nunc communiter tenetur, quod illa opinio verior sit, quae dicit, quod omnis actio, sive substratū peccato, sive non, secundum id quod est actio, est a Deo. Quod Bonauenturae testimonium existimo e re esse ad firmandam praemotionem concursuam Dei ad materiale peccati; quia, ut supra ostendi, eaedem urgent rationes de praemotione concursua, ac de absoluto proposito concurrendi, ut liquet ex his, quibus Soarium impetimus infra, _sub n. 62._unde aestimo quod ex multa illa discussione, quam refert S. Bonaue. eruperit perspicuum illud pronūtiatū. Ad illud, quod obiicitur, quod Deus est principale movens in tali actione; (substrata peccato) dicendum, quod verum est.

Illud ultimo restat expendendum in S. Bonauent. pronuntiatis; quod in hac re magnum habet pondus contra negātes immediatū Dei concursum ad materiale peccati. Quod immediatū Dei concursum ad materiale peccati trahat Bonauentura ex immediata conservatione actus praui; ut liquet ex illis verbis: sicut conservat creaturam in essendofic adiuuat in operando. Unde infertur, quod necessario adstruenda sit immediata causalitas cōseruatiua Dei circa materiale peccati, quā negare ausus nō est Aureolus; quia si tolleretur immediata dependentia pravae operationis, quoad materiale eius, a Deo, ut a conservante; etiam proststerneretur fundamentum, cui innititur immediata dependentia causae secundae a Deo, ut a conservante.

57 Quamobrem, licet eos authores nō recipiamus, qui asserunt physicā praedeterminationem per formam voluntati compositam intrinsece, realiterq; difsitam ab actuali cooperatione voluntatis; eoquod huiusmodi praedeterminationē tenērē se ex parte principii, et nō merae actionis, atq; adeo ad actū primū spectantē, ut libertati adversam, insectetur Scotus. Eiisdē tamē authorib. adhaere mus, quatenus cōstituūt, voluntē creatā nō movere, vel cōtrahere quasi uniuersalitatē, cōmunitatē, vel indifferentiā divinae volūtatis ad cōcurrendū, vel nō cōcurrendā ad materiale peccati. Imo, e contra, creatae volūtatis potentialitātē a Deo contrahi tutamumus, huiusmodique determinationē absq; prioritate naturae, vel caeusalitatis, in influxu divino nec concipi posse.

Quare; Ferrariēsis a nobis trānscriptus sub n. 13. manifeste pronūciat; creaturam a Deo ad materiale peccati promoueri. Idem sustinet Capreolus in dist. 37. q. 1. art. 3. ad secundum principale, ubi loquens de influxu Dei ad materiale peccati, subdit.

Quantum ad omne positiuum, quod est in actu voluntatis, actio volita creata est posterior actione Dei in producendo quodlibet tale; quia nulla creatura agit, nisi mota a Deo.

Et postea: Motio Dei ad determinandum voluntatem creatam ad aliquid, non est secundum se malum, sed ad illud, quod est secundum se bonum ex natura sua, licet sit malum quoad deformitatem, quam habet respectu ad causam secundam.

Quare, est cur miremur, quod in mentem venerit Didaci Ruiz lib. de voluntate Dei disp. 37. sect. 1. n. 10. et aliorum Neotericorum Iesuitarum asserentium, sententiam pronuntiantem, Deum praemovere ad materiale peccati, non esse de mente antiquorum Theologorum; cum eam expresse sustineat Scotus cum probationibus suae scholae, ut patefecimus, et ex antiquioribus Thomistis Ferrariensis, et Capreolus, Quibus ex rectioribus adstipulantur Domin. Banez. 1. par. q. 14. art. 1. dub. ult. Nunius Cabezudus. 3. p. q. 62. ar. 5. q. 1. et 2. de auxiliis, Cabrera. 3. p. q. 18. art. 4. disp. 2. s. 12. Nauarrete. 1. p. to. 2. contro. 25. concl. 6. et 7. Aluarez de auxiliis. dispu. 24. conclus. 2. et alibi saepe. Ledesma q. 2. de auxiliis ar. 18. concl. 3. Albelda, et alii omnes Thomistae ex Dorithicana familia.

Et novissime praedeterminationem Dei per decretum absolutum ad materiale peccati defendit Collegium Salmanticense Carmelitarum Excalceatorum. 1. p. tract. 4. de Voluntate Dei disp. 10. dub. 7. a num. marg. 124. usque ad 223. et ultimo Ioannes de S. Thoma Complutensis professor. 1. p. q. 14. dispu. 19. ar. 3. §. aduertium principium. Sed mitto ista, et ad probationem Scoticae sententiae propero.

Ostenditur, Deum praedeterminare nostram voluntatem ad materialia actuum prauorum.

Sensu igitur ac mente Scoti de praedeterminatione Dei ad materialia actuum prauiorum praelibatis; reliqua sunt, ut nostra sententia rationibus stabiliatur. Priusque merito taxanda occurrit opinatio Ludovici Molinae in concordia quaestion. 14. articul. 13. disputat. 53. numbr. 3. qui docet praemotionem Dei ad materiale peccati vitare se regit; quod concursum divinum potentialem, et indifferentem astimet, ab influentiaque causae creatae contractabilem ad talem speciem actus; quod pronuntiatum ex parte obscuratius supra sub num. 29. Quia cum, apud Molinam, et uniuersam Iesuitarum Scholam, actio vel causalitas Dei ad extra, nihil aliud sit quam influentia causae creatae, prout pendens a Deo; cum actio creaturae non pendeat a Deo secundum communia tantum, et uniuersalia praedicata, sed etiam secundum contractum gradum essendi specificum, et numericum; fit, ut creatura influxus sit causalitas Dei, non solum secundum communissimum conceptum actionis spectatae in termino uniuersalem gradum essendi, sed etiam secundum talem specificam et individuam rationem.

Quare, si actum Dei, prout imbibit ultimum conceptum talis actus fugae, et auersionis a Deo pendet, non solum a voluntate creata, sed etiam a Deo, pro qualibet praesuppositione rationis; (alias daretur aliquod signum rationis, in quo concipi posset ens creatum obiective immutatum ad absolutam futuritionem absque immediata dependentia a Deo; ac proinde, et produci posset absque eo quod immediate efflueret a Deo, ut voluit Aureolus) ergo actio Dei non contrahitur a causalitate creaturae, taquã commune quid a particulari. Praeterea; quod actio physica non praescindit tendentia sua in terminum, vel non attingit illum sub uno praedicato, et non sub alio; ut pote quae talis actio intendat existentiam termini, ut illum exstrahat a potentialitate, et eminentia causarum; existentia vero non congruat rei secundum abstractos conceptus, sed prout induit ultimam entis singularis rationem; igitur actio Dei nequit esse potentialis, et contrahibilis, sed contracta ad talem speciem influxus.

59 Quare; Franciscus Soarius communitatem, vel uniuersalitatem concursus Dei, quae contrahitur a voluntate creata ad causalitatem peccati, non constituit immediate in ipso influxu divino, hunc enim determinatum asseuerauit: sed in voluntate Dei, non absolute praestituente lapsum ante scientiam absolutam nostrae coöperationis, sed porius apparante, et offerente concursum ad plura individua determinata actionum diuersarum specierum, verbi gratia, ad tale individuum determinatum intra speciem amoris, vel odii, etc. Ita ut principio libero integrum fit, ut in influxu divino ad prosequutionem Dei, vel ad fugam eius; non tamen praestituatur fuga, seu determinetur species odii ante absolutam scientiam voluntatis deficientis, quia id esset, Deū pronuntiare peccati authorem; sic ille saepe in Opusculo 1. de concursu Dei cum voluntate. praecipue lib. 2. cap. 3. num. marg. 17.

At praemissa Soarii doctrina praesentem difficultatem non euacuat: Quia, sicut Deus apparans concursum in actu primo ad varias species et individua actionum; re vera, potentiam exequatiuam, vel exequentem facultatem non exercet, nisi circa illam speciem influxus, quam liberum arbitrium elicit; ita circa solam illam speciem obit Deus actualem concursum, circa caeteras vero species tantum potentialem, et per modum actus primi.

Reuocetur ergo disquisitio ad solā determinationē concursus actualis, et exerciti ad talem speciem influxus, in quod principium deferenda sit? in liberum arbitrium deficiens? vel in primam causam?

Aut igitur; quod Deus, actu influat cum voluntate nostra ad actum prauum; et non ad actum studiosum; adscribi debet libero arbitrio contrahenti quasi potentialitatem divinae voluntatis offerentis concursum ad utrūlibet; vel Deo determinanti speciem sui influxus; vel utrique principio aeque et absque ullo praesuppositionis ordine concurrenti.

Si deferatur haec contractio speciei influxus utrique voluntati, scilicet divinae, et creatae simul cooperanti, absque ulla prioritatis habitudine; fiet iam, ut Deus non a nostra malitia excitatus, sed pro sola primae causae functione, obeat talem speciem pescaminosi concursus; ac proinde, rueret inutilis illa agglomeratio rationum, quae instruitur contra sententiam astantem praemotionem Dei ad materiale peccati; cum aeque procedat contra voluntatem concurrenti, semota omni praeterminandi ratione. Cum in utraque hypothesi, (scilicet data praedeterminatione Dei ad materiale peccati; vel negata prioritate naturae in actione creaturae deficientis; ut talis lapsus prioritate a quo non sat conveniens influxum Dei ad materiale peccati, non excitet Deum ad praestandum huiusmodi influxum,) non posset adscribi creaturae contractio influxus Dei ad talem speciem pescaminosae actionis; siquidem in utraque hypothesi, malitia creaturae non anteites determinationem divini influxus, ut ratio talis determinationis, vel excitationis Dei ad praebendum concursum ad malum; de quo iterum infra.

Aut Deus et creatura ita componuntur ad actus pravi effectionem; ut prioritate naturae, vel causalitatis, antecedentia actio Dei cooperatione nostra anterioritate scilicet a quo, non in quo; et haberet intentum opposita Scoti sententia.

Aut tandem, ut premant aduersariorum oppositiones, dicendum erit; in voluntatem creatam, tanquam in rationem formalem contractiuam concursus ad talem speciem, reducendam esse determinationem influxus Dei ad talem speciem causalitatis; ita ut Deus, non ut functionibus primae causae respōdeat, sed a nostra malitia excitatus et quasi contractus, adeat talem concursum deficientem.

Oppugnatur 3. haec oppositio ex concessa comparatione. 60 Verum enim vero; quod tertia pars huius pronuntiati, quam tutatur Molina, et alii, sit falsa, et impossibilis; ostenditur sic. Quia influxus creaturae non potest realiter, et physice determinare aequalem Dei concursum, suppositis adversariorum principiis; ut diximus sub numer. 55. cum concursus Dei ad extra sola ratione dissidere valeat a cõcursu creaturae, eo quod creaturae cooperatio sit ipsamet actio Dei, apud adversarios; et idem individuum, sub diuersa comparatione habitudinis ad aliam concansam nequeat realiter, et physice contrahere potentiam elicitinam ad effectionem eiusdem individui ab alia concausa. Igitur influxus creaturae, prout a causa creata, nequit vere, et realiter determinare facultatem Dei exequentem ad effectionem eiusdem numero influxus prout a Deo; quae ratione asseritur actio, et causalitas Dei.

Fuga de contractione influxus cum identitate reali in causis convenientibus per sympathiam naturalem. Si occurras; ad physicam eam contractionem, quae intercedit inter causalitates principiorum inter se per naturalem sympathiam convenientium ad agendum, non exposci discretionem realem contrahentis a contracto, vel determinantis a determinato; ut liquet in influxu speciei intelligibilis, et intellectus possibilis ad verbi mentalis productionem; ipsa enim effectio verbi mẽtalis, prout effluit ab specie impressa repraesentatiuus talis obiecti, contrahit potentialitatem intellectus, et illius indifferentiam ad eliciendam eamdemmet actionem, ut procedentem ab intellectu possibili, a se indeterminato ad productionem imaginis expressae talis, vel talis obiecti. Ita nec obstabit, quod influxus creaturae determinatus a causa secũda ad talem speciem deformis actionis; contrahat physice facultatẽ Dei exequente ad eliciendam talem speciem influxus prae alia.

Occupatur instantia opposita Verum; nullo negotio praecluditur effugium; cum obtrudat, voluntarieque assumat id, quod eodem iure explodimus; nimirum productionem verbi, ut effluit ab specie impressa, determinare vere, et realiter intellectum ad eliciendam eamdem numero causalitatem, ut importat habitudinem ad intellectum possibilem, quatenus est mera potentia in genere intelligibilium; implicatoria enim astruitur determinatio physica, quam actio praestet circa potentiam elicitivam, ut eadem numero actio a tali potentia emanet.

Enucleatur doctrina praecedens in principiis Scotti, et Thomistarum Unde; Thomistae, qui praedeterminationem physicam, et realem tutantur, eam non constituunt in actu secundo elicito a voluntate creata, prout pendet a Deo; sed in forma intrinseca realiter discreta ab actu secundo voluntatis nostrae. Scotistae vero, qui physicam praedeterminationem recipientes, abiigunt praemotionem per modum actus primi, ideo praedeterminationem per extrinsecam Dei volitionem sustinent; quia, cum talis volitio, ut obit munus causalitatis ad extra, sit realiter distincta ab actu secundo voluntatis creatae, ea intercedit realis discretio, quae praestare possit ad habitudinem determinantis, et determinati; vel ad hoc quod causalitas divina per modum actualis concursus praemoveat contrahatque voluntatem nostram ad talem speciem, et individuationem influxus.

Corollaria ex praelibatis. Quo fit; ut licet intellectus possibilis indeterminatio, et potentialitas ad expresfionem huius imaginis prae alia, physice contrahatur; vel immediate ab obiecto, ob naturalem sympathiam intellectus, et obiecti ad causalitatem intentionalem obeundam; vel ab specie vicaria obiecti, et quae sufficitur vice eius; contrahi tamen nequeat ab influxu eiusdem intellectus, prout ab specie impressa emanat, ut eumdem influxum, (qua a potentia intellectiua indeterminatum) contrahat effective, et eliciat; cum non intersit realis discretio inter influxum exercitum elicitiuum verbi, prout ab specie impressa, et prout a facultate intellectiua, quae a se est mera potentia in genere intelligibilium.

Occursus ex doctrina Scoti Si vero aliter respondeas probationi nostrae ex doctrina Soarii; concedendo, concursum creatae voluntatis non contrahere immediate influxum divinum ad talem speciem; eo quod apud adversarios non intercedat distinctio realis inter influxum creatae voluntatis, prout a voluntate nostra, et a Deo, ex quo evidenter infertur, ut exercitus concursus Dei debeat esse determinatus, sicut et realiter identificatus cum gradu specifico talis influxus, qui tribuitur, et respondet causae secundae deficienti. Attamen inde non inferri, quod influxus creatae voluntatis, prout pendet a voluntate nostra deficiente, non determinet divinam voluntatem ex se indeterminatam ad plures species influxuum; cum inter cooperationem nostrae voluntatis, et divinam voluntatem apparentem concursum ad diuersas causalitatum species, vera intersit discretio realis.

Implicare, non solum in re, et physice, sed etiam per conceptionem nostram, quod voluntas divina contrahatur a voluntate creata pro concursu ad materiale peccati; contra Soarium, et asseclas.

61 SED Contra; agendum est, implicatoriam esse, non solum in re, et physice, sed etiam per conceptionem nostram; huiusmodi determinationem divinae voluntatis, quae trahatur a praescientia influxus voluntatis creatae deficientis.

Quia omne determinans sub eo conceptu, sub quo contrahit potentialitatem alterius, debet anteire ipsum determinatum vel contractum, ut ratio eius in tali esse; alias prorsus conuelleretur fundamentum, cui innixa uniuersa philosophia profitetur prioritatem naturae (sive a Quo) stante simultate (in Quo) vel temporis, infer quaelibet gradum essendi, et rationem constitutiuam eius in tali esse, quae cōcipitur ut Quo respectu illius.

Ergo, si operatio creaturae deficientis est ratio contrahens communitatem divinae voluntatis ad praebendum concursum ad varias species causalitatis, ita ut voluntas Dei ante determinationem creatae voluntatis tantum concipiatur cum aptitudinali praeparatione ad concurrendum ad istam, vel alteram speciem influxus; nec ab ipso Deo petat intellectus noster, apud adversarios, fundamentum apprehendēdi contractionem ad talem speciem actionis, sed a causa creata deficiente; ita ut divina voluntas, pro illa praesuppositione rationis, pro qua concipitur anteire absolutam praescientiam determinationis voluntatis creatae ad malum, non intelligatur exercita, et actualiter terminata ad talem speciem influxus, sed tantum conditionaliter, et in actu primo applicata ad talem speciem operationis, quam creata voluntas eliciet de facto, sicut et ad alias species, ad quas nullatenus determinabitur:

Fieret igitur, ut sicut respectu earum specierum influxus, ad quas apparatur voluntati nostrae a Deo causalitas externa, quas tamen nostra voluntas nunquam eliciet de facto, voluntas divina offerens concursum se gerit aptitudinaliter, et signata tantum ratione, non vero actuali, et exercita; ita respectu speciei illius causalitatis peccaminosae, quam de facto praestabit voluntas deficiens, ante praescientiam absolutam nostrae cooperationis, tantū concipitur divina volūtas ut potentialis non vero ut contracta:

Ita ut voluntas Dei pro illo signo praebere nequeat fundamentum conceptioni nostrae ad hoc, quod intelligatur voluntas Dei determinata ad istam speciem influxus, nisi accedente operatione creaturae, et praesupposita scientia absoluta existentiae operationis peccaminosae, a qua hauritur tota ratio determinationis contrahētis voluntatem divinā, a se potentiālē, ad tale speciem causalitatis.

Adde ex Aureolo, (ut egimus sub num. 29.) quod si operatio nostra determinaret Deum ad talem speciem actus; fieret, ut motus creatae voluntatis prout contrahens causalitatem Dei ad extra, aut non procederet a Deo; aut prodiret a Deo tanquam a principio indifferenti, aut indeterminato ad talem speciem influxus; cum tamen sit implicatorium, quod actio effluat a principio indifferenti in sensu compositionis, vel prout componitur actioni contrahenti potentialitatem, vel indifferentiam principii in actu secundo. Vel si procedat motio nostrae voluntatis a voluntate divina, ut determinata ad talem speciem influxus, ergo motus voluntatis creatae non cõtrahit nec determinat voluntatem Dei ad talem speciem influxus.

Aut igitur respui debet axioma philosophicum, quod uniuersaliter cõstituit prioritatem naturae, (sive a Quo) peti a dependentia huius ab alio tanquam a ratione constitutiua eius in tali determinato ordine essendi. Vel assignandum est signum, seu instans naturae, in quo concipi queat creatura aequaliter determinata ad talem speciem influxus, absque dependentia ab actuali exercitaque terminatione, vel extensione divinae voluntatis in talem speciem causalitatis; sed cum potentiali tantum, vel aptitudinali terminatione. Ac proinde et concipi posset aliquod ens creatum immutatum obiective ad absolutam infallibilemque futuritionem, cum ea sola determinatione divinae voluntatis, quae subsistere posset circa actus, et operationes liberi arbitrii, quae nunquam existent pro aliqua differentia temporis; ut ostendimus.

Quare, vel afferendum erit, Deum non excitari ab actu exercito creaturae deficientis, ut absolutum adeat propositum concurrendi ad talem speciem influxus; sed potius absolutum Dei propositum anteire contractionem causalitatis creatae ad talem speciem exercitam. Vel sustinendum est, operationem nostram concipi posse cum absoluta immutatione obiectiva ad futuritionem, imo et cum existentia reali exercita pro aliquo signo a Quo, absque actuali exercitaque terminatione divinae voluntatis in cooperationem nostram pravam conceptam, et praevisam a Deo ut exercitam.

Unde, scite Aureolus a nobis transcriptus sub numer. 27. docet; quod si Deus concurreret ad materiale peccati a nostra deformi operatione determinatus, vel conmotus; illa operatio nostra determinans Deum, pro ea causalitatis praesuppositione (pro qua anteuertit Dei voluntatem contractam, et determinantem,) obiret absolutam infallibilemque immutatione ad existẽdum, absque Dei voluntate actuali et exercita; atque adeo etiã absque immediato influxu divinae voluntatis produci posset.

Si voluntas (inquit) prius natura determinet se ad actum illum, et ex hoc Deus coagit voluntati determinatae, tunc haberetur propositum; quia in illo determinare non coagit Deus, et sic non est causa respectu omnis actus positiui.

Quare Scotus; sicut constanter inficiatus est, praemotionem Dei actualem, et exercitam, subiacere, et subiici libero arbitrio, quoad positionem, vel negationem talis praedeterminationis de inesse, et de facto, ita et praedictum pronuntiatum produxit ex alio sibi valde familiari axiomate; quod nimirum causa prima non determinetur a voluntate creata.

Ita enim habet in 4. sentent. dist. 49. quaest. 6. num. margi. 15. Non repugnat sibi, (intellige voluntatem creatam,) quod contingentia eius non ponat contingentiam ex parte effectus simpliciter, quantum est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa. Quid apertius?

Igitur, apud Scotum, ea solum ratione posset subiici praemotio Dei arbitratui nostrae voluntatis, quoad positionem, vel negationem eius de facto, et inesse: si liberum arbitrium contraheret quasi potentialitatem voluntatis divinae; ita ut Deus talem obeat influxum, quia voluntas creata taliter constituerit. Id enim sonant illa verba: Non ponit contingentiam ex parte causae superioris, quia causa superior non determinatur ab ipsa.

62 Quod autem ex pronuntiatis Soarii inferatur evidenter, quod autumet determinationem creatae voluntatis ad malum videri a Deo, et pro aliquo signo naturae intelligi, quod egrediatur a potentia Dei, ut in actu signato, et ante exercitam terminationem voluntatis divinae in materialia prauorum actuum; patet ex ipso Soario, in Opusculo 1. de Concursu, et motione Dei Dei. lib. 2. de concursu Dei ad actus ordinis naturalis. cap. 3. §. Voluntate quasi generali concurrit Deus ad actus malos. num. margin. 7. Ubi cum taxasset modum sentiendi illorum, qui autumant, Deum, supposita praescientia conditionata actus praui, concurrere determinata, et absoluta voluntate, ad actum prauum; postea sublicit asserca sequentia, quae transcribo, ut constet ex Soarii verbis, quod asserat, materiale peccati intelligi non solum absolute futurum, sed etiam actualiter exercitum cum sola dependentia aptitudinali a potentia Dei absque actuali, et exercita dependentia; sic enim habet.

Unde non est otiosa, aut superflua illa voluntas Dei, quandoquidem ad hoc tendit, ut voluntas numinis re ipsa sit expedita ad actum cuiuscunque speciei, quem in eo instanti possit efficere; cum autem illa voluntas, sit conditionata, nõ oportet ut aliquid ponat in effectu non adhibita conditione, sed quod sit tantum in affectu, seu praeparatione ex parte Dei. Ubi pende illa verba: sit tantum in affectu seu praeparatione ex parte Dei. Ibi enim aperte opinatur, intelligi posse emanationem exercitam actus liberi arbitrii ex potentia Dei, non actu operante, sed in affectu praeparata, seu in actu primo expedita ad agendum.

Et quod haec sit perspicua mens Soarii, patet ex pronuntiatis antecedentibus; ubi aperiens compositionem potentiae Dei ad actus prauos; subdit. Vocatur autem illa voluntas generalis; quia Deus, quantum est de se, nõ limitat concursum ad istum actum seu adfersitum ad alios, bonos, vel malos; etiam in particulari, quos in eodem momento posset voluntas hominis facere si vellet.

Si ergo apud Soarium concursus, quem offert voluntas Dei ad cooperandum cum libero arbitrio; in egressu pravae operationis a voluntate deficiente, non est limitatus ad talem speciem, sed indifferens ad actus bonos, et malos; igitur non importat compositionem potentiae divinae actu operantis, sed operantis in aptitudine; cum influxus exercitus non sit indifferens, et potentialis ad varias species, ut evidenter ostendimus.

Reliquum ergo est, ut concipi queat, apud Soarium, pro primo illo signo operatio liberi arbitrii deficientis egredi ex voluntate creata, cum ea sola compositione potentiae divinae ad operandum, quae potentialis sit, et mere signata, ac proinde et quae subsistere posset absque exercitio illo voluntatis creatae deficientis; sicut et re vera, apud Soarium, subsistit circa alias species piarum operationum, quae de facto non eliciuntur a libero arbitrio.

Quod placitum, si non tutatur aperte cum Aureolo, Deum non concurrere immediate ad materialia actuum prauorum, firma ei substernit fundamenta; dato enim, quod non obstet enti participato, quod intelligi queat, physice egredi a causa creata absque exercita dependentia a causa prima, (sive cum ea comparatione causalitatis ex parte primae causae, quae de facto superesset, apud Soarium, etiam ablato actu prauo,) consequens est, ut non implicet existentia operationis liberi arbitrii absque immediata dependentia exercita a Deo, ut voluit Aureolus.

Quare Soarius loco citato, sub nume. margin. 18. cum obiecisset contra praemissam doctrinam. Ergo exponitur in rerum natura aliquis effectus positiuus, et realis, sine absoluta, et efficaci voluntate, qua Deus velit, illum esse. Tali ictui vel sic occurrit, Respondetur, concedendo, aliquem realem effectum a voluntate creata fieri, quem Deus absoluta voluntate beneplaciti non vult esse. Per voluntatem vero conditionatam tantum intelligit voluntatem in affectu praeparatam ad agendum, non tamen actu agentem; quia dum actu agit(contracta iam a cooperatione liberi arbitrii) est efficax in actu secundo, et absoluta; quatenus purificata existit conditio ob scientiam visionis terminatam ad operationẽ liberi arbitrii actu deficientis.

Unde concludit Soarius in fine illius numeri 18. Idco non est necesse, quod Deus simpliciter velit voluntatem agere, sed quod velit praebere concursum, illamque sinere; ut sua facultate voluntaria, agendi, utatur. Igitur cum sola voluntate praebendi concursum lum, absque exercito concursu Dei saltim pro aliquo signo naturae potest intelligi exercita volitio per habitudinem ad solam causam creatam; quod vel est in Aureoli placitum recidere, vel infirmare ea fundamenta dependentiae essentialis exercitae, quibus uniuersa schola Theologorum inuehitur in Aureolum, et Durandum.

Accedit contra Soarium id roboris, quod cum apud Soarium actio Dei ad extra sit ipsamet cooperatio creaturae, prout a Deo; si intelligeretur pro aliquo signo cooperatio liberi arbitrii egredi a voluntate divina nondum contracta ad alteram partem contradictionis; sequeretur, quod a principio indifferenti, ut indifferenti, et indeterminato, in sensu compositionis, praediret actio, seu quod inquantum actio componitur agenti in actu secundo, agens esset indeterminatum, quod est implicatorium, et evidenter absurdum.

63. Altera nostrae sententiae confirmatio est; quam haurimus ex potentia state, et indeterminatione nostrae voluntatis ad tale individuum actionis prae alio; quam vel attigisse sufficiat, eam enim presse expendimus contra Soarium, art. 5. huius distinct. a numer. 27, usque ad 29. videatur digressio physica, ubi praesens doctrina de indeterminatione causae creatae ad tale individuum actionis contra Vazquez serio defenditur.

Nunc obiter illud tantum animaduertum velim; quod praeter Soarium, et Hurtadum, astruentes causam primam determinare causam secundam ad tale individuum actionis; eandem sententiam sustinet Valentinus de Herice. 1. part. tract. 2. de voluntate Dei. disput. 19. capit. 4. §. Quod attinet ad specialem modum dicendi. sub n. 33.

Licet Vazquez non immerito opinetur, praedictos Authores Iesuitas deficere a consequentia doctrinae; eo quod sententia illa de contractione, et determinatione causae secundae a Deo ad tale individuum actionis, non cohaerere appareat cum placito huiusmodi authorum, qui praedeterminationem totis neruis infectantur. Adi loca citata, nec enim eadem inculcare licet. Attamen nec magis e re praestat aliquid Vazquius, dum non expedit rationem contractionis voluntatis ad tale individuum actionis, ut obseruauimus agentes contra Dolanum. in hoc articul. sub numer. 31. prope finem numeri.

Confutatio oppositarum rationum Aureoli; ubi pro eneruatione primae obiectionis, enodatur ex instituto, quid nomine permissionis peccati intelligendum sit. Tridentini definitio expenditur; et Soarii oppositiones obtruncantur.

64 Restat modo adversariorum argutias infringere; et quia prima ratio Aureoli, quam sub numer. 2. proposuimus, molitur; Deum non praescire futura contingentia actuum prauorum in voluntate permissiua huiusmodi actuum; operae pretium erit, vel breuiter enodare, quid apud classicos authores nomine permissionis intelligendum occurrat? Alensis noster ita rem absoluit. parte 2. Summae Theologicae, quaestione 94. articul. 6. §. 2. An actio mala, inquantum mala, sit a Deo? In responsione ad secundum. ubi inquit.

De voluntate permissionis, verum est, quod Deo volente fit malum; ita quod notetur hic concomitantia per illam ablatiuam, et non causalitas aliqua: quia permissio, secundum quod huiusmodi, non ponit causam respectu permissi.

Voluntas autem approbationis ponit aliquam causalitatem respectu voliti; et ita loquendo de hac voluntate, non est concedendum, quod malum fiat Deo volente; quia si ipse ablatiuus importat causalitatem, nulla autem causalitas est in Deo respectu mali.

Quod admittit, quod substratum malitiae sit Deo authore. Quia tamen non expendit, an talis voluntas approbationis intendens materiale peccati involvat conditionem cooperationis causae creatae, vel illam absolute praestituat; unde sit, ut ex hoc loco perspicuum non sit, an talis voluntas ad materiale peccati terminata, iuxta mentem Alensis praebeat medium ex parte obiecti ad infallibilem praescientiam?

Sed praemotionem Dei ad materiale peccati insinuare videtur Alensis a nobis infra transcriptus; vide numer. 70. huius articuli ubi serio expendens, in summa Theologica parte 2. quaest. 94. art. 6. §. 3. An actio mala, inquantum actio, sit a Deo sub versiculo. Postea quaeritur. aperte concedit; Quod liberum arbitrium est movens sub Deo. Ita ut in actione substrata peccato liberum arbitrium sit movens sub Deo, et se subordinet, et subiiciat Deo in eliciendo substrato malitiae; igitur cooperatio liberi arbitrii non contrahit Deum ad efficiendam talem speciem actus.

Deinde (quod ad hanc rem maioris momenti est obseruationis) patet ex textu Alensis etiam expresse celebrem illam elucidationem Concilii Tridentini desumentis; Deum concurrere solum permissiue ad mala opera, et non proprie ac perfecte, ut permissio referatur ad malitiam, et causalitas Dei ad substantiam operis: ut liquet ex illis verbis. Non ergo Deo authore sit malitia, sed illud quod subseruitur malitia, quia ad illud comparatur Dei voluntas, in ratione voliti. Similia habet Alensis transcriptus in hoc art. supra. 69. et supra n. 89.

Nunc etiam permissio perfectati supposita rationem obiectivam iudicii infallibilis in ea acceptione, quam usurpat Scotus a nobis transcriptus sub numero 40. ubi sustinet, in voluntate permissiua non apprehendi a Deo futurum Iudae lapsum, sed in voluntate cooperatiua. Alibi enim, ut cooperatiuam voluntatem a permissiua discernere possemus, quantum ad id, quod operatius suppeditare valeat medium ex parte obiecti ad infallibilem praecientiam, permissiua vero non ita: permissiuam voluntatem eam appellauimus, quae iuuat exequentem Dei facultatem, ad operandum, reducitur si volumus, apparantem concursum indeterminatum ad utrumlibet in actu primo, antequam obeat Deus absolutum propositum praefinitans alteram partem contradictionis: voluntatem vero cooperatiuam eam asseruimus, quae absolute contrahat indeterminationem creatae voluntatis in actu secundo et exercitio ad talem speciem et individuationem actus.

Caeterum; quia communis Sanctorum phrasis positiuam Dei causalitatem circa substrata pravarum actionum vocat permissionem; nomine permissionis intelligi etiam potest voluntas positiue, et absolute intendens materiale actionis deformis; et mere negatiue se gerens circa deformitatem, quae consequitur ad actionem, non prout a Deo, sed a causa deficiente; in qua acceptione, permissio praeberet omnimodam determinationem obiectivam praescientiae Dei; in quo sensu loqui videtur Alensis in hoc numero transcriptus et elucidatione.

§ 5 Verum; dum permissionem peccati expendimus, et qua ratione causalitatem respectu peccaminosae actionis importare valeat, indagamus; e re erit fidei dogma ex Concilio Tridentino referre, quod nobis ab adversariis ea cõtentione opponitur, quasi sentetiae nostrae firmitate, vel aliqualiter concutiat.

Sic igitur Tridentin. Concilium, sessione 6. de iustificatione. Canone 6. Siquis dixerit, non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera, ita ut bona, Deum operari, non permissiue solum, sed etiam proprie, et per se; adeo ut sit proprium eius opus, non minus proditio Iudae, quam vocatio Pauli, anathema sit. Ex qua fidei definitione ita in nostram sententiam inuehitur Soarius. Opusculo 1. de divina motione, et concursu. libr. 2. capit. 2. §. Assertio ex Tridentino confirmatur. numer. 22.

Et primo; obiicitur ex illis verbis; Esse in potestate hominis vias suas malas facere. Quia supposito quod homo peccare non possit, si non praemoveatur ad materiale, et substratum malitiae; consequens est, ut in potestate hominis non sit vias suas malas facere; sicut nec in eius arbitratu positum est, taliter, vel taliter a Deo praemoveri.

Secundo; obiicitur ex illis verbis: Sed mala opera, ita ut bona, Deum operari. Ubi cum improbet Conciliũ, Deũ proprie, et per se operari mala opera; videtur ostendere, non solum malitiam operum prauorum a Deo non esse, quod incontrouersum erat, et apud haereticos etiam ipsos in confesso; sed nec substantiam ipsam actus mali a Deo effici per voluntatem a se determinatam ad talem speciem peccaminosi influxus, id enim innuere videntur illa verba (mala opera,), quae non solum sonant malitiam, sed etiam substratum illius.

Tertio; obiicitur contra nostram sententiam ex sequentibus verbis: Nõ permissiue solum; sed etiam proprie, et per se. Ubi actio permissiua, ut distinguitur ab actione proprie, et perse intendente opus prauum, (quam ut prorsus impiam, et Deo indignam execratur Concilium) nil aliud importat quam oblationem, seu apparationem concursus ad utrumlibet, ita ut non affigatur voluntas creata ad malam operationem; quia id iã non esset malum permittere, sed illud praeordinare, praedefinire, vel praedestinare; ut haeretici loquuntur.

66 Sed ex praelibatis operosum non erit praedictas oppositiones demoliri. Ad primam agentem; ex nostra sententia produci, non esse in potestate hominis vias suas malas facere. Dicimus; quod cum praedeterminatio, quam de mente Scoti tutamur, non tollat indeterminationem de possibili, sed tantum de inesse, ut in sequenti art. latius expendemus; sit inde, ut licet homo praemotus ad materiale peccati, peccet necessario de inesse, sive ex hypothesi, non tamen de possibili, et absolute. Eo quod, licet ob essentialem dependentiam entis participati a Deo nequeat cooperatio voluntatis creatae non primo pendere a Deo prioritate a quo, sive dependetiae (quia alias sequerentur ea incommoda, quae contra Soariũ patefecimus, de absoluta immutatione entis creati ad futuritionem absque actuali terminatione divinae voluntatis in illud,) apud Scotum vero, non contrahitur voluntas creata in actu primo ad alteram contradictionis partem, nec affigitur ad lapsum; cum potius apparet illi concursus ad utrumlibet in actu primo; ut liquet ex dictis, et ex infra latius exarandis in sequenti art.

Unde, si talis excursio aliquid praetenderet acuminis, etiam adoriretur immediatum Dei concursum ad materiale peccati absque ulla signi, seu naturae posterioritate ex parte concursus primae causae; siquidem ea praemotio, quam adstruimus, solum concursiua est, involvens hypothesim, et necessitatem de inesse, vel actus secundi; non tamen potentiae, vel in actu primo; ac proinde non adigit in actu primo ad lapsum, sicut nec tollit potestatem proximam ad piam operationem. De quo vide quae disserimus infra in sequenti art. 7. de conciliatione nostrae libertatis cum praescientia Dei. sub n.mar. 38.

Quando vero premis; praemotionem ad malum non subiici nutui voluntatis nostrae; ac proinde nec relinqui in potestate hominis viam suam malam facere; cum id absque praemovente Dei causalitate praestare non valeat.

Praedictae oppositioni satis superque fecimus in art. 5. huius distinction. num. margin. 30. et 31. ubi ostendimus ad conditionem liberi agentis tantum attinere, quod moveatur a Deo iuxta exigentiam indifferentiae, et iura libertatis suae; non tamen quod Deus ita componatur causae creatae ad operandum, ut ab illa motionem, et contractionem expectet; ita ut prioritas naturae in operando causae creatae necessario adscribi debeat, tanquam principio, aut quasi principio contractiuo communitatis, vel potentialitatis facultatis divinae exequentis ad talem speciem influxus. Quam naturae prioritatem, licet negent adversarii, quasi verbis ludentes, eam tamen in re amplectuntur; cum prioritas naturae nil aliud sit quam signum praesuppositionis, ob dependentiam huius ab alio in tali gradu essendi vel ordine causandi; et Deus, apud praedictos Authores, creaturae deficientis operationem expectet, tanquam excitationem, et motiuum illius ad talem speciem causalitatis.

Dilutio oppositionis secund. ex Cõcil. Triden.

67 Secunda obiectio ab illis verbis Concilii petita: sed mala opera, ita ut bona, Deum operari. Satis demonstrat quam extorte, et violenter sacri Concilii definitio nobis opponatur; quod praecipue referant illa ultima verba Canonis. Adeo ut sit proprium eius opus, non minus proditio Iudae, quã vocatio Pauli.

Cõciliũ damnat causalitatẽ moralẽ in Deo respectu actus praui.

Ex quibus liquet, Concilii mentem solum fuisse taxare vecordiam haereticorum oblatrantium; ita Deum esse causam moralem lapsus Iudae suggerentem peccatum illius per immissionem pravarum cogitationum in intellectu, et impiarum affectionum in deliberatarum in voluntate proditoris; sicut fuit causa moralis vocationis Pauli, illum praeveniendo per motus Sanctorum illuminationum, et inspirationum. Si enim mens Concilii fuisset, a Deo cunctam politiuam causalitatem exercitam, et absolutam respectu substantiae actus praui remouere; et divinam voluntatem ita permissiuam exhibere, ut circa nostrum lapsum mere negatiue se gereret; etiam impeteret concursum Dei ad materiale peccati.

In eodẽ sensu procedit S. Bonau.

In quo sensu causalitatis moralis, Sanct. Bonauentura inficiatur praedeterminationem Dei ad materiale peccati; ut liquet ex praemissis sub num. marg. 56. scilicet quatenus moraliter alliciat ad peccandum. Id enim aperte exprimunt illa verba: Non sequitur ex hoc quod excitet liberum arbitrium ad faciendam illam operationem; excitatio enim dicit aliquem effectum gratiae praevenientem ipsam voluntatem. Et quod Concilium loquatur in sensu intento a Bonauentura patet ex illis verbis: Sed mala opera, ita ut bona, Deum operari.

Nec alicuius est roboris Soarii replica; quod respectu praemotionis ad malum, non solum se gerat Deus tanquam physicum, sed etiam tanquam morale principium; eo quod libere procedat a Deo talis praemotio, et applicet hominem ad actionem moralem.

Si enim ista obiectio aliquid ageret; euinceret utique, quod Deus respectu concursus ad materiale peccati, non solum esset causa physica, sed etiam moralis; cum libere influat, praestetque causalitatem ad operationem moralem voluntatis deficientis. Quare, sicut Soarius respondere tenetur; non in eo sensu denegari Deo causalitatem moralẽ ad substratum peccati, eo quod libere non operetur, vel ad liberam actionem non concurrat; sed quia praue non suggerat, vel alliciat moraliter ad lapsum; ita et nos, vel sic Soarii obiectionem infregisse, illi displicere non debet.

Conuellitur alia Soarii excursio.

Si vero recurrat Soarius ad contractionem voluntatis divinae ad talem influxum obliquum ob praescientiam liberi arbitrii deficientis; hanc doctrinam expugnatam praemittimus in hoc articul. sub numer. 62. eo quod sit inintelligibilis, et implicatoria; nisi abigatur cum Aureolo immediatus exercitus, et absolutus concursus Dei ad materialia prauorum actuum.

Resp. ad obiect. 3.

Tertia etiam oppositio Soarii non urget; quia, ut constat ex dictis, Deus ante actualem praemotionem ad malum, (quam tantum per modum concursus, vel actualis cooperationis, non vero per modum principii, vel formae attinentis ad potestatem operandi, sustinemus,) apparat voluntati nostrae concursum ad utrumlibet in actu primo, ita ut anteuertit actualem praemotionem, aestimari debeat principium morale expeditum proximum ad utrumlibet, ac proinde non contractum in actu primo, nec ante exercitam operationem necessitatum ad lapsum, ut blasphemant haeretici.

Damnantur ergo haeretici eo quod autument, concursum ad peccatum tollere potestatem ad non peccandum, et virtutem sufficientis auxilii ad salutem; insuper quod non distinguant inter substantiam actus, et malitiam seu disconuenientiam moralem respectu cuius se gerit Deus permissiue, et non per causalitatem positiuam, ut liquet ex Alensi transcripto sub numer. 64. et sub numer. 89. et ex Bonauenturae transcripto, sub nu. 30.

Cur Deus determinans ad materiale peccati censeri non debeat principium deformitatis moralis? Ad secundam oppositionem Aureoli; ubi optimam Scoti, et Alensis rationem expendimus.

68 Secunda Aureoli oppositio, quam praemisimus sub num. 3. perscrutatur, inuestigatque rationem; cur Deus determinans ad materiale, vel substratum deformitatis moralis, cui illa inseparabiliter annectitur, censeri non debeat author talis malitiae? Pro cuius argumenti dilutione, versanda est Scoti doctrina ex 2. sen. dist. 37. q. 2. §. Sed tunc est dubium. num. marg. 16. ubi sic habet.

Respondeo; quod Deus in se peccare non possit; patet per hoc, quod non potest a se auerti, nec formaliter, quia non potest. Si non diligere suamet, et ordinate, et cum omnibus circumstantiis requisitis, alioquin vel non posset se ordinate diligere; vel posset mutari; quorum utrumque est impossibile. Nec etiam virtualiter potest a se auerti; quia nihil aliud a se est necessarium sibi ad volendum se, quodcunque enim aliud a se est, quia ab eo volitum, et hoc modo volitum, et pro nunc, et pro tunc, ex hoc est sic ordinate volendum.

Ubi Scotus, eo agit, Deo deferri non posse causalitatem deficientem, aut peccaminosam; quo in omni causalitate sua nequeat Deus auerti a se, nec formaliter, nec virtualiter; eoquod omne ens creatum, inquantum attingitur a Deo, et ut terminus suae causalitatis, essentialiter referatur ad Deum, subiiciaturque illi, non solum in genere causae efficientis, sed etiam in genere causae finalis.

Quare odium Dei, licet ut elicitur a voluntate creata se non subdente, et subordinante primae causae in productione talis actus fugae, deficiat a Deo; ut tamen efficitur a prima causa attingente substratum illud, vel materiale peccati, ob increatam bonitatem, tanquam ob rationem motiuam intrinsecam actionis elicitiuae talis actus in esse naturae; eo abest, ut effectio talis formae, ut effluit a Deo, importet auersionem a Deo, in qua posita est ratio peccati; quod potius essentialiter imbibat continuationem cum Deo in genere finis; vel cohaereat bonitati divinae, ut rationi finali suae productionis.

69 Rem acute exarat Alensis, in summa Theologica, par. 2. quaest. 94. ar. 6. §. 3. An actio mala inquantum actio sit a Deo? ubi sub versiculo. Postea quaeritur: obiiciens contra propriam sententiam autumantem, Deum immediate concurrere ad materiale peccati; seorsum haec nobis propinat asserta, quae Scoti firmant pronunciata. _Et videtur quod non; quia liberum arbitrium est movens sub alio, scilicet Deo; unde est motor particularis. Hoc autem agens particulare aliquando coniungatur cum summo agente Deo, qui est agens uniuersale; aliquando discontinuitur, et separatur ab ipso: cum autem concontinuatur in actione sua cum primo agente, tunc dicitur ab ipso libero arbitrio procedere actio bona: cum autē discontinuatur in actione sua ab ipso, tunc dicitur actio mala.

Ex hoc obiicitur sic; nihil, quod procedit ab ipso libero arbitrio per dīscōtīnuationem et separationē a Deo, potest dici procedere a Deo aliquomodo: sed mala actio est huiusmodi, etc.

Quam oppositionem eneruat in responsione ad primum; ubi inquit. Dicendam: quod cum dico discontinuationem liberi arbitrii a Deo, duo dico. Dico enim ibi separationem liberi arbitrii a Deo, quantum ad affectum, vel effectum: dico etiam coniunctionem ipsius quantum ad esse. Separatio ergo illa inducit deformitatem, sive malitia: (hoc enim est voluntatis deficientis,) sed ipsa coniunctio cum summo bono quantū ad esse, inducit actionem.

Sic ergo mala actio ratione malitiae vel deformitatis procedit a libero arbitrio per discontinuationem eius a Deo, sed non ratione actionis; imo ratione actionis procedit ab ipso per continuationem eius cum Deo. Et ideo mala actio, inquantum est actio, est a Deo; sed inquantum mala, a libero arbitrio deficiente tamen, vel discontinuante se a Deo.

70 Ubi circa doctrinam Alensis obseruandum occurrit; appellare liberum arbitriū movens particulare, sive movens sub Deo; ut constat ex illo pronuntiato, quod substernit Alensis, et praemittit obiectioni contra concursum ad materiale peccati: Liberum arbitrium est movens sub alio, scilicet Deo, unde est motor particularis. Quasi in omni motione se se Deo subiiciat liberum arbitrium ut movens motum; ac proinde non contrahat divinae voluntatis quasi potentialitatem, sed potius ab illa contrahatur, et determinetur. Quae assertio Alensis firmare videtur illud satis tritum Scoti axioma, quod autumat; liberum arbitrium ita agere ut motum a Deo, quod si Deus esset necessarium agens, et non liberū, voluntas creata etiam necessario operaretur; eo quod Deus non praestituat actiones nostras involvēdo cōditionē nostrae cooperationis, seu ex hypothesi, sed absolute, ac proinde inimpedibiliter. Deinde; colligitur ex illis verbis (ubi Alensis motione Dei ad malu pro substrato, et materiali, vocat continuationem cū Deo in esse entis; licet tali cōtinuationi annectatur discontinuatio in genere moris, ob subfequētē deformitatem moralem,) quod manifeste indicat Alensis dependentiā cuiuslibet entis creati a Deo, ut est terminus divinae actionis, non solū in genere causae efficientis, sed etia in genere causae finalis.

Ob quam quidditatiuā continuationem, sive coniunctionem creaturae cū Deo in genere finis, sicut ens creatum, ut attingitur a prima causa, nequit non referri in Dei bonitatem, ut in rationem finalem eius; ita Deus, ut eliciens illum terminuum, sub tali ratione motiua et finali, nec valet a Deo formaliter, nec virtualiter auerti; ac proinde nec esse author, vel causa peccati, cum peccatum quiddiratiue imbibat auersionem a Deo.

71 Eodem spectat Basolius a nobis cranscriptus sub num. 48. ubi eo agit, Deum in productione actus odii Dei non posse esse authorem peccati; quo talem actum fugae eliciat propter bonitatem increatam suam; non tanquam ob finem per accidens, et accidentarie appositum adiunctūve tali formae, ut est terminus divinae causalitatis; sed tanquam ob finem essentialem cuilibet enti creato, ut spectatur, et intenditur ab influxu, et motione Dei.

Cui rationi remouendi ab influxu Dei omnem peccati causalitatem, tāquam probatiori subscriberit ex recentibus theologis, Ludovicus Montesinos Primarius Complutensis professor. 1. 2. tom. 2. q. 79. arti. 2. disput. 10. quaest. 4. versiculo. Dicendum ergo est. numē. 42.

Quae doctrina illustrari potest instātia motus primo primi, sive actus indeliherati odii Dei; qui sicut nullam inducit obliquitatem peccaminosam, prout anteuertit deliberationem, et iudicium rationis; ita et attingitur a Deo, ob finem suae increatae bonitatis. Accedente vero deliberatione, absque immutatione physica talis actus fugae, vel odii Dei; licet illi accedar deformitas moralis a causa creata nō subordinante, nec sub dente se Deo in conservatione talis formae; non tamen a prima causa, quae terminum in esse entis attingit, conservat, et spectat sub eadem ratione finali, sub qua illu primo elicuit ante deliberationem rationis, et liberam conservationem talis formae.

Ex qua Alensis, et Scoti doctrina de compositione essentiali causalitatis Dei, vel essentiali continuatione cum bonitate divina in genere finis; ea obiectionis acies obtundi posset, quae vel sic impeteret immediatū concursum Dei ad materiale peccati.

Quia, si per impossibile, Deus constituisset, supremum Angelum talis energiae creare; ut illum quasi vice primae causae sufficeret, a qua caeterae omnes substantiae Angelicae penderent in operando. Teneretur supremus ille Angelus non concurrere cū Angelis inferioribus ad substrata pravarum actionum; ita ut talis voluntas praestādi concursum eam imbibat et trāscendat turpitudinem, quae defaecari, aut depurari nequeat ob quemcunque titulu exigentiae talis concursus ex parte labilitatis inferiorum spirituum deficientium: unde teneretur, ex hypothesi, ille Angelus relinquere omnes alios, in aeternum desides ac inertes, quam illis suppeditare concursum ad molitiones ex natura, et obiecto pravas, quamuis causarentur desertores illi spiritus, debito concursu orbari, neque concursus ille ad malum valeret ullo quantumuis fucato praetextu colorari.

Id igitur quod bonitatem supremi illius Angeli foedaret, quidni illimitatam Dei sanctitatem dedeceat? Non ergo asseri potest, Deum muneri suo causae primae, et prouisoris uniuersalis respondere, quando non tantum concurrit, sed etiam praedeterminat ad substratum peccati.

Cui oppositioni occurrimus, petita ab similitudine ex praelibatis; quatenus nulla natura creabilis exprimere valeat essentialem continuationem cū bonitate divina in genere finis; ac proinde, et cui congruat ea concursus apparatio ad substratū peccati, ut depurari queat a deformitate innexa; qualiter suppetit essentiali innocentiae Dei ea compositio vel cōtinuatio actionis cū sua regula rationis et bonitate, ut ab illa deficere, implicet: pro quo adi egregium aliud Alensis pronūtiatū a nobis infra transcriptum: in hoc art. sub nu marg. 89.

Quid de praedeterminatione ad materiale peccati censuerit Anselmus? et aliquid ex Basilio.

72 Ultimo tandem obseruo; praedictam sententiam de praedeterminatione substrati malitiae, etiam Anselmi authoritate suffulciri; dum enim expendit rationem, cur peccatum voluntati deficienti addicatur, rectu vero opus Deo? Ita habet tom. 3. libr. de concordia praescientiae, et praedestinationis. §. Quod sit praedestinatio, et quod praedestinatio nihil inferat necessitatis libero arbitrio.

Ibi enim, cum in initio sibi opposuisset; Quod praedestinatio videtur idē esse, quod praeordinatio, sive praestitutio; et ideo quod Deus praedestinare dicitur, intelligitur praeordinare; quod est statuere futurum esse. Quod autem Deus statuit futurum esse, necessitate videtur futurum esse; quare quidquid Deus praedestinat, necesse est futurum esse.

Si ergo Deus praedestinat bona, et mala; quae fiunt, nihil fit per liberum arbitrium; sed omnia ex necessitate. At si tantum bona praedestinat; sola bona sunt ex necessitate, nec est liberum arbitrium nisi ad mala, quod nimis est absurdum; non ergo sola bona praedestinat Deus.

Ita obiectionem diluit; subdens. In primis itaque ante quaestionis responsionem, videndum est; quia praedestinatio non solum bonorum est, sed malorum potest dici; quemadmodum Deus mala, quae non facit, dicitur facere, quia permittit. Nam dicitur hominem indurare cū non emollit, ac inducere in tentationem, cum non liberat; non est ergo inconueniens eum hoc modo praedestinare, dum malos, et eorum mala opera non corrigit. Sed bona specialius praescire, et praedestinare dicitur, quia in illis facit, quod sunt, et quod bona sunt; in malis autem non, nisi quod sunt essentialiter; non quod mala sunt, ut supra dictum est.

Ubi ex Anselmo adnotandum est, nõ abhorrere vocem praedestinationis ad malum pro materiali, sive praestitutionis vel praeordinationis Dei ad substratu peccati; imo illam expresse admittere. Ut liquet ex illis verbis: Praedestinatio non solum bonorũ est, sed malorum potest dici. Ubi facit satis voci illi praestitutionis, vel praeordinationis malorum pro materiali, quam ut absonam sibi obiecerat subdes: Quod praedestinatio videtur idem esse quod praeordinatio, sive praestitutio, etc. Tãtũ enim vult, quod Deus specialius bona praescire, et praedestinare dicatur; nõ tame quod mala non praestituat, vel praedefiniat. De quo vide etiam n. 32. in fine.

Quare Anselmus cum dicta discretione inter pios, et prauos actus, admittit praedestinationem omnium obiectorum contingẽtium, quae sunt obiecta divinae praesciẽtiae; ut liquet ex verbis sequentibus. Consideremus nũc, an aliqua possint praedeterminari per liberũ arbitrium futura? Dubitari utique non debet, quia eius praedestinatio et praescientia non discordant: sed sicut praescit, ita quoque praedestinat. Et paulo infra prope finem eiusdem, §. subiicit. Patet igitur ex his, quae dicta sunt, si bene considerẽtur; quia nec praedestinatio excludit liberum arbitrium, nec liberum arbitriũ adversatur praedestinazioni; siquidẽ omnia illa, quibus supra mõstrauimus, liberum arbitriũ praesciẽtiae non repugnare, pariter ostendunt, praedestinationi concordare.

Deinde obseruãdũ, id Apud Anselmũ discrimẽ intercedere inter praeordinationẽ praux, et piae actionis; quod Deus nõ solũ attingat opus rectũ, qua ens est, sed etiã qua bonũ est; prauũ vero tãtu eliciat, ut ens est, sive inquantũ entitatiua bonitate nãciscitur, nõ vero prout moraiẽ deformitatem refert. Ita ut in causalitate vel cõcursu Dei ad obliquã et rectã operationẽ, eã non assignauerit Anselm. discernẽdi rationem, quae a neotericis excogitata est; quod scilicet ad rectã operationẽ moveat et determinet Deus a se; ad malã vero a nostra malitia excitetur, et cõtrahatur. Cũ Anselmus serio inuestigãs disparitatẽ praedestinationis Dei ad malũ, vel ad bonum, nec insinuauerit talẽ rationem discriminis; quod demõstrat nec in illius cogitationem venisse.

Unde vel id absimilitudinis inter cõcursum ad bonam et malam operationẽ, subiungit: Quod in bonis faciat Deus quod sunt, et quod bona sunt; in malis autem non, nisi quod sunt essentialiter, non quod mala sunt. Quid luculetius ex Anselmo e re nostra? Nec enim meminit eius contractionis ad cõcursum pravae actionis, spectato lapsu liberi arbitrii; ut volũt oppugnatores physicae praestitutionis, aut praedeterminationis; quã (retẽta etiam voce ipsa praestitutionis) tutatus videtur Anselm. respectu concursus ad malum.

Praeterea, nec praemotionem Dei ad materiale peccati improbat illa Anselmi verba: dicitur hominẽ indurare, cum non emollit, ac inducere in tentationem, cũ non liberat, etc. quae absolutũ Dei propositum praestituens materiale peccati inficiari videntur. Inibi enim, ut ex sequentibus constat, tãtũ agit, non concurrere nec praemovere ad prauũ opus, ut prauum est, sed ut ens est: alias enim si verba illa intenderent, Deum mere negatiue se gerere circa substratum peccati; etiam concursum Dei ad materialia actuu prauorũ impeterent.

73 Aliquid etiã e re attigisse videtur S. Basil. in Hom. Quod Deus non est author malorũ. Ubi dum Deũ non esse authore peccati, pronũtiat, sicut nec principium corporalis morbi, in eo sensu, quod intendat malum poenae, ut malum homini, sed ut medicamen hominis; ita pariter inficiatur, peccatũ a Deo esse. Cũ autẽ Basilius nõ neget, physicã morbi realitatem a prima causa effici; cõsequens etiam est, ut adstruat immediatũ concursum ad materiale peccati

Deinde cü nil attingat illius excitationis, et contractionis ad materiale peccati, quam autumant recentiores; petere Deum a libero arbitrio actu deficiente, ut praebeat cõcursũ ad substratũ praux actionis; sed pari omnino ratione loquatur de productione morbi, et de concursu ad malum, pro materiali; reliquum est, ut talis sentiendi ratio non sit ¹ de sensu huius Patris, dum serio inuestigat, cur Deus non sit author peccati? Ita igitur habet.

Unde igitur (inquies) habet essentiam, si neque sine principio est, neque factum est? interrogantur talia quaerentes. Unde morbus? Unde corporis laesiones? Nō enim increatus est morbus, neque item Dei opus. En ubi Basilius aequaliter loquutus apparet de morbo corporis, et de substrato peccati. Deinde post pauca nullam aliam reddit rationem, nisi quod Deus neque morbum ut naturae inimicum, et a sanitate deficientem intendat; quod etiam quadrat, non solum ad concursum, imo ad praemotionē cōcursuam ad materiale peccati.

Inquit enim: Corpus itaque Deus fecit, morbum minime fecit;et animam similiter Deus fecit, non autem peccatū. Non tamen eam assignat rationem vitandi concursum Dei ad malum; quia appetitus in actu secundo deficiēs excitet Deum, ad praestandum concursū; cum sit implicatoria talis excitatio a libero arbitrio, ut in actu secundo, quin imbibat dependentiam ipsius actus secundi a Deo iam determinato ad talem actionem exercitam; ut acute colligebat Aureolus.

Quare Basilius in concursu Dei ad malum, licet videatur respexisse ad labilitatem, et libertatem liberi arbitrii in actu primo, seu per modum potētiae; ut constat ex illis verbis. Unde autem omnino mali capax est? quoniam libero facta est arbitrio, quod creaturae rationis participi maxime conveniebat. Sed non spectauit Basilius liberum arbitriū in actu secundo cōpositu suae volitioni vel inclinationi elicitae, ob quā cōtrahatur, vel excitetur Deus ad praebendū talem determinatum concursum, cū id implicet; ut ex Aureolo evidenter ostendimus.

74 Ad tertiam Aureoli oppositionem ex n. 4. dicimus: quod gratia praeveniente, nimirum cum motu sanctae illuminationis ex parte intellectus, et inspirationis ex parte voluntatis, sicut stare potest non assensus, ita et peccatum; non tamen cum gratia comitante, ad quam pertinere asserimus praemotionem Dei ad opera supernaturalia; eoquod praedeterminationem, quam de mente Scoti constituimus, eā esse tutemur, quae non spectet ad principium operandi, sed ad actualem operationem, cū qua de facto constare nequit negatio concursus, aut concursiuae praemotionis. Sed praedicta Aureoli obiectio penitus diluetur in sequenti art. ubi attingemus; an cōducat ad rationem auxilii sufficientis, quod data supparitate illius in esse physico, alius convertatur de facto, alius vero non?

Ad ultimam instantiam Aureoli, ex n. 5. ubi inuehitur in eos, qui futura cōtingentia honestarum operationum in determinatione divinae voluntatis praesciri autumant; non ita futura pravarū actionum.

Respondetur; manifeste obtinere Aureolum, non sibi constare authores praedictos, qui cum explodant determinationem ex hypothesi futuritionis secluso decreto non involvente conditionem, et abigant determinatam veritatem futurorum contingentium in se ipsis; nullum aliud medium ex parte obiecti infallibilis determinationis in futuris contingentibus liberis agnoscunt, nisi absolutum Dei propositū immutans obiective rem ad alteram partem contradictionis pro aliqua differentia temporis. Consequens igitur est; aut quod futura contingentia pravarum actionū non praesciantur a Deo; aut quod admittatur decretū absolutū Dei destinans huiusmodi obiecta ad determinatum fore. Quod decretum saltem prioritate a Quo anteuertere debet influxū nostrae voluntatis, ut ratio et principium suae contractionis ad alterā contradictionis partem; quā obiectivā mutationem non involventem conditionē a cooperatione causae creatae purificandam, appellamus praestitutionem, praeordinationem, vel praedeterminationem entis futuri, iuxta Anselmi phrasim. Ad obtundenda acumina Recentiorum agitur; aut tenendum esse cum Aureolo, Deum immediate non concurrere ad substratum peccati; aut nos specialiter non perstringere adversariorum molitiones.

59 Agentes contra Soarium, sub nu. 59. attigimus id, quod modo presse inuestigãdum est; an sublata prioritate naturę inter determinationẽ Dei, et voluntatis creatae (ita ut motio nostrae volũtatis nõ anteceat prioritate a Quo absolutã Dei volũtatẽ de praebẽdo concursu ad materiale peccati) perstringere possint Scoti sentẽtiã fundamenta adversariorum, quae adoriuntur praedeterminationem Dei ad materiale peccati?

Asseruimus enim, quod si improbetur talis prioritas naturae; reliquum est, ut corruat ea excitatio, et determinatio absolutae divinae volũtatis, quã a nostra volũtate deficiẽte trahi pronũtiant adversarii. Quare, aut sustinẽda est naturae prioritas ex parte actus nostrae volũtatis, quã serio inibi expugnauimus; aut cõuellẽda determinatio divinae volũtatis, quae a nostra determinatione hauriatur: ac proinde fieret, ut Deus nõ a nostra prava operatione excitatus, (quasi a ratione, ob quã absoluto proposito obeat praestãdi talem concursũ) influat in materiale peccati; cũ implicatoria sit praesuppositio nostrae determinationis, quae pro priori etiam a Quo anteuenire intelligatur absolutum Dei propositum de praebendo concursu.

Si ergo Deus nõ operatur substratũ peccati ut cõmotus a deformi operatione nostra pro aliquo suppositionis naturae signo antecedẽti absolutũ Dei statutũ de praebẽdo tali cõcursu; fiet, ut effugiũ praecludatur adversariis, dũ id inter utrãq; sententiã discriminis constituũt; quod assertores praedeterminationis Dei ad substratũ peccati, Deum excitatũ a nostra mala operatione asseuerare non valeãt, cũ nostra deformis operatio sit posterior natura motione Dei. Apud adversarios vero, excitatio et contractio divinae volũtatis ad talem speciẽ causalitatis respectu substrati malitiae, eo defendi queat; quo nostrae volũtatis determinatio sit ratio determinandi divinam voluntatem ad talem speciem influxus.

Implicatoriũ enim apparet, quod assignabilis sit aliqua ratio excitatiua, et motiua determinationis alicuius causae, quae concipi nõ possit ut prior illa causa, ut cõtracta, et determinata; ac proinde, aut naturae prioritas ex parte influxus causae creatae sustinenda est, quam uno ore inficiãtur adversarii; aut prosternitur ea ratio discriminis, quã inter utramque sententiam constituunt, ut solum contra Scoti mentem specialiter militare velint argumenta, quae ab absurdo inferunt, Deum esse authorem peccati.

Unde inaniter videtur laborasse Ambr. Machinus dum aliter, vel sic re expedire molitur. 1. par. q. 22. artic. 4. disp. 45. sect. 5. §. Ad hanc difficultatem. Quod determinatio voluntatis creatae si accipiatur in genere causae formalis, ceu quatenus ut forma intrinsece cõtrahit voluntatem ad alteram partem contradictionis, sit posterior determinatione Dei; attamen si voluntas concipiatur in genere causae efficientis, vel prout principium eliciens suam determinationem; ut sic apprehenditur anteire absolutam determinationẽ divinae voluntatis tanquam ratio ob quam Deus renuntietur taliter decernere actum pro materiali prauum, quia liberum arbitrium creatum id praestituerit.

Sed contra; quia haec voluntas creata quae in genere causae efficiẽtis adstruitur ratio contrahẽs voluntatem divinã aut cõcipitur mere in actu primo; et sic est õnino potẽtialis et indifferẽs ad contraria et contradictoria; ac proinde apprehendi nequit ut contrahens voluntatem divinam ad talem speciem actus.

Aut concipitur quatenus composita actu secundo; atque adeo non est sola, et nuda facultas volũtatis, sed etiã exercita appetitio eius. Et per consequẽs rediret premẽs oppositio Aureoli; quod aut actus secundus creatae voluntatis non efficeretur a Deo; aut quod si prodeat a Deo, eliciatur ab illo ut contracto ad talem speciem influxus; cum sit implicatorium, quod actio effluat a principio indeterminato in actu secundo, vel indeterminato ad talē speciē actionis, inquantū componitur reali actioni.

Dices iterum cum Machino ibidem, quod licet volitio creata sit posterior determinatione divina in genere causae efficientis; est tamen prior in ratione termini, vel connotati divinae voluntatis, a quo contrahitur volūtas divina. Simili ratione, qua productio aeterna filii est prior, prioritate originis, ipsomet filio ut producto per talem generationem; filius tamen est prior in ratione termini cognitionis divinae, quae cōprehendere nequit generationē non praeconcepto termino talis productionis.

At quis non videat similitudinem omnino extra rem esse? cum prioritas originis in divinis nullatenus obstet connexioni, et simulēati cognitionis; ut serio expendimus in controversia 9. de Visione Dei. distinct. 3. subdistin. 2. ar 2. nu. margi. 22. in quo et consentientem habemus Thomistarum scholam.

Nec magis cōcinnum est, quod subiicit praedictus author de cognitione practica, quae licet sit prior in genere causae efficientis suo effectu, est tamen posterior in ratione termini specificatiui; cum cognitio specificetur ab effectu, ut a termino.

Quia eo dato; igitur esto quod verum esset, quod influxus voluntatis creatae circa materiale peccati esset prior in ratione termini, vel connotati quam terminatio absoluta divinae voluntatis; esset tamen posterior illa in genere causae efficientis. Ac proinde fieret, ut prius esset a Deo, ut ab efficiente, prava nostra operatio quam a libero arbitrio creato; sicut cognitio practica est principium a se contractū et determinatum efficiens sui effectus.

Nec aliquid etiam praestat ultimus praedicti authoris occursus; quod cum causalitas effectiva in influxu liberi arbitrii sit inseparabilis a causalitate termini vel conotati determinātis volutarem divinam ad talem speciem influxus; ita licet divina voluntas anteuertat nostram determinationem in genere causae efficientis, nullatenus censenda est ad malum determinare; cum haec dependentia nostrae volitionis a voluntate primae causae in genere causae efficientis non subsistat sine praesuppositione nostrae volitionis in ratione termini vel connotati cōtrahētis voluntatem divinam.

Sed contra; quia haec determinatio voluntatis divinae a voluntate creata, aut fictitia est; aut praemittit subsistentiam volitionis creatae, ut pendentis a prima causa, cum sit ens participatum: vide qua ratione se extricent physicae praedeterminationis circa materiale peccati oppugnatores.

76 Quare; Gabriel Vazquez. 1. p. q. 13. ar. 6. disp. 99. cap. 4. num. 16. putauit; Gregorium Ariminensem in 2. dist. 28. q. 1. ar. 3. in responsione ad 12. argumentum, docuisse; actionem creaturae deficientis esse priorem determinatione Dei.

Sed falso citatur Gregorius; nisi Vazquez talem prioritatem produxerit ex pronuntiato Gregorii autumantis, Deum a nostra prava cooperatione excitari, et commoueri ad cōcurrendum ad materiale peccati. Verum, si praedicta illatio cogit, ut Ariminensis habeatur assertor talis prioritatis naturae; consequens est, ut Iesuitae Authores eamdem prioritatem naturae ex parte determinationis causae creatae asseuerare teneantur; cum voluntatem Dei a nostra deformi operatione ad talem speciem causalitatis contrahi, pronuntient. Sic igitur habet Gregorius citatus a Vazquez; Gregorium enim transcribimus ut Vazquii pronuntiatum discutiamus.

*Sic igitur ad argumentum dico; quod Deus iuuat nos immediate ipsum actum efficiendo, et quod non ipse solus efficit actum sed etiam voluntas coefficit; sed, ut iam tetigi, non solum iuuat Deus ad bonum velle, partialiter coefficiēdo, qui est modus cōmunis, quo cōcurrit ad quēlibet effectū cuiuslibet creati agētis, ut in argumēto dicebatur; sed quoddā alio speciali: videlicet facēdo ipsā volūtatē partialiter cōcausare, ita quod ipsa volūtas partialiter cōcausat applicata, et quasi instrumentaliter mota a Deo ad sic partialiter causandum.*In qua tamen motione ipsa non necessitatur, sed instrumentum libere existens, in cuius potestate est sequi motionem primi agentis, iuxtar, ita ut agat quod non sic adiuta nequaquam agere potuisset.

Ad productionem vero actus mali, solum Deus concurrit, quia non facit, voluntatem agere actū malum, sicut facit, eam agere actum bonum.

Hucusque Gregorius, ubi nil asseuerat de prioritate naturae determinationis voluntatis creatae deficientis; imo talem prioritatem inficiatur expresse, in eodem. 2. sen. dist. 35. quaest. 1. artic. 3. in responsione ad 8. argument. ubi inquit.

Dico iuxta modum loquendi arguentis; quod Deus sequitur determinationem voluntatis; non quod determinatio voluntatis sit aliqua entitas distincta a voluntate, et actu eius, quae primo fiat a voluntate; sicut imaginari videtur argumentum.

Nec etiam intelligendo, quod prius natura voluntas agat actum illum quã Deus, proprie loquendo de priori naturae; quoniã tunc sequeretur, quod possit illum agere Deo non coagente, sicut patet ex diffinitione prioris secundum naturam.

Sed ad hunc sensum dico: Deum sequi determinationem voluntatis; quoniam ideo Deus agit illum actum, quia eum voluntas agit; et non ideo quia Deus agit, ideo voluntas agit: et ideo magis proprie dicitur Deus coagere voluntati in talem actum causandi, quam volūtas dicatur coagere Deo.

Ubi nihil asserit Gregorius de cotractione divinae voluntatis ad cōcurrendum ad materiale peccati, quae petatur a nostra deformi operatione; quod obuiis ulnis nō excipiat fere cuncti Iesuitae authores; quare, sicut apud ipsos, nō infertur ex tali determinatione prioritas naturae in cōsensu nostrae volūcatis respectu determinationis divinae; ita nec est, cur Gregorio tale prōnūciatū adscribatur. Si vero ex cōtractione divinae voluntatis ad tale specieī influxus, quã a nostra determinatione petit, necessario infertur prioritas naturae, sive a Quo, in operatione nostra respectu absolutae determinationis Dei; incōsequenter eã prioritatē inficiantur authores oppositae sententiae.

77 Verum enim vero, quod Ariminensis incōsequēter etiã augumauerit, Deū excitari, seu commoueri a prava operatione nostra, ad induēdum in materiale peccati; sed quod iuxta illius principia necessario asserēdum sit, creatam voluntatem praemoveri a Deo ad substratum peccaminosae actionis; patet ex his, quę tradit in eadem dist. 35. q. 1. art. 3. in 2. probatione conclusionis. ubi inquit.

Suppono, quod in nulla specie actus mali est tantum unus actus numero producibilis a voluntate; quinimo multi sūt producibiles omnino similes, et eiusdem rationis, sive plures ex eis possint esse simul in voluntate, sive non.

Suppono etiam, quod nullus talium est de se magis uno tempore quam alio producibilis; nec etiam in aliquo dato tempore, aliquis magis est producibilis quam alius. Haec sunt probata in 1. dist. 35. et satis etiam communiter concessa; licet forte ab aliquibus diceretur oppositum.

His suppositis; probo propositum sic. Quando voluntas efficit aliquem actum malum, non quilibet possibilis similis illi fit; igitur ille non fit a sola voluntate.

Patet consequentia; quia cum nullus talium actuum sit pro tunc magis possibilis quam alius; et voluntas ipsa creata indifferenter se ad quemlibet illorum habeat, nullumque distincte cognoscat antequam ipse actus sit: ac per hoc nec possit velle distincte aliquē illorum determinate producere, nisi alia causa naturaliter determinata ad productionem unius determinate tantum concurrat; quod constat falsum esse. Aut aliqua libera, quae distincte illos cognoscat, aliquem determinate velit comproducere, nullum unquam produceret; quia quaratione unum produceret, eadem et quemlibet.

Sed talis causa libera distincte illos cognoscens non potest esse alia quā Deus, ut certum est; quare, etc.

Ubi id constituit assertum, quod in digress. phy. ar. praecedentis, expendimus de indeterminatione creatae volūtatis ad tale individuum actionis prae alios, ex qua manifeste inferri praemotionem sive praedeterminationem cūctorum actuum nostrae voluntatis patefecimus contra Suarium, et alios qui asserta huiusmodi contradictione voluntatis creatae a voluntate divina, moliebantur effugia, ut eam non esse praedeterminationem, saltitentent. Nec id etiam praetermittendum ex Ariminensi; optimam construxisse contra Aureolum probationem, ad ostendendum, voluntatem creatam non posse efficere suos actus absque immediato Dei influxu; eo quod semota Dei causalitate, a qua contrahitur nostra voluntas ad tale individuum actionis prae alio, non relinquatur voluntas creata proximum, expeditumue principium ad operandum.

78 Sed misso Gregorio, ut ad praecipuum instituti punctum perueniamus; aut omnino explodenda est naturae prioritas in actibus prauis nostrae voluntatis respectu motionis Dei; ac proinde Deus non excitaretur a nostro lapsu, tanquam a ratione motiua contrahente indeterminationem divinae voluntatis. Si enim aeque, et absque prioritate ulla, apud Autores praedictos, Deus et creatura componuntur ad influendum in actum prauum, semota omni praesuppositionis habitudine; et creatura ideo non movetur a Deo ad substratum peccati, quia non supponitur motio Dei ut ratio determinationis voluntatis deficientis; consequens etiam est, ut nec Deus asseratur moveri, vel excitari a nostro lapsu; siquidem cooperatio nostra deficiens nec concipi valet ut prior ac proinde ut ratio contraactionis divinae voluntatis ad talem speciem causalitatis.

Aut si prioritas naturae ex parte determinationis causae creatae astruatur; fieret, ut pro aliquo praeconceptionis signo congrueret enti creato infallibilis destinatio ad fore imo; et realis existentia absque immediata dependentia a Deo; ac proinde et quod actus praui nostrae voluntatis absq; immediato Dei influxu effici possent; ut acute colligebat Aureolus, et nos ex illo patefecimus sub n. 62.

His forte rationibus expugnati aliqui recentiores palinodiam canere coacti, sustinent; ita Deum, et liberum arbitrium aeque ad operandum componi, ut neque liberum arbitrium determinent Deum ad speciem actus, neque e contra. Sic Alarcon 1. par. tract. 2. de Scientia Dei. dispu. 5. cap. 8. §. 3. num. margin. 4. ubi sequens Lessium subiicit.

Quod Dei omnipotentia semel applicata, et assistens in actu primo voluntati creatae per decretum antecedens applicatum, caeco quodam modo et quasi coacte ex vi talis applicationis tribuitur divina virtus a voluntate, ut velit, nolit, cum illa producat indiuisibiliter amorem, vel odium absque ulla excitatione inter utrumque agens; et absque eo, quod Deus antecedenter praevideat in voluntate creata inclinationem aliquam, qua inclinetur in amorem potius quam odium.

Quid apercius ad debellandam determinationem Dei a creatura ad materiale peccati? De quo egimus in hac dist. ar. 2. n. marg. 63.

Ad caecam vero illam tendentiam concursus Dei cum causa secunda spectare videtur Granadus inficiens inesse Deo ideales rationales ad productionem substrati malitiae moralis, imo et ad effectionem habitus vitiosi: de quo nos infra in contra. 1. 2. de ideis ar. 2. n. marg. 14.

Satisfactio ad fundamenta Neotericorum contra praedeterminationem Dei ad materiale peccati.

79 Quibus praelibatis; recentiorum fundamenta expeditius conuelli poterunt. Quare ad primum argumentum ex nume. 6. dicimus; quod licet Deus praemoveat, per concursiuum influxum imaginatiuam, et alias facultates apprehensiuas materiales, et immateriales, ad insinuationem pravarum operationum; et licet huiusmodi apprehensiones moraliter alliciant voluntatem ad assensum; quia tamen Deus non praemovet potentiae ad eliciendam propositionem obiectorum rum turpium, ut in assensum inducat voluntatem nostram, sed ut pro munere primae causae respondeat, praestoque sit virtuti motiuae obiectorum, et compositioni phantasmatum, nec vim inferat talibus agentibus physicis, denegato illis debito concursu ad agendum: ideo asseri non potest moralis causa substratorum peccati; sicut pronuntiatur causa moralis piarum operationum, quas per motus indeliberatos sanctarum illuminationum, et inspirationum, primario, et per se elicit, intendens consensum nostrum.

Ad replicam vero de concupiscentia tentante voluntatem, cum etiam non quaerat rationem formalem malitiae, ut patet ex num. 6.

Dicimus; quod licet appetitus sensitiuus formaliter non intendat malum morale; allicit tamen ad prauum actum, cui non repugnat deformitas moralis, ut defertur appetitui sensitiuo quatenus componitur libero arbitrio. At substrato peccati contradicit moralis deformitas, inquantum est terminus causalitatis divinae; cum exprimat essentialem continuationem cum Deo in genere finis; ut ex Alensi patefecimus.

Unde etiam liquet ad instantiam, ex num. 8. daemon enim ideo est causa moralis nostri lapsus; quia imaginatiuam, et appetitum impetit, et exagitat, et phantasmata ad agendum componit, ut assensum in turpia obiecta suggerat.

80 Ad secundum argumentum, ex numer. 9. quod Deus antequam creatam voluntatem per modum actualis cooperationis praemoveat ad substratum peccati, apparat in actu primo concursum ad contraria, et contradictoria; ita ut ante aditam actualem cooperationem, supponatur liberum arbitrium in proximo procinctu ad utrumlibet, adeo ut nil desit voluntati ex parte principii ad libere operandum.

Si vero occurras; deesse praemotionem Dei. Dicimus; quod in eodem sensu non suppetit voluntati nostrae ante operationem praemotio, (quam tantum per modum concursus constituimus,) sicut et illi deest actualis cooperatio, et concursus primae causae.

Unde, sicut ideo voluntas creata caret actu secundo, quia non exercet vim operatiuam, quae omnino supponitur sufficiens, et praestans ad actum; ita etiam non praemovetur actualiter ad bonum per modum cōcursus exerciti, quia non explicat se, et exercet de facto ad rectam operationem, ad quam praesupponitur cum vi, et auxilio sufficienti. Quia licet motio Dei sit prior prioritate a Quo, sive naturae, cooperatione nostra, ob essentialem subordinationem agentis creati ad primam causam; non tamen est prior prioritate in Quo: adi ea, quae exaramus infra sub numer. 94. agentes contra Hugonem Cauellum. Quare semper est verum, quod si creatura in aliquo instanti in quo, sive temporis, se se exercuisset ad assensum; etiam Dei praemotionem, per modum concursus, et actus secundi excepisset.

Quando vero premis; ideo iuxta nostram sententiam Deo adscribenda videri potius quam daemoni causalitatem peccati; quo sine tali praemotione nulla validissima diaboli inuasio hominem prosternere possit.

Dicimus; quod si talis obiectio efficax esset, etiam ageret, Deum non concurrere ad materiale peccati; eo quod licet daemon omni versutia in hominem irruat, si Deus ad lapsum non concurrat, homo in malum prolabi nõ valeat de facto, et de inesse.

81 Ad fucatam vero illam querimoniam iustitiae, quam in persona peccatoris, iuxta principia nostrae sententiae, attexit Soarius. Respondetur; quod cum, apud adversarios, prava nostra operatio non sit prior natura concursu Dei, sed Deus aeque primo cum creatura, (non praemissa pro aliquo praesuppositionis signo nostra deformi operatione,) influat in substratū peccati; posset etiam peccator sic contra divinam prouidentiam mussitare, vel excipere.

Antequam ego quidquam peccarem, vel transgressionem meam Deus praemitteret quasi ex pacto obligantem ad praebendum concursum ad malum; ipse aeque primo cum mea voluntate ad malum cooperauit, non expectato meo lapsu pro aliquo signo praesuppositionis assecuente absolutam Dei voluntatem de praestando concursu. Non igitur ego**magis in culpa esse debeo, quam Deus; qui aeque primo mecum ad malum cooperauit.

Nec magis firma est illa oppositio, quam ex Osee verbis instruit Soarius: Perditio tua ex te, tantummodo in me auxilium tuum. Ibi enim tantum intendit Propheta; quod quidquid assignetur auxilii ad rectam, et piam operationem, id a Deo tantum petendum sit; non tamen quod quidquid concursus expectat nostra voluntas a prima causa, mereatur nomen auxilii presse, et stricte sumpti inquantum sonat concursum intra ordinem gratiae.

Alias enim retorqueri posset ratio cõtra Soariũ ita: Si a Deo tantummodo est auxilium peccatoris, quomodo est a Deo concursus ad materiale peccati; cum concursus ad substratum actionis pravae nullatenus aestimetur inter auxilia divinae gratiae? Si autem nomen auxilii extendatur ad concursum ad actiones naturalis ordinis; etiam praemotio ad materiale peccati, quae tantum spectat bonum in esse naturae, appellari potest auxilium; si apud adversarios eo nomine vocetur concursus Dei ad materiale peccati.

82 Ad instantiam ex nume. 10: dicimus; quod pro toto eo tentationis decursu, qui anteit consensum nostrae voluntatis in malum; sicut verum est, dissentiri valere voluntatem creatam, etiam ex parte principii extrinseci, cum illi apparetur concursus in actu primo ad utrumlibet; ita et certum est, Deum posse praemovere voluntatem nostram ad utrumlibet. Attamen in eo instanti durationis, in quo Deus per modum concursus sive cooperationis actualis praemonet voluntatem creatam ad assensum, non valet ad dissensum praedeterminare; eo quod talis praemotio involvat sensum compositum creatae cooperationis necessitate de inesse, sive ex hypothesi, comitantis motionem divinam. Unde, sicut implicat, voluntatem dissentiente componi assensui; ita et repugnat, voluntatem Dei praemoventem in actu exercito ad dissensum, contrahere voluntatem nostram ad assensum.

Quando vero urget oppositio; Deo imputabilem esse praemotionem ad actum prauum, eo quod praestituere valuisset actum rectum.

Respondetur; negando, quod potuerit de inesse et de facto praemovere ad actum rectum in eodem instanti durationis, sive in quo voluntas creata operatur actum obliquum; cum in nullo instanti temporis effluat a Deo talis motio ad actum prauum, in quo creata voluntas se se non componat pravae determinationi; et per consequens iam involvitur sensus compositus actualis cooperationis ex parte creaturae, et praemotionis concursiuae ex parte Dei: quia Deus, apud Scotum, praedeterminat per solam actionem concursiuam, et non per aliquam formam attinentem ad actum primum.

Si autem retrotrahatur obiectio ad instantia durationis antecedentia cooperationem nostrae voluntatis; dicendum est, quod sicut voluntas creata pro tota ea extensione durationis, antequam componatur cooperationi, et praemotioni concursiuae, in sensu diuisionis, et separationis a cooperatione exercita liberi arbitrii, est proxime praestans ad utrumlibet, sed ad alteram tantum partem contradictionis se se libere exercebit; ita licet Deus praemovere queat ad utrũlibet, (sicut et creata voluntas agere potest ad utrumlibet) de inesse vero alteram tãtum partem praestituet, et ad alteram praemovebit eliciens influxum simul cum causa creata deficiente in eodem instanti in Quo; causae tamen secundae adscribitur peccaminosa obliquitas, eo quod non subordinetur Deo in sua causalitate, sicut e contra, terminus motionis divinae, ut ab illa attingitur, essentialiter coniungitur, et subiicitur Deo in genere finis, ut diximus.

Perstringeret vero oppositio; si pro aliqua praesuppositione instantis in Quo, Deus sine consortio nostrae voluntatis praemoveret ad lapsum; vel contraheret in actu primo, et in sensu diuisionis, vel separationis ab actione concurrendi. Alteram tamen partem contradictionis simul cum causa creata elicere, admissa tantum prioritate a Quo; (quae ineuitabilis est, ob quidditatiuae dependẽtiam participati entis a prima causa,) et apparato concursu ad utrumlibet in actu primo, non est Deum nos ad lapsum adigere, quem praecauere potuisset suppositis generalis prouidentiae legibus. Tum, quia expeditissimum concursum ad utrumlibet apparauit in actu primo ante aditionem actualis influxus contracti ad alteram partem contradictionis; tum vel maxime, quia iam Deus passus necessitatem de inesse, ob consortium voluntatis creatae deficientis in eodem instanti in quo, sive durationis, non valuit ex hypothesi comitantis operationis creaturae, ad bonum praemovere.

Si autem adversarii his tricis nos implicatos affectant, cur etiam non se expediunt? Supposito enim quod prioritatem naturae in lapsu cooperationis causae creatae improbant; consequens est, ut Deum aeque primo cū voluntate creata concurrentem ad malū, ac proinde non a nostra praeeunte malitia excitatum, velint.

Tandem vice coronidis graui huic adversariorum criminationi contra praemotionem concursiuam obiicio Anselmum, tomo 3. libro de Concordis gratiae et liberi arbitrii, ubi habet ita. Non est enim culpa Dei, qui creauit in eo cum libertate arbitrii voluntatem, et contulit ei iustitiam, ut nihil nisi iuste vellet; sed culpa hominis, qui iustitiam deseruit, quam seruare potuit. Deus igitur habet in bonis quidem quod bona sunt per iustitiam, in malis vero solummodo quod bona sunt per essentiam; non quod mala sunt per absentiam debitae iustitiae, quae non est aliquid.

Ubi presse expendens Anselmus rationem, cur Deo concurrenti ad pravam operationem, imo et iuxta phrasim Anselmi, Deo praedestinanti materiale peccati, (ut patet ex verbis ipsius transcriptis sub num. 72. huius artic.) non tribuatur peccatum? Eam reddit rationem, quia liberum arbitrium ante quam componatur pravae operationi supponatur indifferens ad utrumlibet, et omnino liberum: insuper et illi suppetat quidquid exigitur ut operari possit iustum et rectum influxum vi sufficientis auxilii: id enim adstruunt Anselmi pronuntiata. Non est enim culpa Dei, qui creauit in eo cum libertate arbitrii voluntatem, et contulit ei iustitiam, ut nil nisi iuste vellet; sed culpa hominis, qui iustitiam deseruit, quam seruare potuit.

Deinde, referans, cur specialiter adscribantur Deo nostra bona opera, non autem mala; non reddit eam rationem quam Molina, Soarius, et asseclae expendunt, quod Deus concurrat ad materiale peccati a liberi arbitrii prava operatione excitatus, et contratus; sed quia in bonis actibus attingat substantiam, et rectitudinem, in prauis tamen entitatiuum bonitatem, non autem malitiam, quae apud Anselmum, non est aliquid, seu in positiuo consistes sed in mera priuatione.

Accipe Anselmum: Deus igitur habet in bonis quidem quod bona sunt per iustitiam, in malis vero solummodo quod bona sunt per essentiam: non quod mala sunt per absentiam debitae iustitiae, quae non est aliquid. Pende illa verba: Quae non est aliquid: pro sententia Scoti constituentis essentiam peccati non in positiuo, sed in priuatione rectitudinis debitae; quam priuationem vocauit Anselmus absentiam debitae iustitiae, quae non est aliquid.

83 Ad tertium argumentum, ex num. 11. licet specialiter non adoriatur nostram sententiam, sed contra Theologorum omnium caetum conspiret, quatenus argu. improbare videtur immediatam Dei causalitatem circa substratum peccati; quare Vazquez praedeterminationis insectator idem argumentum contra suam opinione de immediato cōcursu ad materiale peccati formawit.

Dicimus; quod explosa responsione Vazquez, quae inibi sufficienter improbata relinquitur; autumamus, nō ideo non esse Deum authorem peccati, quia extrinsecae denominationis, vel praedicati moralitatis ut sic, in tota ea abstractione, causa esse non valeat; cum talem denominationem moralis, et liberae operationis, eliciat Deus dum concurrit ad actum pium, et rectum; sed ob rationem, quam late expendimus in responsione ad secundam oppositionem Aureoli, a numero 68. usque ad 71. Eo quod termians causalitatis divinae essentialiter referatur in Deum in genere finis; sicut et ab eo quidditatiue pendet in genere caus sae efficientis; quo sic, ut res creata, qua attingitur a Deo, essentialiter fubiiciatur Deo, ac proinde, (ut terminus divinae causalitatis,) a Deo auerti nequeat; et ideo nec moralitatem peccaminofam induere. Ad ea, quae inibi ex instituto aperimus.

84 Ad quartum argumentum, ex nume. 12. Respondetur; quod si nos perstringeret, etiam obtineret contra adversarios admittentes absolutam Dei voluntatem praeftandi concursum ad materiale peccari, supposita praescientia absoluta lapsus creatae voluntatis; si talis absoluta Dei voluntas peccatori per reuelationem innotefceret.

Quare dicimus; quod sicut Deus praemovens de inesse, et de facto ad substratum peccati, non adigit voluntatem ad istam contradictionis partē, ita ut non offerat expediat ve concursu in actu primo ad utrūlibet, et cum auxilio sufficienti ad piam operationem; ita data qualibet reuelatione infinuante creatam voluntatem quasi lapfui affixam, integrum erit cum sufficienti auxilio, quod ad piam operationem talis voluntas nacta est, conari in actu primo in rectam operationem. Sed de inesse, et in actu secundo non conabitur ad oppositum praemotioni, quia praemotio, quam adstruimus est mere concursiua, et voluntas non accipit cōcurfum oppositum praemotioni, quia id esset accipere concursum exercitum oppositum eidem concurfui exercito: licet in actu primo conari queat ad oppositum. Nec haec esset attentatio violandi divinam omnipotentiam, quia sicut cum omnimoda determinatione de inesse ad talem lapsum, quae est determinatio in sensu composito, sive ex hypothesi, est compofsibilis indeterminatio de possibili proximo, in sensu diuisionis, quae est indifferentia simpliciter, ita simpliciter et absolute fit potestas proxima, et moraliter expedita voluntati, ut actu rectum intendat et efficiat.

Esset autem implicatoria de inesse, et de facto, attentatio violandi divinam omnipotentiam taliter compositam quoad concursum exercitum, quia ut liquet ex Scoto a nobis transcripto in hoc artic. sub numer. 21. Prioritas, quae includit, ea poffi esse fine fe inuicem absque contradictione, non est ordo in causis, ut causant effectum communem; sed simul causant. Quo fit, ut praemotio concursiua nequeat fruftrari, eo quod fit importans necessitatem consequentiae, et infallibilem comitantiam de inesse, quae respondeat ex parte cooperationis exercitae liberi arbitrii; unde implicat contradictionem, quod liberum arbitrium aliquid moliatur in actu secundo contra praemotionem concursiuam, quae involvit sensum compositum creatae cooperationis, sicut et contradicit, quod Petrus, ut fedens, currat.

Et licet liberum arbitrium peccās possit ad oppositum, et referat potestatem plenam, et moralem ad pie operandum vi sufficientis auxilii; sed id non esset attentare, aut moliri violationem divinae omnipotentiae, ut loquitur, et vult Didacus Ruiz; quia divina omnipotentia, licet componatur determinate ad unum in actu secundo praemotionis concursiuae; componitur tamen cum libero arbitrio creato ad utrumlibet in actu primo, et ita fit libero arbitrio proxima potestas ad utrumlibet etiam ex parte principii extrinseci.

85 Ad confirmationem quarti argumenti, sub eodem nume. 12. quod si talis oppositio efficax esset, etiam adversarios premeret in causalitate morali, non ut voluntas respondeat praemotioni, sed concurfui ad materiale peccati. Quia, sicut apud adversarios, quamuis non praemoveat Deus ad materiale peccati, ad illud tamen physice concurrit, ita opponi posset, quod sicut non contradicit divinae bonitati immediatus concursus phyficus ad materiale peccati; sic nec repugnare videretur moralis influxus alliciēs volūtate creatā, nō ut sequatur praedeterminationem physicam voluntatis divinae, sed ut praestet voluntas creata concursum; ita ut Deus immitteret apprehenfiones, et appetitiones indeliberatas prauorum obiectorum eo fine, ut voluntas creata his motibus exagitata praeftaret concursum, et refponderet Deo physice praemoventi ad materiale peccati.

Quare, sicut adversarii respondere coguntur, esse prorsus a Dei bonitate alienam causalitatem moralem allicientem ad concursum physicum peccati: licet Deo indigna non sit physica causalitas concurrēns ad efficiendum substratum malitiae; ita et nos ictū eadem ratione obtundimus.

Quod praecipue urget, non solum in sententiā Cordubae, qui vult actionem creaturae anteire actionem Dei, vel illius determinationem, pro aliquo priori naturae; sed in doctrina Iesuitarum inficiantium prioritatem naturae in actione creaturae. Quo praemisso, vel sic retorqueri potest ratio de causalitate morali Dei ad materiale peccati.

Quia licet supposita Scoti mente de praedeterminatione concursiua antecedente secundum prioritatem naturae; facilis esset immissio indeliberatarum apprehensionum, et appetitionum obiecti prohibiti, eo sine ut voluntas libere cooperaretur, et efficaciter ad talem impulsum. verbi gratia, odii; eo quod, apud Scotum, creatura determinetur a praemotione concursiua, cum qua non est de facto compossibilis negatio cooperationis in creatura deficiente; ac proinde inanis euaderet ea determinatio moralis alliciens ad materiale peccati, cum satis superque praestet praedeterminatio physica ad infallibilizandum talē impulsum; eo quod motio creaturae sequatur praeeuntem motionem Dei.

At supposito, quod Deus, et creatura aeque primo, absque ullo prioritatis signo, componantur ad eliendum materiale peccati; non apparet otiosa impressio actionum indeliberatarum moraliter allicientium liberum arbitrium, ad concurrendum ad materiale peccati; siquidem creatura non adstruitur determinata a prima causa, nec sequens praeeuntem causae primae determinationem; posset igitur Deus allicere moraliter causam secundam, ut praester concursum ad materiale peccati, sicut et Deus de facto assistit, et coadiuuat physice voluntatem creatam ad materiale peccati, ut infallibilizaretur concursus creaturae ad actum prauum pro materiali; atque adeo urgentur adversarii eadem instantia causalitatis moralis ad substratum peccati per modum simultanei concursus, qua nos premi contendunt, ob physicam praemotionem concursiuam.

Responsio ad alia obiecta contra praemotionem Dei ad materiale peccati.

§ 6

Altera instantia de implicatione productionis odii Dei ex num. 13. non urget, praemissis his, quae inibi supposuimus. Responderur enim; quod licet voluntas deliberate conservans, per influxum a se elicitum, formam odii Dei a prima causa voluntati mere passive habenti immissam, peccaret; quia licet active non se gereret in prima productione talis actus, postea tamen activum exhibuit peccaminosum influxum ad conservationem talis actus. At influxus Dei, qui vocatur praemotio, nequit esse defectiuus; eoquod repugnet termino causalitatis divinae, ut ab illa attingitur, quod referre possit obliquitatem, auersionem, sive deordinationem a Deo; cum essentialiter importet subordinationem ad Deum, vel continuationem cum Deo, non solum ingenero causae efficientis, sed etiam in genere causae finalis; ut ex Alensi ostendimus.

Ad aliam oppositionem ex eodem numer. 13. quae urget in ea hypothesi quod liberum arbitrium eliceret actum odii Dei libere, et postea necessitaretur a Deo ad continuationem actus. Respondetur, admittendo hypothesim; quod liberum arbitrium necessitari queat a Deo ad continuationem actus. Sed tunc Deus non renuntiaretur author peccati in illa hypothesi; sicut nullum interesset peccatum in illa necessaria continuatione actus; nec voluntas creata peccaret in cōtinuatione actus, licet peccauerit in prima effectione eius.

Unde, licet ille actus esset physice individuus, et omnino indiscretus; sed moraliter, et quoad praedicata extrinseca liberae, et necessariae operationis, esset diuersus. Quia in primo effluxu prodiret a voluntate in actu primo indifferenti ad utrumlibet; non solum ex parte principii intrinseci, sed ex parte Dei componentis potentiam suam ad utrumlibet in actu primo cum libero arbitrio. In continuatione vero actus, necessitaretur liberum arbitrium a principio extrinseco componente potentiam suam determinate ad unum in actu primo; qualiter se gereret, si imprimeret qualitatem de specie potentiz, quae affigeret liberum arbitrium ad continuationem actus odii Dei; vel immediate per suam voluntatem, vel facultatem exequentem compositam in ratione agentis particularis, suppleret illam qualitatem, et ita se ipso immediate necessitaret liberum arbitrium in genere causae efficientis, sicut necessitari posset per illam qualitatem in genere causae efficientis, iuxta ea, quae late exarauimus in hac dist. in digress. ad 2. ar. An voluntas possit necessitari a Deo?

Unde etiam eliditur instantia in oppositum, quae molitur, quod eadem ratione ex parte effectus se gereret liberum arbitrium necessitatum ad continuationem actus, et non necessitatum ad primam effectionem eius; supposito quod liberum arbitrium praemoveatur etiam per actionem concursiuam ad primam effectionem actus odii Dei.

Dicimus enim ex late discussis in digressione citata, quod aliter se gereret operatio voluntatis creatae moraliter, non tamen physice; et quod ad distinctionem illorum decretorum efficacium, quae terminantur ad actum primum potentiae non exigentis formalem compositionem alterius comprincipii inhaerentis intrinsece, sed solum extrinsece assistentis in genere causae efficientis, (qualiter componitur potentia Dei ad concursum cum libero arbitrio,) non exposcitur ex parte termini, et connotati disparitas physica intrinseca, sed solu extrinseca, et moralis.

Ad ultimam vero replicam, quod esset contra essentialem sanctitatem Dei, quod necessitaret liberum arbitrium ad continuationem actus odii Dei. Dicimus; quod ibi concurreret ad actum illum inquantum in ratione termini actionis Dei imbibit essentialem continuationem cum Deo in genere causae finalis: ut ostendimus ex Alensi, Scoto, et Bassolio.

Pro elidendo cauillo Recentiorum ostendimus, Deũ non excusari a causalitate peccati ob recti finis intentionem; ubi Adversarios adorimur ad hominem ex Alensi.

§7 AD Oppositionem, ex numer. 15. agentem, Deum non excusari a causalitate, et influxu peccati ob recti finis intentionem, si praemoveat ad materiale peccati; eo quod divinam dedeceat bonitatem intendere malum, ob extrinsecam honesti finis adiunctionem.

Dicimus; Deum non intendere malum, ob extrinsecam recti finis appetitionem, dum praemovet ad malitiae substratum; sed tantum praemovere ad entitatiuum bonitatem actus praui, inquantum ut terminus causalitatis Dei importat essentialem continuationem cum Deo in genere causae finalis. Quare, licet fateamur ingenue; esse ab essentiali Dei innocentia, et sanctitate prorsus alienum, appetere malum, ob extrinsecam ordinationem illius in rectum finem; accidentaliter tamen, et peraccidens compositum pravae actioni. Attamen Deus non intendit naturalem bonitatem actus peccaminosi, ob appositionem honesti finis extrinseci; sed ob finem rectum quidditatiue imbibitum in qualibet natura creata, ut est terminus causalitatis divinae: eoquod cuilibet enti participato, ut attingitur a Deo, non minus quidditatiua sit connexio, et cõtinuatio cum Deo in genere causae efficientis, quam in genere causae finalis; ut liquet ex dictis.Ad absurda vero, quae Didacus Ruiz contra nostram sententiam obiicit, uno verbo dicimus; Deum non posse intendere obiectum turpe, ob honestum finem extrinsecum; ac proinde omnia ea commenta, et execrandae delirationes, sicut solo nutu, et voluntaria assertione, non iudicio, nobis opponuntur; ita et sola negatione corruunt. Quia, licet Deus praedeterminet per modum actualis concursus ad substratum peccati, ut praestito sit motioni obiectorum, compositioni phantasmatum, et libero arbitrio prono in malum; attamen quod Deus, absque voluntatis creatae deficientis cooperatione, formet in aere voces falsum enuntiantes, et miracula ad falsitatis attestationem edat; nec id in Atheistae impietatem cadere potuit.

Quare, licet fateamur, quod Deus possit concurrere iuxta exagitationem phantasiae a daemone impetitae; et iuxta exigentiam compositionis phantasmatum, ad productionem alicuius falsae assertionis; sicut et concurrit de facto simul cum voluntate ad motus primo primos, vel indeliberatas appetitiones obiectorum turpium; attamen in illa hypothesi non attingeret malum, ob extrinsecam appositionem finis recti; sed eliceret entitatiuam actus bonitatem quidditatiue subordinatam Deo in genere finis, inquantum est terminus causalitatis divinae: quod praestat, ut omnem moralem obliquitatem ableget, inquantum talis actus est terminus motionis Dei.

88 Sed retorqueo rationem contra Ruiz; eo quod ipse in nostram sententiam inuehatur; praemittens nos tutari, Deum praemovere ad malum, ob recti finis extrinsecam adiunctionem; ita ut talis continuatio cum bonitate divina non transcendat, et imbibatur essentialiter in quolibet termino causalitatis physicae Dei, qua formaliter existit terminus talis causalitatis, iuxta Alensis, et Scoti doctrinam. Quae assertio, si vera esset, non minorem impietatem referret, supposita praemotione Dei ad materiale peccati, quam nos asserimus; quam supposita voluntate concurrendi immediate ad materiale peccati, quam adversarii sustinent.

Eo quod non minus Dei sanctitatem dedeceat praedeterminare ad malum, quam ad malū cooperari; ut liquido constat in humanis. Non enim solum peccat, qui alterum ad lapsum excitat; sed etiam, qui alium ad peccandum iam commotum, fouet, et adiuuat ad ruinam. Sicut ergo Ruiz respondere cogitur; Deum concurrentem ad substratum peccati, non cooperari ad malum, ob honesti finis intentionem; sed terminum divinae causalitalis esse entitatiuam bonitatem actus praui; sic et nos praedicti Authoris ictum nullo negotio, et ad hominem infringimus.

89 Sed libet huius pronunciati elucidationem ab Alensi petere.part. 2. suae summae Theologicae. quaest. 94. art. 6. §. 3. An actio mala, inquantum actio, a Deo sit? arg. 2. ubi sic inuehitur cōtra communem sententiam.

Qui adiuuat furem in opere furti, particeps est furti, iuxta illud Psalm.(si videbas furem, etc.) hoc habetur ibi in glossa; ergo qui adiuuat peccatorem in opere peccati. Sed Deus nunquam est, nec potest dici particeps peccati, sive mali; ergo cum actio mala sit peccatum, nunquam Deus adiuuat peccatorem in actione mala: non ergo adiuuat ipsum liberum arbitrium in actione mala.

Sed adiuuaret, si cum illo malam actionem faceret; ergo nullo modo ipsa actio mala, inquantum actio, est a Deo; imo solum a libero arbitrio.

Quam obiectionem ita diluit Alēsis in responsione ad argumenta.

Ad secundum dicendum; quod non adiuuat ipse Deus liberū arbitriū in malo; adiuuat enim ipsum tantum quantū ad actionē, sed non quantū ad malitiam, vel defectum.

Dat enim potentiam ad actionem, inquantum actio nominat naturam, sive quid bonum; sed non dat potentiā ipsi voluntati, vel libero arbitrio ad malum, vel defectum; quia illud non est posse, imo non posse.

Non enim hoc habet natura, vel potentia a Deo, quod deficiat, sed a se, quia de nihilo: tamen non potest esse ille defectus sine bono, quod Deus facit; nec tamen Deus facit defectum. Unde Dionysius; bonum sustentificat priuationem.

Ubi Alensis eam celebrem tradit distinctionem, (quam Anselmus, et omnes prisci, et classici authores obseruarunt contra haereticos,) de cooperatione ad bonitatem entitativam actus, non tamen ad malitiam eius.

Alensi subscribit Scotus in 2. sentent. distinct. 37. quaest. 2. §. Propter istas duas rationes. num. marg. 9. ubi habet. Ex hoc apparet illa via, de causa per accidens, licet enim ista causa non causet formaliter, quod est in peccato, efficiendo, sed deficiendo; causat tamen efficiendo aliquod positiuum, cui annexus est iste defectus deficiendo causatus, et ita stant authoritates Dionysii de accidentalitate ex parte effectus.

Ubi Scotus eo adstruxit, Deum non esse causam peccati, quod priuatio rectitudinis debitae inferatur a substrato positiuo, ut deficiente a Deo, vel non continuato essentialiter cum Deo in genere finis, sicut continuatur substratum peccati, ut est terminus motionis, et causalitatis divinae: id enim volunt illa verba Scoti: Licet enim ista causa non causet formaliter, quod est in peccato, efficiendo, sed deficiendo: et sequentia: Causat tamen efficiendo aliquod positiuum, cui annexus est iste defectus deficiendo causatus.

90 Ad instantiam ex numer. 16. Respondetur; quod sicut apud Authores oppositae opinionis, licet Deus non praemoveat ad materiale peccati, praestat tamen immediatum concursum ad prava opera, quae incomparabiliter superant numerum piarum operationum; eo quod pronitas ad peccandum naturae lapsae, et naturalis defectibilitas liberi arbitrii exposcant, ut Deus iuxta exigentiam nostrae voluntatis taliter praesto sit causae secundae deficienti; ita ob eamdem rationem Deus praemovens voluntatem creatam iuxta internum impetum propensionis suae, et se se liberi arbitrii legibus accommodans, praedeterminat tot peccaminosas operationes, ut potequi calleat apprime, et supercomprehendat liberi arbitrii conatus.

Cum autem obtrudis; non posse refundi frequentissimam praemotionem ad malum in nostrae naturae labilitatem; eo quod eodem spectent, in idemque recidant, voluntatem nostram praemoveri ad malum; et fragilem esse; cum nulla alia appareat nostrae fragilitatis conditio, quae in praemotionem Dei ad malum non refundatur.

Respondetur; quod eadem ratio etiam militat contra voluntatem Dei de praestando immediato concursu ad actum peccati, non assignata prioritate naturae ex parte cooperationis creatae contrahentis Deum; si enim remoueatur immediata Dei operatio circa materiale peccati, (quam praestat Deus in eodem signo naturae cum creatura, ac proinde ab illa non contractus,) voluntas creata nunquam prolaberetur in malum; laederet tamen Deus libertatis iura, si facultati in malum conanti non appararet, et expediret concursum.

91 Ad oppositionem ex numer. 17. quod licet repugnet termino causalitatis divinae, (ut physice attingitur ab illa,) quod deficiat a Deo, vel essentialiter non subiiciatur illi in genere causae finalis; ac proinde, quamuis Deus esset causa moralis alliciens ad physicam productionem substrati malitiae, non diceretur physice attingere actum prauum, ut deficientem a Deo; vel physice non continuatum cum Deo in genere causae finalis, ut loquitur Alensis. Attamen contradicit Deo, quod sit causa moralis peccati, pro materiali, non ob praedictam rationem; sed quia ab essentiali Dei bonitate, et innocentia prorsus alienum sit, motus prauos indeliberatos in nobis sine nobis, seu sine nostra deliberatione, et assensu efficere, eo fine, ut pelliciat voluntatem nostram ad materiale peccati, a quo inseparabilis est deformitas, per habitudinem ad voluntatem creatam. Quia aliud est, Deum simul in eodem instanti durationis, cum nostra voluntate consentiente, et libere concurrente, praedeterminare materiale peccati; aliud vero, Deum in nobis sine nobis, absq; assensu nostro, motus prauos elicere, ut ad lapsum alliciat.

Nec praeterire debemus; argumentum a repugnantia causalitatis moralis petitum ad improbandam physicam praedeterminationem substrati malitiae; etiam urgere contra immediatam causalitatem physicam Dei circa materiale peccati; ut patefecimus sub num. 85.

Quare, licet non obstet essentiali innocentiae divinae naturae, quod pro munere primi agentis physici, contrahat ad tale individuum actionis, (ac proinde ad speciem, cum species physica absque individuo non subsistat,) ut in superioribus egimus; contradicit tamen sanctitati Dei, quod concurrat alliciendo moraliter. Ad meram enim et praecisam agentis physici functionem, non attinet praecauere quidquid deformitatis moralis accedat actioni ab alio comprincipio deficiente, sed quod pro munere moventis primi praesto sit agenti secundo, quod operatur, ut movens motu, vel, ut movens sub Deo, ut loquuntur ex priscis Theologis celebriores; Alensis transcriptus sub num. 69. et Bonau. sub n. 56. huius ar.

Agens autem morale (qualis renuntiaretur prima causa si pelliceret ad substratum peccati per motus indeliberatos apprehensionum, et appetitionum) ferio attendere debet, nequid moralitatis innexum accedat, quod sit deuium a regula rationis; esto quod actio physica, prout a primo principio effluit, deficiens esse nequeat. Si enim ad munia agentis physici spectaret, non concurrere ad operationem connexam cum malitia, sicut spectat ad functionem causae moralis, non cooperari ad malum moraliter; fieret, ut prima causa non concurreret ad materiale peccati; de quo vide pronuntiatum Alensis in n. 89.

Quod etiam firmatur sententia probabili Theologorum, autumantium, quod actus secundum substantiam supernaturalis potest vitiari ex affectu, aut motiuo gloriae vanae, aut alicuius temporalis commodi, qui determinet voluntatem principiis supernaturalibus compositam ad eliciendum actum supernaturalem secundum substantiam.

Verbi gratia, data ea hypothesi, quod voluntas pro aliqua prioritate naturae praemittatur excitata auxilio gratiae praevenientis, et expedita sibi, vel apparata facultate exequente ad operandum, cum habitu supernaturali infuso, et iuxta exigentiam illius; et quod voluntas in tali dispositione, se determinet ad agendum per affectum vitiosum reflexum ex alio motiuo inanis gloriae. Tunc in eo conventu, apud authores praemissae sententiae, quamuis gratia excitans, et habitus supernaturales secundum substantiam eliciant actum, cui annectitur moralis deformitas, non attingunt moraliter actum deformem; sed quasi necessitate physica, ob apparationem comprincipiorum supernaturalium in ultimo procinctu physico constitutorum ad agendum. Nec enim gratia excitans allicit moraliter ad actum supernaturalem, prout exprimit habitudinem ad motiuum extrinsecum, a quo vitiatur, ac proinde nec habitus supernaturalis moraliter influit in actum illum, prout comparatur ad principium deficiens; licet concurrat habitus supernaturalis determinatione physica, iam contractus ad talem actu supernaturalem, cui accedit ab extrinseco deformitas vitiosa.

Fit ergo ut non obstet causalitati physicae principii supernaturalis, quod illa comitetur deformitas moralis; quia causa physica, ex proprio munere physico, non tenetur vitare lapsum moralem comitantem. Quod aliter euenit in causa morali, quae si sit intrinsece recta nequit ad actum allicere, cui componatur obliquitas; eo quod causa morali consulenti, vel allicienti ad actionem, cui annexa est malitia, tribuatur talis malitia, non tamen principio mere physico: alias habitui supernaturali, concurrenti physice ad actum vitiatum, tribueretur obliquitas talis actus. Quod autem actus supernaturalis possit vitiari, contendit Ripalda, de ente supernaturali lib. 3. disp. 50. sect. 2. praecipue n. num. 7. et 8. ubi plures refert et sequitur authores.

Ad altera instantia Ruiz sub eodem n. 17 Respondetur; quod cum in causis sacrae scripturae authoribus, et in omnibus sumis Pontificibus sacrorum canonum conditoribus, et in catholica, et uniuersali Ecclesia non sit moralis propensio ad illaqueandas fidelium animas per spiritum mendacii, et erroris (quod absque stomacho vel proferre non possumus) ideo si per impossibile, Deus determinaret columnam veritatis et organa Spiritus Sancti ad decipiendas animas hominum, cum id praestaret, non iuxta exigentiam liberi arbitrii exposcentis concursum ad tam execrandos lapsus, sed pro sua potentia, adigente homines ad ruinam: tunc Deus renuntiaretur causa necessitans ad peccandum, ac ita implicatorium est, Deũ ad haeresim praemovere Ecclesiã veritatis colũmnã, sicut et quod sit peccati aucthõr.

Ad argum. ex n. 18. quod si alicuius esset momẽti, etiã adversarios premeret supposito immediato concursu Dei ad materiale peccati. Quia si Deus non concurreret ad ullam obliquam operationem, nec etiam ad peccatum leuissimum et veniale (cum negatio talis concursus non sit quid supernaturale, sicut nec positio concursus ad substratum peccati) fieret, ut absque aliquo supernaturali dono, posset homo tota vita innocenter absque lethalis et venialis culpae perpetratione transigere; denegato illi concursu etiam ad venialem lapsum.

Dicimus ergo, quod sicut si Deus denegaret concursum ad lapsum voluntati nostrae, iuxta pronitatem labilem illius exposcẽti concursum ad materiale peccati, id absque miraculo, et praeternaturali ratione fieri non posset; atque adeo esset beneficiũ singularissimum praeter cunctas ordinis gratiae leges, Deum ad lapsum iuxta exigentiã labentis voluntatis non concurrere; ita esset beneficium maximum, hominem, iuxta internum spontaneumque inclinationis impetum, propendentem in malum, non praemoveri a Deo concurrente ad actualem influxum; cum talis praemotio non sit per modum principii operandi, sed tantum per modum concursus, ut ostendimus.

Ad friuolam vero oppositionẽ illã; de patre vitãte suam et filiorum interemptionem. Dicimus; quod si peccator in horrẽda ista facinora moraliter propẽdeat, proximeq; accinctus sit operi, ita ut Deus ex munere primae causae, tali homini praesto esse debeat ad concursum; esset miraculum, Deum sese a tali causalitate et influxu praestando cohibere, ita ut nũquã ad huiusmodi peccata praebeat concursum; secus vero si peccator iuxta diabolicae expagitationis vim, et naturae improbae propensionẽ, talẽ concursum non efflagitet; quo fit, ut argumentum aequaliter procedat in praedeterminatione, et concursu, ac proinde ab adversariis dilui debeat, sicut et a nobis conuellitur.

Expẽdutur testimonia Scoti, quae opponuntur contra nostram sententiam de praedeterminatione Dei ad materiale peccati.

93 Discussis recentiorum oppositionibus; restat expõdenda quaedam Scoti testimonia, quae nobis obiiciuntur. Et primo illud ex num. 19. ubi docet. Quod Deus dando voluntatem liberam, dedit antecedẽter opera recta, quae sunt in potestate voluntatis, et ideo quantũ est ex parte sui dedit rectitudinem omni actui voluntatis: si ipsa voluntas quaecunque actum elicitum recte ageret ex parte sui.

Ex quo asserto produxit Hugo Cauellus, de mẽte Scoti non esse praemotionem ad materiale peccati; quia si nulla nostra operatione praevisa, actu prauum praestituisset, non esset paratus, quantum est ex se actum rectum elicere.

Sed languida collectio, et quae eadem vi contra oppositam sententiam militat; quia apud adversarios pro axiomate est, Deum apparare concursum expeditissimum ad rectam operationem ei, cui non confertur vocatio congrua ex praescientia futuri consensus; ut quidergo ad bonum offertur concursus ei, quem constat rectam operationem non eliciturum? Unde sicut illi authores serio assenerant, a Deo offerri concursum ad utrumlibet in actu primo, ut seruentur libertatis leges, et liberum arbitrium relinquatur in manu consilii sui, tanquam principium proxime, et moraliter expeditum ad utrumlibet in actu primo; quãuis praesciat Deus cum vocatione non congrua, non obiturum rectam operationem; ita licet Deus simul cum libero arbitrio praestituat alteram partem cõtradictionis, verbigratia, dissensum; ut non laedat libertatis iura, etiam expedit concursum in actu primo ad assensum.

Quod idem premit in opinione Soarii, et aliorum autumantium, Deum absolute praedefinire actus bonos ante absolutam scientiam nostrae cooperationis; qui authores licet praedictam praestitutionem sive praedefinitionem bonorum actuum sustineant, recipiunt concursum expeditum in actu primo ad utrumlibet. Unde praecitatum Scoti testimonium praedeterminationem non impetit; cum tantum stabiliat doctrinam de apparatione divini concursus in actu primo ad contraria, et contradictoria, quam expendimus sub nu. 80. et 82.

In hoc autem dissidemus a Soario et asseclis, quod licet de mente Scoti adstruamus apparationem concursus divini ad utrumlibet in actu primo, quod sane obtinet praemissum Scoti testimonium, quod nobis opponitur: Deus dando voluntatem liberam dedit antecedenter opera recta, quae sunt in potestate voluntatis; et ideo quantum est ex parte sui dedit rectitudinem, etc. Sed supposita tali compositione potentiae divinae cum libero arbitrio creato ad utrulibet in actu primo; tutamur praemotionem in actu secundo per ipsam actionem Dei concurfluent; de quo supra egimus contra Cauellum in praesenti dist. ar. 2 in Digressione, an voluntas possit necessitari a Deo sub n. mar. 58. et 59.

Ideo autem praemotionem concursiuam in actu secundo componimus cū apparatione concursus ad utrumlibet in actu primo; ut sarta tecta sit libertas voluntatis creatae in sensu diuisionis et ante exercitum concursum Dei; et ut cooperatio liberi arbitrii concipi queat egredi, pro quolibet signo, ab ipsa me voluntate et potentia Dei determinata ad talem speciem et individuationem influxus; cum sit implicatorium quod a principio indeterminato in actu exercito prodeat determinata actio, ut evidenter ostendimus ex Aureolo contra Soarium, et asseclas.

94. Quare ex dictis sequitur, quod infirma etiam sit illa Hugonis Cauelli illatio: Voluntas divina ideo non causat semper bonam, quia creata id nõ vult; ergo creata ad malum determinat. Quia licet obliqua operatio semper in voluntatem creatam deficientem refundatur, ob rationem, quam saepe exarauimus; attamen non quia voluntas creata primam causam ad malum determinet; sed quia Deus de inesse praemovere nequeat voluntatem nostram per modum actualis cooperationis voluntate creata non cooperante, et se attenuperante, et consentiente motioni, unde si ipsa non prosequeretur malum, nec Deus ad malum praemoveret.

Quod verificatur in qualibet concausalitate plurium principiorum, per naturalem sympathiam convenientium ad productionem eiusdem effectus, absque praemotione tamen aliqua, vel praesuppositione influxus, unius concausae ad influxum alterius; ut liquet in specie intelligibili, et intellectu possibili respectu generationis verbi mentalis.

Vera enim est assertio ista; Species intelligibilis est expeditum principium ad productionem verbi, si intellectus concurrat ad generationem illius; ita ut negatio concursus in facultate intellectiua sit ratio sufficiens, ob quam species intelligibilis sive impressa non concauset verbum mentis. At vero in nullo sensu constare potest; Quod intellectus determinet speciem intelligibilem ad generationem verbi, vel speciei expressa repraesentatiuae talis obiecti; eo quod intellectus sit pura potentia in genere intelligibiliū; et determinetur ab obiecto, et a motione intentionali obiecti per speciem, ad productionem verbi; et nõ e contra intellectus moveat obiectum, vel speciem intelligibilem (quae est agens vicarium obiecti, et semen informationale eius,) ad generationem talis verbi et imaginis obiecti, et non alterius.

Quae ratio urget contra Cauellū in omnibus cõcausis, per naturale sympathiā convenientibus in eūde individuum influxū absq; ulla prioritate naturae; cū tame ablatio influxus cuiuslibet comprincipii sit sufficiens ratio, ut tollatur effectus.

Ex dictis sequitur recta intelligentia illius pronūtiati authorū, qui admissa praedeterminatione per decretū absolutū; cēsent, praemotione inferre necessitate conditionatā; quā aestimat, aliam nõ esse a necessitate cõsequētiae prout opponitur necessitati cõsequentis. Ita Ioā. de S. Thoma Cõplutēsis professor 1. p. quaest. 14. disp. 20. ar. 7. §. igitur cūnobis obiiceretur in Congregatione 38. Ubi recenfensqualiter Dominicani diluerint obiectum Iefuitarũ in congregatione Romae habita circa controu. de auxiliis, cõtẽdentium, quod praemotio per decretum Dei tollat libertatẽ, et faueat Caluino; subiicit.

Cõfutatio erroris Caluini Negauit Caluinus illam distinctiõnẽ de necessitate cõsequẽtis tollẽtis libertatem, et de necessitate cõsequentia saluãtis libertatem; quia, ut Driedo ait, semper haereticus hãc negauit distinctiõnem per quã omnia haereticorum sophismata diluũtur; quod enim necessitas cõsequẽtiae, seu conditionata, nõ laedat libertatẽ doctrina sanctorũ est, etc. Ubi praedictꝰ author sustinet, propositũ absolutũ importare necessitatem conditionatam.

Qualiter praemotio inferat necessitatẽ cõditianatã, cũ sit decretum absolutum Haec igitur cõditionata necessitas orta ex decreto, vel quod decretũ praedeterminatiuũ importet conditionẽ comitãtiae cooperationis liberi arbitrii ineodẽ instãti in quo, ita accipiẽda fũt; non quod decretũ cõponat potẽtiam divinã ad concursum indeterminatum, et liberum arbitriũ purificet cõditionẽ, contrahendo concursum Dei ad talem speciem influxus, ut vult Soarius et asseclae. Sed quod decretum praemovens in eo sensu importare asseratur conditionem cooperationis liberi arbitrii: quia licet praemoveat per cõcursum cõtractũ ad talem speciẽ et individuationem actionis, non tamẽ est prius prioritate separationis quam operatio liberi arbitrii, ut patet ex his quae tradimus infra sub n. mar. 100. exarãtes illud celebre Scoti pronuntiatũ. Dico; quod prioritas, quae includit, ea posse esse sine se inuicem absque contradictione, nõ est ordo in causis, ut causant effectũ communem; sed simul causant.

Firmatur doctrina accidens Si ergo implicat decretum absolutũ absque comitantia operationis exercitae liberi arbitrii; itaut si per impossibile, operatio liberi arbitrii nõ existeret, nec etiam suppeteret Deo tale decretum praemovens per modum cõcursus; accedit inde, ut tale decretum importet hãc quali comitãtiae conditionem; quae posita est in necessitate inseparabilitatis de inesse, quae est necessitas consequentiar.

Datur in arsu intectu spẽs impressa In quo sensu, concursus speciei intelligibilis ad generationẽ verbi, licet sit cõtractus ad talẽ speciẽ dictionis intelligibilis, et prodeat ab specie cõtrahẽte intellectum ad talem speciẽ influxus; potest dici cõditionatus ob comitãtiã connexionis cum cõcursu intellectus; quatenus si non existeret influxus intellectus ad dictionẽ verbi; non suppeteret speciei intelligibili (quãuis moventi et contrahenti intellectum,) actualis et exercitus influxus ad verbi generationem.

Firmatur authoritate Scoti de cõtrahẽna praecedẽs Scotus Et ita etiam intelligẽdus est Scotus, in 1. sen. dist. 39. q. unica. §. ad authoritates omniũ sanctorũ sub n. 35. ubi habet. Per hoc concedo, quod contingentia relata ad divinam scientiam sunt necessaris necessitate consequentia; hoc est, ista consequentia est necessaria; si Deus scit illa esse futura, illa erũt: non tamen sunt necessaria necessitate absoluta, nec necessitate consequentis.

95 Ex dictis sequitur, etiam a castris Scoti defecisse quemdam illius asseclã neotericum Theod. Smifingium tom. 1 de Deo uno. tract. 3. disp. 3. de voluntate divina. q. 3. in resp. ad argumenta. sub n. marg. 81. Ubi inquit; quod determinatio voluntatis creatae est ratio formalis contractiua divinae voluntatis ad talem causalitatis speciẽ; simili ratione, qua forma substãtialis asseritur formale determinatiuum in composito physico;et subsistentia est ratio formalis incommunicabilitatis in supposito; sicut et in metaphysicis, differentia specifica est ratio formalis compositi metaphysici specifici:et hecceitas ratio formalis individui.

Th. Smisingius deficit ab Scoto.

Expugnatur Quae doctrina admitti non debet; nã praeterquam quod pronuntiare, divinam voluntatem a creata contrahi, est aperte abschola Scoti dissidere; ut constat ex praeceden. art. in digress phys. exempla a praedicto authore insinuata demonstrant talis pronuntiati falsitatem.

Alia extugnatio placiti Smisingii Ideo enim gradus metaphysici differentiales astruuntur rationes formales determinatiuae compositi metaphysici ad talem speciem entis; quia concipi queunt ut priores composito, quod cõstituũt. Quod in physicis formis magis perspicuum est, in quibus apparet innegabilis suppositio formae ad compositum physicum; sicut et hypostasis anteit prioritate naturae suppositum, quod constituit. Ergo si nostra determinatio esset determinatiuum formale, et contractiuum communitatis, vel quasi potentialitatis facultatis divinę exequentis, fieret, ut nostra operatio concipi posset ut prior influxu Dei, ut exercito, actualiterque determinato ad nostram operationem; ac proinde, ut immediate independens a Deo; cuius asserti falsitas constat ex dictis, et referabitur manifestius in dis. sequenti expendēte futurorū conditionatorum veritatem.

96 Ad secundum testimoniū Scoti ex n. 20. Respondetur, quod ibi nō asseuerauit, causam primam determinari ab actione causę secundae, sed Deū determinari per agentia particularia. Quae contractio non spectat ad genus causae efficiētis, sed ad genus quasi causae finalis; eo quod Deus gratia operationis cōgruētis naturis agentiū, vel ob fine operacionis cōgrue, seu cōueniētis agentiū conditioni, praemoveat causas secūdas ad liberum, vel necessarium influxum.

Quod vero talis determinatio Dei ab agentibus creatis ita usurpāda non sit, ut improbetur praemotio Dei, sive causalitas prioritate naturae anteueniēs nostrā operationē, tradit Francis. Aretinus in cōment. loci citati. sub verbic. aliqua causa potest dici mediata, vel immediata. ubi inquit.

Obserua tamen, Deum quadrupliciter habere causalitatem in his inferioribus; primo quia dat virtutem operandi aliis causis. Secundo, quia conservat virtutē illarum causarum, earumque efficit operentur. Tertio, quia moventur a Deo; prius enim natura Deus movet orbes coelestes, causasque particulares ad agendum; quamuis omnes simul concurrant ad operationem, nec detur instans, in quo Deus sine causis, aut e contra operetur, etc. Quod autem, apud Scotum, voluntatis divinae propositum non contrahatur a determinatione volutatis creatae; vide supra in hoc artic. sub nu. 62. et infra. sub numer. 100.

Testimonia Maironii, et aliorum Scoti asseclarum pro praemotione ad substantiam peccati, et qualiter constet prioritas naturae inter praemotionem Dei, et liberi arbitrii operationem de sensu Scoti.

97 VErum praeter Scoti sectatores, quos citauimus supra a nume. 48. usque ad 55. qui indeterminationem nostrae voluntatis quantum ad omnes actus a Dei voluntate absoluta contrahendam, intonant: etiam talis pronuntiati expressus assertor est Iacobinus Malafossius Bargius in 1. sen. dist. 39. sub vers. vel aliter. ubi inquit.

Circa praesentem materiam pono multas cōclusiones. Prima cōclusio est ista; contingens antequam ponatur in esse, est determinatum ad alteram partem contradictionis determinatione de inesse.

Secunda conclusio; futurum contingens, si debet ad alteram partem determinari, est necesse, quod habeat causam extrinsecam ipsum determinantem; quia quantum est ex se est indifferens, etc.

Deinde sub sexta assertione subdit praedictus author. Sexta cōclusio; causa extrinseca prima determinans futurū contingens ad alterā partē, est voluntas divina. quid apertius?

98 Ultimo claudat Scotistarū agmen clarissimus ille Scoti auditor Francif. Maironius, ob sapiētiae fulgorem, Doctor illuminatus a Parisiensi schola appellatus, qui in 1. sen. dist. 39. q. 4. utrū futura contingentia habeant veritatem determinatam? §. quantum ad secundū. ita habet.

*Quantum ad secundum, videndum est si habent veritatem determinatā in se ipsis? Dicitur ab aliquibus, quod quia futura contingentia nondum sunt, hinc est, quod non habent talem veritatem determinatam; quia veritas contingentium est simul cum existentia eorum.

Et si dicatur; quod licet non sint in sua praesentia, tamen sunt in sua futuritione. Dicit; quod esse futurum, non est nisi secundum quid esse.

Ex hoc apparet, quod isti satis concedunt propositum: quod scilicet in se aliquomodo habent veritatem determinatã; sed quando erunt simpliciter creata, habebunt veritatẽ determinatã, sicut nunc habent praesentia.

Quod autem futura talem determinationem habeant, patet, nam haec est simpliciter vera; Antichristus erit; et ista est simpliciter falsa; Antichristus non erit. Hoc ego probo primo sic, satis evidenter.

Omni productioni activae correspondet necessario aliqua passiva; sed divina voluntas active producit ista futura contingentia in esse volito, quod non est aliud, nisi active ea determinare: ergo necessario aliquid est productum.

Non aliquid, quod sit in Deo formaliter; ergo necessario aliquid, quod est in creatura, vel in futuro contingenti: sed ipsummet producitur in esse volito: ergo determinatur passive.

Confirmatur; quia sicut productiuum requirit producibile, ita determinatum productiuum determinatum producibile; et eodem modo, sicut determinatiuum requirit determinabile, ita determinans determinatum. Voluntas autem divina est determinans: ergo aliquid est determinatum: illud autem non potest esse nisi futurum contingens.

99 Ubi circa Maironii doctrinam obseruandum occurrit; illi ita perspicuum fuisse, nullam aliam determinatae scibilitatis vel veritatis rationẽ congruere futuro contingenti, quae posita non sit in productione in esse volito, ut id euidens iudicauerit, inquit enim: Hoc ego probo satis evidenter: productio autem rei in esse volito iuxta Scoti phrasim nil aliud sonat, quã mutationem obiectivã, iuxta cõmunẽ modum loquendi.

Caeterum; cum mutatio obiectiva, quae trahitur a decreto immutato ens possibile ad futuritionem, sit posterior ipso decreto, ut manifestum est; accedit inde, ut veritas cuiuslibet futuri contingentis posterior esse debeat libera Dei determinatione; ac proinde et quod sine decreto tanquã inexistente, nulla determinata veritas, aut scibilitas, assignari valeat.

Ob quam rationem, in distinct. sequenti de praescientia conditionatorum, improbabitur recentiorum assertio autumans; absque decreto conditionato, quod Deo actu insit, dari determinatam veritatem futurorũ sub conditione.

100 Ad tertium Scoti testimonium ex n. 17. ubi inficiari videtur prioritatem naturae inter motionem Dei, et creaturae causalitatem.

Respondetur; quod tantum improbat Scotus prioritatem eam, quae appellatur separationis, sive a qua nõ valeat subsistendi consequentia; ita ut positionem prioris infallibiliter non comitetur existentia posterioris. Talis enim prioritas inter causae primae, et secundae causalitates omnino exploditur; alias enim dari posset praemotio cõcursus Dei sine cooperatione creaturae, quod absurdum est.

Et sequeretur id, quod ex Scoto saepe taxauimus; quod Deus praemoveret in actu primo liberum arbitrium creatum, si subsistere posset praemotio Dei, non existente cooperatione exercita creaturae in eodem instãti in Quo; non ergo praemotio concursus Dei est prior prioritate ea, a qua non valeat subsistendi consequentia in operatione creaturae; unde Deus praemovens per concursum infert necessitatem consequentiae.

Non tamen refellitur prioritas in Quo, sive depẽdẽtiae, inter causalitatẽ Dei, et causalitatem causae creatae, quae stat cũ necessitate cõsequentiae absq; necessitate absoluta et consequentis; quod manifeste referũt illa Scoti verba. Dico, quod prioritas, quae includit, ea posse esse sine se inuicẽ absq; cõtradictione nõ est ardo in causis, ut causant effectũ communem; sed simul causant.

Et quod Scotus improbauerit prioritatem naturae inter actionem Dei, et actionem creaturae, in sola ea prioritatis usurpatione, quae innuat separationẽ quae absque contradictione superstes esse valeat in sensu composito praemotionis concursus; non tamen in ea acceptione prioritatis naturae, quae indicat prioritatem a Quo vel dependentiae actionis creaturę ab actione Dei: patet ex ipsis verbis cõtextus, qui nobis opponitur, et ibi transcribitur.

Sicut enim loquendo de diuersis generibus causarum non prius natura materia materiat, quã efficiens efficiat; quasi sine cõtradictione possit esse materiatũ, et non effectum, vel e converso.

Quae instantia comparationis causae materialis, et efficientis, absque prioritate naturae in solo sensu separationis causalitatis materialis ab efficienti, et cum innegabili praesuppositione dependentiae cuiuslibet causae materialis, et efficientis, in ordine proprio causandi; manifeste demõstrat, Scotum non negasse prioritate a Quo vel dependetiae actionis causae creatae ab actione Dei.

Quod autem Deus non trahatur a creatura ad speciem actus; expresse traditur ab Scoto in 4 senten. distinct. 49 quaest. 6. sub num. margin. 15. Non repugnat sibi (idest voluntati) quod contingẽtia eius nõ ponat cõtingẽtiã ex parte effectus simpliciter, quantum est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa.

Imo determinatur a Deo voluntas creata; ut liquet ex ipso contextu ibi. Non est autem contra naturam eius determinari a causa superiori; quia cũ hoc stat, quod sit causa in suo ordine.

Quam Scotici textus elucidationem accipio a Guiliel. Rubione in 2. distin. 34. q. 2. in resp. ad tertium argumentum, ubi inquit.

Ad tertium; quando dicitur, quod si voluntas increata, et creata concurrũt ad eumdem effectum; aut increata agit prius etc.

Respondetur; quod increata agit prius prioritate perfectionis; ambae tamen agunt simul simultate generationis. Nec ex hoc sequitur, quod infertur; videlicet quod creata non dependeat ab increata. Plurium enim concurrentium ad eumdem effectum simul generatione, imperfectius potest a perfectiori dependere; quia nec concurrunt sine omni ordine voluntas increata, et creata etc.

Ubi Guilielmus admittens simultaneum concursum in eodem instanti in Quo, quod appellauit instans generationis, profitetur tamen ordinem dependentiae, ac proinde, et prioritatem dependentiae; cum implicet dependentia huius ab alio in concurrendo absq; cõparatione posterioritatis in dependente respectu eius, a quo depẽdet; id enim referant perspicua illa Guilielmi pronuntiata. Nec sequitur, quod creata nõ dependeat ab increata. Et infra. Nõ concurrunt sine omni ordine voluntas increata, et creata.

Similia habet Petrus Tataretus in 2 sent. dist. 37. q. unica. §. Et ut clarius dicatur. ubi inquit.

Ad illud, quod Deus prius natura dat rectitudinem, vel deformitatem actui, quam voluntas creata; distinguendum est de priori. Quoddam est prius prioritate separationis; aliud est prius prioritate perfectionis. Exemplum primi; Sol prius illuminat, quam calefaciat; et ideo potest separari illuminatio a calefactione. Exẽplum secundi; ut Sol prius generat equum, quã equus, id est perfectiori modo. Similiter, Deus prius producit volitionẽ, quã voluntas; quia Deus indepẽdenter, et voluntas depẽdenter; ideo Deus perfectiori modo agit.

Et quando arguebatur; quod Deus, in primo instanti, in quo dat rectitudinem actui; vel facit actum esse rectum, vel nõ rectum: et per consequens non imputandum est voluntati?

Dico; quod argum. procedit de prioritate separationis, qualis non est in illa actione. etc.

Infringũtur alia obiecta cõtra praemotionẽ Dei ad materialia actuũ prauorũ, ubi etiã redditur ratio, cur stante praemotione non tribuatur Deo peccatum omissionis?

Sed obiicies ex Vazquez. 1. p. disp. 99. cap. 4. n. 25. quod decreta Dei praestituẽs creatae voluntatis operationẽ absolute; et nõ involvẽdo hypothesim, vel cõditionẽ cooperationis voluntatis nostrae; importat necessario prioritatem, non solum a Quo, sed etiam in Quo; nisi verbis cōtrouersiam ludificare velimus.

Instatur ex Vazquio. Si enim Deus absolute praeordinat assensum nostrae voluntatis, non expectata scientia cooperationis nostrae; igitur se solo, pro aliquo signo, praedecernit nostri assensus futuritionem, sive obiectivam mutationem ad fore; non vocata voluntate nostra, vel assumpta ad consortium talis absolutae praeordinationis: si enim non praestituit Deus ab aeterno consensum creatae voluntatis involvendo hypothesim quod ipsa velit, abigit ergo consortium voluntatis in illa aeterna, et absoluta praedefinitione assensus liberi arbitrii.

Enruatis obiectum. Respondetur; quod sicut Deus, non se solo, sed simul cum creatura in eodem instanti in Quo, vel durationis, elicit assensum nostrum; ita etiam ab aeterno praeordinat, talem speciem, et individuum actus, a tali potentia effici; ita ut interna illa definitio, (prout ab aeterno voluntati divinae insidet) taliter explicetur: Volo cum ista voluntate talem actum assensus, vel dissensus producere. Licet supposita simultate instantis in Quo, sustinenda sit necessario prioritas a Quo, vel naturae; eoquod Deus concurrat ut principium contrahens indeterminationem creatae voluntatis ad talem speciem, et individuationem actuum, et ratio contrahens essentialiter sit prior ratione contracta; cum se gerat ut Quo respectu illius.

Agitur ad hominem cōtra Vazquez. Si autem urgeret oppositio Vazquez; etiam perstringeret communem doctrinam de decreto concurrendi ad talem actum creatae volitionis. Quare sicut Deus absolute praestituens concurrere ad talem speciem actus, verbi gratia ad assensum; a se solo non praedecernit praestandam huiusmodi assensus existentiam, sed creatam voluntatem ad consortium cooperationis assumit; id etiam de Deo praedeterminante ad assensum pronuntiandum est. Cum talis praedeterminatio sit tantum concursus in eodem instanti in quo; et non anteueniens per modum principii.

Praeclusio inge in decreto concurrendi. Nisi velit Vazquius id, quod refutauimus in Soario, et Herice (in artic. 5. huius distinctionis. a numer. 19. usque ad 22.) quod voluntas concurrendi ad talem speciem influxus involvat conditionem purificandam a libero arbitrio. Quo praesupposito, ineuitabilis apparet praesuppositio operationis, ut effluentis a libero arbitrio, si purificaret conventionalem applicatione de taliter operando iuxta nutum voluntatis creatae.

Alia oppositio, quod voluntas concurrendi involvat conditionem. 102 Instabis ulterius; ex dictis inferri, voluntatem Dei praeordinantis operationem nostram non esse absolutam, sed importantem conditionem nostrae voluntatis cooperantis; si voluntatem nostram vocet Deus et assumat ad consortium praedeterminationis actuum voluntatis creatae.

Expenditur qualiter voluntas concurrendi diciqueat conditionata? Respondetur; quod tunc voluntas Dei absolute non decerneret actus nostrae voluntatis; si praemitteret scientiam cooperationis voluntatis creatae; vel si componeretur cum libero arbitrio ad effectionem suorum actuum, involvendo conditionem, si liberum arbitrium velit, et exhibendo concursum indeterminatum ad speciem actus, et a voluntate creata contrahibilem ad talem speciem. Quia tamen in praeordinatione actuum nostrae voluntatis ita non se gerit Deus; sed absolute(non expectata scientia nostrae cooperationis,) decernit cum ista voluntate ad talem actum concurrere; ideo tale propositum Dei conditionatum non est, sed simpliciter absolutum.

Amplior elucidatio doctrinae praecedentis. In quo autem sensu dici queat conditionatum, ostendimus supra in hoc art. sub numer. margin. 94. quatenus talis necessitas non sit necessitas illa, quae a Theologis vocitatur necessitas consequentiae erumpens ex principio affixo ad unum, et absque morali potestate ad oppositum, in sensu diuisionis, et separationis a motione mere concursiua; sit tamen illa necessitas, (quam importet praemotio concurrens,) necessitas conditionata, et respectiua, sive necessitas consequentiae, ex hypothesi solius motionis concursiuae, et in eodem instanti in Quo cum compositione voluntatis creatae ad suam cooperationem praemittentem absolutum posse voluntatis ad oppositum in actu primo. Unde, licet decretum praemovens in actu secundo et per modum solius causalitatis concursiuae, non sit conditionatum in eo sensu; quod importet concursum pro arbitratu voluntatis contrahibilem ad talem speciem causalitatis; sed absolute praestituat talem speciem, et individuum influxus; est tamen conditionatum, eo quod referat, et inferat necessitatem conditionatam, et respectiuam, ex hypothesi solius motionis concursus exercitae praemittentis absolutam potestatem actus primi indeterminati, et valentis proxime ad utrumlibet ante causalitatem exercitã decreti divini concurrentis.

103 Si autem urgeas tertio; Obiectio, quod praedeterminatio inferat necessitatem illationis. concomitantiam illam creatae voluntatis, et divinae, si absolute praestituatur actus creatae voluntatis, absque praescientia cooperationis nostrae, recte vocari posse necessitate illationis; eoquod voluntas Dei inimpedibiliter inferat energia potentiori assensum; et quasi alliget creatam voluntatem ad actum praeordinatum.

Satisfactio ad obiectionem. Dico; quod si per necessitatem illationis intelligatur dimanatio consequentis ex antecedenti necessario, sive affixo per modum actus primi ad unam partem contradictionis, ita ut in proximo posse, vel procinctu non sit per modum principii ad oppositum, in sensu diuisionis, et separationis ab omni motione exercita; negandum est necessitatem de inesse, sive connexionem concomitantiae, (quae intercedit inter causalitates primae causae, et secundae,) esse necessitatem illationis. NOTA. Si vero per necessitatem illationis tantum intendatur infallibilis comitantia, ob inimpedibilem simultatem de inesse, et de facto, et ob cohaerentiam in sensu composito, cooperationis nostrae cum praemotione concursiua Dei, admitti debet: in tali enim acceptione necessitas illationis, idem sonaret quod necessitas consequẽtiae, quam recipit communis Doctorum consensio; de qua nos in hac controu. distinct. 3. de Praescientia conditionatorum. art. 4. de Causalitate, et necessitate conditionalis praescientiae. a n. mar. 4. usque ad 7.

104 Ad quartum Scoti testimonium ex numer. 22. Ad 4. testimoniũ Scoti quod tollat praedeterminationẽ per modum actus primi. Respondetur, tantum inibi conuellere praedeterminationem per modum principii, et in actu primo, non vero debellare prioritotem naturae per modum concursus actualis. Quia si voluntas creata praedeterminaretur a Deo per compositionem, sive intrinsecam, sive extrinsecam virtutis operatiuae in actu primo; manifeste fieret, ut absque forma illa praemovente, non relinqueretur nostra voluntas proximum, et expeditum principium ad utrumlibet. Si enim voluntas creata, ut valeat proxime ad rectam operationem, exposcit formam attinentem ad actum primum agendi; igitur sine tali forma voluntas nostra non est proxime, et moraliter potens ad bene operandum; ac proinde antequam actualiter operetur malum, relinquitur a Deo quasi ad malum affixa, cum illi non suppetat potestas proxima per modum principii ad bonum.

Quare, et consequenter inficiatus est Scotus, Firmatur praemissus textus explanatio. quod causalitas cooperatiua, vel concursiua Dei sit prior quam causalitas creaturae prioritate separationis, vel prioritate ea, a qua non valeat subsistendi consequentia; ita ut posita motione primae causae, possit de facto, et inesse non poni cooperatio exercita creaturae. Quia relinqueretur creata voluntas non explicans se ad actum secundum, ac proinde in actu primo; atque adeo caderet illa motio et determinatio voluntatis divinae supra voluntatem creatam, ut in actu primo; ac proinde contraheretur voluntas creata in actu primo, et per cõsequẽs non esset in actu primo indifferens ad utrumlibet.

Quamobrem, et eodem Scoti testimonio usi sumus in praesenti distin. art. 2. de Praescientia futurorum in suis causis, sub numer. 19. ad ostendendum non esse imputabile peccatum voluntati nostrae, data huiusmodi praemotione; nec salvari sufficientiam auxilii, quod ob expeditam virtutem ad eliciendam sanctam operationem, vocatur auxilium sufficiens. Cur implicet praedeterminatio liberiarbitrii in actu 1. Si enim praeter motus indeliberatos sanctarum illuminationum ex parte intellectus, et inspirationum ex parte voluntatis, necessaria sit alia forma, aut operatiua virtus de specie potentiae, ut voluntas constituatur proxime potens in actu primo ad actum; ergo sublata illa forma praemovente per modum principii, auxilium sufficiens nõ relinquitur sufficiens.

At vero si praemotio non attineat ad actum primum, sed ad exercitum, et actualem concursum, sicut asseritur voluntas, (ut anteit actum secundum cooperationis nostrae,) proxime valẽs ad utrumlibet, ad contraria, et contradictoria; cum praemotio concursus non referat prioritatem respectu instantis in Quo, sed a Quo. Eo fit, ut nostra voluntas non concipiatur in actu primo contracta, et affixa ad alteram partem contradictionis; ac proinde nec necessitata antecedenti necessitate.

Ex quibus etiam dilui valet ea oppositio, quae contra nostram sententiam producitur ex peccato omissionis; quae sic urget.

Si ad impletionem praecepti affirmatiui necessario exposcitur praedeterminatio Dei antecedens saltem prioritate a Quo operationem nostram, quae est praecepti adimpletio; igitur illi principio deferri debet peccatum omissionis, quod primo, et per se tollit positionem actus legem adimplentis. Atqui legis obseruantiam prius tollit principium illud, quod prioritate a Quo non concurrit contrahendo potentialitatem voluntatis creatae, et illam ad influxum applicando; igitur Deo adscribi debet peccatum omissionis.

Respondetur enim similiter; quod tunc Deo deferri posset peccatum omissionis; quando aliquid se tenẽs per modum principii requisiti ad agendũ ante exercitum et actualem influxum, deesset voluntati omittenti adimpletionem praecepti. Praedeterminatio vero Dei non suppetit voluntati creatae omittenti; ea ratione, qua denegatur voluntati creatae concursus actualis ad bonum, quando non operatur bonum. Eadem enim militat ratio de voluntate non praeterminãdi, sicut de voluntate non concurrendi; cum omnis praedeterminatio apud nos, in sola exequutione concursus constituatur. Quare, sicut voluntas non concurrendi in Deo, quando instat adimpletio praecepti in creatura, non imputatur nisi principio deficienti; ita et voluntas non praedeterminandi, quae non distinguitur a motione concrslua.

Unde quando instatur; si Deus praedeterminasset ad praecepti obseruãtiã; voluntas creata non renuisset. Si haec oppositio aliquid obtineret, etiam ageret contra causalitatem concursuam primae causae; quia si Deus praestitisset concursum, nequiret creata voluntas ex hypothesi non implere praeceptum, cum talis suppositio involvat compositum sensum cooperationis liberi arbitrii. Quod idem adstruimus de voluntate praedeterminante; cum talis praemotio non fit per modũ principii anteuenientis exercitam cooperationem, sed per modum concursus.

Si vero ultra obiicias; ideo nõ excusari liberum arbitrium in peccato omissionis, eo quod Deus non praestet cõcursum ad obseruantiam praecepti; quia Deus ideo nõ concurrit, quia creatura non vult operari.

Vel sic reconueniri poteris; quod cum apud adversarios, Deus et creatura cõponãtur ad operandum in eodem signo naturae, nec prius Deus quã creatura, et e contra; sicut astruitur, ideo Deum non concurrere, quia creatura nõ cooperatur, ita etiam opponi posset, quod creatura ideo non cooperatur, quia Deus non concurrit: cum neuter concursus, (si non anteueniat prioritate naturae alium,) renuntiari posset ratio alterius, quantum ad positionem, et negationem eius.

Unde et constanter Scotus reuocat scientiam peccati ommissionis tanquã in medium infallibile ex parte obiecti, non in scientiam defectus alicuius principii, quod exigatur ad potentiã proximam, ut impleatur praeceptum; sed in solam negationem determinationis concursus, quae mere spectat ad negationem actus secundi; dum in 1. senten. dist. 41. q. unica. § sed adhuc cõtra istud instatur. num. margi. 13. subiungit, obiectionem diluens.

» Hoc autem praescit Deus, quia vult » cooperari illi, si est peccatum commissionis; vel praescit se non cooperaturum ad » actum aliquem, si non vult ipsum, et hoc » scisse actus primus est peccatum omissionis: et sciendo, se cooperaturum ad » talem substantiam actus cum non circumstantiis debitis, vel non cooperaturum ad actum necessarium, et per consequens, quem omittet, sciet illum peccaturum. Ita quod scit hunc peccaturum, » non solum quia scit se permissurum; sed » etiam quia scit se cooperaturum huic ad substantiam actus non circumstantionatis; et per consequens iste committet, vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens iste omittet.

Vindicatio sententiae Scoti a criminationibus adversariorum, quod faueat lapsui Caluini, et Novatorum.

105 AD Ultimam oppositionem a doctrina Scoti petitam, sub num. marg. 13. quae agebat, Scotum videri fautorem lapsus Caluini, et Novatorum; eo quod per absolutum propositum divinae voluntatis, ut obit functionem causalitatis ad extra, contrahat Deus nostram voluntatem ad alteram partem; ita ut illi integrum non sit in oppositum conari.

Respondetur; haereticos inficiari proximam apparationem, et expeditionem divini concursus ad utrumlibet ex vi decreti; quare voluntatem nostram adigi a Dei decreto blasphemant, dum non expediri a divina voluntate tanquam ab extrinseco principio proximum posse nostrae voluntatis ad contraria, et cōtradictoria, sed a Dei proposito impediri voluntatem in actu primo ante actualem cooperationem, seu in sensu diuisionis, vel separationis ab exercito concursu, tanta contentione oblatrant. Quod omnino alienum est a mente Scotistarum, qui voluntatem nostram ideo relinqui in manu consilii sui asseuerant, eo quod ante aditam actualem cooperationem supponatur proxime praestans ad utrumlibet; etiam ex vi decreti apparantis concursum ad utrumlibet in actu primo; tantumque sustineat necessitatem de inesse, sive involventem sensum compositum aequalis cooperationis, vel praemotionis concursus; non vero necessitatem antecedentem per modū principii et in sensu diuisionis, quae est necessitas simpliciter.

Quod autem hoc fuerit antiquorum Scoti asseclarum, et auditorum assertum; constat ex Guillielmo de Rubione loco citato, ex 2. sentent. distinct. 34. quaest. 2. in respon. ad tertium arg. ubi inquit.

Ad authoritatem Sacrae Scripturae dico; quod ideo homo dicitur esse in manu consilii sui, quia licet supponat causam determinantem ipsum ad alteram partem determinatione de inesse; non tamen ipse huiusmodi determinationem necessario sequitur; imo posset non sequi eam de possibili, licet ipsam sequatur de facto.

Et ideo quando dicitur, quod si homo non posset ex se eligere quod vult sine aliqua causa ipsum determinante; non esset in manu consilii sui, sed causae eum determinātis.

Concedo, si homo non posset in oppositum eius, ad quod est determinatus. Sicut quia ignis sic est a prima causa determinatus, quodcunque aliud naturale agens ad agendum in passum dispositum sibi approximatum; et nunc ad istū ignem, nunc ad alium, quod nec potest nō agere habito passo, nec agere ad alium, quam ab illo, ad quem est determinatus; ideo nec ipse, nec aliquod aliud agēs naturale est in manu consilii sui, sed potius causae primae ipsum determinantis: non sic autē est de homine, nec de aliquo alio agente libero.

Similia habet Bassolius a nobis supra transcriptus in hoc arti. sub numer. marg. 48. ubi ad illam obiectionem; Quod aequali necessitate peccaret peccator sicut ignis calefacit. Respondet; Bassolius Quod verum est quantum ad hoc, quod sicut stante divina voluntate, quod ignis calefaciat praesente combustibili, impossibile est, quod ignis non calefaciat; ita necessitate consequentiae impossibile est quod iste nō peccet. Non tamen naturaliter peccat, nec a principio naturali sicut ignis, sed a principio libero, quod quidem determinatum est ad peccandum, non naturaliter, sed libere.

Ex quibus Bassolii verbis. Quod quidem determinatum est ad peccandum, non naturaliter, sed libere. Manifeste constat, in quo Catholicum assertum a lapsu haereticorū Novatorū dissideat.

Qui negant, liberum arbitrium a Deo expediri in actu primo ad utrumlibet, sed ab aeterno Dei statuto ad alteram partem contradictionis adigi, seu affigi, ut non suppetat illi potestas ad oppositum, neque in sensu diuisionis, et separationis a concursu exercito: unde et virtutem auxilii sufficientis improbant, ut ostendimus supra in hoc ar. sub n. 67. in fine.

Quare et negant celebrem illam Theologorum distinctionem necessitatis consequentiae, et consequentis; de quo ad doctrinam Scoti, et Bonauenturae a nobis elucidatam infra in sequenti distinct. de praescientia contingentium conditionatorum. art. 4. de necessitate, et causalitate conditionalis praescientiae. n. mar. 6. et 7.

Ut autem pateat penitius in quo Catholicum assertum a Novatorum haeresi dissideat; Caluini lapsum transcribo ex Martino Becano. tomo 1. opusculorum. Opusculo 3. de authore peccati. cap. 8. nu. marg. 1. ita igitur habet Caluinus lib 1. institutionum. cap. 18. §. 1. Tergiuersando itaque effugium quaerunt, Dei tantum permissu, non etiam voluntate, hoc fieri. Quod autem nihil efficiat homines nisi arcano Dei nutu, nec quicquam deliberando agitent, nisi quod iam apud se decreuerit. Et idem Caluinus, lib. 3. institutionum cap. 23. §. 9. subdit impie blasphemãs, et blaterans. Excusabiles peccando haberi volunt reprobi, quia euadere nequeunt peccandi necessitatem, praesertim cum ex Dei ordinatione sibi iniiciatur huiusmodi necessitas. Nos vero negamus, rite inde excusari; quandoquidem Dei ordinationi, (qua se exitio destinatos conqueruntur) sua constat aequitas, nobis quidem incognita, sed illa certissima.

Vide qualiter Caluinus aperte inficietur potestatem (in sensu diuisionis, vel separationis a concursu exercito) nisi ad eam partem contradictionis, quae ab arcano nutu Dei praestituta est; quare et tollit auxiliũ sufficiens ad oppositum. Pende, quod explodat permissionem circa malitiam, et causalitatem approbationis circa bonitatem entitatiuum substrati, effutiens, tergiuersari et insania parare effugia authores Catholicos, dum permissione Dei referunt ad formale peccati; et voluntatem et causalitatem divinam comparant ad substratum peccati, ut liquet ex illis verbis: Tergiuersando itaque effugium quaerũt, Dei tantũ permissu, non etiam voluntate, hoc fieri.

Deinde, quod deliberatio e re nõ sit ad liberam potestatem ad agendũ, etiã in sensu diuisionis et ante cooperationem exercitam, sed quod voluntas creata in actu primo sit contracta ad unum ab aeterno decreto Dei, patet ex illis verbis: Nec quicquam deliberando agitent, nisi quod iã apud se decreuerit. Unde non distinguit inter necessitatẽ consequentis et consequentiae, qua haereticorum molitiones prosternuntur: sed ineuitabilem peccandi necessitatẽ asseuerat, ut liquet ex illo impio pronũtiato; Euadere nequeunt peccandi necessitatem praesertim cum ex Dei ordinatione sibi iniiciatur huiusmodi necessitas. Quo supposito, evidenter infertur, quod ita sit actio Dei proditio Iudae sicut conversio Pauli; ob absolutam necessitatem ab extrinseco principio iniectam, absque potestate ad oppositum; unde accedit, deliberationes nostras quasi cassas et superuacaneas porro habeat et irrideat Caluinus.

Ultimo tandem contra Caluinum id Scoti proloquium obiicio quod sub numero. 100. huius articuli transcripsi. Quod non est contra naturam eius (id est voluntatis creatae) determinari a causa superiori; quia est hoc stat, quod sit causa in suo ordine. Quod tam longe a vero distet, quod determinatio, vel praemotio decreti concurrentis tollat libertatem exercitam actus secundi coperationis voluntatis creatae; quod potius a decreto concurrente tanquam a principio trahatur libertas appetitionis exercitae, vel quod voluntas explicet se et exerceat ad operationem suae naturae congruentem in suo ordine causandi, nimirum agentis liberi; sicut et a voluntate Dei (quae est ipsamet facultas exequutiua eius ad extra) tanquam a principio effluit facultas impulsiua, seu potentia volitiua cum indifferentia ad utrumlibet. Unde sicut non obstat libertati voluntatis in actu signato, vel facultatis impulsiuae, quod erumpat ex principio extrinseco voluntatis divinae tanquam ex fonte totius indifferentiae participatae, et participabilis; ita nec contradicit libertati impulsus exerciti, quod efficiatur a voluntate divina tanquam a principaliter movente, et determinante, non solum ad substãtiam actus, sed ad modum indifferentiae eius.

Responsio ad fundamenta Aureoli improbantis immediatum Dei concursum ad materiale peccati; et vindicatio alia Aureoli a rigida censione Neotericorum; adiuncta etiam nobilium Theologorum corona, qui subscribunt Aureolo.

106 Argumenta Aureoli contra praescientiam futurorum in determinatione divinae voluntatis diluimus supra a numer. 64. usque ad 74. restat modo, vel contracto calamo infringere oppositiones contra immediatum Dei concursum ad materiale peccati.

Et in primis ad pronuntiatum Aureoli sub num. 24. autumantis; quod Deus non agit immediate in actum voluntatis deformem per peccatum, nec oportet quod agat immediate in omnem creaturam. Ubi stabilire molitur Aureolus, non repugnare effectionem entis creati absque immediato effluxu a facultate divina exequente. Praeter rationes Scoti, quibus sub numer. 35. egimus, implicationem involvere productionem alicuius entis creati, quae immediate a Deo non pendeat; satis firma est illa, quae petitur ab indeterminatione causae creatae ad productionem huius individui prae alio. Quã operandi potentialitatem ita egere contractione primae causae autumauimus, ut si Deus non praedeterminaret causam creatam, haec operari non valeret; quam rationem cum Scoti asseclis contra Aureolum format Greg. Ariminensis a nobis transcriptus sub num. 77.

107 Ad aliam rationem Aureoli, sub numer. 25. ubi contendit, quod si Deus esset causa substrati malitiae moralis, etiam et ipsius deformitatis necessarium principium haberetur, ob inimpedibilem sequelam, et comitantiam priuationis rectitudinis debitae, cum substrato positiuo; haec oppositio expugnata est a num. marg. 68. et deinceps.

Caeterum, quia a nota censurae liberare contendimus Aureolum, quatenus asseuerauit; substrata actuum prauorum a Deo immediate non prodire. Aduertendum est, Gabrielem Vazquez 1. part. disp. 99. cap. 4. nume. margin 19. candide fateri, nullum se legisse ex Patribus, praeter Anselmum qui immediatum Dei concursum ad materiale peccati assereret; cui subscribit Didacus Ruiz, Tomo de Voluntate Dei, disp. 31. sect. 4. cui talem titulum praefixit; Non solum de malitia, sed etiam de materiali operatione loquuntur Patres dicentes, nõ fieri a Deo. Ubi plura versat Patrũ, praecipue Augustini, et illius Sectatorum Fulgentii, et Prosperi, testimonia, quae asserere videntur, Deum nec ad malitiae substrata concurrere.

108 Quia tamen Didacus Aluarez lib 3. de Auxiliis. disp. 24. numer. marg. 16 et 17. suadere conatur, esse de mente Augustini, non solum immediatum concursum, sed etiam praemotionem physicam ad substratum peccati; ne his Augustini authoritatibus extorte pro physica praedeterminatione citatis allucinetur aliquis, sicut et deceptus videtur noster Franciscus Coriolanus loco citato ad sententiam de physica praedeterminatione firmãdã; e re erit huiusmodi pronuntiata, quae Aluarez plane esse de mente Augustini iudicauit, vel breuiter expendere.

Primum testimonium est, ex tom. 1. lib. 2. de libero arbitrio. cap. 20. ubi cum opposuisset sibi Augustinus: Sed tu fortasse quaesiturus es, quoniam movetur voluntas, cum se auertit ab incommutabili bono ad mutabile bonum, unde ei iste motus exsistat? Qui profecto malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec recte viui potest, in bonis numeranda sit. Si enim motus iste, id est auersio voluntatis a domino Deo, sine dubitatione peccatum est, nũ possumus authorem peccati Deum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo.

Quam obiectionem ita diluit. Omne autem bonum ex Deo; nulla ergo natura est, quae non sit ex Deo. Motus ergo ille auersionis, quod fatemur esse peccatum, quoniam defectiuus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est: vide quo pertineat, et ad Deum pertinere ne dubites.

Ex qua Augustini authoritate sic argumentatur Aluarez. In praedicto testimonio, motus, ut defectiuus, et ut importat nihil, scilicet priuationem rectitudinis debitae distinguitur a substrato peccati, quod in ratione entis pronunciatur bonum, et ut sic a Deo esse. Sed ly esse a Deo, non solum exprimit immediatam causalitatem Dei circa substratum peccati, sed etiam nostrae voluntatis indeterminationem ad materiale peccati contrahi a Deo; praedictum igitur Augustini pronuntiatum, non tantum stabilit immediatum concursum Dei ad substantiam actus praui, sed etiã voluntatem nostram determinari a Deo ad materiale peccati.

109 Verum; ne contendas, Deum circa substratum peccati solum se gerere permissiue, de mente Augustini; non vero praedeterminatiue. Praedicta euasio praecluditur altero Augustini testimonio, ex Tom. 7. lib. 5. contra Iulianum Pelagianum. cap. 3. ubi August. Iulianum ita perstringit.

Quid est autem quod dicis; (cum desideriis suis traditi dicuntur, relicti per divinam patientiam intelligendi sunt, non per potentiam in peccata compulsi) quasi non simul posuerit haec duo idem Apostolus, et patientiam, et potentiam ubi ait: (sic autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae; quae perfecta sunt in perditionem.)

Quid horum tamen dicis esse, quod scriptum est; (Et Propheta si errauerit et loquutus fuerit, ego Dominus seduxi Prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel;) patientia est, an potentia? Quodlibet eligas, vel utrumque fatearis, vides tamen falsa prophetantis, peccatum esse, poenamque peccati. An et hic dicturus es quod ait: (Ego Dominus seduxi prophetam illũ,) intelligendum esse deserui, ut pro eius meritis seductus erraret? Age ut vis, tamen eo modo punitus est pro peccato, ut falsum prophetando peccaret.

Ubi Augustinus, cum Iulianum adoritur, sic distinguere videtur inter permissionem; et promotionem ad malum pro materiali, et substrato; ut permissio, per quam Deus mere negatiue se habet circa formale peccati referatur ad patientiam Dei; praemotio vero vel contractio physica nostrae voluntatis ad substratum peccati, adscribatur potentiae Dei, eoquod forti et suaui energia moveat positiue ad materialia actuum prauorũ in poenam lapsuũ praecedentium.

110 At praedicta Augustini pronuntiata non urgent; primum enim testimonium ab Aluarez citatum ex mendoso praelo erupit; quia in accurata operum Augustini castigatione a Louaniensibus Doctoribus edita, non legitur; Motus ille auersionis, vide quo pertineat, et ad Deum pertinere nõ dubites. (sed) Et ad Deum non pertinere, ne dubites. Ita ut corrupte, et mendose sublata sit particula negatiua (non.)

Quare Gabriel Vazquez 1. 2. disput. 129. cap. 2. sub nume. 6. eodem Augustini testimonio confirmat, Deum immediate non concurrere ad materiale peccati; imo et Augustinum eam tutatum fuisse sententiam, molitur Vazquius, quoties asseuerat Augustinus, Deum concurrere ad omnem naturam entium. Ubi nomine naturae, non intelligit operationem rei (ad quã in actibus prauis Deum nõ operari, de mente Augustini esse, iudicauit Vazquez) sed substantiam entis creati; adi Gabr. Vazquez loco citato, et praecipue. 1. part. disput. 99. capit. 4. num. 19.

Nec magis premit alterum testimonium Augustini distinguentis inter patientiam, et potentiam, Dei, in causalitate peccati; quia ut optime obseruarunt Louanienses Doctores in suis annotationibus in praedictum locum, sub numero. 23. non reprehendit Augustinus Iulianum Pelagianum, eo quod Pelagianus inficiatus fuerit, traditionem peccatoris in reprobum sensum esse causalitatem physicam circa substratum peccati; sed mere negativam permissionem asseruerit; ab his enim scholasticae dissertationis apicibus abstinuit Augustinus.

Ideo autem Sanct. Doctor taxat Iulianum; eo quod traditio peccatoris in reprobum sensum adscribatur patientiae Dei; cum patientia Dei non intendat punitionem peccatoris, sed propalet potius eximium divinae charitatis beneficium expectantantis peccatorem, donec resipiscat et redeat ad cor; quamobrem traditio in reprobum sensum adscribenda est potentiae divinae; non patientiae.

At vero traditio ista (inquiunt Louanienses citati,) grauis est vindicta, de magna eius ira descendens, qua fit ut mirabili obduratione mentis alia super alia quotidie quae grauiora peccata committantur. Caeterum, quod hic additur de potentia Dei, qua videantur quidam in peccata compulsi, non ita est accipiendum quasi author sit cuiquam peccandi Deus, aut insitum etiam aliquem peccare cogat; sed quod magnis calamitatibus et suppliciis, in quibus potentiam ac virtutem suam mirifice declarat, superbos quosdam homines, qualis olim Pharao fuit, grauiter interdum affligat; quibus illi adeo non corrigantur, ut ex occasione magis etiam magisque adversus Deum obdurentur. De qua nimirum potentia loquitur, et Apostolus illud Exodi de eodem hoc Pharaone proferens testimonium: (Quia in hoc ipsum excitaui te, ut ostendam in te virtutem meam, et anuntietur nomen meum in uniuersa terra.)

Si ergo de mente Patrum non est immediatus concursus Dei ad materiale peccati, imo et Augustinus oppositum expressisse videtur. Tomo 5. lib. 5. de Ciuitat. Dei. cap. 8. ubi habet. A quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium voluntates.

Ubi distinxisse videtur potestatem voluntatis, seu voluntatem ut potentiam in actu primo, ab actu secundo, et exercito voluntatis, quando asserit; quod licet a Deo sint facultates impulsiuae, et volitiuae, non tamen volitiones, et impulsus exerciti. Et cap. 9. sequenti. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator est, non voluntatum; malae quippe voluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Consequens ergo est, ut a temeritatis nota excusari possit Aureolus, si sit vestigia Augustini imitatus.

Unum vero restat obseruare; non adeo perspicuum esse, Augustinum docuisse id, quod voluit Aureolus; Deum non concurrere immediate ad pravam operationem, (ut opinatur Vazquez, Hurtadus, et Ruiz, locis citatis) quin oppositum merito defendatur a Leonardo Coqueo in suis Commentariis in libros de Ciuitate Dei; sic enim habet, in Commentar. capit. 9. libro 5. sub numero. 9. in illa verba. Omnium potestatum dator, non voluntatum. ubi inquit.

De actionibus et motibus ipsius voluntatis loquitur, non de facultate ipsa; sic enim scribit libr. 12. confess. cap. 11. hoc solum a te non est, quod non est; motusque voluntatis a te, qui est, ad id, quod minus est, quia talis motus delictum, atque peccatum est. Et lib. de spiritu, et lit. capi. 31. Legimus (inquit) non est potestas nisi a Deo, non autem legimus, non est voluntas nisi a Deo, et recte non scriptum est; quia verum non est. Aliqua igitur voluntas non est a Deo.

Quo vero sensu? An quia ad illam non concurrit? Verum cum reale esse habeat, necessario a Dei concursu pendet. Fortasse quia Deus illam voluntatem non compulit, nec praecepit, nec ad illa moraliter movit, etc.

Adde etiam pro Aureolo a nota vindicando circa negationem immediati cōcursus ad materiale peccati; quod Nicolaus Bonetus, optimae notae Theologus in libr. 7. Naturalis Theologiae cap. 3. ubi disquirit, an causa prima sit productiua effectus deformis et moraliter vitiosi? Respondet ita. *Illi qui ponunt necessitatem concursus primae causae cum secundis, difficiliter possent euadere, quin sit causa cuiuscunque effectus moralis, cū sit causa substrati, et entitatis positiuae ipsius actus defectuosi, ad quem sequitur necessario deformitas actus moralis. Aliter ergo dicendum est. Cui pronuntiato aliud praemiserat in eodem capit. 3. inquiens. Sed cum dicis ultra, ergo est causa effectiva omnium: Respondeo, non oportet quod sit causa immediata, sed sufficit quod sit causa mediata, dando entitatem illis causis secundis.

Accedit etiam ex nostris Theologis Pelbartus insignis literaturae vir. in Rosario Theologico. tom. 2. sub verbo Malum. §. 7. ubi superatus argumentatione Aureoli subnexit. Ideo potest dici, quod de substrato actu odii Dei, cum sit per se, et secundum se malum: odi[ss]e Deum, non habet locum praedicta positio (nimirum quae dicitur, Deum immediate agere quemlibet actum nostrum,) sed bene in aliis, quae non sunt secundum se mala.

Suffragatur etiam Petrus Aquilanus, in 2. sent. dist. 37. ubi cum sibi obiecisset fundamentum Aureoli; remittens se ad ea, quae probabiliter praemiserat, quod voluntas sit sola causa proxima actionis liberae deformis, in eodem, 2. sent. dist. 34. q. 1. Respondet in dist. 37 in haec verba. Forte opinio quae ta in secundo articulo distinctionis 34. est verior.

Nec dissentit ex recentibus Theologis Cardinal. Constantius Sarnanus, in summa Theologica libr. 2. ubi docet. Quod Deus non est causa proxima, et immediata, sed solum remota et mediata actus praui.

Hanc igitur nobilem Theologorum coronam Aureolo adiunximus, qui omnes ex Franciscano Ordine sunt, ut placitum Aureoli, aut suffulciremus, aut a nota liberaremus.

112 Ad alteram rationem Aureoli sub num. 27. concedimus, Deum praedecernere, et praemovere voluntatem creatam ad materiale peccati, ita ut causalitas Dei prioritate naturae antecedat influxum voluntatis nostrae; quod autem data tali prioritate non sequatur, quod Deus censeri debeat author peccati, satis superque in superioribus patefecimus. Sicut et quod voluntas Dei ad influendum in substratum peccati, suppeditare nequeat medium ex parte obiecti praescientiae infallibilis futurorum, si talis voluntas absoluta et praedefinitiva non sit; vel involvat conditionem ex parte obiecti, ita ut voluntas divina a conditionata transeat in absolutam, ob scientiam visionis cooperationis nostrae voluntatis.

Examen placiti Ambrosii Machini circa concursum Dei ad materiale peccati.

113 EX Quo sequitur sibi no constare Ambrosium Machinum. 1. parte. disp. 32. secti. 3. concluf. 3. ubi autumat, Deum cognoscere infallibiliter omnia futura contingentia actuum prauorum in decreto efficaci, quo causat physicam entitatem peccati: Eo quod efficax decretum Dei de praestando concursu ad materiale peccati sit prius natura ipsa futuritione peccati.

Praedictum enim Machini pronuntiatum non cohaeret cum altero eiusdem authoris in eadem section. versic. secunda sententia est. ubi inquit. Haec opinio falsissima est, si loquatur de decreto praedeterminante omnem liberam determinationem voluntatis; quia in aliquibus peccatis est intrinseca malitia, ut non possit illud materiale sine peccato amplecti.

Ex quo patescit, hunc authorem inconsequenter loquutum; quia decretum Dei circa materialia actuum prauorum nulla ratione ab omnibus asseritur praedeterminatiuum, nisi quia volitione efficaci absoluta antenertat futuritionem actus praui; si enim praeuznostra cooperationis futuritio praemittit pro aliquo signo naturae efficacem Dei voluntatem; igitur prius natura efficaciter Deus praedecernit obliquam operationem nostram antequam ipsa concipiatur ut futura. Ac proinde, ante absolutam praescientiam nostri consensus in obiectum turpe; no apprehenditur divina voluntas tantum ut apparans, offerens ve concursum ad utrumlibet, aut decernens ex conditione substratum peccati; sed utcontracta efficaciter et absolute ad alteram partem contradictionis.

Quia ideo supponitur divina voluntas cum illa quasi potentialitate, et communitate concursus; quia contractio ista, apud adversarios, petitur a prava nostra determinatione, ut a ratione determinatiua talis indifferentiae; ergo, licet nostra determinatio, ut infallibiliter futura, non sit prior natura contractione absoluta divinae voluntatis ad talem speciem causalitatis obliquae; posterior tamen natura esse non debet divina voluntate, ut efficaciter, et absolute terminata ad actum prauũ; quia alias nequiret se habere ut Quo, et ut ratio talis contractionis, ut euidens est.

Idem enim est in praesenti, voluntatem Dei esse efficacem, et esse absolutam; cum voluntas Dei non intendat efficaciter materiale peccati, nisi purificata conditione de consensu voluntatis creatae; et data praescientia cooperationis liberi arbitrii, voluntas divina a conditionata transit in absolutam, et efficacem.

NOTA

Non igitur voluntas efficax et absoluta concurrendi ad materiale peccati potest esse prima ratio praesciendi tale futurum; cum potius e contra voluntas Dei, ut efficax, et absoluta, praemittat talis lapsus praescientiam; obquam a conditionata trãsit ad absolutam.

Ergo e contra; si divina volitio efficax antecedit prioritate a Quo, sive natura, futuritionem absolutã, et efficacem nostrae determinationis; prius decernit Deus efficaciter actũ prauũ, quam ille futurus sit; acproinde praestituit, praedecreuit, et prędeterminat operationẽ nostram; et ab illa nō determinatur et contrahitur.

Praeterea; quod decretum illud efficax concurrẽdi, aut involvit conditionem cooperationis liberi arbitrii; ac proinde fieret, ut absque scientia absoluta talis cooperationis nequiret determinatio Dei suppeditare medium ex parte obiecti ad infallibilem scientiam; cum non purificata conditione, nil ponat in esse cõditionata cõplexio. Aut efficax decretum non imbibit conditionẽ; quod necessario pronũtiãdum est, ut tale propositũ absolutẽ, et simpliciter ratio praesciẽtiae renũtiari valeat ut potequod non expectãt purificatiõnem alicuius conditionis; et inferretur perspicue, tale decretũ esse praedeterminatiuum.

114. Quare Soarius et alii authores, qui cũ sola praesciẽtia cõditionata futuri consensus, sustinẽt praedefinitionẽ actuũ bonorũ; aestimãt, cū sola praescitiā cõditionata sustinẽdã nõ esse praedefinitionẽ (etiã per modũ interni propositi in Deo) quae determinet materialia pravarũ actionũ; sed ad volututẽ efficacẽ et absolutã necessario praeexigi scientiã visionis cooperationis liberi arbitrii contrahẽtis quasi cõmunitatẽ et indifferentiaem divinae voluntatis ex se apparatae ad utrumlibet; de quo vide Soarium opus. 1. de divina motione. lib. 2. cap. 3. n. marg. 17.

Igitur nõ adit Deus absolutũ propositũ de futuritione actus praui, quod pro natura praesuppositione antecedat futuritionẽ pravae actionis; cū absoluta futuritio actionis peccaminosae, et scientia visionis existẽtiae substrati peccati, pro tali differentiā tẽporis se gerat ut Quo, vel quasi forma cõtrahẽs differentiã divinae voluntatis ad concurrendum ad materiale peccati.

Quamobrẽ, illi authores, qui improbãt determinationẽ Dei ad materiale peccati, cõsequẽter docẽt; Deum non praescire huiusmodi obiecta in decreto sed in veritate ipsorũ obiectorũ. Itaut Vazquium astruãt a doctrinae cõsequẽtia deficiẽtẽ, quatenus explosã praedeterminatione asseueret, decretũ esse causam, quãuis remotã, sufficiẽntẽ ad praesciẽtiã futurorũ, Sed Machini pressam oppugnationẽ circa cõtractionem potẽtiae Dei a libero arbitrio creato, pro concursu ad materiale peccati, pete a n. 75. huius art.

Qualiter vero Machinus etiã deficiat a doctrinae cõsequẽtia; iterũ ostẽdimus infra agẽtes de praesciẽtia actuũ prauorũ cõdicionatorũ. in dist. 3. huius controu. quae est de scientia cõtingentiũ cõditionatorum ar. 2. n. mar. 45.

115. Si antẽ respondeas pro Machino ex 1. part. q. 22. art. 4. disput. 45. sect. 5. §. Ad hanc difficultatem respondeo. Quod licet cooperatio prava liberi arbitrii sit posterior in genere causae efficiẽtisquã absoluta et efficax volitio Dei est tamẽ prior in ratione termini cooperatio liberi arbitrii quã efficax et absoluta Dei volitio, quatenus a praescientia cooperationis liberi arbitrii, ut effluentis a voluntate deficiente, quasi contrahatur voluntas Dei ut sit efficax et absoluta. Simili ratione, quae licet cognitio practica seu artefactiui sui obiecti, sit prior obiecto in genere causae efficientis; est tamen posterior termino in genere causae formalis, eo quod specificetur a termino.

Sed haec doctrina expugnatur eisde ictibus quibus Soarium impetiuimus, in hoc ar. sub n. 62. Quia voluntas illa, quae contrahitur a scientia cooperationis liberi arbitrii, vel est voluntas composita ad cõcursum in actu primo tantum; ac proinde fieret, ut concipi posset determinata cooperatio liberi arbitrii absque exercito concursu causae primae. Aut est volũtas cõposita concursu exercito; ac proinde implicat contradictionem, quod cõcipiatur indeterminata ad utrũlibet, vel expectãs contractione ab operatione liberi arbitrii tãquam a termino, vel sciẽtia vel voluntatis Dei.

Deinde, quia si voluntas divina contrahitur a scientia cooperationis liberi arbitrii; sciscitor a qua sciẽtia, an absoluta, an cõditionata? Nõ cõditionata; quia apud eũde authore, in disp. 34. sectio. 2. § secundus modus astruedi decretum conditionatum solũ ex parte obiecti et non ex parte actus. Futura cõditionata cognoscuntur a Deo in proposito libero absoluto ex parte actus, quod est ratio veritatis determinatae huiusmodi futurorũ; ac proinde retorquerẽtur contra Machinum illius oppositiones, quod Deus nõ spectata sciẽtia nostrae cooperationis, praedefiniret materialia actuum prauorum per decretum efficax ex parte actus, licet cõditionatum ex parte obiecti.

Vel contrahitur volũtas Dei a scietia visionis cooperationis liberi arbitrii; et inferretur id absurdi, quod premit Soarium, quod scilicet operatio liberi arbitrii concipi queat in esse absolutae futuritionis, cũ dependentia a sola Dei volũtate composita ad utrumlibet in actu primo, et sub ea causalitatis comparatione aptitudinali et signata, qua refertur ad alias operationes liberi arbitrii, quae nunquam existent.

Tãde adiũgo cõtra similes fugas insuperabile esse occupatione et praeclusionẽ eam, quã ex Aureolo petiuimus; quod sequeretur, quod influxus liberi arbitrii (qui pro ut a Deo, est actio Dei apud adversarios,) aut procederet a Deo ut determinato ad alterã partẽ cõtradictionis, ac proinde non determinaret Deum nec in ratione termini, ut vult Machinus; siquidem quaelibet habitudo absolutae futuritionis et existẽtiae in termino imbibit essentialem cõparationem dependẽtiae ad Deum non indeterminatum. Vel si sub aliquo signo naturae cooperatio liberi arbitri cõparari queat ad Deum ut indeterminatũ principium ad utrumlibet; fieret ut actio prodiret ab agẽte ut indeterminato in sensu compositionis ad actionem.

116 Deinde; subiicit praedictus author alia pronuntiata circa praescientiam actuum prauorum, quae licet vera sint, non tamen ita necessaria apparent ad rem expediendam. Docet enim in conclus. 1. quod decretum permittendi peccatum, prout importat meram negationem specialis auxilii, suppeditat sufficiens medium ex parte obiecti ad infallibilem praescientiã prauorum actuum; qui ob tentationis grauitatem absque speciali auxilio vitari non valent. Quod assertum innititur communi theologorum consensioni asseueranti, hominem in statu naturae lapsae molestissima daemonis tentatione exagitatum, lapsurum, nisi speciali Dei adiutorio praeveniatur. Igitur, quamuis permissio non imbibat causalitatem positiuã, quae praemoveat ad substratum talis pravae actionis: ob solum decretum permissiuum, quod referat meram negationem collationis huiusmodi auxilii specialis, infallibilizabitur futuritio talis obliquae operationis; ac proinde intercedet ea determinatio obiectiva, quae exposcitur ad infallibilem praescientiam, quamuis decretũ permissiuum mere negatiue se gerat circa obiectum.

117 Addit praeterea Machinus in 2. assert. quod decretum permissiuum non praebet medium ex parte obiecti ad praescientiam peccatorum, quae absque speciali auxilio vitari possunt. Quod etiam depromit ex cõmuni Theologorũ axiomate astruẽte; quod ad diuisiue vitanda ea peccata, ubi non urget grauis oppugnatio diaboli, nõ est necessaria gratia specialis; igitur decretum permissiuum involvens negationem gratiae auxiliantis, non infallibilizat lapsum, seclusa causalitate positiua per modum praemotionis, quam respuit Machinus.

Quamobrem iure praemisimus, e re non esse Machini studium, dum molitur Deum in decreto permissiuo cum negatione specialis auxilii, praescire posse peccata, in quibus premit molestior suggestio diaboli; non autem ea, quae perpetrantur absque graui daemonis incursione. Cum in praesenti inuestigemus uniuersale medium ex parte obiecti praescientiae omnium futurorum; et Machinus tantum particulare medium assignet in permissione peccati cum graui daemonis inuasione, non vero cum leui.