Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)

Name: Celebriores Controversiae in Primum Sententiarum Ioannis Scoti — Tomus Alter (de Scientia Dei et Ideis)
Author: Alonso Briceño

Alonso Briceño (1587–1669)

Partis primae celebriorum Controuersiarum in Primum Sententiarum Ioannis Scoti, Tomus Alter

First published 1639

Controversia XI, Distinctio II: De scientia Dei respectu futurorum contingentium absoluta. Latin transcription with English translation, nine sections at block parity.

This work is being completed — add a section.

Articulus I: An futura contingentia praesciri queant a Deo in reali illorum praesentia ad aeternitatem?

DISTINCTIO SECVNDA DE SCIENTIA DEI, RESPECTV futurorum contingentium absolutorum.

DV M Scientiam Dei ad futura comparamus quasi rationem terminationis talis scientiae in obiecta contingentia difquirentes; non controuertitur de ratione praesciendi ex parte formae, quae est ipsamet increata Dei substantia. Haec enim esto quòd libera fit in Deo quantùm ad extensionem, et terminationem eius ad tale obiectum, ac proinde, et quae Deo non inesse valuit, sicut et contingens futurum potuit non esse; (simili ratione, qua propositum, et absolutum decretum Dei, quantùm ad causalitatem, et terminationem ad obiectum, liberum renuntiauimus, in controuersia feptima de Immutabilitate Dei, articul. secundo de Immutabilitate per habitudinem ad actus liberos.) Attamen talis scientia, sicut et volitio, si fpectentur in ratione prędicati vitalis in Deo, sunt ipsamet Deitatis substantia.

Non igitur petimus vitalem formam fciendi futura, in quo confiftat? Cùm id praemittamus in superioribus pro nostra exiguitate verfatum. Sed rationem ex parte obiecti expendimus, fcifcitantes; an futuro in esse obiectiuo aliqua suppetat contractio, aut determinatio, quae possit esse terminus determinatae extenfionis, seu ordinationis scientiae diuinę ad tale futurum?

PRAELVDIVM dissertationis.

Antequam controuersias aggrediamur, circa titulum huius distinctionis praelibandum est; duplicem in futuris cōtingentiam reperiri. Aut ab extrinseco, quae etiam secundum quid appellatur; aut contingētiam simpliciter, et ab intrinseco. Sicut enim ille effectus asseritur contingēter futurus, qui ita effluet à suo principio, vt ab illo non elici queat; et contingētia ad non esse ex duplici fonte promanat, aut à virtute et intrinseca indifferētia causae, aut ab impedimēto extrinseco; ita et cōtingētia in futuris duplex esse potest, vel ab extrinseco, vel ab intrinseco.

Illa futurorū contingētia est secūdum quid, vel ab extrinseco; quando causae sūt naturales, et nō liberae, vt potequae determinatae ad vnū, seu quae intrinsecâ potestate non roferūt ad nō producēdū effectum cūctis requisitis adhibitis. Cōtingētia autē ab extrinseco accedit ex hoc nimirū, quòd posset nō poni ex aliquo extrinseco obstaculo totus ille dispositionū conuētus, qui ad operandum exigitur; cuiusmodi cōtingentia congruit effectibus causarū inferiorū naturalium, quae praepediri queunt ab alijs contrarijs agentibus.

Quod ita accipiēdum est vt tales causae in sua applicatione ab aliquo principio libero non pendeant; si enim causae liberae concursus exigatur, iã praedicti effectus cooperatione principij liberi expectātes redderētur simpliciter et ab intrinseco contingentes.

Caeterū, licet praedicti effectus non pedētes à causa libera importēt cōtingentiam per habitudinem ad istā vel alterā causā naturalē impedibilē ab extrinseco; non tamē patiūtur cōntingētiam respectu totius collectionis causarū, et dispositionū, quae ad agendum coeunt necessario. Posito enim, taliū causarum et dispositionum conuentu, effectus nō est contingē̄s, sed determinatus ad essendum, si adhibeatur cuncta causarū collectio; aut determinatus ad non essendum, si non suppetat omnium requisitorum concursus.

Altera species cōtingētiae illa est, quae simpliciter et principaliter talis astruitur, quae emanat ab intrinseca causae indifferētia; eòquòd adhibitis omnibus requisitis illi integrū sit agere, et non agere. De cuius causalitatis contingentia procedit controuersia praesens, disquirens; an in huiusmodi futuris reperiatur determinata cognoscibilitas, quae infallibilem Dei obtutum terminare queat? De primis enim contingētibus incontrouersum est, qua ratione à Deo cognoscātur, cū Deus calleat cunctam collectionem causarum, quae necessario conueniet ad operandum.

Verū, quia dissertatio ista scatet catentionum multitudine et caligine vt quot capita, tot occurrant pronunciata; vt clarius procedatur, prius quasi via remotionis opposita placita excutiemus; deinde Scoti sententiā pro tenuitate captus firmabimus.

ARTICVLVS I.

An futura contingentia praesciri queant à Deo in reali illorum praesentia ad aeternitatem?

SVMMARIVM.

Sententia Sancti Thomae de praesentia reali futurorum ad aeternitatem. Num. 1. Manifestos esse Sancti Thomae desertores; qui illum de sola praesentia obiectiua futurorum interpretantur. Num. 7. Opposita, qua et communis sententia, Scoti rationibus stabilita. Numer. 8. Refelluntur inutiles defensiones Recentiorum interpretantium Sanctum Thomam de praesentia reali futurorum à tempore suae productionis.

ubi reijcimus placita Albeldae, et Granadi. Num. 9.

Aliae probationes Scoti; excussis occursibus Neotericorum. Num. 11.

Vltima probatio ex Scoto; quòd Angelus in suo aeuo naturaliter praesciat futura contingentia; vbi etiam occurpantur fugae recentiorum. Num. 13.

Aduersariorum fundamenta eliduntur. Num. 15.

Pro diluenda tertia ratione in oppositum disquiritur, an scientia visionis sit intuitiua, non data praesentia reali creaturarum ab aeterno? Vbi defensio Scoti expenditur; quid sit de ratione notitiae intuentis? à Num. 19. vsque ad 26.

Opinio S. Th. de reali praesentia futuroru in aeternitate.

1 Sanctus Thomas, 1. par. quaestion. 14. artic. 13 asseruit, futura contingentia à Deo determinatè praesciri; quia aeternitati ab aeternitate realiter coexistant.

Sequuntur Capreolus Ferrara: Caietanus Banez Zumel Aluarez Granadus

Quam sententiam tutantur Capreolus, in 1. distinct. 38. quaest. 1. art. 2. et distinct. 38. quaestion. 1. art. 2. Ferrara, 1. contra gentes, capit. 66. Caietanus, 1. part. quaestion. 14. art. 13. Banez, et Zumel, q. 1. conclu. 3. Didac. Aluarez, lib. 2. de Auxilijs, disp. 8. Iacob. Granadus, 1. part. tractat. 4. de Scientia Dei. disp. 3. sect. 2.

Obseruatio Caietani pro referēdo placito S. Thomae.

Quam opinionem, vt referet Caietanus, obseruat; quòd rem esse praesentem realiter Deo in aeternitate, duplici ter stare potest.

1. acceptio praesentiae realis vt cōpossibilis mēsurę tēporarię

Primò; ita vt huiusmodi coexistentia rerum ad aeternitatem connotet mēsuram intrinsecam cuiuslibet durationis temporariae; ita vt coexistentia realis Antichristi, verbi gratia, ad aeternitatem possit cadere sub mensuram temporis praesentis. Vt verum sit pronuntiare, Antichristum nunc esse realiter praesentem aeternitati; referendo illud nunc non ad aeternitate praecisè, sed ad instans temporis praesentis; in quo sensu falsum est astruere, quòd entia creata aeternitati realiter coexistant ab aeterno.

Altera acceptio praesentis vt respōdentis mēsurę extrinsecae aeternitatis

Vel potest pronuntiatum istud taliter expendi; quòd in quolibet instanti aeternitatis ambientis cunctos temporis decursus, sint omnes res creatae secundùm realem existentiam suam, non tamen referendo illam ad quamlibet mensuram temporis; et in ista acceptione quodlibet futurum realiter aeternitati coexistere, asseuerat Caietanus.

Arg. 1 ex S. Augustino tollēte vocabulū praescientiae ob. realē existentiā futurorum in aeternitate

2 Quod placitum firmant authoritate Augustini, qui lib. 2. ad Simplicianum. Contēdit; non esse propriè in Deo praescientiam, sed tantùm metaphoricè ita vt Deus solùm translatitiè asseratur aliquid praescire, sicut et dicitur poenitere; sic enim habet.

S. August.

Quid enim est praescientia, nisi scientia futurorum? Quid autem futurum est Deo, qui omnia supergreditur tempora? Si enim in scientia res ipsas habes, non sunt ei futura, sed praesentes; ac per hoc non iam praescientia, sed tantùm scientia dici potest.

Vrgetur ratio, quia praesentia obiectiua nō soluit praesentiam, aliàs Prophetae non rerum futuraru praescii futurorum.

Ex quo sic produco rationem; aut Sanct. Augustinus procedit de praesentia reali creaturarum in aeternitate Dei; et ita habetur intentum. Aut loquitur de sola praesentia obiectiua, quà fortiuntur res in diuino obtutu; atque adeò falsò astrueret, talem obiectiuam rerum praesentiam praepedire quominus Deus praescius in tota sermonis proprietate astruatur; cùm Prophetae dicantur propriè habuisse praescientiam futurorum, esto quòd futura essent illis obiectiuè praesentia. Igitur, vt remoueatur à Deo praescientia futurorum iuxta phrasim, et sensum Augustini; necessariò autumanda est coexistentia realis creaturarum ab aeterno in aeternitate.

Argu. 2. ex Gregorio de ferēte praescientia Dei per habitudinē ad creata absentia.

3 Accedit authoritas Gregorij, qui lib. 20. Moral. cap. 23. eamdē praesentiam realē futurorū in aeternitate stabiliere videtur; dum autumat.

S. Gregoriu.

Quis ea quae nobis futura sunt Deo videt, quae tamen ipsi semper prestò sunt, praescius dicitur; quāuis nequaquā futurum prouideat, quod praesens videt.

Videtur nō posse intelligi pronūtiatū Gregorij de sola praesentia obiectiua.

Ex quibus verbis sequens instruitur probatio; quia ideo, ex Gregorio, Deo tantùm metaphoricè adscribitur futurorum praescientia; quia res creatae licet nobis sint futurae, non tamen Deo cui ab aeternitate coexistunt realiter; nec enim intelligi potest Gregorius de solâ praesentia obiectiua, quam hauriūt res à cognitione, cùm futura etiam sint nobis praesentia secundùm obiectiuam coexistentiam: procedit igitur de praesentia reali creaturarum in aeternitate Dei.Nec dissentit Hieronymus in illud Ieremiae. 1. Priusquam te formarem in vtero noui te. Vbi subdit. Non quod ante conceptionem, vt haeresis suspicatur, fuerit Ieremias; sed quòd praesciret eum futurum Dominus, cui nec dum facta, iam facta sunt. Similia habent Anselmus, opusculo de concordia liberi arbitrij, et praedestinationis, cap. 1. et alij Sancti Patres, quos longū esset recensere.

Deinde, pro opinione Diui Thomae arguit Scotus, in 1. distinction. 39. quaestione vnica, §. Aliter ponitur. sub num. marg. 8. AEternitas est immensa, et infinitatis; vt illimitationis et simplicitatis suae ambit omnes durationes temporis, et res, quae temporaneis decursibus coexistunt.

Consequentia patet à paritate rationis; sicut enim ex hoc quod Deus praeseferat infinitatem secundùm locum, aut immensitatem localem, quae vocari solet vbiquitas, complectitur cunctas positiones loci, non solùm reales, sed etiam imaginarias, quibus actu est praesens, vt multi opinantur; ita eo quòd illimitatus sit secundùm durationem, aut aeternus, ambire debet omnes durationes temporis, ita vt illis coexistat realiter ab aeterno; aliàs enim aeternitas non esset immensa, aut infinita in ratione durationis.

Confirmatur exemplo baculi in fluuio defixi; iuxta quem baculum, etsi totus fluuius successiuè decurrat, ita vt baculus sit successiuè praesens omnibus partibus fluuij; eo tamen baculus non asseritur immensus respectu fluuij, quò simulcaneam praesentiam respectu aquae fluentis nancisci non valeat.

Ergo, cùm duratio diuina sit quoddam stans, et permanens sicut baculus; et iuxta aeternitatem decurrat tempus; si non esset aeternitas simul coexistens cunctae vicissitudini temporariae, sed solùm successiuè, sicut baculus respondet aquae decurrenti, fieret, vt aeternitas non esset immensa respectu temporis, sicut nec baculus respectu fluuij.

Praeterea; nunc aeternitatis, vt est cum nunc temporis, non coaequatur illi; ergo nunc aeternitatis, vt est cum illo nunc temporis, exuperat illud sed non excederet nunc temporis, si nūc aeternitatis, prout est cum illo nunc tēporis, etiam non esset actualiter cum alio per coexistētiam realem ad alias futuras durationes; ergo illis realiter coexistit.

4 Secundò pro opposito placito arguit Scotus exemplo cētri in circulo. Quia si poneretur tempus fluens esse circumferentiam circuli; et nunc aeternitatis esse centrū; quantumcumq; res ipsae fluerent et distarēt inter se, sed nō respectu aeternitatis.

Sicut lineae et puncta circumferentię licet distent inter se, semper tamen cōiunctionem, et praesentiam respectu cētri retinent.

Tertio arguitur: quia scientia visionis est notitia intuitiua, vt comunis sustinet Theolorum sententia; et liquet ex analogia eius ad visionem corporalem, quae est intuitiua obiecti apprehensio. Atqui ad intuitionem non praestat sola obiectiua praesentia rei, quae attingitur; (aliàs enim notitia abstractiua esset intuitiua,) cum res fiat obiectiuè praesens vi abstractiuae apprehensionis.

Sed scientia visionis requirit esse inspectio intuitiua creaturarum, si creaturae nō essent realiter praesentes aeternitati, eoquod cognitio illa, quae ex modo tendendi ita fertur obiectum, vt absolutè querat, et abstrahat à praesentia reali pro aliqua differentia temporis, nequit esse intuitiua, sed abstractiua. Scientia verò visionis per totam illam durationem aeternitatis, quae anteiuit temporalem affectionem creaturae, abstraheret à reali praesentia eius; si creatura, tantum à productione sua affruatur realiter praesens aeternitati.

Quare Raphael Auersa, 1. part. quaestion. 14. de Scientia Dei, section. 18 conclusione 6. §. Quinto denique, docet Quòd aliqui Thomistae fateantur, praesentiam futurorum in aeternitate, non esse rationem, qua simpliciter cognoscantur; sed dicunt, hanc esse rationem qua refsentia Dei fit intuitiua, quia ac ratione scientiae intuitiua est praesentis obiecti. Hactenus Raphaël Auersa.

Ego autem cōtēdo, quòd in consequenter procedant in hac theoria, qui admissa praesentiae reali futurorum acoca aeternitate, ita vt respectu illius realis praesentia, (seclusa com- paratione ad praesentiam obiecti primarij, quod est Deitas, ) asseri debeat scientia visionis propria notitia intuitiua; adstruant deinde, talem praesentiam realem futurorum in aeternitate non suppeditare sufficiens medium ex parte obiecti ad infallibilem scientiam. Quia sicut ad praesentiam realem futurorum in aeternitate, vt esset obiectum notitiae propriè intuentis, vt condistinctae à notitia abstractiua, (ita vt inquantum comparatur ad solam illam creaturarum praesentiam, congruat scientiae diuinae quòd sit vera et propria intuitio;) non satis est praesentia obiectiua futurorum ab aeterno; sed necessariò exigeretur realis praesentia futurorum in aeternitate, non à tempore productionis sed à tota aeternitate; ita et talis praesentia realis congruens rei à tota aeternitate, et non à solo instanti extractionis rei ab eminentia causarum, satis superque determinationis obiectiuae, vel medij ex parte obiecti suppeditaret ad infallibilem scientiam. De quò vide quae agimus infra in hoc artic. sub numer. marg. 26.

Quare arguitur quartò; quia cum scientia Dei sit necessariae, et infallibilis veritatis, non spectat obiectum, nisi vt necessarium simpliciter, vel ex suppositione; sed futura contingentia non sustinent necessitatem simpliciter, vt perspicuum est; nec necessitatem ex hypothesi praeter coexistentiam realem ad aeternitatem; quia supposito quòd aeternitati coexistant realiter, nequeunt non coexistere; ergo.

Communem sententiam Scoti probationibus firmamus contra praescientiam futurorum in reali coexistentiâ ad aeternitatem.

6 Communis sententia praesentiam realem futurorum in aeternitate explodit merito, et eaxat. Sic Scotus, in 1. dist. 39. q. vnica, §. contra istud arguitur. sub num. marg. 9. et 10. cui adhaerent omnes eius asseclae. Sic etiam Bo-nauent. eadem dist. ar. 2. q. 3. Alensis, 1. p. q. 23. memb. 4. ar. 3. et memb. 3. art. 4. Aureolus, in 1. dist. 36. artic. 1. proposition. 3.

Et ex celebrioribus Thomistis Herueus in 1. dist. 38. Deza ibidem q. 1. ar. 2. Siluester in defēsorio doctrinae S. Th. AEgidius Romanus, in opusc. contra corruptores D. Th. qui omnes dum praedictae sententiae caligine premuntur, D. Thomam de sola obiectiua praesentia interpretantur.

Sed habēdi sunt manifesti Thomisticę disciplinae desertores; quod ita cuidenter ostendit Ferrariensis, 1. contra gentes, cap. 66.

Quia quãdo S. Th. reddit determinatam praesentiam vel coexistētiam futurorū ad aeternitatem, vt rationem tenētē se ex parte obiecti, ob quã Deus futura cōtingētia determinatè calleat; vel procedit de praesentia reali futurorū, et habetur intētum; aut loquitur solùm de praesentia obiectiua, quae relinquitur vi cognitionis Dei facientis obiectiuè praesens futurum illud, quòd apprehendit.

Atqui adeò ratio S. Th. futilis esset petens principiū; praemitteret enim quod illi ostēdēdū erat, quare nimirū futura possint esse obiectiuè praesentia? Quia idem est futurum esse obiectiuè praesēs ac futurum cognosci; ac proinde, idem est, apprehendi à Deo futura, quia sint obiectiuè praesentia, ac cognosci à Deo quia cognoscuntur à Deo.

7 Sed iam cōmunē sentētiā Scoti rationibus fulciamus; quarum prima sic habetur in textu praeallegato.

Arguitur primò reducendo cōtra eos quod ibi adducunt de immensitate. Quia posito, quòd locus possit crescere continuè in infinitum, ita quòd sicut tempus est in cōtinuo fluxu, ita Deus augeat locum in infinitū; immensitas tamen Dei non esset sibi ratio coexistendi alicui loco in aliquo nunc, nisi existenti.

Nō enim Deus per immensitatem sui coexistit alicui in loco, nisi quod est in illo loco; licet possit causare locū extra vniuersum, et tunc per immensitatem suam coexisteret illi.

Si igitur immēsi-tas nō est ratio coexistēdi loco nisi actu-ali, et nō potentiali, sedquia non est; pari ratione aeternitas non erit ratio coexistendi alicui, nisi existenti.

Quae Scoti probatio eò it; quòd si Deus crearet successiuè loca aut spatia realia, Deus non coexisteret illis vi suae immensitatis, aut infinitatis secundùm locum ab aeterno, sed in tempore, in quo loca illa seu spatia realia extraherentur à nihilo; ergo similiter aeternitas Dei non coexistit ab aeterno creatae durationi, nisi quando ipsa est in positionis statu extra eminentiã causarum.

Consequentia liquet à paritate rationis; quia non est magis simplex, aut illimitata aeternitas Dei relata ad durationes creatas; quàm infinitas Dei secundùm locum, aut immensitas connotans spatia realia. Igitur, sicut aeternitas vi simplicitatis, et infinitudinis suae circuit omnem durationem creatam ab aeterno sibi coexistentem; similiter immensitas ambit omnia loca successiuè producibilia per decursum temporis, ita vt realiter immensitati per positiuam et actualem coexistentiã ab aeterno respondeant.

Vel è contra; si à simplicitate et illimitatione attributi immensitatis non trahitur, quod coexistat Deus actualiter spatijs futuris ante illorum effectionem; igitur nec à simplicitate, et infinitudine durationis diuinae peti valebit, quòd coexistat realiter durationibus creatis ante illarum productionem.

Quia sicut immensitas est indiuisibilis in se, et diuisibilis ex parte spatij connotati; ita etiam aeternitas, licet sit omnino indiuisibilis in se, est tamẽ diuisibilis, imo et successiua extrinsecè ex parte temporis connotati; sicut etiam immensitas successiua esset ex parte connotati, si Deus per decursum temporis, et successiuè crearet spatia realia, et positiua.

Quod autem in sententia S. Thomae concedi non possit, quod Deus vi suae immensitatis sit actualiter in spatijs realibus ante illorum productionẽ; patet. Quia Deus est in loco per suam operationem, sed in locis futuris ante illorũ existẽtiam Deus nil operatur; igitur in illis non existit realiter.

Si enim aliquid operaretur circa futura, illa extraheret ab statu futuri-tionis, et contraheret ad statum realitatis, et positionis de praesenti, ita vt spatia illa, non futura, sed actualia essent contra hypothesim nostrae probationis; quae comparat immensitatem Dei ad spatia realia, vt futura ante existentiam exercitam illorum, non vt praesentia.

Deinde; quòd licet plures recentiores Thomistae asserant, Deum actu existere in spatijs imaginarijs; nullus tamẽ pronuntiauit, Deũ actu existere in spatijs futuris realibus.

Quam argumentationem ab immensitate petitam merito euidentem aestimat Raphael Auersa Clericorum Regularium Minorum Praepositus Generalis, in 1. p. q. 14. sect. 16. conclusion. 3 argum. 4.

Vbi licebit adiungere censionein praedicti authoris de praesentia reali entis in mensura extrinseca aeternitatis, non autem in mensura propria, et duratione intrinseca; quae communiter à rigidis oppositi placiti assertoribus fustinetur. Ita enim habet loco citato conclus. 2.

Tertiò, dici non potest, res omnes alio tempore esse aeternitati praesentes secundùm suam existentiam, non tamen secundùm suam propriam durationem, et mensuram; quasi videlicet hoc tempore praesenti daretur quidem existentia Antichristi praesens aeternitati, non tamen propria duratio eius. Quod quidem à Thomistis significari videtur quibusdem suis loquendi modis sed putandum non est, id ab eis intendi, etc.

Et paulò infra subdit. Esset etiam contra fidem dicere, existentiam rerum fuisse tam omni tempore, et nunc esse existentiam rerum futurarum, quamuis diceret quis, non semper dari propriam durationem rerum. Neque enim fides docet tantùm, rerum durationem, siue propriam mensuram, (vt Thomistae loquuntur) non semper esse; sed maximè id docet de existentia rerum.

In quo Raphael Auersa consentiensentem sibi habet Soarium à nobis transcriptum, in numer. 8. sequenti in fine numeri.

8 Nec minus premit aduersarios altera Scoti confirmatio; quae sic oppositam opinionem concurrit.

Illud, quod non est, nulli potest coexistere, quia coexistere dicit relatio- nem realem; sed relatio non est realis, » cuius fundamentum non est reale. Ergo creatura, cùm ab aeterno non habeat esse reale, non potest esse extremum relationis coexistentiae.

Et vrgeri potest ratio sic. Aut est idem apud aduersarios coexistere aeternitati ab aeternitate, et coexistere aeternitati ab instanti extractionis rei ab eminentia causae; aut est quid omnino diuersum. Si illa pronunciata eumdem sensum exprimant; fiet vt nil dissentientes altruant Thomistae à communi sententia. Ac proinde, et quòd futilem reddant rationem infallibilis determinationis scientiae futurorum petitam à coexistëtia reali futurorum ad aeternitatem, cùm haec determinatio non antecedat instans productionis rei; atque adeò sit necessitas ex hypothesi futuritionis entis pro aliqua differentia temporis, non verò realis coexistentiae ab aeterno.

Cùm autem de tali determinatione ex hypothesi entis futuri vrgeat disquisitio, à quo principio emanatur? Vel á decreto; vel à causa proximè praeparata; vel à determinata veritate huiusmodi futuritionis? Nullatenus conspicitur difficultas, dum sub fuco realis coexistentiae futuri ad aeternitatem, sola ea contractio, seu necessitas redditur, quae congruat rei à tempore suae emanationis à causa.

Vel illae propositiones; futura coexistunt aeternitati ab aeternitate; futura coexistunt aeternitati à tempore suae emanationis; oppositum sensum redolët. Ac proinde fieret, vt res ante sua productionem aeternitati coexistat realiter, et ideò verè existat; quod est inintelligibile pronunciatum.

Quare Soarius in opuscul. de scientia futurorum contingentium, lib. 1. cap. 7. numer. margin. 5. scitè obseruauit. Quòd opposita opinio adeò est difficilis suppositis principijs certis ex doctrina fidei; vt vix intelligatur quid dicere possit in re ipsa diuersum.

Refelluntur inutiles defensiones recentiorum interpretantium Sanctum Thomam de praesentia reali futurorum à tempore suae productionis.

9 SI Autem candidè fatearis cum Granado loco citato, section. 2. §. Ex dictis infertur sub num. marg. 16. quòd cùm futura asseruntur realiter praesentia aeternitati ab aeternitate; non intenditur quòd res ante suam productionem sit realiter praesens aeternitati; cùm rem existere in propria mensura durationis prioritate à quo, siue naturae, antecedat existentia in mensura aliena, quae est ipsamet aeternitas.

Sed quod eò pronuntietur res aeternitati ab aeternitate coexistere realiter, esto quòd illi non coexistat nisi à productione sua; quò in aeternitate non detur aliud, et aliud, nec prius aut posterius, quod successiuè decurrat; ac proinde idem sit, rem ab instanti suae productionis coexistere realiter aeternitati, ac coexistere toti aeternitati, cùm aeternitas sit infinitum nunc indiuisibile.

At, quis non videat, Neotericos virationum Scoti debellatos id commentum excogitasse, quo Sancti Thomae doctrina de infallibili futurorum praescientia in aeternitate omnino, et funditus prosternatur? Quia si apud Sanctum Thomam praesentia realis huiusmodi futurorum esset medium ex parte obiecti ad praesciendum infallibiliter futura; insuper et existentia realis huiusmodi futurorum, (iam praesentium) prioritate à quo, siue naturae antecedertit praesentiam realem illorum in aeternitate, siue in mensura extrinseca; fieret, vt Deus apprehendere nequiret futura ante illorum emanationem realem à suis principijs, cùm ante illam nõ existant realiter in aeternitate.

Quò fit, vt praesentia realis futurorum ante illorum productionem ab aeterno sustineri consequenter debeat, si illa sit medium ex parte obiecti ad futu rorum praescientiam; in quo sensu Scotus praedictam sententiam legitimè interpretatus, illam expugnauit.

Iacobo Granado suffragari videtur Albelda, 1. part. dispu. 43. section. 3. §. Sed adhuc obijciunt. sub numarg. 52. quatenus asseuerat; quòd res priori tate à quo existit in propria mensura, prius quàm in aliena; non verò prioritate in quo.

Vt tamen vim rationum effugiat, quibus Granadi opinationem taxauimus, subdit; existentiam rei in propria mensura, (quae prioritate à quo antecedit existentiam realem in aeternitate,) non esse existentiam de praesenti; sed abstrahentem ab existêtia praesenti, praeterita, et futura.

Sed contra id est; quòd fundamentum et ratio actualis exercitae, et contractae coexistentiae rerum in aeternitate non debet esse substratum vniuersale, et praescindens à reali positione rei extra causas; praesentia enim rei in propria mensura abstrahentis ab existêtia praeterita, et futura, est praesentia rationis.

Cùm actualis praesentia in se, siue in propria mensura, rei praeteritae, et futurae, sit quid rationis, et abstratum ab entibus rationis nequeat esse praedicatum reale; atque adeò nec se gerere possit vt quo, siue vt fundamentum praesentiae realis, et exercitae futurorum in aeternitate.

Caeterùm, quòd innegabile sit id, quod nobis concedunt Granadus, et Albelda; existentiam rei in se, se gerere vt quo, siue vt fundamentu existentiae rei in aeternitate; patet. Quia haec causalis est vera; ideò res coexistit aeternitati, quia existit in se. E contra verò, ista est falsa; ideò res existit in se, quia existit in aeternitate.

Quia si per impossibile Deus esset omnipotens, non verò aeternus; licet, per locum intrinsecum tolleretur existentia rei in aeternitate, vel in mensura aliena aeternitatis; non verò existentia rei in se, vel in mensura propria.

10 Nec inefficax est ea praesentis probationis confirmatio, quam nobis suppeditat Aureolus, loco citato. Si creatura futura actu coexistunt aeternitati, aut ista coexistêtia (quae est habitudo media, et relatio creatura ad Deum) mensuratur aeternitate; aut praesenti tempore; aut futuro.

Sed non aeternitate; cùm talis relatio sit creatura quaedam. Nec praesenti tempore; quia nunc relatio esset in praesenti; cùm tamen eius fundamentum nõdum sit, scilicet creatura. Nec mensuratur tempore futuro; quia quod futurum est, actu non est; et per consequens per huiusmodi coexistentiant, quae actu non est, creatura actualiter Deo nõ coexistit: ergo poni non potest.

Cuius probationis vis in hoc posita est; quòd si futura aeternitati ab aeternitate coexisterent; inferrent relationem coexistentiae ad Deum aeternitate mensuratam. Licet enim talis coexistentiae creaturarum ad Deum ex parte Dei sit habitudo rationis; ex parte verò creaturarum est vera relatio realis. Fieret igitur, vt aliqua forma relatiua creata existeret ab aeterno; quòd supposita communi sententia astruente, relationem praedicamentalem esse verum ens reale positiuum, omnino absonum esset, et absurdum.

Si autem inficieris, coexistentiant creaturarum ab aeterno esse habitudinem realem; id sanè praestabit defectus seu carentia realis ac positiui substrati inferre non valentis habitudinem illá. Quod detegit perspicuè; talem coexistentiant, sicut nec positiuam, ita nec actualem, sed tantũ potentialem esse; ac proinde, vt absurdum sensum effugias, sententiae Scoti cohaerere teneberis.

Aliae probationes Scoti; excussis occursibus Neotericorum.

11 ALtera Scoti ratio pro nostra sententia talis est.

Item, si effectus habet esse in se ipso respectu causae primae, simpliciter est in se; quia respectu nullius habet verius esse. Vnde illud, quod dicitur tale respectu causae primae; simpliciter potest dici tale. Si ergo aliquod futurum sit in actu respectu respectu Dei; ergo simpliciter est in actu; ergo impossibile est postea ipsum poni in actu.

Occurrunt Thomistae; procedere Scotum à dicto secundùm quid ad dictum simpliciter; eò quòd putent, quòd coexistētia creaturae ad aeternitatem non est absolutum, et intrinsecum existere; sed existere secundùm quid.

Sed praecluditur effugium; eòquòd Scotus urgeat, non à dicto secundùm quid ad dictum simpliciter, vt aduersarij moliuntur; sed ab inferiori ad superius affirmatiuè, quae est optima concludendi ratio. Cùm existere se gerat vt praedicatum superius; quod quasi cōtrahitur per existere in aeternitate, existere in tēpore, aut in aeuo, tāquam per differentias existendi.

Tum vel maximè; quia existere in aeternitate non est conditio diminuēs existere rei in se; sed apponit supra simpliciter existere connotationem seu ordinationem simultatis ad aliud coexistens existens.

Quando enim res asseritur aeternitati ab aeterno realiter coexistere (ly coexistere) prout spectatum ex parte creaturae, non est sola denominatio extrinsecè accedens enti creato ab existentia et aeternitate Dei. Tum, quia denominatio existentis est intrinseca essentialiter; quare, sicut non dicitur substratū sapiens per sapientiam extrinsecam, ita nec existens per extrinsecam existentiam.

Tum, quia res creatae dicerentur ab aeterno existentes, petita extrinseca denominatione ab aeternitate Dei; sicut paries denominatur visus aut dexter à visione, et dexteritate animalis: ac proinde, creaturae non astruerentur coexistentes Deo secundùm propriam, et intrinsecam positionem, et actualitatem illarum, sed potiùs secundum esse inerè denominatiuum, et extrinsecum. Asserendum igitur est; coexistere creaturarum, prout se tenet ex parte illarum, importate actualitatē et positionem intrinsecam.

Quo praemisso, sic producitur ratio; res aeternitati coexistens sibi vendicat formam actualis, et intrinsecae positionis, per quam dissidet ab statu negatiuo non repugnantiae ad existendum; igitur ly existere in aeternitate, solùm addit supra formam existentiae, et positionis actualis extra causas, connotionem, et simultatem in existendo cum aeternitate Dei; quae praemittit essentialiter intrinsecam creaturae existentiam si res non pronuntietur existens ob denominationem petitam ab extrinseca aeternitatis coexistētia. Ac proinde arguere ab existere in aeternitate ad existere absolutum rei in se; non est procedere à dicto secundùm quid, sed ab existere intrinseco et simpliciter.

12 Nec absimile est id, quod in sequenti probatione persequitur Scotus.

Si sessio mea futura, non tantùm quàtum ad entitatem, quam habet in esse cognoscibili, sed etiam quantùm ad entitatem, quam habet in esse existentiae, est nunc praesens aeternitati: ergo nunc est producta in illo esse à Deo, nam nihil aliud à Deo habet esse in fluxu tēporis, nisi sit productum a Deo secundum illud esse.

Sed istam sessionem Deus producet, vel animam Antichristi, quod idem est; ergo illud, quod iam ab ipso productum est, iterum producetur in esse; et ita bis producetur in esse.

Quae Scoti ratio eodem modo subterfugitur ab aduersarijs; contendunt enim, procedere à productione secundùm quid ad productionem simpliciter. Dant enim Antichristum in aeternitate productum, vt in mensura extrinseca, sicut et in aeternitate coexistētem; renuunt verò, rectè argui à productione in aeternitate, ad productionem simpliciter, sicut nec ab existētia in aeternitate, ad existentiam simpliciter.

Sed intercluditur euasio ista, sicut et praecedens; eò quòd intrinseca existentia creata praeexigat veram, et propriam actionem, iuxta acceptionē actionis realis et propriae, quae talem existētiam eliciat.

Sed existentia rerum in aeternitate debet esse actualis, et intrinseca vt ostendimus; exposcit igitur veram et propriam actionē; ac proinde Antichristus ab aeterno esset realiter, et simpliciter productus; atque adeò bis produceretur, vt agit Scotus.

Post haec parata ad praelum, legi Ioannem de Sancto Thoma professorem Complutensem talem adhibuisse responsionem, 1. part. quaestio. 10. disp.

§. artic. 3. §. Nihilominus oportet. hoc. Vbi praemittens de mente Sancti Thomae, quaest. 1. de potentia, art. 1. ad octauum. Quòd Potentia Dei semper est coniuncta operationi, sed effectus sequuntur secundùm imperium voluntatis. Et ex 1. part. quaest. 46. art. 1. ad decimũ. Quòd ex actione Dei aeterna non sequitur effectus aeternus, sed qualem Deus voluit. (In quo et Sanctus Thomas cõsentientem habet Scotum, qui cùm actionem in agente constituat, non separat actionem Dei ab aeterna substantia illius.) Subiungit author praedictus.

Quòd quia actio Dei non est semper coniuncta immutationi passiua effectus sicut actio creata, sed in se immutabilis et aeterna existens, immutat in tempore creaturas iuxta liberum decretum voluntatis; ideò dat locum duplici mensurae rei, quae est terminus huius actionis. Scilicet mensurae aeternae, et immutabili, quatenus mensurat actionem aeternam in actu existentem, et consequenter terminum eius, vt praecisè respicitur ab actione, et vt est terminus eius; et mensurae temporali, quatenus suo tempore immutatur ab actione, et in sua mensura propria ponitur. Hactenus Ioannes à Sancto Thoma ad verbũ transcriptus.

Sed non obtũdit aciem probationis Scoti, imo, et ansam praebet ad exerendum, et explicandum acumen illius cõtra Thomistas ad hominem. Quia actio diuina, quae est ipsamet volitio increata Dei, vt vult Scotus, (vel ipsa scientia visionis in quantum gerit munus imperij practici, vt sentiunt plures Thomistae; vel quid aliud, de quo non curo, dummodo sit quid aeternum realiter identificatum cum substantia Dei,) haec igitur actio, licet ab aeterno sit actualis, et exercita ex parte substrati, (scilicet ex parte Dei, qui concipitur vt substratum talis actionis,) est tamen signata ex parte termini; neque enim ab aeterno exercetur in ordine ad terminum, vel se extendit actu in ordine ad terminum: alias terminus esset verè productus ab aeterno.

Sed forma, vel ratio agendi, quae abstrahit ab exercita attingentia termini, etiam absoluitur à reali, et exercita praesentia, vel coexistẽtia termini, vt respondentis actioni gerenti se ratione signata in ordine ad terminum; ergo ex actione diuina actuali ex parte substrati, et signata ex parte extremi connotati, vel termini producibilis, falsò colligitur actualis, et exercita coexistẽtia, et praesentia termini, vt respondentis actuali mensurae actionis aeternae.

Vrgetur ratio ad hominem ex communi Thomistarum sententia aucumante, multiplicatis terminis non multiplicari relationes; quo supposito, talis modus dicendi acriter praestringitur.

Quia ideò paternitas ante generationem secundi filij non exposcit realem coexistẽtiam secundi filij, vt respondentem, vel coexistẽtem paternitati; quia paternitas, licet sit exercita quoad actuale in, seu ex parte compositionis ad substratum, est tamen potentialis, et signata quoad actuale ad, respectu secundi filij.

Sed actio Dei (siue sit volitio eius, siue scientia visionis, quam praedictus author asserit, esse rationem practicam respondentem imperio intellectus in creatis, qui est actus intellectus practici) est tantùm exercita ex parte substrati, seu quantúm ad actuale quasi in, vel actuale existere illius in Deo; sed non est ab aeterno exercita quantùm ad actuale ad, siue quantùm ad extensionem eius ad terminum: ergo friuolè, et inconsequenter exigitur actualis, et exercita coexistẽtia termini respectu mensurae actionis, quae non exprimit exercitam, sed signatã tantũ extrẽsionem siue compositionem ad terminum ab aeterno.

Cui probationi neruos addit subtilis illa Scoti instantia. Si sessio, mea futura, non tantùm quantùm ad entitatem, quam habet in esse cognoscibili, sed etiam quantùm ad entitatem, quam habet in esse existentiae, est nunc praesens aeternitati; ergo nunc est producta in illo esse à Deo. Vbi (ly nunc) ab absurdo infert actionem exercitam, non solùm ex parte substrati, verbi gratia ex parte Dei, sed etiam ex parte extentionis ad terminum ab aeterno productum; supposito quòd admittatur realis, et actualis praesentia termini respectu actionis aeternae in propria mensura talis actionis. Vltima probatio ex Scoto, quòd Angelus in suo aeuo naturaliter praesciat futura contingentia; vbi etiam praecluduntur Neotericorum effugia.

Vltimò arguit Scotus ab absurdo sic.

Praetereà, isti ponunt quòd aeuum Angeli est omnino simplex coëxistens toti tempori; ergo Angelus, qui est in aeuo, praesens est toti fluxui temporis, et omnibus eius partibus: ergo videtur secundùm illam rationem eorum, quòd Angelus possit naturaliter cognoscere futura contingentia.

Huic rationi, quae excruciat aduersarios, variè occurrunt; Caietanus loco citato autumat, non praestare quòd substantia suppositi cognoscentis mensuretur duratione omnino simplici, et indiuisibili, quae complectatur omnem temporis decursum; sed exigi quod ipse actus cognitionis futurorum eidem mensurae subiaceat; sicut liquet in Deo; cuius substantia non solùm mensuratur aeternitate, sed etiam cognitio spectans futura. Quia verò, licet substantia Angeli mensuretur aeuo ambiente cunctas temporis differentias; illius tamen cognitio aeuo non metitur, sed instanti temporis discreti, ideò non congruit Angelo contingentium praescientia.

Praedictam Caietani solutionem sic impetit Vazquez, 1. part. disp. 64. cap. 3. sub numer. 19. Si ad cognitionem futurorum non satis superque esset realis eorum praesentia ad substantiam Angeli, sed exigeretur vltra praesentialitas futurorum ad cognitionem Angelicam aeuo mensuratam, quae esset apprehensio futurorum; sequeretur quòd praesétia obiecta futurorum ad notitiam mensuratam aeuo esset ratio ex parte obiecti scientiae futurorum, ac proinde, quòd fundamentum Sancti Thomae esset petitio principij, seu inutilis quaedam repetitio, vt supra ex Ferrariensi ostendebamus, sub numer. 7.

Sequelam probat Vazquius; quia coëxistentia realis futurorum ad euum substantiae Angeli non sufficit vt apprehendi queant; cùm exposcatur coexistentia futurorum ad cognitionem Angeli aeuo mensuratam, quae fit huiusmodi futurorum apprehensio. Acqui coëxistentia obiecti ad cognitionem, vt cognitio est, asseri debet praesentia, vel coexistentia obiectiua; ergo ratio Sancti Thomae de sola praesentia obiectiua procedit; ac proinde esset futilis quaedam repetitio. Si enim praesentia obiectiua à cognitione relinquitur, idem esset altruere, futura cognosci, quia sunt obiectiuè praesentia; ac pronuntiare, quòd futura cognoscuntur, quia cognoscuntur.

Verùm; Vazquez exiles affert Scoto suppetias; illius enim defensio eneruis apparet.

Responderi enim posset ab aduersarijs; negando quòd ex solutione Caietani inferatur, praesentiam obiectiuam futurorum esse rationem ex parte obiecti apprehensionis illorum. Esto enim quòd non sufficiat coexistentia futurorum ad aeuum substantiae cognoscentis, sed necessaria sit coexistentia ad notitiam inuariabilem aeuo mensuratam; ista tamen praesentialitas non est coexistentia obiectiua, quae fiat vt tendentiae apprehensionis in obiectum, vel denominatio extrinseca ex actu cognoscitiuo relicta, sed potiùs praesentia quaedam realis obiectorum ad aeuum notitiae; ita vt coexistentia, pro priori saltem naturae antecedat actualé terminationem talis notitiae in obiecta. Quae responsio nullo negotio ictum Vazquez retardat; et infringit.

Quare; sic expeditiùs Caietano occurrere possumus. Deus apud Thomistas, non callet futura, vt coexsistunt attributo scientiae; sed praedicato suae aeternitatis, quod essentialiter nó imbibitur in attributo scientiae. Scientia enim non exprimit proprium conceptum aeternitatis distinctum ab aeternitate substrati, quod est Deitas; vnde sicut, apud Sancti Thomae asseclas, non asseritur Deus praescire futura contingentia, vt respondent attributo misericordiae, aut iustitiae, (quod non est essentialiter aeternitas, sicut nec quidditatiuè imbibit existentiam, quae est de vltimo conceptu Deitatis,) ita nec praescit: futura, vt coexistunt aeternitati scientiae.

Dei enim scientia, à sua quidditatiua ratione, non exprimit aeternitaté, aut durationem, sicut nec existentiam, sed ab identica coniunctione ad Deitatem, ad cuius ossentialem constitutionem non attinet attributum scientiae, vt egimus in controu. 1. art. 4. numer. marg. 35.

Quare ita distinguitur scientia ab aeternitate, sicut à misericordia, aut iustitia; sit igitur, vt necessaria nõ sit coexistentia ad aeternitatem vel aeuum scientiz, seu cognitionis (cũ nec Dei sciẽtia referat aeternitatem à se, sed à substrato, quod est Deitas) sed praestet coexistentia ad aeuum substrati apprehẽdẽtis talia obiecta.

Deinde; quòd in sententia Thomistarum cognitio illa, qua Angelus apprehendit propriam substantiam, mensuratur aeuo, eò quòd Angelus à suae substantiae intuitione cessare nequeat; cùm substantia Angeli coniuncta vice speciei sit principium naturale necessariò mouens ad intuitionem sui.

Cùm igitur, vi huius cognitionis aeuo mensuratae, qua Angelus propriam substantiam inspicit, valeat ob perfectionem suam exigentem maiorem vniuersalitatem in repraesentando, plura alia obiecta apprehendere; quidni talia obiecta futura intueatur, vt praedictae cognitioni, vel speciei expressae, respondentia?

Nec enim reddi potest ratio, cur implicet quòd per eandem cognitionem supremi Angeli, per quam apprehendit suam substantiam, nequeant etiam alia complexa contingentia praesciri? Si vera sit Thomistarum opinio, quòd species Angelica ob praestantiam suae repraesentationis plura obiecta compleettatur, praecipuè si talia complexa attineant ad effectus Angeli, ad quorum cognitionem possit concurrere per modum speciei ipsa virtualitas causae.

Si verò occurras; quòd dato quòd per illam speciem expressam, perquam Angelus exprimit suam substantiam, repraesentarentur alia complexa contingentia; adhuc cognitio illa, esto quòd metiretur aeuo, quatenus exprimit substantiam Angeli, à cuius intuitione cessare non valet, secus verò vt comparatur ad alia obiecta, quae pro nutu exprimere potest, aut non exprimere.

Contra; quòd data hypothesi, quòd per eamdem speciem expressam, qua Angelus praesentem faciat suam substantiam vitaliter, et in actu secundo, etiam exprimat alia complexa contingentia; integrum Angelo esse nequibit vt ab huiusmodi obiectorum cognitione cessare valeat. Aut non est eadem forma realiter, et identicè ea, quae Angelum, et caetera exprimat; cùm implicet, camdem formam substrato habili compositam non praestare omnem suum effectum formalem intrinsecum; metitur ergo repraesentatio futurorum eadem duratione inuariabili. De quo vide supra, in controuersia de Visione Dei, distinct. 3. subdistinst. 2. de obiecto actus visionis, articul. 5. vbi agimus, quòd beatus videns creaturas futuras per eamdem formam, perquam intuetur Deitatem; nequeat easdem creaturas simul et semel non apprehendere. Adi locum citatum à numer. 24. vsque ad 26.

14 Viderunt robur Scoticae argumentationis Recentiores; cui vt occurrere possent, alia excogitarunt responsionum subsidia. Quare Collegium Salmanticense Carmelitarum Excalceatorum, 1. part. tractatu 3. de Scientia Dei, disp. 8. dub. 2. §. Ad secundam confirmationem, numer. margin. 66. primo respondent cum Cornejo Salmanticensi etiam professore; id intercedere discriminis inter aeternitatem, et aeuum, quòd aeuum licet sit excellentior mensura omnibus alijs temporarijs durationibus, quae decurrunt secundùm partes priores, et posteriores; non tamen est aeuum mensura superexcedens et quasi intra ambitum suum colligens et concludens alias mensuras inferiores. Ea ratione, qua aeternitas circuit omnes durationes creatas tanquam superexcedens mensura illarum; simili circuitionis ambitu, quo concauum vltimi caeli complectitur quasi intra sinus cauitatis suae caetera omnia corpora.

Sed contra est, quòd ad contractionem omnimodam, quae sit medium ex parte obiecti, vt terminet iudicium infallibile; non exposcitur, quòd iudicium importet superexcedentem menIllatio efficax pro sententia Angeli respectu futurorũ contingẽtiũ.

suram respectu obiecti taliter contra- cti ad hanc contradictionis partem. Aliàs enim fieret, vt decretum libe- rum Dei non referret omnimodam determinationem ex parte obiecti re- spectu scientiae visionis; cùm visio non sit mensura superexcedens respectu decreti, nec imbibat comparationem vllam causalitatis respectu decreti; imò decretum anteceat scientiam, et sit ratio scientiae, vt extensae et terminatae ad tale decretum.

Igitur,vt futurum contingens refe- rat omnimodam determinationem ex parte obiecti respectu sui,non exigi- tur,quòd auum sit superexcedens men sura secundùm exuperantiam causali- tatis, quae omnino materialiter se ha- bet ad determinationem in esse ob- iecti.

Aliae aduersariorũ instantiae ad euadendum issũ Scoti.

Deinde agglomerant praedicti autho res plura exempla vt mentem suam suffulciant; quae etiam parum conduce- re videntur ad eludendam vim ratio- nis. Instant enim ex modo vnionis, et praesentiae animae rationalis in corpo- re,qui licet sit indiuifibilis ex parte a- nimae rationalis,quae tota existit in to- to corpore, et in qualibet parte eius; non tamen eõafferi debet comparari in ratione mensurae respectu informa- tionis,et compositionis formae lapidis ad materiam, quamuis talis modus compositionis, et praesentiae formae la- pidis ad materiam sit diuisibilis, et im- perfectior praesentia animae rationalis. Similia subijciunt de modo indiuifibili praesentialitatis Christi Domini in Eu charistia;quia ob praestantiam non me- surat,neque continet, modum exten- sum, et diuisibilem praesentiae quanti- tatis.

Obtundũtur oppositiones praemissae.

At ista nõ sunt è re ad nodũ dirimẽdũ quia si modi isti praesẽtiae,vel perfectio ris,vel imperfectioris, praediti essent virentte cognoscitiua ; satis superque praestatẽt ad cognoscẽdos alios modos si illis suppetet omnimoda ea determi- natio,quae exigitur ad medium ex par- te obiecti. Qui autem negari queat quòd si praesentialitas Christi in Eucha ristia vigeret vi intelligendi, non ap- prehenderet praesentiam quantitatis, cũ sit omnino contracta ex parte medij vel obiecti?

Premitur ratio, ex mẽsura extrinseca.

Tota igitur difficultas posita est in hoc;qualiter ex indiuifibilitate mensu

ca aeternitatis nõ immutante obiectum intrinsecè ab aetern

rae extrinsecae non immutantis physi- cè, et realiter ab aeterno creaturam connotatam;accedere queat creaturae realis, et physica existentia, quae est praedicatum intrinsecum erumpens ex mensura extrinseca non immutante cõ- notatum ab aeterno quantùm ad ali quod esse physicum, et intrinsecum, sed solùm obiectiuum, et extrinse- cum.

Sed concludentem expugnationem huius effugij accepti ex illimitatione superexcedenti aeternitatis respectu cunctae durationis creatae,pete ab acu- mine Scoti à nobis elucidato,sub nu- mer.marginal. 7.vbi ad hominem ar- guit de immensitate respectu spatij. Obserua etiam aurea illa verba Scoti transcripta infra in hoc artic.sub nu- mer. 17.in fine numeri.

Scotus

Et ideò omnia ista argumenta proce- dunt ex insufficienti, videlicet ex im- mensitate aeternitatis, ex qua non se- quitur coexistetia, nisi habeatur aliquid in altero extremo, et tale non potest es- se non ens;quale est omne tempus prae- ter praesens.

Fit satis fundamentis oppositis pro reali coexistentia futurorum in aeternitate.

Ad authoritates Patrũ pro sentẽtia S.Thõ.

15 AVthoritates sanctorum quas nobis obijcit op posita opinio,non vr- gent;tantùm enim à diuina scientia ab legare nituntur coniecturalem, et con- fusam notitiam,qualis ea est,quae nobis suppetit,dum futura inuestigamus. In quo sensu,aequa libra à Deo praescien- tiam Augustinus,sicut et poenitudinem explodit;eò quòd more humano loquẽ do,quae praesciuntur,non ita exactè ap- prehendantur, sicut praesentia obiecta.

Patres à tollũt prẽscientiã prẽsẽ acceptã Ad Rom

Caeterùm,quòd Patrum testimonia eam interpretationem necessariò susti- neant,vel ex hoc liquet apertè; quòd ipsi in tota proprietate sermonis Deo adscribunt praedestinationem,iuxta il- lud Pauli ad Rom. 8.Quos praesciuit praedestinauit, etc. Praedestinatio autẽ

ca- eadem ratione remoueri deberet ab illimitatione Dei, sicut et praescientia, si haec in suo conceptu imperfectionem imbiberet, cùm praediffinitio et praedestinatio importent antecessionem quadam actus ad obiectum. Haec quantum ad Augustinum, et Gregorium.

De Hieronymo autem patet, quòd tantùm de obiectiua futurorum praesentia loquatur; cùm expressè autumet; Deo non facta, iam facta esse. Si autem realem coexistentiam futurorum ad aeternitatem asseueraret, ea absolutè et simpliciter facta pronuntiare teneretur; sicut non secundùm quid, sed simpliciter et intrinsecè existentia, vt ex Scoto ostendimus sub n. marg. 12. cùm tamen Hieronymus expressè fateatur, Ieremiam ante conceptionem non fuisse.

16 Rationes, quas pro opposita sententia instruit Scotus, ea dexteritate elidit, loco citato, §. Ad argumenta pro secunda opinione, sub num. mar. 34. vt necessum non sit nisi textum transcribere.

Ad primum ergo argumentum de immensitate, (dicit Scotus,) concedo; quòd immensitas est praesens omni loco, sed nõ omni loco actuali, et potentiali, sicut argutum est in prima ratione contra istã opinionem: et ita neque aeternitas propter suam infinitatem erit praesens alicui tempori, nisi existenti.

Et per hoc patet (prosequitur Scotus) ad illud exemplum de baculo in fluuio; quia enim baculus non habet vnde possit esse praesens omnibus partibus aquae ideo non est immensus respectu illarum; sed nunc aeternitatis habet, quantũ est ex parte sua, quod praesens essit omnibus partibus temporis, si essent.

17 Per hoc ad aliud argumentũ; cũ dicitur quòd nunc aeternitatis, vt coexistit, non aequatur nunc temporis; verum est, quia nunc aeternitatis est formaliter infinitũ, et ideò excedit formaliter nũc temporis, non tamen coexistendo alteri nunc. Sicut immẽsitas Dei praesens huic vniuerso, non coaequatur huic vniuerso; et ideò excedit formaliter; non tamen est alicubi nisi in hoc vniuerso.

Per idem ad alterum patet, quia si totum tempus esset simul, aeternitas cõplectaretur illud, et ita concedo quòd aeternitas, quantùm est ex se, habet infinitã sufficientiam ad complectendum totum tempus, si totum simul esset. Sed quantũcunque ponatur immensitas à parte vnius extremi, propterquam ipsum posset coexistere, cùm quantocunque in altero extremo; cùm coexistẽtia dicat relationem realem inter duo extrema, et ideò requirat ambo: propter immensitatem vnius extremi, non potest concludi coexistẽtia ad alterum, nisi tantùm ad illud, quod coexistit de alio extremo.

Et ideò omnia ista argumenta procedunt ex insufficienti, videlicet, ex immensitate aeternitatis; ex qua non sequitur coexistẽtia, quae dicit relationem ad alterũ, nisi habeatur aliquid in altero extremo, quod possit esse terminus coexistentiae cum isto fundamento; et tale nõ potest esse non ens, quale est omne tõpus praeter praesens.

18 Sed obijcies contra vltima verba Doctoris: Deus actualiter coexistẽs vi aeternitatis suae, huic nunc, non coexistit alteri nunc simul et semel, sed postea; igitur aeternitas importat successionem.

Respondetur; quòd licet aeternitas sit in se permanens et indiuisibilis duratio, coexistẽtia tamẽ illius ad temporaneum decursum est diuisibilis, et successiua; eòquòd supra aeternitatem apponat relationem rationis, vel connotationem extremi fluentis. Nec vllum interest inconueniens in hoc, quòd in coexistẽtia ista assignetur successio prioris, et posterioris; cùm sit denominatio extrinseca ex parte Dei consequuta ad positionem alterius coextremi creati decurrentis secundùm prius, et posterius.

Sicut actualis vbiquitas, (per quam Deus actu coexistit spatijs realibus,) est diuisibilis ex parte spatij; imò et successiua esse posset, si Deus spatia realia successiuè produceret. Quae vbiquitas actualis supra immensitatem Dei, vel infinitatem secundùm locum, vi cuius Deus replet spatia aptitudinaliter, non addit nisi relationem rationis cum connotatione loci realiter existentis; vt in controu. de immensitate diuina referauimus.

Ad aliam oppositionem de centro circuli, respondet Scotus; quòd cùm tempus non sit circumferentia stans, sed fluens, cuius circunferentiae nihil est in actu nisi instans; nihil etiam eius erit praesens aeternitati, quae est quasi centrum, nisi illud temporis, quod assignatur tur praesens. Tamẽ si per impossibile, poneretur, quòd totum tempus esset simul stans; totum esset simul coexsitens aeternitati tanquam centro.

Pro dilutione tertiae rationis in oppositum, expenditur an scientia Dei respectu creaturarum sit intuitiua, nõ admissa praesentia reali futurorum ab aeterno? Vbi de sensu Scoti elucidatur quid sit de ratione notitiae intuentis?

19 PRo dilutione tertiae oppositionis ex nu. 4. adi Scotũ loco citato. sub num. mar. 35. vbi inquit.

» Authoritates omnes sanctorũ, quae » videntur sonare, omnia esse praesentia ae- » ternitati, intelligẽdae sunt de praesentia » in ratione cognoscibilis, et nõ tãtũ cog- » noscibilis quasi cognitione abstractiua, » sicut rosa nõ existens est praesens intel- » lectui meo per speciem: sed de cognitione » vera intuitiua. Quia nõ aliter cognoscit » Deus facta, quã fienda; et ita perfectè » sunt praesentialiter cognita ab intelle- » ctu diuino fienda, sicut facta.

Ex qua litera constat, praescientiam futurorum in Deo esse intuitionem; eò quòd existẽtiam et praesentiam realem creaturarum, quae pro tempore erit, limpida pernicitate spectet ab aeterno; licet non inspiciat existentiam realem futurorum, vt aeternitati ab aeterno respondentem.

Cùm verò vrget oppositio, quòd scientia visionis abstrahit à reali coexistentia et praesentia creaturarũ pro tota ea duratione, quae anteit extractionẽ illarũ ab eminentia causae; igitur nequit esse intuitiua, sed abstractiua.

Cui oppositioni succumbens Ludoui. Molina, 1. p. q. 14. art. 13. disp. 14. §. ex dictis patet. Asseruit; scientiã Dei, vt anteit reale existẽtiã obiectorũ, nõ esse visionis, nec intuitiuam.

Dicẽdum est; quod cũ ratio intuitiuae et abstractiuae apprehẽsionis ad specie notitiae attineat; et species notitiae à primario tãtùm, et non à secundario obiecto hauriatur; accedit inde, vt nulla sciẽtia Dei respectu creaturarũ abstraettiua appellari queat, sicut nec assignari aliqua cognitio, quae spectet creaturas primò et per se, vel in se ipsis, et nõ in virtualitate primae causae. Vt latè excarauimus in dist. praecedenti in art. 2. ostẽdẽtes ex Scoto; esse impossibilem in Deo sciẽtiam creaturarũ, quae theologica non sit, siue quae primo et per se attingat creaturas in se ipsis, et non in Deo. In quo sensu accipiẽda sunt illa verba Scoti. Quia non aliter cognoscit Deus facta quã fienda; et ita perfectè sunt praesentialiter cognita ab intellectu diuino fienda, sicut facta. Ibi enim spectauit Scotus creaturas inquantũ introspiciũtur in praesentia Deitatis mouẽtis intẽtionaliter ad visionẽ creaturarũ nõ in se ipsis, sed in Deo; vnde petit visio quòd sit propria intuitio, esto quòd creaturae ab aeterno non sint realiter praesentes.

Vnde, licet creaturae pro tota ea duratione, quae antecedit effectionẽ illarũ in tempore, tãtũ sibi vẽdicẽt obiectiuã praesentiam cũ ordine ad coexistentiam realẽ pro aliqua differẽt a tẽporis, sciẽtia visionis vera, et propria intuitio habenda erit, vt pote quae sit apprehensio creaturarũ in eminẽcia Deitatis, quam attingit intuitiuè.

Deinde, specialis ratio intuitionis adscribitur sciẽtiae visionis, quae scientiae simplicis intelligẽtiae nõ conuenit; quae posita est in hoc quòd sciẽtia simplicis intelligẽtiae abstrahat ab omni reali coexistentia sui obiecti secundarij; sciẽtia verò visionis concernat realem coexistentiam obiecti secũdarij pro tota duratiõne positiua et reali eius.

Ad quartũ argum. ex n mar 5. quòd contẽdit, non esse possibile aliã de terminationẽ obiectiuã in futuris contingẽtibus, nisi praesentiã realẽ illorum in aeternitate constabit infra; vbi aperiemus rationem ex parte obiecti, ob quã huiusmodi futura à Deo infallibiliter praesciri queant.

20 Circa notitiam verò intuentem, inquantum spectat existentiam primarij obiecti, illud restat serio recolendum, et expendendum, quod attigimus supra, in controuersia nona de Visione Dei, distinction. secunda de principio visionis ex parte obiecti, articul. 3. numer. marginal. 49. et 50. quòd non sufficit ad intuitionem obiecti quòd apprehendat existentiam illius, sed quòd inspiciat existentiam rei, vt praesentis. Nec enim si quis Matriti existens apprehenderet Papam existentem Romae; illum cognosceret per notitiam intuentem. Vnde ad intuitionem exposcitur, quòd apprehendatur obiectum intra eam sphaeram praesentiae, sub qua valeat ad intellectum intentionaliter immutandum per immissionem imaginis, vel speciei impressae in intellectu; cuilibet enim obiecto, etiam materiali, suppetere vim ad immutandum intellectum per actionem intentionalem productiuam speciei impressae, docuimus, in controuersia 3. de Veritate Dei in essendo, articul. 1. à num. marg. 35. vsque ad 47.

Quae assertio, vel inde firmatur; quòd sicut intuitio defertur inspectioni intellectuali, per analogiam ad visionem corporei obtutus; et oculus nequit intueri obiectum nisi vt praesens intra eam sphaeram agendi, intra quam valet ad oculum intentionaliter immutandum; ita neque intellectus asseratur intueri obiectum absens, et extra sphaeram agendi intentionaliter, intra quam valet immutare intellectum immittendo imaginem sui.

21 Quamobrem in controu. 9. de Visione Dei, distinct. 2. iam citata, artic. 2. numer. margin. 50. censuimus, esse possibilem speciem claram abstractiuam Deitatis, quae licet praescindere nequiret ab existentia Deitatis; abstraheret tamen ab infinitudine Deitatis secundùm conuotationem loci, secundùm quam est praesens intellectui, et illi coniungitur per contactum, et indistantiam entitatiuum, ob quam immutat mentem creatam per influxum intentionalem productiuum imaginis Deitatis in intellectu. Quia licet Deus ex ratione agentis vt sic, non exigat vicinitatē ad res, nec illapsum intra res; vendicat tamen cùm illapsum, et intimitatem cōtactus ex ratione agentis, Immensi et illimitati non solùm in ratione entis, sed infiniti secūdum conotationem loci realis, et positiui; vt ostendimus in contro. 6. de immensitate Dei ar. 2. n. marg. 39.

Vnde etiā inferimus, quòd si Deus cognosceretur quidditatiuè vt existēs et vt illimitatus in esse entis; si tamen nō inspiceretur vt praesens et coniūctus intellectui per indistātiam et illapsum entitatiuum, qui cōgruit Deo vi suae immēsitatis, vel infinitudinis cōtactus ad res creatas; Deus nō videretur intuitiuè sed abstractiuè.

22 Quam doctrinā mihi haurio ex Scoto, in 2. sen. dist. 3. q. 9. vbi agit de specie quidditatiua, et abstractiua Deitatis, quā defendit possibile de facto in Angelo; vbi §. ad quaestionē igitur respondeo. sub n. mar. 6. subdit.

Istud etiam secundum membrū per hoc declaratur; quòd nō expectamus cognitionē de Deo, qualis possit haberi de eo, ipso (per impossibile) nō existente, vel nō praesente per essentiā; sed expectamus intuitiuā, quae dicitur facie ad faciē; quia sicut sensitiua est facialis scilicet rei secundùm quod est praesentialiter existēs, ita illa quam expectamus.

23 Secūda declaratio huius distinctiōnis est per simile in potētijs sensitiuis; aliter enim potētia vel sensus particularis cognoscit obiectū; aliter phātasma. Phātasma cognoscit idem secundū quod est praesens per speciē, qua species posset esse eius, licet nō esset existēs, et praesens: ita quod cognitio phātastica est abstractiua respectu sensus particularis, quia quae sunt dispersa in inferioribus, quādoque sunt vnita in superioribus. Ita isti modi cognoscēdi, qui sunt dispersi in potētijs sensitiuis propter organū, (quia nō est idē organū, quod est benè receptiuū, et quòd est benè retētiuū) vniti sūt in intellectu, cui, vt vni potētiae, potest vterque actus competere.

Haec distinctione praemissa ad quaestionē respōdeo, (et post pauca) quòd possit Angelus habere cognitionē Dei abstractiuā; hoc modo intelligēdo, quòd species aliqua distinctè repraesentet istā essentiā licet nō repraesentet eā, vt in se praesentialiter existentem.

24 Ex quibus verbis praecipuè ex illis sub n. 22. à nobis praescriptis. Nō expectamus cognitionē de Deo, qualis posset haberi de eo, ipso (per impossibile) nō existente, vel nō praesente per essentiā. Vbi vult Scotus, quòd intuitio patriz, quam expectamus, talis sit, vt terminetur ad Deum vt existentem, vel praesentem per essentiam, seu immensum; satis superque constat dissidium inter visionem claram abstractiuam; et intuitiuam Deitatis. Quatenus ad intuitionem non sufficiat cognoscere quidditatiuè Deum existentem; (nec enim quidditatiuè Deus sciri valet, non visa existentia absoluta Deitatis, quam esse quasi vltimum constitutiuum, et distinctiuum diuinae naturae, non semel ostendimus,) sed essentialiter exporcatur, quòd cognoscatur vt praesens secundùm essentiam, vel immensus.

Deinde; quòd Scotus intuitionem vocat facialem notitiam; petita analogia à corporeo obtutu, qui spectat rem non solùm existentem; sed praesentialiter coexistentem, et vicinam potentiae, intra eam agentis intentionalis sphaeram, intra quam potentia valeat immutari intentionaliter ab obiecto: id enim exprimit illa verba textus à nobis transcripti, sub eodem numer. 22. expectamus intuitiuam, qua dicitur facie ad faciem; quia sicut sensitiua est facialis, scilicet rei secundum quòd est praesentialiter existens, ita et illa, quam expectamus.

25 Inferturtentiò; quòd quamuis apprehendatur res existens, si non apprehendatur, vt coexistens, vel praesens potentiae; non sufficiat ad intuitionem. Vt liquet in cognitione phantasiae, et imaginatiuae, vi cuius, cognoscitur obiectum existens, absens tamen secundum praesentiam localem, (licet obiectum aliàs sit praesens in esse intentionali, inquantùm relucet in imagine phantasmatis) adhuc sensatio phantasiae non est intuitio.

Verba Scoti accipio ex textu à nobis transcripto, sub numer. 23.

Phantasma, cognoscit idem secundùm quòd est praesens per speciem; quae species posset esse eius, licet non esset existens, vel praesens.

Vnde loco citato in controu. 9. de visione Dei, ideò ostendimus possibilitatem notitiae quidditatiuae, abstractiuae Dei inspicientis existentiam, quae est de vltima et quasi metaphysica constitutione Deitatis; et praescindentis ab infinitudine secundùm connotationé loci, vel à praesentia secundùm essentiam in intellectu abstractiuè cognoscente.

26 Ex dictis sequitur quid sentiendum sit de intuitione scientiae liberae, vel visionis, in illa hipothesi quòd non implicaret, talem scientiam terminari ad creaturas in seipsis seu ex intentionali motione illarũ, et nõ ex motione Deitatis tanquam obiecti primarij; quia sicut in illa hypothesi, creaturae essent obiectum primarium scientiae visionis, ita et ab existentia, et praesentia creaturarũ petenda esset ratio intuitiuae, vel abstractiuae notitiae in tali scientia.

Dicimus enim, quòd cū talis scientia abstrahat, vel ab inspectione existentiae realis, dū spectat praesentiam obiectiuam rei in statu futuritionis; vel ab existentiae obiectiua, dum terminatur ad rem existentem extra causas; ideò non potest esse notitia intuitiua pressè, et strictè per habitudinem ad creaturas.

Ob supparem rationẽ, ob quam Scotus aestimat, non esse intuitionem operationem phantasiae, licet aliquãdo cognoscat id quod est praesens; species phantasmatis posset esse eius, licet obiectũ nõ esset existens et praesens; quia ex modo repraesentãdi non exigat realem existẽtiam et praesentiam obiecti, licet quãdoque repraesentet existẽtiam obiecti; ita similiter de existẽtia reali creaturarũ respectu scientiae visionis, quae abstrahit à praesentia reali dũ spectat praesentia creaturarum in esse obiectiuo, dicendũ est; quòd si spectaret creaturas primariò et per se, nõ esset intuitiua respectu illarũ; quia abstrahit à praesentia reali creaturarum, dum illas spectat sub praesentia obiectiua.

Articulus II: An praesciat Deus futura in suis causis?

ARTICVLVS II

An praesciat Deus futura contingentia in suis causis?

SVMMARIVM.

Enodatio quaesiti; et refutatio Ludouici Molina. Num. 1. Opinio Maurini, et Granadi, Deum praescire futura contingentia in causis infallibiliter morali inhaerentibus futura. Num. 2. Placitum Thomistarum agens, Deum cognoscere futura in causis liberis intrinsecè, et physicè praemotis. Num. 6. Textus Scoti ad dirimendam controuersiam. Num. 9. Explanatio iterata pro qua expenditur, quae sit necessitas hypothetica, et Digressio apud Scotum? Numer. 11. Quatuor oppositiones ad hominem contra doctrinam praecedentem. Num. 14. Vera sententia statuitur contra praescientiam futurorum in suis causis; vel ob propensionem moralem, vel ob determinationem physicam, quae attineat ad actum primum operandi. Num. 16. Alia confirmationes verae sententiae contra praedeterminationem liberi arbitrij per immissionem formae intrinsecae; et satisfactio ad quaedam obiecta. Num. 20. Vltima ratio Scoti ad hominem contra affectores praemotionis intrinsecae; petita ex necessitate fruitionis beatificae. Num. 21. Conuelluntur fundamenta aduersariorum. Num. 25. Vltima oppositio de libertate operationum Christi Domini, et beatorum, à Numer. 64. vsque ad 69.

Titulus dissertationis, et confutatio Molinae tollentis medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum.

1 PRO Titulo praesentis dissertationis praelibandum est, quod quando disquirimus, quomodo Deus praesciat futura contingentia? Non verget disquisitio de medio ex parte cognoscentis; cùm euidentissimum sit, Deum per suam essentiam tanquam per lumen illuminatum, et formam actualissimam in ratione intelligibilis comprehendere quidquid apprehendit; ac proinde, nullum intercedere discrimen in modo cognoscendi necessaria et contingentia obiecta, sed ex parte facultatis apprehendentis Dei spectari.

Quare difficultas tantùm premit de medio diuinae scientiae ex parte obiecti; esto enim intellectus, esto quod idoneitas per essentiam Dei sit obiectum apprehendere, nihilominus importet rationem intelligibilis; ita vt determinate praescire obiectum, illud non vendicet determinatam scibilitatis rationem.

Quamobrem non benè asseruit Ludouicus Molina, futura contingentia à Deo cognosci, non eo quod determinatam veritatem in seipsis habeant; sed ob illuminationem luminis intellectualis, et omnipotentis conuenientis liberum arbitrium; q. 14. art. 13. disp. 51. et alibi saepe; in quo ab omnibus refellitur.

Molina autem sequutus videtur Aureolum, qui cùm determinatam veritatem inficietur in futuris contingentibus, adhuc tamẽ ea determinatè à Deo praesciri Catholice censet; vt ostendimus infrà se. 4. q. huius dist. a n. 44. vsque ad 49. vindicantes Aureolum à nota quam illi inurunt Greg. Ariminensis, et Vazquez.

Hoc igitur praemisso; discernamus, an in suis causis futura contingentia eam obiectiuam determinationem, seu necessitatem ex parte obiecti respectent, quae medium obiectiuum instabilibus indiuiduum esse queat.

Opinio Machini, et Granadi, Deum praescire futura in causis ob connexionem moralem.

2 Prima opinio asseuerat; futura contingentia in suis causis proximè apparatis eam nancisci determinationem obiectiuam, vel necessitatem moralem infallibilem; quae possit esse obiectum scientiae Dei.

Sic ex Neotericis Iacob. Granadus. 1. par. tract. 4. de Scientia Dei, disp. 4. sect. 4. num. marg. 21. nec dissentit Machinus, 1. par. disp. 32. sect. 1. §. Dico secundo.

Vbi, vt determinationem in suis causis futuro adscribant; exponunt liberum arbitrium sub eo circumstantiarum conuentu, tali iudicio intellectus, illa propensione appetitus; quòd necessitate quadam moraliter inimpedibili inferatur consensus.

Quorum placitum fulciri potest illo testimonio Christi apud Matthaeum cap. 11.

Vae tibi Corozain, vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro, et Sidone factae essent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent. Vbi praedicit Christus, non tanquam coniecturalem, sed infallibilem Sidoniorum et Tyriorum conuersionem, in virtutibus et miraculis; quibus excitatae mentes emollirentur ad poenitentiam.

Atqui signa, et miracula, vt conueniunt ad excitandum huiusmodi homines à torpore vitae ad resipiscendum; tantùm sunt causae morales conuersionis, et in illis praescitur effectus vt infallibiliter futurus; igitur deneganda non est causae liberae compositae tali iudicio, illique circumstantiarum, et obiectorum occurrui, ea moralis còtractio agendi, vt effectum ex hypothesi necessarium elicere non possit.

3 Praeterea arguit Iacobus Granadus; ea certitudo apprehensionis, et iudicij deneganda non est perspicacitati diuinae, quam humano captui manifestum adscribit experimentum. At certissimum est, etiam metaphysica euidentia; voluntatem, sub ea circumstantiarum, et obiectorum compositione, taliter operaturam; licet absolutè, seu in sensu diuiso, aliter se gerere possit. Ita vt prudens, et sensatus quilibet, qui alterum intus, et in cute nouerit, infallibiliter pronunciet, sic eum operaturum, et non aliter, in eo tencationis occurru; igitur et Deus in voluntate taliter praeuenta infallibiliter futurum consensum callere poterit.

4 Deinde arguitur tertiò ex Machino; futura contingentia eam in causa moraliter determinata sortiuntur necessitatem ex hypothesi, quae ad assensum fidei, et Theologica axiomata attinere valeat. Quale est pronuntiatu asseuerans; hominē in statu naturae lapsae grauissima daemonis tētatione exagitatū, sine speciali auxilio nō praeuentum; peccaturum infallibiliter.

Similiter; quòd nullus homo per totū vitae decursum venialia peccata vitabit absque specialissima praeuentione Dei auxiliantis. Praeterea; quòd homo nō cōfirmatus in gratia aliquādo lethale peccatum perpetrabit.

Sed huiusmodi enuntiationes de futuro solam necessitatem moralem referunt; et tamen eam infallibilitatem sortiuntur, quae obiectum assensus fidei esse valeat; igitur et scientiam Dei infallibilem terminare poterunt.

5 Vltimò; suadetur praedictum placitum ex doctrina Vazquez quam stabilire molitur 1. p. disp. 98. cap. 7. et magis ex instituto, 1. 2. disp. 128. cap. 5. quòd proposito ab intellectu duplici obiecto altero tepidè aut segniter, alio intensè; prosequatur necessariò voluntas aut expressiorem, vel attemperiorem obiecti diligibilis propositionē. In qua hypothesi, Deus futuru contingens in sua causa praesciret; cū tamen inter assensū voluntatis et iudiciū intellectus sola intercedat moralis connexio, et necessitas; non verò praedeterminatio physica. Secunda opinio; affeverans Deum praescire futura in causis intrinsece praemotis.

6 Altera opinio futurorum praescientiam in suis causis tutatur; ob physicam praedeterminationem, quam asseuerat per impressionem alicuius formae intrinsecae complentis potentiam liberam in ratione principij proximè expediti ad causalitatem adeundam. Sic Thomistae quamplures Banez, 1. part. quaestione 14. artic. 13. conclusion. 3. et 4. Didacus Aluarez, libr. 2. de Auxilijs, disput. 12. Petrus Ledesma, libr. de Auxilijs, disput. de scientia futurorum contingentium, dub. 2. in responsione ad argumentum principale.

Probatur; quia futura in suis causis taliter praemotis praeseferunt omnimodam determinationem obiectiuam, praemissâ enim tali motione, quae per qualitatem, aut impulsum inhaerente fiat, et se gerat per modum principij antecedentis influxum voluntatis creatae, manet voluntas tali praedeterminationi composita, quasi affixa, et contracta infallibiliter ad alteram contradictionis partem; ergo futura in huiusmodi causis à Deo determinatè praesciuntur.

Caeterùm; quòd tali praedeterminatione constituta, nimirum per intrinsecae formae, aut virtutis, compositionem complentem voluntatem creatam in actu proximo ad eliciendum influxum; futura contingentia omnimodam sortiantur determinationem; satis superque constat. Cùm talis praemotio intrinseca tenens se ex parte causae, et anteuertens influxum liberum; ea sit, quae inimpedibiliter inferat futurum consensum; cùm sola exquiratur ratio, quae huiusmodi praedeterminationis probabilitatem suadeat.

Petitur verò à praedictis authoribus à subordinatione essentiali causae secundae ad primam; quae necessario exposcit vt causa secunda in effectum conari non valeat, nisi vt mota à prima, quae compleat applicetve facultatem operatiuam, vt influat in actu secundo.

Atqui talis applicatio incongruè praestaturnisi per formam intrinsecè compositam causae secundae; cùm vi huiusmodi excitationis transeat de non esse proximi, et expediti principij influxus liberi, ad esse proximi principij talis liberae causalitatis. Cùm autem denominatio principij proximè valentis ad actum secundum intrinseca sit; reliquum est; vt formam intrinsecè praemouentem exposcat, quae antecedat actualem effluxum liberae actionis à causa secunda.

7 Arguitur secundò; quia supposito quòd talis praemotio non constituatur in forma intrinsecè composita causae liberae, et quae actum secundum anteuertat, vt qualitas operatiua de specie potentiae; esset impossibilis alia intrinseca praemotio. Eò quod omnis praedeterminatio, quae trahi potest à forma intrinseca, vel spectat ad actu primum, et habetur intentum: vel ad actum secundum; quam esse impossibile ita ostenditur.

Si praemotio intrinseca voluntatis creatae praestaretur ab actu secundo eiusdem voluntatis prout à Deo (sub qua connotatione vocatur actio et causalitas externa Dei) fieret; vt talis praemotio non esset realis, ac proinde nec physica, sed tantùm intelligibilis vel rationis. Cùm enim physica praemotio eò tendat, vt excitet moueatque voluntatẽ ad eliciẽdum impulsum; si talis praedeterminatio praestaretur medio eodẽ impulsu, prout à Deo, sicut sola intercederet discretio, vel habitudo rationis, inter actionem liberam prout à Deo, et à causa intrinseca; ita et sola excitatio praemotioque rationis astrui posset.

Cùm implicatoria sit realis excitatio potẽtiae, quae praestetur ab actu secũdo, ad eũdem actum secundũ eliciendum; eòquòd intercedat causalitatis conexio inter formã excitantẽ et mouentem potẽtiam liberã ad eliciẽdũ influxum, et ipsum influxũ realiter elicitum, ad cuius effectionẽ virtus potentiae apparatur proximè et expeditur.

Deinde; quòd praedeterminatio, quam exhiberet influxus liber, prout effluit à Deo, non attinet ad genus caus sae formalis; ita vt actus secundus creatae voluntatis, prout à Deo, contrahat voluntatem vt forma praeparans compositionem voluntatis cum eadem forma causalitatis, prout à voluntate creata; seu illam praedeterminet ad compositionem voluntatis cū eodem actu secundo impulsus, prout à voluntate creata exeritur. Sed spectat talis praemotio ad genus causae efficientis, quatenus actus secūdus creatae voluntatis, prout à Deo, praeterminare asseritur voluntatem ad eliciendum eumdem influxum, prout à causa creata.

Sed contractio, seu praeterminatio attinens ad genus causae efficientis exposcit necessario discretionem realem inter praedeterminans, et id, quod à tali praedeterminatione trahitur elicitiuè; igitur cùm inter eumdem influxum, et se ipsum, prout connotat dependentiam à Deo, et voluntate creata, discretio rationis intersit, etiam et sola conceptibilis praedeterminatio assignanda erit.

Ac proinde, vt praedeterminatio intrinseca asseri queat; necessario constituenda est in forma aliqua intrinseca operatiuae virtutis immissae à Deo ante actum secundum creatae voluntaris.

8 Nec abnuere videtur Scotus; dū eam connexionem inter causam secundam motam, et primam mouentem cōstituit; quòd si per impossibile, causa prima agens liberum non esset, secunda causa operari liberè nequiret, ob impulsum primae causae necessario influentis, ac proinde trahentis, vi suae, secundam causam ad necessarium influxum; quae connexio scitè astrui nequiret absque immissione alicuius operatiuae, vel excitatiuae virtutis, quae antecedat motum liberum causae secundae.

Sic igitur habet Scotus in 1. dist. 39. q. vnica. §. Tertia positio dicit. sub nu. marg. 12.

«Contra ista argutum est dist. 2. vbi probatum est, Deum esse intelligentem, et volentem alia existere contingenter, per contingentiam rerum. Quia nulla contingentia potest esse in causatione alicuius causae respectu sui effectus, nisi prima causa contingenter se habeat ad causam proximam sibi, vel ad suum effectum.

Quod nunc probatur breuiter ex hoc, quòd causa mouens inquantum mota, si necessario mouetur, necessario mouet; quaelibet igitur causa secunda, quae producit inquantum mota à prima, si necessario mouetur à prima, necessario mouet proximam sibi, vel producit suum effectum: tota ergo ordinatio causarum, vsque ad vltimum effectum, necessario produceret, si habitudo primae causae ad sibi proximam sit necessaria.

Praeterea; causa prior, priùs naturaliter simpliciter respicit effectum suum quàm causa posterior; ergo in illo priori si habet necessariam habitudinem ad ipsum, dabit sibi esse necessarium: in secundo autem instanti naturae, non potest causa propinqua dare sibi esse contingens, quia iam praeintelligitur habere à prima causa esse repugnans contingentiae.

Textus Scoti, ex quo ad veram sententiam fundamenta substernimus.

VT Praesens dissertatio enodetur, versanda est litera Scoti, in 4. sent. dist. 49. quaestion. 6. vbi asseuerat; beatum in sensu composito (nimirum vt praemotum, et praeuentum à Deo ad iugem perpetuumque fruitionis actum eliciendum, esse impeccabilem;) secus verò in sensu diuisionis, semota praemotione Dei praedeterminantis impulsum illum beatificum; quem non necessarium, sed simpliciter liberum, pronunciat Scotus. Cōtra quam doctrinam sic obijcit. §. cōtra hoc sub n. mar. 13.

9 Non minus tollit indifferentiam voluntatis determinatio eius à causa superiori quàm à causa inferiori; ergo si ex ratione causalitatis suae est indeterminata ad operationē, ita repugnat naturae suae, quòd illa indifferentia tollatur per causam superiorem; sicut per inferiorem: sicut ergo est contra naturam voluntatis, quod habitus determinet eam necessario, ita est quòd Deus determinet.

Confirmatur; quia magis determinat causa superior inferiorem, quàm è conuerso: ergo superior determinans magis tollit indifferentiàm inferioris in agendo, quàm si inferior determinaret.

Praeterea; non erit in potestate voluntatis sic agere, vel non sic agere; quia ad quod determinatur aliquid à causa superiori, non potest esse in potestate determinati; agit enim sicut motum à determinante; ergo ille actus nō erit laudabilis, nec propriè voluntarius.

10 Cui oppositioni ita occurrit Scotus, §. Respondeo, quòd volūtas, n. mar. 15. in haec verba.

Repugnat libertati voluntatis quòd contingentia, quae necessariò est ex parte ipsius, non ponat contingentiam simplici ter quàtùm est ex parte omnium inferiorum; quia tollit ipsam esse causam in ordine superiori.

Sed non repugnat sibi quòd contingentia eius non ponat contingentiam ex parte effectus simpliciter, quantū est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa.

Non est ergo simpliciter contra naturam eius quòd determinetur à causa superiori, hoc est, quòd nõ sit cōtra naturam eius oppositū agere; sicut esset cōtra naturā eius determinari ab habitu, siue à natura inferiori.

Ad formam ergo; contra naturam eius est determinari in suo ordine, et nihil aliud primò repugnat sibi. Sed ex consequenti est contra naturam eius determinari à causa inferiori; quia tūc ipsa non esset superior. Nō est autem contra naturam eius determinari à causa superiori; quia cùm hoc stat quòd sit causa in suo ordine.

Cōtra; sic causa superior determinat; ergo volūtas in suo ordine causandi determinatur; ergo in suo ordine causandi non est contingens.

Respondeo; propter determinationem eius in suo ordine est aequalis cōtingētia: sed quòd effectus, qui prouenit ab ipsa alijs, non omnino cōtingenter prouenit ex contingentia eius; hoc est, quia alia causa prior est determinata ad illum effectum.

Explanatio literae, pro qua expenditur, quae sit necessitas compositionis, et diuisionis apud Scotum?

11 C Irca quem textum primò obserua; Scotum planè eam praemotionem creatae voluntatis abigere, quae per immissionem fiat alicuius operatiuae virtutis anteuertentis actum secūdum voluntatis creatae; vt liquet ex illis verbis. Esset contra naturam volūtatis determinari ab habitu, siue à natura inferiori.

Vbi nomine (habitus) quamlibet facultatem operatiuam comprehendit ab extrinseco principio, nimirum à Deo petitam; ad contrahendam voluntatem ad alteram partem contradictionis. Quod referant sequentia illa verba, (siue à natura inferiori.) Vbi nomine inferioris naturae, (cuius praedeterminationem respectu voluntatis improbat,) omnem formam operatiuam, creatam, siue creabilem, complectitur; cuius praemotionem intrinsecam complentem voluntatem in ratione actus primi, prorsus asseuerat cōtra riam indifferentiae voluntatis.

Nec sustinendum existimat commune illud effugium de compositionis aut diuisionis sensu; ita vt voluntas intrinsecè composita formae praedeterminanti, astruatur solùm affixa ad vnam partem contradictionis in sensu composito, et ex hypothesi; non verò absolutè et simpliciter.

Si enim distinctio illa, quam sana, et communis amplectitur Theologia, eam interpretationis latitudinem diuisi, et compositi sensus sustineret; fieret vt nulla astrui posset contractio indifferentiae voluntatis, quae necessitas absolutè, et simpliciter renuntiaretur, sed tantùm in sensu compositionis voluntatis ad talem formam praemouentem, et ex hypothesi.

Ac proinde, quòd fruitio beati non esset simpliciter, et ab intrinseco necessaria; vt communis Thomistarum Schola tutatur. Cùm eludi queat necessitas illius actus, eo effugio diuisi, et compositi sensus; ita vt beatus asseratur necessariò Deum prosequens per impulsum supernaturalem fruitiuum in sensu composito; nimirum vt coniungitur faciali intuitioni Dei. Secus verò in sensu diuiso; prout à clara visione diuidi aut seiungi valet pro nutu et voluntate Dei intentionaliter immutantis mentem creatam ad claram inspectionem Deitatis.

Deinde; quòd Petrus ferrea catena ad trabem alligatus diceretur in procinctu esse, ac proximam expedítamque facultatem ad cursum nancisci; non in sensu composito, nimirùm vt ad palum affigitur, sed in sensu diuisionis, prout concipitur ab impedimentis expeditus. Quae omnia absurda sunt, inferrentur tamen planè, si compositus sensus in ea vniuersalitate sustineri posset, vt extendatur ad compositionem quamlibet formae intrinsecae, quae actum secundum potentiae liberae anteeat per modum potentiae, siue actus primi.

Sic igitur accuratè, et qua assolet ingenij maturitate, diuisum, et compositu sensum enucleat Scotus, in indifferentia simpliciter, et sola necessitate ex hypothesi fruitionis beatificae; quam contra communem Thomistarum scholam constituit in eadem quaest. 6. praecitata §. dico ergo, quòd causa huius perpetuitatis, sub numer. 11.

12 Respondeo; quòd beatus est impeccabilis in sensu compositionis, hoc est non potest simul esse beatus, et peccare; sed in sensu diuisionis, quòd manens beatus non habeat potentiam, et possibilitatem ad peccandum; potest intelligi dupliciter. Vel per aliquid, sibi intrinsecum, quod excludit potentiam talem; vel per causam extrinsecam, quod excludit potentiam propinquam ab illo.

Sic dico; quòd nulla est causa intrinseca in voluntate Michaelis nunc beati, per quam excludatur potestia ad peccandum pro aliàs, in sensu diuisionis; nõ est autem causa intrinseca prohibens istam potentiam omnino reduci ad actum; sed per causam extrinsecam est impossibilis potestia illa propinqua ad peccandum.

Videlicet per voluntatem Dei praeuenientem illam voluntatem, vt semper continuet actum fruendi; et ita nũquam possit potentiam suam remotam non fruendi, vel peccandi, reducere ad actum.

Siquidem nunquam causa secunda praeuenta à causa superiori agente ad vnum oppositum; potest potentia propinqua exire in aliud oppositum.

13 Circa quam Scoti explanationem de sensu diuisionis, et compositionis, illud occurrit reserandum; quòd quando asserit, voluntatem beati non importare potentiam proximam ad peccandum, (cùm tamen eam intrinsecè indifferentem ad peccandum, et non peccandum, autumet, solùmquè ab extrinseca Dei voluntate praeuentam, et determinatam ad non peccandum asseueret;) ibi per potentiam proximam, quam remouet, intelligit voluntatem actui peccaminoso de facto componibilem, vel substratam, quae repugnat in sensu compositionis, ob coniunctionem extrinsecam voluntatis beati cum praemotione diuinae voluntatis.

Sicut è contra; potentiam beati ad peccandum, et non fruendum, remotam potestatem appellat, ex hypothesi praeuentionis, et praemotionis diuinae praeterminantis voluntatem beati extrinsecè ad perpetuam fruitionem; cü qua praemotione incompossibilis est in sensu compositionis, cõpositio voluntatis cum peccato, vel cum non esse fruitionis.

Obseruetur deinde; Scotum apertè praemotionem voluntatis creatae, seu praedefinitionem per extrinsecam Dei volitionem asserere; vt liquet ex illis verbis.

Per voluntatem Dei praeuenientem illam voluntatem, Etex illis. Nunquam causa secunda praeuenta à causa superiori agente ad vnum oppositum, potest potentia propinqua exire ad aliud oppositum.

Graues oppositiones ad hominem contra doctrinam precedentem.

14 SED Valida premit oppositio; qua Scotus propriam adoritur sententiam contra praemotionem, seu praedeterminationem extrinsecam; et nos transcripsimus, sub numero margin. 9. Eò quòd non minus iura libertatis effringat, quàm compositio formae intrinsecae anteuertentis consensum creatum. Quia sicut immissio formae praedeterminantis voluntatem intrinsecè, tollit indifferentiam; eò quòd sit antecedens suppositio; quae inferat consensum infallibiliter. Quò fit, vt sicut in potestate voluntatis positum non sit, quòd, illi talis forma immittatur à Deo, aut nõ ita nec consensus, qui inimpedibiliter effluit à voluntate taliter praemota ad vnam contradictionis partem. Quae oppositio eadem vi contra praemotionem extrinsecam militare videtur; cuius compositio ad voluntatem creatã, sicut illi libera non est; ita neque impulsus volitionis, qui tale compositionem necessariò praeexigit.

At ictum eneruare contendit Scotus; distinctione illa praedeterminationis, quae ab inferiori, et superiori causa praestetur. Dú autumat; omnino libertatem laedere praemotionem eam, quę à forma intrinsecè composita accipiatur; secus verò eam, quae ab extrinseca diuinae voluntatis motione accedit.

Cuius ea ratio est; quòd diuina voluntas, eò abest vt se ipsa indifferentiam creatae voluntatis imminuat, quod ab ea potiùs totius indifferentiae, et libertatis creatae ratio hauriatur; siue huiusmodi libertas spectetur in actu primo, qualis ea est, quae potẽtiae volitiuae suppetit; siue quae actui secundo volitionis cohaeret.

Quare, sicut contra libertatem potentiae impulsus in actu primo non est quòd ab extrinseca Dei voluntate effluat; (imo et creatae voluntatis indifferentiam ad vtrumlibet ab indifferentia primae, et increatae voluntatis trahi ita necesse est, vt si prima voluntas essentialiter libera non esset, sed principium prorsus determinatum, et necessarium, nec voluntas creata libertatem expeditam per modum actus primi sibi ascisceret) sic suppari ratione de volitione, illiúsque libertate per modum actus secundi censendum est, ita vt libertas impulsus liberi creati à libertate diuinae volitionis petatur.

Praemotio enim extrinseca principij per essentiam liberi, et praehabentis intra virtualitatem suam omnem modum, seu causalitatem indifferentiae ad vtrumlibet appetitus creati, nequit afferi ea suppositio, quae vocatur antecedens ad effringenda libertatis iura. Cùm praemotio, quam assignat Scotus non consistat in causalitate facultatis diuinae exequentis, quae sit aliquid creatum; sed sit ipsamet Dei substantia et increata voluntas, illimitata ratione praehabẽs omnem modum participabilis indifferentiae.

Quia cùm actio apud Scotum inexistat agenti in tota vniuersalitate eius, prout circuit creatum, et increatum, (et non passio, vt sustinet Iesuitarum schola; ) sit inde, vt actio Dei ipsimet Deo per identitatem cohaereat. Et quòd sicut facultas exequens non secernitur ab attributo voluntatis; ita actus secundus talis facultatis diuinae sit ipsamet increatae volitionis forma ab aeterno Deitati congruens, et pro tempore effectum ad extra producens; ac proinde actio Dei sit ipsamet virtus infinita subijciens sibi omnem modum creatae libertatis vt pote qui ab illa effluat tanquam ab illimitato fonte cunctae indifferentiae creabilis. De quo pressè in controuersia de Potentia Dei, vbi actus facultatis diuinae exequentis elucidabimus expendentes; an sint quid creatum, vel increatum? contra Aureolum, et alios recentiores. De quo etiam aliqua in hac dist. ar. 7. à n. 50. vsque ad 56.

15 Sed vrgebis; non sopiri difficultatem de suppositione antecedenti; eò quòd praemotio creatae voluntatis à forma intrinsecè inhaerente non trahatur, sed à volitione diuina non inferente necessitaté simpliciter, ob essentialẽ libertatem diuinae volitionis praecõtinentem omnem rationem participata et participabilis indifferentiae. Quia quaelibet praemotio, siue creatae siue increatae formae, cuius compositio ad voluntatem in potestate voluntatis posita non sit, (ita vt creatae appetitioni nostrae integrum sit componi, vel non componi, cum tali forma praemouente ad influxum,) vocatur suppositio antecedens; quia certo certius esse videtur, quod Deus possit de absoluta sua potentia necessitatem inferre voluntati nostrae per volitionem sua extrinsecam: cùm nulla assignari valeat implicatio, ob quam repugnet voluntatem creatam extrinsecè ad altera partem contrahi necessitate absoluta et simpliciter; et non tantùm consequente et ex hypothesi.

Sed in tali suppositione, huiusmodi necessitas produceretur á forma increata essentialiter libera, ac intra eminentiam suam praehabente cunctam causalitatem creatae libertatis; igitur non se extricant Scotistae à necessitate simpliciter, seu antecedenti suppositione, eò quòd praemotio, quam assuerant, non trahatur á forma creata intrinsecè contracta ad alteram contradictionis partem, sed à forma increata per essentiam libera, et indifferenti ad vtrumlibet.

Praeterea; praemotio ea, qua Deus praedefinit conuersionem Petri, verbi gratia, non adscribitur attributo diuinae voluntatis, inquantum prò aliquo signo rationis concipitur cum indifferentia ad vtrumlibet respectu talis obiecti, sed prout determinatur ad altera partem contradictionis; sed talis contractio omnino anteit consensum Petri: igitur non minus affigit Petrum ad alteram partem cõtradictionis, quã si talis forma increatae volitionis nõ esset libera per essentiam.

Ac proinde conuellitur doctrina Scoti, quam transcripsimus, sub num. margin. 10. quòd licet repugnet libero arbitrio contractio per impressionem formae intrinsecae, secus verò, per statutum, propositum ve, causae superioris.

Respondetur; quòd si extrinseca Dei voluntas, vel praemotio facultatis diuinae exequentis, non immutet voluntatem creatam ad actum primum; sed solùm contrahat per modum actus secundi praemittentis intrinsecam expeditamque indifferentiam ad oppositum apparato concursu ad vtrumlibet in actu primo; neque absolutam necessitatem inferre, sed solùm ex hypothesi; qualis ea est, quam obit voluntas in communi sententia dum propriam causalitatem exercet contracta à Deo per absolutum propositum concurrendi.

Quare, licet possibilem esse autumemus praemotionem diuinae voluntatis simpliciter necessitantem appetitum creatum, si volitio Dei imprimat formam in actu primo affigentem voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis; aut suppleat qualitatem operatiuam de specie potentiae affigentis liberum arbitrium ad vnam partem contradictionis, ita vt voluntas se sufficiat immediatè vice illius qualitatis, et suppleat causalitatem non formalem, sed effectiuam eius. Vel necessitet nostram voluntatem per increatam volitionem suam, iuxta ea, quae expendimus infra, sub numer. 40. et 41. non expediendo in actu primo, ante actualem cooperationem, concursum ad oppositum; eò quòd iam praepediretur voluntatis potestas ad vtrumlibet in actu primo. Secus verò si praemotio esset per modum actus secundi eò spectans, vt contrahat indeterminationem voluntatis ad producendum hoc potiùs indiuiduum actionis quàm alterum; quae praedeterminatio, cùm alicui causae secundae deferri nequeat, reliquum est, vt increatae voluntati, seu facultati diuinae exequenti, respondeat. Vt in articul. 5. huius distinctionis seriò expendetur, vbi physicam digressionem excitabimus; disquirentes, à quonam principio trahatur contractio creatae voluntatis ad indiuiduã actionem?

Vltimò circa textum num. 10. expendenda sunt illa verba.

Repugnat libertati voluntatis, quòd contingentia, quae necessariò est ex parte ipsius, non ponat contingentiam simpliciter quantùm est ex parte omnium inferiorum; quia solius ipsam esse causam in ordine superiori. Sed non repugnat sibi, quòd contingentia eius non ponat contingentiam ex parte effectus simpliciter, quantum est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa.

Vbi non solùm firmat et constituit Scotus absimilitudinem, quae intercedit inter praemotionem creatae voluntatis per impressionem alicuius intrinseci; et praedeterminationem volitionis increatae contrahentis potentialitatem liberi arbitrij; vt potequae sit forma illimitata praehabens intra eminentiam suam omnem modum, et conditionem liberi influxus. Sed etiam pronuntiat, non esse contra rationem libertatis, quòd illi non subijciatur diuina praemotio, vt actualis, et exercita per modum concursus; (qua solùm ratione asseritur ab Scoto,) quoad positionem, vel negationem talis praemotionis concursiuae, vel cum contingentia ad non esse ex parte effectus vt à Deo praedeterminante attingitur, in sensu compositionis.

Quamobrem et iure stabilit Scotus quòd c. inf. superior non determinatur à voluntate. Quia ea tantùm ratione praemotio actualis, et exercita diuinae voluntatis subijci valeret nutui liberi arbitrij, ita vt pro arbitratu componatur in actu secundo tali praemotioni, vel negationi talis praemotionis; si liberi arbitrij concursus anteiret prioritate naturae motionem Dei, et illam contraheret ad talem speciem, et indiuiduationem influxus. Quae omnia inficiatur Scotus, et sunt serio versanda pro his, quae in articulis sequentibus exarantur de compositione voluntatis diuinae cum creata ad concursum; praecipuè à num. marg. 19. vsque ad 22. et etiam sub n. 31.

Non igitur obstat libertati participatae apud Scotum; quòd ita contrahatur à motore primo, quòd talis praemotio tollat contingentiam de inesse, vel in sensu compositionis liberi arbitrij ad talem motionem causae primae. Contradiceret tamen, si contingentia operationis ad esse, et non esse, in voluntate impediretur ab aliquo principio creato. Id enim sonat celebre illud axioma Scoti. Non repugnat sibi, quòd contingentia eius non ponat contingentiam, quantùm est ex parte causae superioris.

Quod confirmant illa verba. Repugnat libertati voluntatis, quòd non ponat contingentiam simpliciter, quantum est ex parte omnium inferiorum. Vnde et constanter concludit: Non est ergo simplicitèr contra naturam eius, quòd determinetur à causa superiori; hoc est, quod non sit contra naturam eius oppositū agere. Vbi subobscurè loquutus Scotus, ideò vult non esse contra naturam voluntatis determinari à causa prima; quia determinatio causae primae non tollit. Quòd voluntas creata oppositum agat, de possibili, licet tollat quòd agat oppositum, de inesse, et in sensu compositionis ad motionem concursiuam. Quod referant sequentia verba contextus. Sicut esset contra naturam eius determinari ab habitu, siue à natura inferiori. Vbi eò abigit contradictionem, voluntatis per qualitatem immissam; quia tolleret indifferentiam non solum de inesse, sed etiam de possibili.

Quare tantùm vult Scotus; quòd ad indifferentiam voluntatis necessarium sit, quòd nullum principium inferius, (quod non praehabet intra virtualitatem suam, tam ipsam facultatem impulsiuam, quàm omnem indifferentiam suae motionis exercitae) determinet liberum arbitrium creatum.

Id enim ostendunt vltima illa verba. Propter determinationem eius in suo ordine est aequalis contingentia: sed quòd effectus, qui prouenit ab ipsa, non omnino contingenter prouenit ex contingentia eius; hoc est, quia alia causa prior est determinata ad illum effectum.

Vera et communis sententia statuitur contra praescientiam futurorum in suis causis, vel ob propensionem moralem, vel ob determinationem physicam quae attineat ad actum primum agendi.

16. Dicendum primò: Deū nō praescire futura cōtingentia in suis causis, quātūlibet circūstātionatis, et moraliter propēsis in futura producēda; haec est cōmunis theologorum consensio: et probatur Quia quaelibet circumstantiarum compositio, aut ea est, quae libertatem laedat, dum inimpedibiliter infert consensum voluntatis; aut talis est, vt in oppositum conari queat voluntas; ac proinde nec suppeditat medium ex parte obiecti scientiae Dei pròrsus infallibilis.

In primisque ex parte iudicij intellectus non posse voluntatem inimpedibiliter contrahi ad vnam partem contradictionis; patet. Quia nulla, vel intensissima, vel attemperatissima, obiecti apprehensio adigit voluntatem ad vnam partem; vt integrum illi non sit vel remissam apprehensionem oppositam sequi.

Cùm apud Scotum, nec facialis intuitio Deitatis necessitet voluntatem ad iugem fruitionem (se mota praemotione extrinseca diuinae voluntatis) ita vt in visione beatifica tanquàm in causa nequeat à Deo praesciri iugis, et perpetua fruitio, praecisa praemotione voluntatis diuinae.

Nec placitum Vazquez contendentis, voluntatem necessariò persequi expressiorem, aut attemperatiorem insinuationem intellectus à probationis notae authoribus recipitur; vt pote quod libertati aduersetur.

Deinde, nec ardens propensio appetitus, vel molestissima daemonis oppugnatio ea esse valet, vt infallibiliter consensum extorqueat; aliàs libertatis leges prosternerentur. Quò fit, vt sicut homo, esto quòd valde fragilis, validaeque daemonis excursione impetitus, dissentire valet, vel cohibere consensum sic et Deus fallibile iudicium futurorum adiret in causa quantumlibet moraliter apparata, dum modo physica praemotio ablegetur.

17 Praeterea; nec talem circumstantiarum conuentum conferre ad scientiam, quae vltra coniecturam sit; ita expendo.

Quia illa circumstantiarum coitio, quarum complexione manet voluntas necessitata ex hypotesi; vel praestatur à voluntate huiusmodi circumstantias componente; vel à causa alia extrinseca. Si talis circumstantiarum conuentus emanet à causa extrinseca, et illo posito inimpedibiliter inferatur consensus; proteritur libertas; cùm illa non sit suppositio consequens influxum voluntatis, sed illum anteueniens: eò quòd sit suppositio causae, aut eius, quod ad causam attinet, prout causa proxima est.

Vel complexio circumstantiarum praestatur liberè ab ipsa voluntate; et redit inquisitio, quomodo cognoscantur à Deo illa, quae contingenter apponuntur voluntati ad operandum? Cùm illarum circumstantiarum collectio etiàm libera sit, ac proinde idem vrgeat dissidium de conditionibus, et circumstancijs liberè conuenientibus ad influxum voluntatis, qualiter cadant sub infallibile iudicium Dei, ac de impulsu voluntatis, qui illis suppositis erumpit necessariò?

Quia scilicet rursus, quomodo cognoscatur à Deo illa circumstantiarum collectio, aut in se ipsa? aut in causa? Si in se ipsa referat omnimodam determinationem obiectiuam, vt apprehendi queat infallibiliter talis circumstantiarum coniunctio, esto quòd liberè componatur? Idem iudicium habendum erit de futuro contingenti, quod importet in se ipso, ratione determinatae futuritionis, omnimodam determinationem obiectiuam, secluso quolibet absoluto decreto diuinae voluntatis, quod tanquam falsum in 4. art. sequenti improbabimus.

Vel cognoscenda est talis circumstantiarum compositio in sua causa: de qua etiam peto, an necessaria sit; vel libera? Non necessaria; aliàs praepediretur libertatis vsus. Nec etiam libera; quia esset indifferens ad vtrumlibet. Atque adeò, vel sistendum est in causa omnino necessaria; et prosternitur libertas; aut negandum est, assignari posse eum circumstantiarum conuentum, quòd in causa sic apparata futurum praesciatur infallibiliter.

18 Dicendum secundò; futura contingentia non cognosci à Deo in causis intrinsecè praemotis per immissionem alicuius qualitatis de specie potentiae, seu operatiuae virtutis; vel immanentis, vel transeuntis. Ita Scotus cū suis, loco citato, quem transcribimus sub n. marg. 10.

Quod etiam sustinet in 4. distinct. 1. quaest. 1. in fine. §. Ad vltimum, cum dicitur in virtute. sub num. marg. 34. vbi habet.

Et ex hoc patet, quòd causae primae in causam secundam propriè dictam, quando similiter agunt, non est influentia noua, quae sit creatio alicuius inhaerentis causae secundae; sed influentia ibi est determinatus ordo istarum causarum in agendo effectum communem.

Scoto adhaerent in hac re omnes Iesuitae scriptores; et ex Dominicanis quàm plures, quibus talis praedeterminandi ratio, per impressionem formae contrahentis voluntatem in actu primo, nimis rigida visa est.

Quòd autem Scotus non agnouerit aliquam praedeterminandi causalitatem, quae non attineat ad ipsam cooperationem exercitam, sed ad principium, vel actum primum operandi; patet ex 1. sentent. distinct. 41. quaestione unica. §. Sed adhuc contra istud instatur. Quem textum infra transcribimus in hac distinctio. de Scientia contingentium absolutorum. artic. 6. Qualiter praesciat Deus materialia actuum prauorum? sub numer. margin. 41. et 43. vbi asserit Scotus; quòd Deus praescit, Iudam peccaturum, non in actu permissiuo; Sed quia scit se cooperaturum huic ad substantiam actus non circumstationati.

Si autem Scotus aliam praedeterminandi rationem tutatus fuisset, quae distincta esset ab actuali cooperatione spectans ad actum primum operandi; eam assignaret medium ex parte obiecti ad praesciendum materiale peccati, dum pressè et seriò inuestigat medium talis praescientiae.

Et probatur nostra assertio; quaelibet impressio formae attinentis ad actum primum voluntatis; siue sit per modum immanentis, vel transeuntis, vel ad instar virtuosae applicationis vel proximi, et immediati procinctus ad actum secundum, seu qualibet alia ratione ab aduersarijs vocitetur, dummodo ad actum primum potentiae liberae spectet; ea est, vt negatio eius tollat potentiam proximè expeditam ad dissensum; ergo necessariò adigit potentiam ad assensum.

Fieret igitur; vt voluntas immissioni talis formae composita non conferret proximè ad liberam causalitatem adeundam; ac proinde et quòd auxilium sufficiens ad piè viuendum, non esset absolutè, et simpliciter auxilium sufficiens. Quia cùm talis praemotio physica non sit de essentia auxilij sufficientis; (aliàs quodlibet auxilium sufficiens esset efficax, et qui prolaberetur in culpam, sufficiens ad salutem auxilium nactus non esset,) fieret, vt semota huiusmodi praemotione intrinseca, nullatenus praestaret auxilium sufficiens ad hoc quòd homo proximè valeret ad rectè operandum; siquidem ei nõ immittitur forma attinens ad actum primum, vel proximam potestatem ad agendum.

Atque adeò nec lapsus peccati voluntati creatae adscribi posset; sed Deo pro nutu subtrahenti impressionem illius formae, quae complet, vel applicat in actu primo proximum posse voluntatis ad eliciendum actum secundum. Quae ratio producitur ex Scoto, in 2. sent. distinct. 37. quaest. 2. §. Sed quare in voluntate creata non potest esse prima ratio deficienti sub num. marg. 17. vbi inquit.

» Non est iustitia debita à voluntate » creata, nisi inquantum in potestate eius » est rectè agere, ita quòd nulla inteligi- » tur subtractio causae prioris, propter cu- » ius defectum non possit voluntas rectè » agere; si igitur Deus esset prima causa nõ » agens rectitudinem, actus non rectus non » esset peccatum.

Vbi acutè concludit Scotus; quòd si Deus subtrahat aliquam formam, quã necessariò praeexigat voluntas creata, vt compleatur in ratione principij proximi honesti influxus; obliquitas peccati non tribueretur voluntati creatae, sed Deo affigenti voluntatem ad actũ obliquum, dum non cõfert potentiã proximam ad piam, et rectam operationem.

Atqui, praemotio illa, quae ab aduersarijs adstruitur, attinet ad actum primũ voluntatis; igitur voluntas creata non composita tali formae praemouenti, nõ est in posse proximo ad actum honestũ; ac proinde non est debitrix, vt actum rectum eliciat.

Sed obijcies, et vrgebis ad hominem; quòd praedeterminatio ea, quae ab absoluto diuinae voluntatis proposito, apud Scoti asseclas, praestatur, non solũ spectat actum secundum, scilicet influxum creatae voluntatis; sed etiam ipsam voluntatis potentiam, quam contrahit et applicat, vt talem edat influxum. Ita vt non solùm determinet Deus tale fore pro isto actu voluntatis, verbi gratia, pro assensu, sed etiam determinet ipsum principium, scilicet voluntatem vt assentiat.

Sed determinatio, quae spectat voluntatem, vt eliciat talem actum, attinet ad rationem actus primi; cum non solùm intendat contractionem actus sed etiam contractionem principij, vt talem obeat influxum: igitur non tantùm contractionem per modum actualis concursus pronuntiamus, sed per modum actus primi anteuertentis actum secundum asserimus.

Respondetur; Deum non contrahere voluntatem creatam, vel immittendo aliquam qualitatem operatiuam, vel illam supplendo, quae esset contrahens in actu primo ante exercitam, et actualem cooperationem; nec per voluntatem diuinam vt determinantem liberum arbitrium in actu primo; sed cunctam praedeterminationem exhiberi per extrinsecam Dei volitionem, quae (vt obit functionem actionis ad extra,) solùm prioritate à quo, vel naturae anteueniat actualem influxum creatae voluntatis in eodem tamen instanti temporis, seu in quo. De quo vide infra accuratam disputationem de compositione potentiae diuinae cum libero arbitrio ad vtrumlibet à n. 49 vsque ad 63.

Vt autem voluntas creata applicetur contrahaturve à volitione diuina, inquantum obit munus merae concursiuae causalitatis Dei ad extra; non exposcitur immutatio intrinseca creatae voluntatis, quae pro illo priori à quo, siue naturae, antecedat actualem influxum et cooperationem talis voluntatis; sed sufficit applicatio, et contractio extrinseca, ob naturalem in agendo sympathiam, per quà creata voluntas Deo subijcitur, vt absque impressione alicuius physici contrahatur.

Simili ratione, qua potentia loco motiua obedit appetitui, dum motum suggerit absque physica immutatione potentiae; et voluntas captiuat intellectu ad assentiendū obiecto credibili absq; immissione alicuius formae intrinsecae, quam impulsus facultas imprimat intellectui.

Aliae confirmationes verae sententiae, et satisfactio ad quaedam obiecta.

Praeterea; oppugnatur praedicta sententia ex decreto Concilij Tridentini, sessione 6. cap. 5. canone 4. definiente; Voluntatem nostram quantumlibet gratia Dei praeuentam, et excitatam, dissentire posse, si velit. Si autem talis praemotio intrinseca immittatur ad proximum posse voluntatis; fiet, vt non sit in proximo posse ad dissensum; si quidem ei non imprimitur forma valens ad dissensum, sed adigens ad assensum.

Nec praestat illud effugium de sensu compositionis, quod explosimus, sub numer. 11. eò quòd impressio talis habitus, vel formae operatiuae, vel impulsus praemouentis, sit antecedens suppositio; vt pote quae attineat ad actum primum operandi.

At instabis vltra; quòd ea praemotio per impressionem formae intrinsecae, quae à Thomistis asseritur, etiam apud plures illorum ea censetur, quae non attineat ad rationem principij, sed tantùm se gerat ad instar motionis, et applicationis exercitae; ita tamen vt in ipso instanti cooperationis, non solùm contrahat assensum ad tale fore, sed etiā ipsum principiū assentiendi praedeterminet.

Acqui, etiam nos eamdem contractionem in instanti cooperationis liberi arbitrij adstruimus, non tantùm respectu assensus, sed etiam respectu principij assentiendi à se potentialis ad talem speciem, et indiuiduationem actuum; ergo recidimus in idem Thomistarum placitum, quod oppugnamus.

Nec praestat occurrere; talem impulsum intrinsecum, siue motionem praeuiam, eò deferendam esse in rationem principij, et non merae actionis exercitae; quò talis impulsus distinguatur realiter à concursu, et actione voluntatis creatae, et actionis non detur alia actio. Quamobrem, si talis motio, vel forma immissa per modum transeuntis ad agendum, comparetur in genere causae efficientis cum operatione liberi arbitrij, et non possit dari actio alterius actionis creatae; reliquum est, vt praeuia illa motio adstruatur principium actionis, non verò actio. Ac proinde non pertinens ad praedicamentum actionis; sed qualitatis sub aliqua specie naturalis, vel supernaturalis potentiae, juxta gradum actionis naturalis, vel supernaturalis.

Occurritur fugae praecedēti, quia etīa vrget in nostrasentētia. Id enim non obstat; quia etiam ad hominem premit in nostro modo sentiendi; in quo, cū praedefinitionem extrinsecam adstruamus rationem cōtra ētionis liberi arbitrij; etiam fieret, vt vel actionis daretur actio; vel quòd praedeterminatio illa attineat ad rationem principij, siue actus primi.

Alia oppugnatio nostrī efferti. Deinde; quòd ad rem parum facescere videtur, quòd motio vel praedeterminatio conferatur per modum principij, vel per modum actionis; si in eodem instanti cooperationis praestetur â Deo, et non ante. Ergo si admittitur contractio per modum actionis; etiam per modum principij sustineri poterit.

Ostenditur quòd nostra sententia sit actaeperatior libero arbitrio. Sed his non obstantibus: cuilibet praemissa seriò expendenti perspicuum esse valet quantùm in libera creatae voluntatis conditione asserenda praecellat nostrum assertum; cùm nullum aliud contractionis genus adstruamus, nisi quod à Deo concurrente, et per eādem actionem concursuam sola naturae prioritate antecedentem prodeat: nec est inconueniens quòd actionis creatae detur alia actio increata; vt agimus infra in hac distinctione, articul. 7. à numer. margin. 50. vsque ad 52.

Ad instantia Aduersariorum. Ad illam verò instantiam; quae obijcit, non magis, aut minus, laedere libertatem nostram, eam adigere ad assensum per formam actionis, quàm per principium agendi; ex hypothesi quòd principium agendi immiteretur, componeretur ve libero arbitrio, non ante instans cooperationis exercitae.

Praeterminatio per modū concursus nō obstat cōpēssioni potentiae diuinae ad vtrumlibet in actu primo. Respondetur; praedeterminationem per modum concursus non obstare expeditioni concursus Dei ad vtrumlibet; cùm omnes tueantur, praesto esse Deum libero arbitrio ad vtrūlibet in actu primo, quamuis contrahatur in actu secundo liberum arbitrium ad alteram partem contradictionis per actionem concursuam; nec vlla sit repugnantia inter apparationem auxilij in actu primo ad vtrumlibet, et contractionem actualem, et exercitam ad alteram partem contradictionis. Intersit verò contradictio inter expeditionem concursus ad vtrumlibet in actu primo, et per modū principij; et affixionem ad alteram partem per modum principij, vel actus primi; esto quod talo principium assentiendi imprimeretur voluntati in eodem instanti cooperationis actualis; de quo vide infra in hoc art. sub num. 38. et 39.

Si vrgeret oppositio etiam impeteret actionem Dei conuersiuam. Vnde si vrgeret oppositio, etiam impeteret actionem Dei concurrentis aequè primo in eodem signo naturae cum libero arbitrio creato, ita vt non operetur Deus quasi à praeeunte motione liberi arbitrij excitatus, aut contractus ad talem speciem influxus.

Agitur ad hominē contra Aduersarios, autumantes, Deum nō contrahi neque ad influxū in materiale peccati. De quo vide quae premimus infra in hac distinct. art. 5. num. margin. 22. et numer. marg. 32. per totum. et art. 7. de conciliatione libertatis cum praescientia, num. marg. 38. plures enim ex Authoribus Iesuitis pressi efficacitate rationum, quae adoriuntur decretum inuoluens conditionem cooperationis liberi arbitrij purificandam à libert arbitrij cooperatione; negant, excitari, et contrahi Deum â libero arbitrio ad talem speciem actionis.

Si ergo Deus non determinatus à libero arbitrio determinat à se ad talem speciem concursus in actu secundo; et talis determinatio in actu secundo non opponitur apparationi concursus ad vtrumlibet in actu primo; non apparet ratio, cur praedeterminatio concursus per modum actus secundi, obstet apparationi concursus ad vtrumlibet in actu primo. De quo ad loca citata, vbi res ista seriò ac ex instituto versatur.

Alia ratio cur improbanda sit praedeterminatio per formam attinentem ad actum 1. Tum vel maximè; quòd si praemotio attineret ad actum primum, vel principium operandi, et haec necessaria expectaretur à Deo ad quamlibet actionem, ob essentialem subordinationem causae secundae; fieret, vt qui non operatur rectè, careret principio honestae operationis; ac proinde nec

illi suppeteret auxilium sufficiens: vt ex Scoto ostendimus sub n. praecedēti. Cùm tamen non obstet, imò et necessarium sit, quòd careat praedeterminatione concursus in actu secundo, voluntas creata, quae actu non cooperatur.

Si verò obijcias; quòd si contractio ea, quam adstruimus, spectet nō solam determinationem assensus voluntatis, sed etiam contractionem potētialitatis principij ad talem speciem et indiuiduū assensus; talis potētialitas per solā extrinsecā et increatam voluntatem Dei determinari nō valeat; cū oftendi nequeat quid conferat extrinseca haec diuinae voluntatis compositio ad liberum arbitrium, vt nostrae voluntatis indifferentia, et potentialitas determinetur solo absoluto imperio, aut proposito Dei.

Dicimus; quòd sicut liquet ex praemissis in controu. 9. de visione Dei. dist. 1. subdist. 2. ar. 3. de suppleibilitate luminis gloriae; suppletur habitus supernaturalis, et euehitur inchoata vis intellectus per solam compositionem extrinsecam diuinae voluntatis in ratione particularis principij; quidni etiā sola extrinseca voluntas Dei absque immutatione intrinseca contrahat potentiā creatam, si eam euehit ad eleuationem graduum actionis absque immutatione intrinseca?

Vltima ratio Scoti ad hominem contra assertores premotionis intrinsecae; producta ex necessitate fruitionis beatificae.

21 DEinde; nec eneruis praedictae opinionis confutatio ea est, quam eruimus ex dictis sub n. 12. Ita enim habet Scotus inibi à nobis transcriptus.

*Dico, quod nulla est causa intrinseca in voluntate Michaelis nunc beati, per quam excludatur potentia ad peccandū pro aliàs in sensu diuisionis; non est autē causa intrinseca prohibens istam potentiam omnino reduci ad actum. Quae cōstituit Scotus contra sententiam Tho-*miftarum autumantium; fruitionem beatorum esse actum simpliciter, et ab intrinseco necessarium; eò quòd inimpedibili conuexione â clara Dei visione inferatur; quo supposito sic argumentor.

Ideò Deus, apud Thomistas, infallibiliter praescit fruitionem beati in illi° mente perfusa lumine gloriae, et facial intuitione Deitatis; quia repugnat negatio fruitionis, visione superstite; ob quem inimpedibilem effluxum fruitionis asseritur talis supernaturalis impulsus, non tantùm necessarius ex hypothesi, sed etiam absolutè et simpliciter.

Aut ergo Deus ita infallibiliter praescit futurum consensum creatae voluntatis in causa physicè praemota per impressam formam, sicut et callet fruitionem beati in intellectu illius composito intuitioni Deitatis; aut non? Si ita infallibilem adit praescientiā; aequalis assignāda erit cōnexio, et necessitas ex parte obiecti, quae sit ratio obiectiua determinationis, et infallibilitatis iudicij diuini.

Ac proinde, quilibet influxus voluntatis, ita necessariò elicitur â voluntate physicè praemota; sicut fruitio beatifica â facultate impulsiua beati praemittēte claram Dei visionem.

Si par infallibilitas non intercedat; igitur praescientia Dei inspicientis futura in causis praemotis, aliquid sustinet contingentiae ex parte obiecti; ac proinde nec etiam ex parte actus omnimodam infallibilitatem sibi asciscit.

22 Mirum est quantú recentes Thomistas praelēs excrutiet oppugnatio; et quanta agglomerent commenta, vt se expediant.

Comūnior responsio est; quòd fruitionis necessitas est absoluta, et simpliciter, eò quòd trahatur ab obiecto per claram visionem voluntati proposito; quae sic rapitur â manifesta infinitate talis appetibilis per essentiā illimitati, ac intra ambitum cōcludētis cunctam rationem boni, vt vōlutati integrum non sit in tale obiectum non ferri, ac proinde et nō affigi impulsui in cēlifsimè prosequēti Deitatem. Quae affixio ad actum, cū non congruat voluntati praemotae; sic inde, vt suppar non intersit necessitas. Sed friuola euasio facilè praecluditur, qua siue ab obiecto, siue à praemouente principio, pronuntietur actus in ipso principio contracto ante actualem operationem inimpedibiliter futurus praepeditur indifferentia ad verumliberi arbitrij in actu primo; ac proinde aequalem necessitatem sibi vendicat, quae contingentiae non subiaceat.

Quare, si fruitio beatifica, apud Thomistas, est necessaria simpliciter, et ab intrinseco, ob suppositionem antecedentem clarae visionis antecedentis voluntatem determinatam ante exercitam fruitionem, sic etiam ob antecedentem suppositionem formae praeterminantis ante cooperationem exercitam, quilibet influxus à voluntate praemota effluit absolutè necessarius. Siue suppositio antecedens attineat ad motionem in genere causae finalis, qualis est obiecti beatifici allicientis impulsus; siue ad motionem in genere causae efficientis; vt in voluntate antecedenter praemota ad eliciendum influxum. Imò quòd magis praepedire videtur indifferentiam voluntatis physica praemotio; quàm metaphorica causalitas obiecti finalizantis.

Quare, magis consequenter Scotus, sicut praemotionem extrinsecam non inferre necessitatem voluntati pronuntiat in influxu viz, ita nec infritione patriae; cùm eadem militet ratio.

Obijcies; quòd licet Scotus inficietur, fruitionem patriae esse formam necessariam, per comparationem ad visionem beatificam, vel quòdlibet aliud principium intrinsecum; eam tamen simpliciter necessariam astruere videtur per habitudinem ad voluntatem Dei praemouentem voluntatem creatam ad iugem fruitionem; ita vt nō possit, sicut nec peccare valet loquendo de potētia proxima, licet remotè sit peccabilis.

Quod apertè elucidant exempla textus ex praecitata distinct. 49. quaest. 6. §. respondeo patet, quod beatus est impeccabilis sub num. margin. 11. vbi inquit.

»Verbi gratia; etsi habens visum habeat potentiam intrinsecam videndi quodcunque corpus; tamen potest per aliquam causam extrinsecam fieri perpetuò impossibilis ad videndum de potentia propinqua; vt pote si illa causa faciat perpetuam distantiam visus ab illo corpore.

Sicut, si esset obstaculum perpetuum inter caelum empyreum, et oculum damnati; ille oculus non posset videre caelum empyreum, loquendo de potentia propinqua, et hoc per causam extrinsecam prohibentem potentiam perpetuò; posset tamen videre potentia remota intrinseca, ita vt nulla esset causa intrinseca impossibilitatis.«

Inibi enim asseuerat Doctor; quòd voluntas beati ea ratione est impeccabilis, et potens cessare ab actu fruitionis; qua asseritur oculus valens ad videndum obiectum omnino distans. Cùm autem oculus non sit proximè potens ad apprehensionem illius obiecti, quod constituitur cum obstaculo perpetuae distantiae; ita nec voluntas creata renuntiari debet cum potentia proxima ad non fruendum; ac proinde voluntas beati, apud Scotum, ab extrinseco principio, nimirum à diuina voluntate, adigitur necessariò ad fruitionem.

Respondeo; quòd quando Scotus autumat, nō suppetere beato proximam potentiam ad peccandum; vel cessandum à fruitione; ibi per potentiam proximam intelligit potentiam compositam, vel de facto componibilem peccato; vel negationi fruitionis; iuxta ea quę expendimus supra sub n. mar. 13.

Si autem praedicta interpretatio minus illis arrideat, Deumque absolutè necessitare voluntatem beati ad actum fruitionis velint (damus disputationis gratia, fruitionem beatificā esse operationem non liberam sed necessariam à principio extrinseco necessitante, scilicet à voluntate diuina,) adhuc eo dato, et non concesso, asseuerandum erit, aliter se habere motionem diuinae voluntatis circa fruitionem patriae, et viae. Ideò enim fruitio patriae esset simpliciter necessaria à principio necessitante extrinseco; quia diuina voluntas nō apparet concursum in actu primo indifferentem ad contraria, et cōtradictoria, scilicet ad fruēdū, et nō fruendū; sed in actu primo, et in sensu diuisionis ab actu secundo, adigentem voluntatē creatam ad fruitionem; quod esset tollere potestatem proximam in actu primo ad non fruendum. Quòd secus sit in praedeterminatione fruitionum viae, vt constabit ex dicendis infra; de quo nos iterum in dist. 3. de praescientia conditionatorum, ar. 4. de causalitate et necessitate cõditionalis praescitiae. n. marg. 7. et in art. praesenti, dum seriò expendimus compositionem potentiae diuinae cū libero arbitrio creato ad vtrumlibet, à numer. 49. vsque ad 63.

Dilutio oppositarum rationum primae, et secundae sententiae, pro praescientia futurorum in suis causis.

23 Nvnc expeditè fundamenta opposita refellere licebit.

Ad primam opinionem Granadi, et Machini de praescientia futurorū in cōnexione morali.

Ad 1. ex n. 2. dicimus; Tyriorum, et Sydoniorum cōuersionem illam ex hypothesi, quam praedixit Christus, praescitam non fuisse in suis causis, sed in cōditionali decreto; de quo in seq. dist. vbi de veritate futurorum conditionatorum.

Ad secundum arg. ex nu. 3. patet ex obseruatis sub n. 16. vbi ostensum est, nullam moralem certitudinē intercedere posse, quae fallibile iudiciū exuperet, ac proinde et quae Deum non dedeceat; cùm voluntas, etiam in composito sensu, vel quarumlibet circumstantiarum conuentui composita, dissentiri valeat.

24 Ad tertium arg. ex n. 4. omnia ea axiomata, quae futurum hominis lapsū pronunctiāt, à Deo infallibiliter praesciri in physica praedeterminatione substrati peccaminosae obliquitatis; quam pressè de mente Scoti elucidabimus, in ar. 6. huius dist.

Quare consequenter astruimus, Deū praescire, hominem vrgentissima daemonis oppugnatione impetitum, absque speciali auxilio lapsurū; in negatione physicae praedeterminationis praemouētis ad actum rectū, seu in positiua praedeterminatione concursiua ad materia le peccati.

Similiter, aliud pronuntiatum; quòd homo nõ confirmatus in gratia, aliquamdo lethale peccatum committet; callet Deus in praedeterminatione substrati malitiae.

Deinde, et alterum axioma; quòd homo per totum vitae decursum, absque specialissima praeuentione diuini auxilii, peccabit venialiter; praescitur à Deo in decreto denegante huiusmodi singularissimam excitationem ad feruentissimam coniunctionem cum Deo, quae omnia venialia vitare queat.

Quò fit, vt in sola morali certitudine nullum contingens futurū à Deo apprehendi possit, sed in physica praemotione ad contractum obiectū. Quae praemotio, cū apud Scotum nullatenus attineat ad actum primum, sed ad actualem, et exercitum concursum, vt non semel ostendimus; consequens est, vt idem sit, pronuntiata illa non cognosci à Deo in sola certitudine, et connexione morali, sed in praedeterminatione concursiua, ac cognosci in decreto taliter concurrendi; ac proinde si argumentum Machini vrgeret, etiam premeret communem sententiam de immediato concursu Dei ad materiale peccati.

25 Ad quartum argumentum, ex numer. 5. productum ex doctrina Vazquez dicimus; falsum supponere in communi sententia, quae praedictum placitum taxat tanquā libertatis rationi absonum.

Et dato, quòd voluntas, supposita opinatione Vazquez, necessitaretur quoad specificationem, ita vt nequiret dissentiri insinuationi vehementiori, aut attemperatiori; adhuc tamen esset libera quoad exercitium, ac proinde in voluntate composita huiusmodi dictamini practico intellectus, adhuc praesciri nequiret consensus, vt hic et nunc infallibiliter futurus.

Sed contra Vazquium autumantem, voluntatem necessariò sequi expressiorem, aut attemperatiorem propositionē obiecti, agimus infra in hac distin. de scientia contingentium absoluto rum, articul. 7. à numer. 42. usque ad 46.

26 Ad fundamenta secundae opinionis. Ad primum; fatemur, praemotionem anteuertentem per modum actus primi actum secundum voluntatis, eam esse, quae medium ex parte obiecti scientiae infallibilis suppeditare posset, si iura libertatis non prosterneret; quae omnino proteri, ob antecedentem suppositionem ostendimus. Quare autumamur; ad essentialem causae secundae subordinationem pertinere, vt ipsa non influat nisi praemota à prima causa; eam tamen praemotionem, quae per modum actus primi sit, prorsus explodimus; solam praemotionem per extrinsecam Dei volitionem in actu secundo excitantem creatam voluntatem asseuerantes; de quo infra.

Ad secundum argumentum concedimus; obtinere, supposita sententia Scoti, nullam praedeterminationem intrinsecam, nec per modum actus primi, nec per modum actus secundi, sustinendam esse; sed solam extrinsecam ad actum secundum spectantem.

Eò quòd interna Dei appetitio, vel considerari queat per modum intentionis; vel per modum exequutionis; inquantum, vt actio, vel causalitas facultatis diuinae exequentis, efficit aliquid ad extra. Quatenus nulla actio, vel causalitas Dei ad extra, ab illius substantia realiter dissidet, apud Scotum constituentem, actionem Dei esse rationem intrinsecam Dei agentis; sicut et pronuntiantem, actionem in tota sua communitate complectente cunctam causalitatem creatam, et increatam, cohaerere agenti, et non passio.

27 Nec aliquid facescit ex testimonio Scoti petita oppositio; quia cum extrinseca praemotione attinente ad actum secundum, praemitteretque intrinsecam facultatem voluntatis per modum actus primi; concinnè stare asseueramus, prorsus tolli liberum influxum actualem, et exercitium voluntatis, si Deus esset agens necessarium. Nonos praeuenteni volitionem diuinam per modum actualis vsus facultatis exequentis seu exercitae causalitatis ad extra attingentis influxum causae creatae; sed ob nõ apparatũ cõcursum ad vtrũlibet in actu primo; dequo pressè in ar. 5. n. 32. vsque ad 34. et etiã in hoc ar. sub n. 39. et 57.

Quae apparatio concursus ad vtrumlibet nequit esse per modum actus secundi, cum actus secundus, siue exercitus influxus, nequeat esse indifferens ad vtrumlibet, vt perspicuum est; sed est compositio extrinseca potentiae diuinae in actu primo cum libero arbitrio, non determinatè ad alterum, sed cum indifferentia ad oppositum. De quo agimus à num. 49. vsque ad 58. inclusiuè.

Compositio autem potentiae ad vnã partem contradictionis in actu primo cum libero arbitrio explanatur cõcinnè in ea hypothesi, quòd potentia Dei sufficeretur vice agentis particularis necessitantis, vel formae operatiuae deius qualitatis, quae crearetur à Deo ad adigendam, vel affigendam voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis in actu primo; de quo vide infra, in hoc art. à numer. 51. vsque ad 54.

Digressio I: An voluntas possit necessitari a Deo?

DIGRESSIO;

An voluntas possit necessitari à Deo, praemissis aliàs omnibus ad liberum influxum requisitis; praecipuè ex parte iudicij, et deliberate insinuationis obiecti ad vrumlibet?

SVMMARIVM.

Prima opinio autumans, voluntatem creatam à Deo necessitari non posse, si praemittatur deliberata insinuatio obiecti ad vtrumlibet. Num. 28. Placitum Vazquez, quòd liberum arbitrium necessitari nequeat à Deo circa obiectũ cogitationis congruae. Nu. 32. refellitur. ibidem.

Ad altera sententia; Deum necessitare posse voluntatem creatam, non solum per impressionem formae intrinsecae; sed etiam per extrinsecam voluntatem increatam; ita tamen ut ex parte effectus voluntas creata respondeat physice absimilata in operatione necessaria, et libera. Nu. 33. Prima pars verae sententiae; quod voluntas creata necessitari queat a Deo per immissionem formae intrinsecae. Num. 36. Altera pars nostrae sententiae; quod etiam necessitari queat voluntas creata per solam extrinsecam Dei voluntatem. Num. 40. Ostendimus, quod voluntas creata necessitata per volitionem increatam extrinsecam aliter se gereret per motum actus primi, non tamen per motum actus secundi, quoad physicam et intrinsecam mutationem, quam cùm libere operatur: contra Suarium. a num. 41. usque ad 45. Licet intercedat mutatio moralis, et extrinseca. Examinantur fundamenta primae opinionis. Num. 44. Item et secundae opinionis Francisci Suarii. Num. 47. Examinatur sententia cuiusdam Recentioris, circa compositionem potentia Dei cum libero arbitrio. Num. 48. Exponitur decretum de componenda potentia Dei ad utrumlibet cum libero arbitrio creato, et quid ponat tale decretum in voluntate creata? N. 49. Satisfit ad quaedam obiecta contra nostram sententiam de compositione potentiae Dei cùm libero arbitrio creato. Num. 50. Ostenduntur oppositiones Alarcon impossibiles circa collationem potentiae divinae simpliciter debilis ad utrumlibet cum Libero: quibus etiam refelluntur fundamenta Alarcon autumantis Deum et liberum arbitrium creatum non posse cooperari ex utraque disputatione concurrunt. Num. 60.

QVia authore intrinsece remorante, aut reuertente erga eum secundùm effatum autumantes, implicatom esse absolutam necessitatem influxus voluntatis, si praemittat indifferens iudicium intellectus, deliberatamque inclinationem obiecti ad vtramque contradictionis partem. Ex quo producunt non solùm de facto nō laedi libertatem ob prauiam illam motionem formae intrinsecae; imò nec de absoluta Dei potentia id praestari posse, si voluntas permittat obiectum ab intellectu ad vtrulibet propositum: vrget disquisitio praedicti pronunciati, quod vel leuiter attigimus, sub num. 15. ex qua plena Scoticae sententiae confirmatio eruetur.

Opinio Recentiorum Thomistarum, quòd voluntas necessitari nequeat si praemittat iudicium ad vtrumlibet; item et placitum Vazquis, quòd liberum arbitrium nequeat necessitari circa obiectum cogitationis congrue.

CIrca quod quaesitum, Banez, 1. part. quaest. 19. art. 10. dubio 1. §. Sed dices. Aluarez de Auxilijs, disput. 26. conclus. 5. et De libero arbitrio, libr. 4. capite. 3. autumant; esse implicationem necessitatem voluntatis, si praemittat iudicium deliberate infinuans obiectum ad vtramque partem contradictionis.

Quod placitum fulcitur, primò authoritate Augustini. libr. 1. de libero arbitrio, capit. 3. vbi suadere multur conceptum voluntatis, et libertatis in idem recidere, vt voluntarium esse nequeat, quod liberum non sit; ea autem repugnet actui elicitovoluntatis quod non sit voluntarius, sicut et causatiuae virtutis calefactiuae quod non sit calefactio, ita et contradicere videtur influxui volutatis, ex Augustino, quod necessitatem ineat.

Sic igitur habet. Si enim necesse est vt velit, unde volet, cum voluntas non erit? Et paulo post. Volutas igiturnostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate; porro quia est in potestate, libera est nobis.

29 Secundo arguitur: quia sicut impulsiva facultas ferri nequit in incognitum, ita nec persequi necessario bonum istud, quod tanquam necessarium non proponitur, sed vt contingens appetibile ad vtrumlibet; alias enim prosequetur incognitum, si illi obiecto cohaereret necessario, quod sibi non vt necessarium, sed contingens insinuatur ab intellectu.

Ob quam etiam rationem communis Thomistarum consensu constituit voluntatem beati necessario ferri in Deum; eo quod per claram visionem proponatur bonum beatificum, no contingenter, sed necessario prosequendu.

Deinde; idea in motibus primis primis voluntas se gerit ad instar necessarii operantis, eo quod no praesupponat deliberatum iudicium insinuans obiectum ad vtrumlibet; igitur contradicit voluntati absoluta necessitas, si praemittatur indifferes obiecti propositio.

30 Arguitur tertio; quia voluntas, coactum vel violentum non sustinet in sensum, etiam de absoluta Dei potentia, vt fatetur Theologorum schola; licet violentiam pati queat in actibus imperatis.

Atqui, si praemissa deliberata propositione obiecti ad vtrumlibet, voluntas necessario adigeretur ad alteram partem; inferretur voluntati vis, cum rapiatur contra internum impetum appetitus ex se indifferentis conati ad vtrunlibet; igitur contradicit voluntati talis necessitatis ratio, quae ab extrinseco principio accedat.

31 Quarto; proceditur ex oppugnatione cuiuscunque formae creabilis, quae sic voluntati immitti queat; vt illam ad vnam partem contradictionis affigat. Quia si talis forma esset possibilis, se gereret adinstar habitus, seu virtutis operatiuae supernaturalis a Deo impressae; atqui nullus habitus supernaturalis necessitat voluntatem, nec liberam eius conditionem operandi infringit, vt perspicuum est; igitur, et absque vllo fundamento asseritur possibilis necessitas, quae ab impressione alicuius formae creabilis hauriatur.

Deinde; quod si esset possibilis absoluta contractio, et necessitas voluntatis, praeter eam, quae appellatur necessitas consequentiae, vel ex hypothesi, ob immissionem formae vincentis, vel alligantis potestatem voluntatis ad dissentum; etiam defendi posset absolutae necessitas creatae voluntatis, quae a voluntate extrinseca Dei peteretur; ac proinde fieret, vt absque vlla intrinseca immutatione creatae voluntatis, ob merum extrinsecum Dei beneplacitum, praepediri posset intrinseca potestas voluntatis ad vtrumlibet.

Sequela probatur; quia sicut in compositione illius formae, quae ad necessitandam voluntatem inmitteretur, spectari posset; vel formalis componibilitas, seu nexus intrinsecus talis virtutis operatiuae cum voluntate; vel entitativa contractio, vel alligatio indifferentiae voluntatis, quae a tali forma prodiret in genere causae efficientis. Ita licet ab extrinseca Dei voluntate exhiberi nequiret compositio intrinseca in genere causae formalis; praestari tamen posset effectiua illa contractio indifferentiae voluntatis; cum volitio increata, inquantum est vsus, seu causalitas taco totius diuinae exequentis, conferro queat ad omnem eum effectum efficiendum, ad quem praestat vsus quaelibet efficiens creata, aut creabilis.

At in illa hypothesi, nil imprimeretur voluntati affigens illam ad alteram partem contradictionis; igitur, ob solum extrinsecum nutum, et ordinationem Dei, relinqueretur voluntas proxime impotens ad vtrulibet; quod videtur absurdum.

Et vigetur ratio contra Soarium, et quoslibet alios physicae praedeterminationis oppugnatores; qui licet requirant praedefinitionem materialium, vt indifferentiae, seu virtutis moralis; recipiunt tame praedefinitionem actuum bonoru. Quae volutas inquatu, apud ipsos, coepit per modum intentionis anteuertietis sciētia visionis contentus creati voluntatis; dici posset necessitas ea simpliciter, quae ab extrinseca Dei volitione traheretur. Esto enim quod no attribuatur talis praedefinitio, vsus seu causalitas facultatis diuinae exequetis, quae immediate inferat mucationem intrinsecam in voluntate creata, sed solam extrinsecam denominationē seu praeordinationē huiusmodi actuum; at verò, si ab extrinseca Dei voluntate trahi posset absoluta, et antecedens necessitas; fieret, vt praedefinitio illa, quam asseruerant (vt pote quae absoluta, inimpedibilis et efficax) etiam importaret, non necessitate cōsequentiae, et ex hypothesi, sed absolutam et simpliciter.

Deinde etiam ex praedicta extrinseca ratione necessitandi voluntatem, sic asseclae Scoti perstringi possunt. Quia implicat, quòd in Deo consurgāt contrariae denominationes, nulla facta in rebus mutatione; at si Deus per extrinsecā voluntatem necessitare posset voluntatem creatā, transiret de non esse necessitantis ad esse necessitatis liberū arbitrium, nulla mutatione facta in influxu voluntatis creatae.

Quia si Deus voluntatē necessitaret nulla alia ratione se gerere posset, quā si per volitionem suam (quatenus adiectionē actualis exercitaeq; causalitatis, siue vsus facultatis diuinae exequētis) attingeret impulsum creatum absolutè et indepēdenter à scientia cooperationis causae creatae; imo vt efficaciter et inimpedibiliter inferens consensum voluntatis. Sed etiam de facto diuina volitio ita influit in impulsum liberum voluntatis creatae, apud Scotū, et asseclas; igitur eadem ratione ex parte esse et se gereret diuina volūtas quādo necessitatem inferret volūtati creatae; sicut de facto, quando liberè concurrit.

Ac proinde, aut de facto necessitatur voluntas per extrinsecam praedefinitionem, quam constituit Scotus; aut implicatoria est talis necessitandae voluntatis ratio per extrinsecam ordinationem Dei.

Quamobrem, Rispolis, Zumelius, et Aluarez, adhaerentes Domin. Banez cōstāter sustinēt, ideò liberū arbitriū cōpositum plenae deliberationi ad vtrumlibet, non posse necessitari à principio extrinseco, scilicet à prima causa; quia periter indifferētia ex parte principij intrinseci; scilicet ex parte iudicij proponentis obiectū nō cōcludens omnē rationem appetibilis, quae determinet ad actū prosequutionis (qualiter bonū in communi inquantū ambit cūctā rationem boni quasi defaecatā vel depuratā à ratione mali, et disconuenientis, cōtrahat voluntatem ad speciem illius impulsus, quae vocatur prosequutio et amor) sed ostendae bonum admixtum malo, et disconuenienti, quod terminare queat actum auersionis, et fugae.

Quā indeterminationem ex parte iudicij insinuantis obiectū ad vtrūlibet, (quā ideò indifferentiā obiectiuā vocitāt) satis superque conferre aestimāt, vt liberum arbitrium sartum et tectum subsistat; adeò vt tali iudicio praelucēte, implicet, voluntatem necessitari.

Quia virtus quaelibet à Deo immissa eito quòd concipiatur ad instar impetus degrauātis et quasi vrgētis voluntatem ad agendum, quis tamen impellit ad actionē ve composita iudicio ad vtrūlibet, et sub ea ratione et modo agēdi sub quo obiectū proponitur impulsus facultati, cū indifferentia ad oppositiū; ideò non affigit voluntatem tali impulsui, vt libertatem laedere queat.

32 Imò et praedicto modo sentiēdi fauere videtur Vazquius, dū 1. 2. disp. 26 cap. 1. n. mar. 4. et 5. autumat; quòd voluntas cōposita cogitationi congruae ex praescientia futuri consensus, non posset necessitari à Deo, si adigeretur ad eā partem contradictionis, ad quā excitaret congrua illa cogitatio, secus si affigeretur ad partem oppositam, ad quā non suppeteret voluntati congrua cogitatio.

Fūdamentū Vazquij nullū aliud est, quā quòd inintelligibilis sit coactio impulsiuae facultatis à principio extrinseco ad id operationis, in quod propēdeat facultas operatiua, à principio intraneo.

Sed vt ad hāc opinionem Vazquij iterū redire necessum nō sit; et praemisso etiā, quòd in sententia Scoti, nulla sit cogitatio cōgrua, quae petere queat infallibilitatem effectus futuri praesciti nisi ex praeordinatione absoluti propositi in Deo. Adhuc tamen asserta qualibet congruitate cogitationis; volūtas nostra necessitari valeret à principio extrinseco, si immitteretur à Deo forma in actu primo affigens liberum arbitrium ad vnā partem contradictionis; vel si Deus non componeret potentiam suam ad vtrālibet in actu primo; vt constabit ex dicendis, praecipuè à numer. 49. et deinceps.

Altera sententia Soarij; Deum necessitare posse voluntatem creatam, non solùm per impressionem formae intrinsecae; sed etiam per extrinsecam voluntatem creatam; ita tamen vt ex parte effectus voluntatis creatae respondeat physica absimilitudo in operatione necessaria, et libera.

33 Altera sententia ex diametro opposita, cum solùm tutatur, Deum necessitare posse voluntatem creatam, per immissionem formae intrinsecae praepedientis expeditum dominium, quod voluntas libere vendicat in suos actus, sed etiam per voluntatem extrinsecam Dei; ita tamen vt ex parte impulsus voluntatis ea respondeat mutatio physica, quae congruere non valeat motui voluntatis creatae, dum non necessitatur à voluntate diuina.

Sic Soarius tomo 1. de Gratia, prolegomeno 1 de arbitrij libertate, cap. 5. numer. marg. 14. illam verò disparitatem physicam in vtroque influxu necessario, et libero, voluntatis, in hoc constituit Soarius sub num. 20. Quod impulsus necessarius ita emanat à voluntate creata necessitate à volitione diuina, prout obit munus vsus, seu causalitatis facultatis exequētis; quod attingatur ille colēsus à Deo absolutè et indepēdēter à sciētia cooperationis voluntatis creatae. Dum verò liberè elicitur influxus, intenditur à voluntate Dei, non absolutè, sed impedibiliter, ante scientiam voluntatis creatae cooperantis.

34 Caeterùm; quòd implicatoria sit necessitas absoluta, quae inferatur voluntati creatae ab extrinseca volitione Dei, nisi ex parte impulsus voluntatis respondeat physica absimilitudo inter liberum, et necessarium alterutriusque ostendit Soarius.

Quia extrinseca tantum connectatio diuinae volitionis, vt necessitantis, vel non necessitantis, voluntatem creatam; conterrere nequit ad physicum effectum ita discretum, qualis est priuare voluntatem dominio eo, quod supra internum impulsum nanciscitur: vel non orbare voluntatem expedito exercitio suae causalitatis. Igitur ex parte alicuius voluntatis constituenda est physica, et intrinseca discretio.

Atque alia esse nequit quàm quòd vt volitioni diuinae necessitatem antecedentem inferenti, impediatur tamen impedibiliter, et absolute, absque dependētia cooperationis principij liberi, voluntas verò diuina non necessitans, flectet consensum conditionatè tantùm, et dependenter à cooperatione creatae voluntatis, igitur ea disparitas necessario admittenda est.

35 Quod sic vlterius firmatur: quia à voluntate Dei, tum necessitas non inferret causae creatae, firmior, et immutabilior traheretur influxus prius voluntate Dei relinquente liberum arbitrium proximè expeditum ad vtrumlibet, vt perspectum videtur: sed maior haec firmitas tenacitatis voluntatis necessitaté obuoluta, non potest esse sola denominatio extrinseca relicta à volitione decreata Dei.

Quia seu concursus, qui nobis offertur ex parte Dei ad agēdum alteruter indifferens; eòquòd stante eadem voluntate Dei de praebendo concursu, quasi contrahatur ad assensum à voluntate creata communitas, seu determinatio illius influxus praestantia esse ad assensum, vel dissensum.

Quo fit, vt è contra, nequeat aliter concipi absoluta necessitas huiusmodi causalitatis ex parte Dei, nisi ita moueat voluntatem creatam, vt ab illa nō expectet quasi contractionem suae vniuersalitatis, et indifferentiae ad assentiendum, vel dissentiendum; sed quòd vi sua independenter à cooperatione causae creatae decernat consensum nostrae voluntatis. Vera sententia; quòd voluntas creata necessitari queat à Deo, non solùm per impressionem formae intrinsecae, sed etiam per absolutum diuinae voluntatis propositum; ita tamen vt ex parte effectus nulla resultet mutatio, aut disparitas physica, et intrinseca, sed solùm extrinseca, et moralis.

36 SED Dicendum est primò; Deum, stante iudicio, et propositione deliberata obiecti ad vtrumlibet, necessitare posse voluntatem creatam per immissionem alicuius operatiuae virtutis; siue talis forma appelletur virtuosa motio, vt loquitur Aluarez, vel quocunque alio nomine, dummodo voluntatem in actu primo contrahat ad alteram partem contradictionis, et non solùm per modum actualis concursus. Sic Scotus, in 4. sententiar. distinct. 49. quaestion. 6. cuius textum proposuimus sub num. margin. 10. de quo vide infra num. 37.

Nostrae sententiae suffragatur ex recentibus Theologis Villegas Primarius Professor Complutensis, qui cum praedeterminationem per decretum absolutum constanter tuetur; asseuerat, voluntatem compositam cum indifferentia rationis, posse necessitari. Ita enim habet, in controuers. 12. de concordia voluntatis diuinae cum nostra voluntate, disputat. vltima. capit. 3. § Ad sensum Scoti, et Cani. Vbi inquit.

Potest Deus voluntatem sub indifferentiae propositionis constitutam necessitare ad actum, argumentum igitur est; voluntatem sub indifferentia non effi formam, vnde ratio liberi conueniat formaliter in actum, sed opus esse ad libertatem actus, vt voluntas indifferentiam propositionis sequatur, quod ad efficientiam voluntatis spectat. Haec author praedictus, cùm tamen totus sit in refellenda compositione motionis Dei cum libero arbitrio, ex cõditionali praescientia nostri consensus; et omnes neruos contendat in propugnatione praemotionis per absolutũ propositum diuinae voluntatis.

Et probatur nostrum assertum; eòquòd stante clara Dei visione, non implicat deliberata propositio, aut insinuatio obiecti prohibiti ad vtrumlibet; nec enim pugnant ex natura rei clara Deitatis intuitio, et deliberata propositio alicuius appetibilis contra honestatem, et regulam rationis. Atqui in Schola Thomistarum necessitaretur beatus in illa hypothesi ad summi boni fruitionem, ac proinde, et ad non peccandum, admissa etiam deliberata prohibiti appetibilis insinuatione.

Igitur et necessitari valet etiam liberum arbitrium per aliquam formam in actu primo affigentem ad alteram partem contradictionis, praemisso etiã iudicio ad vtrumlibet; siquidem nõ magis necessitaret qualitas ea à Deo producibilis quàm necessitatem infert clara Dei visio apud Thomistas; vt liquet ex his, quae expendimus, sub num. mar. 21. et 22.

Nec ostendi possit, cur licet de facto non sit compossibilis quidditatiua intuitio Deitatis cum propositione, et aduertentia iudicij circa appetibile prohibitum; id tamen contradicat de absoluta Dei potentia? Dato tamen eo conuentu visionis beatae, et iudicij circa prohibitum appetibile; voluntas necessitaretur apud aduersarios, ac proinde cum propositione obiecti ad vtrumlibet.

Praeterea arguitur ex Scoto, quia vt liquet ex textu transcripto, sub numer. 3. si Deus esset agens necessarium ad extra; necessitaretur liberum arbitrium creatum. Eò quòd sicut Deus esset principium determinatum ad vnum, ita nec componere posset facultatem exequutiuam eius ad vtrumlibet; sed prorsus contractam ad alteram partem contradictionis in actu primo, et ante aditum exercitum, et actualem influxũ; vbi absolutè loquutus Scotus non distinxit inter liberum arbitrium cum deliberatione, aut non deliberatione rationis, ad vtrunlibet.

Sequitur ergo, vt praeter principium intrinsecum liberae operationis cùm deliberata obiecti ad vtrumlibet insinuatione; ex principij extrinseci, vel primae causae, compositio exigatur cùm libero arbitrio creato, quae per modum actus primi non fit contracta ad vnum, ita vt Deus per liberum suae voluntatis statutum expediat apparet vt ex vi decreti concursum ad vtrumlibet, in actu primo. Igitur è contra; si Deus componat potentiam suam in actu primo contractam ad vnum, (non adito decreto apparandi concursum ad contraria, et contradictoria,) necessitaretur liberum arbitrium ab extrinseco, quamuis ex parte principij intrinfeci fupperet deliberata obiecti ad vtrumlibet propositio.

Deinde, quia oftendi non potest, cur implicet contradictionem immifsio alicuius formae creabilis, vel qualitatis de specie potentiae, quae ita exuperet vim impulfiuam appetitus rationalis, vt illum alliget ad assensum in actu primo; ita vt diffentire non possit; eo quòd intrinsecè praepediatur indifferentia contrarietatis ad actum positiuum oppositum, nimirum ad dissensum? Et quòd etiam praemotione sua ita impellat ad assensum, vt voluntas assensum cohibere non possit? Cùm enim facultas impulfiua voluntatis illimitata non fit, reddi nequit ratio, cur de absoluta Dei potentia producinon valeat forma aliqua energiae virtuofioris, quae sic in actu primo affigat voluntatem ad assensum, vt diffentire elicere non possit in actu primo? Deinde, et quod in assensu eam ita contineat, vt ab illo cessare nequeat; quod esset voluntatem, et quoad fpecificationem, et quoad exercitium, vincere.

27 At, ne caufentur aduersarij, nos adhibito exemplo praedictae necessitatis rationem penitiùs non aperire; eam formam in exemplum virtutis necessitantis voluntatem producimus, quam ipsi praeuiam motionem, seu virtuofam applicationem vocitant, si attineat ad actum primum operandi, à quo nodo ipsi fe expediant; nec enim aliud vltra ad absolutam necessitatē expeti valet quā id, quod ipsi in physica motione praeuia praeftituūt.

Ille enim impulsus seu virtuofa motio, si attineat ad proximum posse voluntatis anteuertentis actum secundum, nequit non esse antecedens suppositio; vt liquet ex his, quae de sensu diuifo, et composito praelibauimus, sub numer. 11. et 15. deinde, cùm illa forma vinciat voluntatem ad assensum ita vt voluntas, vt tali praemotioni fubfternitur, nequeat in proximo procinctu considerari ad dissentiendum; id praestat, vt quòad fpecificationem in actu primo indifferens esse non valeat.

Praeterea, cùm virtus illa ab extrinseco petita efficientiam voluntatis sibi fubijciat, adeò vt assensum cohibere non possit; id est necessitari quoad exercitium. Quare voluntarium erit, aliud ad veram antecedentemque necessitatem expofcere; nisi velint aduersarij, quòd cōtractio per modum actus primi non necefsitet liberū arbitrium.

Quare haeretici libertatis ofores, et fugillatores non inficiantur, actiones nostras esse liberas in ea sola indifferentiz acceptione, quae spectet referaturve ad principium intrinsecum: et tamen errant in pronuntiato illaefae libertatis. Igitur debet libertas, vt farta tecta fit, omnino componi non solùm in indifferentia obiectiua, vel ex parte propositionis boni allicientis in genere causae finalis cum indeterminatione ad vtrumlibet; sed etiam auxilio primae causae in actu primo expeditz, vt influat, et concurrat ad vtrumlibet. Quò fit, vt si per propositum liberum conftituiffet Deus non componere potentiam suam ad vtrumlibet ante aditum exercitium influxus; nostra voluntas necessitaretur ab extrinseco.

Quare non planè occurritur expugnationi Nouatorum eftutientium, liberum arbitrium necessitari à Deo, data plena deliberatione rationis; si praeter indifferentiam ex parte iudicij, siue principij intrinfeci, non afsignetur indifferentia ad vtrumlibet in actu primo ex parte principij petiti ab extrinseco, scilicet cōpositionis potētiz diuinae cum libero arbitrio creato.

Vnde nobis ex parte confentit Ludouicus Dolanus, in difputat. Quadripartita de modo coniunctionis concursuum Dei, et creaturae, part. 3. cap. 2.

37 Pro compositione potentiae exsecutiae Dei cum libero arbitrio, neget exigi immediatum Dei concursum ad actus nostros liberos, adstruens tamen mediatum.

Asseruit deinde, non saluari libertatem iuxta principia communis doctrinae immediatum Dei concursum ad actus prauos subsequens; nisi praeter indifferens iudicium rationis, etiam assignari compositio, et apparatus concursus divinae potentiae ad verumlibet. Quam obrem nec ex tali expeditione concurssus ad verumlibet impediatur, etiam data plena indifferentia ex parte iudicii; non insit ea similitudo viatori, limpidis obtutu inspicienti super progressus sui industriam, habenti tamen regulas allegatos, ne oculorum ductum sequatur.

Ex dictis sequitur, quòd supposito, quod non involuat contradictionem possibilitas motionis virtuonae, vel qualitatis impressae de specie potentiae praedeterminantis in actu primo, et non solum per modum actus impaemissionis (ex numer. 10.) pronunciato Scotus arguit, esse contra rationem libertatis, voluntatem determinari ab aliqua forma intrinsecè, non per modum actus primi; eximia se mente Scoti sequantur fit, non implicare contradictionem, quod detur forma necessitans liberum arbitrium.

Quando autem Scotus asseuerat; esse ex necessitate naturam, et rationem libertatis, quòd voluntas creata determinetur ab habitu, vel aliqua natura intrinsecè; non distinxit de voluntate composita, an non composita, plenè deliberatione aut iudicio rationis.

Si autem occurras; quòd oppositiones nostrae intelligantur in virtuonae motionis ea, quae se gerat in actu primo, vel in ratione principij affigentis liberum arbitrium ad vnam partem contrahi, tamen non in eam, quae ad exercitiumvt ascendat operationis; cùm nominatae reseruantur liberae arbitrii voluntati Dei, vel obiectionis actionis Sic què impulsus, qui appellatur motus primus virtuonae., quae sit talis impulsus, qui appellatur motus primus virtuosae.

Si opponatur; quod impulsus ille, vel qualitas impressa, quae distinguitur respitu a cooperatione liberi arbitrij, nequit esse actio; cùm actionis creatae non detur creata actio; vel liquet ex obseruantibus sub num. 20. quaere si asseratur aliqua influentia vel impressio formae intrinsecae, attineret ad actum primum, ac proinde esse repugnans libertati, apud Scotum; de quo vide infra.

Duae assertionès pro uera sententia; et satisfactio ad quaedam obiecta.

38 Dicendum secundò; voluntatem compositam huiusmodi formae in actu primo exigantem indifferentiam, et dominium eius supra actus, (esto quod praemittat deliberatam obiecti propositionem ad vtcumlibet,) non intelligi cum omnibus requisitis ex parte causae primae ad liberum influxum.

Quam etiam esse apertam Scoti sententiam, dum vult, quod dato libero arbitrio cum omnibus requisitis ex parte principij increati ad operandum ad vtrumlibet; adhuc necessitatur liberum arbitrium; si Deus esset agens necessarium, vel influeret tanquà principium determinatum ad vnum. Huius pronunciati probationem sic pro- duco ex primo asserto.

Quia ad libertatem voluntatis in actu primo expediret ad causalitatem liberam, expositur coniunctio, per modum actus primi, facultatis diuinae exsequentis apparens concurssum ad vtrūlibet. morosa et voluntarij, quòd infitium sit talis virtutis operatiuae in actu primo, tangentis ad assensum, contradicit quòd sit principium dissensus. Cùm deficiat voluntati proximum principium dissentiendi, tunc ad eum exercendum comparationis influxum, eòquòd voluntas taliter praemota non absistat ante exercitam cooperationem: ex quo, seu facultas exequutiua Dei perinde se habeat si ad oppositum assensum, ac proinde assensionem debet, voluntatemque sub ea compositione formae praedeterminantis in actu primo, integratôque omnibus requisitis ad liberum influxum ex parte causae primae actu primo compositae cum libero arbitrio ad vtrumlibet, quamuis supponat deliberatam obiectionis intuitiosam, et contraria, et contradictoria. Visus Deus duo opposita placita intendere alterum, de attigenda voluntate ad vnam partem contradictionis in actu primo ante actuale concursum, ob impressionem virtutis motionis praeuicae: alterum, de exhibendo concursu apparato in actu primo ad vtramque contradictionis partem.

Quòd autem ad libertatem liberi arbitrij exigatur physica compositio potentiae Dei ad vtrumlibet in actu primo cum libero arbitrio; traditur à Petro Hurtado, tomo de Incarnatione disp. 21. section. 5. subsect. 2. §. 70. Vbi inquit:

Praeteritùs, posse Deum auferre à quouis creaturam peccabilem mortalem prouisionem peccandi ita, vt aut physice, aut moraliter, non possiet grauiter peccare. Physice, quia aufert concursum in actu primo ad peccatum, etc. Si ergo Deus necessitat ad bonum, quando in actu primo componitur illius potentia cum arbitrio creato ad bonam operationem; igitur, apud Hurtadum, ad hoc quòd liberum arbitrium non necessitetur in actu primo, exposcitur compositio ea vtrulibet in actu primo cum libero arbitrio creato.

39 Sed oppones, ex doctrina Scoti: idem produci, quatenùs adenerat voluntatem creatam aut extrinseca Dei operatione praemoueri. Aut enim haec praemotio tolleret aut libertas; aut quòd Deus considerat proposita adeo quatenùs voluntas Dei, vt est facultas requirios illius, offerret voluntati creatae concursum in actu primo indifferentem ad vtrumlibet; vt extrinseca praemotio eiusdẽ diuinae voluntatis attingeret voluntatem creatam ad vnã partem contradictionis.

Respondetur; quòd si eâ praemotio exerteretur, quam aduenerat Scotus attineret ad actum primum operandi, in intellectu obtineret oppositio, quòd Deo intuentient decreta opposita; alterum de offerendo concursu voluntatis in actu primo ad vtrumlibet; aliud de alliganda voluntate in actu primo ad alteram partem contradictionis. Quia tamen praemotio extrinseca, quam intinet Scotus, solùm spectat ad vltimum influxum, ideò contràctio voluntatis, quae à tali praedeterminatione petitur, non euertit indifferentiam auxilij, seu concursûs in actu primo apparati ad vtrumlibet; sicut nec contractio indifferentiae voluntatis, quam obit per actionem concursuum Dei, destruit indifferentiam ad vtrumlibet creatae voluntatis in actu primo, seu in ratione principij.

Praedeterminatio enim, quam de mente Scoti tutamur, tantùm connectitur ei, et per modum exerciti concursus, non affigens principium liberum in actu primo ad vnam partem contradictionis, sed tantum contrahens in actu secundo. Ac proinde licitè determinatio liberi arbitrij, per actionem concursûs diuini in nulla sententia opponitur apparationi concursûs Dei in actu primo ad vtrumlibet expediti; ita nec praedeterminatio, quam adserimus, obstat apparationi auxilij ad vtrulibet in actu primo.

Objicies secundo: quòd videamur à doctrinae consequentia decedere; cùm volumus, quòd liberum arbitrium necessitari queat per voluntatem extrinsecam Dei; et de facto Catholici expresserimus, voluntatem absolutam Dei praedeterminantem liberum arbitrium non necessitare illud, etiam extrinsecè.

Dicimus; quòd in eâ hypothesi, in qua voluntas Dei necessitaret liberi arbitrij actum, non daretur degressum componens potentiam Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet in actu primo; licèt Deo inest de facto cum libere praedeterminat, vt constat ex dicendis infrà in hoc art. de Compositione potentia diuina cum libero arbitrio ad vtrumlibet, à numer. 49. vsque ad 63.

In illa enim hypothesi, in qua Deus necefsicaret voluntatem creatam affigendo illam in actu primo ad alteram partem contradictionis, ita se gereret Deus respectu cooperationis liberi arbitrij creati, ac si esset agens necessarium determinatum ad vnum; vnde, sicut si Deus esset agens necessarium, quamuis liberum arbitrium creatum praemitteretur cum iudicio, et deliberatione rationis ad vtrumlibet, adhuc necessitaretur, apud Scotum: ita etiam necessitatem pateretur, quando Deus potentiam suam non componeret cum libero arbitrio creato ad vtrumlibet in actu primo ex vi decreti apparans potentiam Dei ad contraria, et contradictoria.

Dicendum tertiò; per increatam Dei voluntatem, vt est illius facultas exequens ad extra, contrahi posse indifferentiam voluntatis in actu primo ac proinde verè et realiter necessitari absque immissione alicuius formae inhaerentis.

Haec assertio non habetur apud Scotum expressè; colligitur tamen euidenter ex his, quae disertè agit de suppletione habituum supernaturalium per solam voluntatem Dei specialiter coniunctam potentijs vitalibus in genere causae efficientis, illasque euenisse ad gradum proportionali principij influxus supernaturalis: de quibus nos abundè disserientes supplebilitatem habitus luminis gloriae, in controuersia 9. Generali de Visione Dei, distinct. 1. subsist. 2. art. 3. nec praedictae nostrae assertioni de possibilitate necessitandi liberum arbitrium per increatam Dei voluntatem refragatur Soarius, loco citato, in prolegomeno 1. de Arbitrij libertate, cap. 5. num 9.

Et probatur; quia magis contradicit, per solam voluntatem extrinsecam Det enchi potentiam vitalem, (absque imprefsione alicuius formae) ad seriem agentis supernaturalis, quam potentiam in suo ordine agendi completam affigi ad alteram contradictionis partem; cùm in praedicta eleuatione transeat potentia de non esse proportionati ad esse proportionati principij influxus supernaturalis; in hypothesi verò nostrae assertionis nó expectetur à voluntate diuina complementum virtutis conferentis ad actum proportionatè, sed sola contractio intrinsecae facultatis ad alteram partem contradictionis.

Deinde; ex eodem principio hturimus, voluntatem creatam per extrinsecam Dei volitionem necessitari posse; ex quo producimus supplebilitate habitus luminis gloriae, et caeterorum supernaturalium habituum per voluntatem Dei, vt est facultas exequens eius ad extra.

Quia, quidquid Deus praestare valet per causam secundam in genere causae efficientis; id etiam elicere potest se ipso immediatè, licet supplere nequeat causalitatem formalis causae. Quo fit, vt licet per extrinsecam volitionem suam nequeat adire Deus contractionem eam formalem, quae à praemouente forma intrinsecè composita voluntati peteretur; valet tamen ad omnem effectiuum influxum. Sed ad genus causae efficientis conducit illa alligatio influxus voluntatis ad alteram partem contradictionis; igitur per extrinsecam Dei voluntatem speciali ratione assistente voluntati creatae per modum actus primi, affigi valet in actu primo voluntas ad assensum.

In cooperatione liberi arbitrij necessitati à Deo non exposcitur mutatio physica intrinseca; contra Soarium.

Dicendum quartò; non exigi physicam mutationem intrinsecam in influxu voluntatis, vt Deus obteat contradictorias denominationes, necessitantis, vel non necessitatis, voluntatem creatam.

Haec assertio est contra Soarium; cuius probationem suppono ex constituendis, in controuersia 13. Generali de Voluntate Dei, vbi pressè enodabitur bitur, volitionem Dei, esto quod absolutam, et inimpedibilis energiae, nõ necessario inferre mutationem physicam ad extra. De quo vide infra in hac controu. de Scientia Dei, dist. 3. de scientia futurorum conditionatorum, ar. 2. sub n. mar. 30.

Imo Suarius ex proprijs principijs, vel sic reconuenci potest; quod ait; uerat praedefinitionem actuum bonorum: cum tamen, si actus supernaturales à Deo praedefiniti non essent, non aliter se gereret quòad rationem physicam, actus praedefiniti, et nõ praedefiniti.

Praeterea; quòd Suarius ita de facto asserat liberã praedefinitionem actuum supernaturalium, data conditionatã praescientia nõ ita côsentiẽs, quod ea praecisa, pronuntiet, praedefinitionẽ cadere libertatem: cùm tamen utraq; hypothesi, nulla intersit physica dispâritas intrinseca inter actũ praedefinitum ex praescientia, et non praedefinitum ex praescientia esto quod intercedat ab initio, influente ille morali extrinseco, operationi liberae, aut non liberae.

Quam etiam et si ijs recipimus in ea hypothesi, quod necessitetur genus liberum arbitrium; quia sicut actus, vel liberi arbitrij operatio, non se haberet aliter physice, et intrinsece si prodiret liberè, aut necessario; aliter tamen se gereret moraliter, et extrinsece in ratione entis necessarij et liberi. Quatenus actus liber connotaret potentiam Dei ad vtrumque compositam in actu primo, cùm libero arbitrio creato; et operatio necessaria, annotaret eandem potentiam non applicatam in actu primo ad vtrumque, sed ad alteram partem contradictionis in actu primo determinatam ante conperationem actualem; eo quod tunc tolleretur decretum de componenda potentia Dei ad vtrumque; vt patet ex n. 49. huius ar.

Quare falsum reputamus pronuntiatum Suarij contendentis, quod in hoc physice dissideret influxus, qui à voluntate Dei necessitate inferente progrederetur, atqui attingeret à Deo absolute absque praeeunte notitia de operatione causae creatae; ille vero influxus, qui à voluntate Dei elicitur, dum liberum arbitrium non necessitat, praemittit expectatque infallibilem praescientiam cooperationis causae creatae. Haec enim disparitatis ratio sustinenda non est in schola Scoti, qui extrinsecã praedeterminationẽ antecedentem consensum creatae voluntatis asseuerat tanquam primũ motorem ad actus liberos eliciendos; vt pote quae praedefiniat praemoueatq; ad eliciendum influxum causae liberae iuxta modum suum, et conditionem internae indifferentiae; de quo infra in ar. 4. et sequentibus.

42 Caeterum; quid esto quòd actus vltimò efficax, et absoluta mutatio physica nõ inferret, necessaria non esset ex parte impulsus voluntatis physicae, discretio intrinseca ex parte effectus, vt influxus necessario, vel libere, prodeat; vel ex eo liquet.

Quòd denominatio necessarij, et liberi, in impulsu voluntatis, non importat aliquid intrinsecum physicum, sed solam extrinsecam denominationem relatam à voluntate libere, vel necessario operante; vt constat in motibus indeliberatis; etsi primo primis, qui sunt actus necessarij, et acceditente deliberatione rationis, tanquam ad liberos, nulla mutatione physica, vel intrinseca, accedente, sed sola extrinseca denominatione.

Deinde; quod si Deus per voluntatem suam necessitaret voluntatẽ creatam ad consentiendum, vt putamus, quẽ libere egit in hoc tunc nulla facta mutatione in tali influxu, realiter; à denominatione liberi, ad denominationẽ necessiffi induxis.

43 Ex quo detegitur discretio, vel quod intercedit inter voluntatem Dei, dum eligat potentiam totalem ad gradum proportionati, aut complecti principi causatiuus supernaturali; et eamdem voluntatem diuinam, dum adigit voluntatem creatam ad vnam partem contradictionis. Voluntas enim diuina inoluens potentiam totalem modo breui agens in intellectualem respondet in influxu potentiae virtutis physicae mutatio intrinsece supernaturalitatis, quae adstabit non posset voluntati creatae non eleuatae à voluntate Dei supplente formam et habilitatis supernaturalis praemissa; qua tamen liberum, de necessitate in se non circũscriptatis non sunt affectiones intrinsecae illius, sed merae extrinsecae denominationes; ideo, vt idem impulsus harum habitudinũ vicissitudini substituatur, nõ eget physica accretione aliqua, aut intrinseca mutatione.

Deinde; quòd si Deus esset agens necessarium, necessitaretur liberum arbitrium, vt constat ex textu Scoti transcripto, sub num. 8. quia tunc non componeretur potentia Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet, sed determinatè ad vnum per modum actus primi; et tamen ex parte effectus physici eadem ratione se gereret volitio Dei vt obit vicem actionis, et concursus, sicut se habet de facto, quando liberè concurrit. De quo vide numer. 57. licet aliter se haberet quantùm ad esse extrinsecum, et morale. Ex quibus opposita fundamenta nullo negotio conuellimus.

Refutantur fundamenta recentiorum Thomistarum autumantium; voluntatem compositam iudicio ad vtrumlibet, non posse necessitari à Deo.

44 AD primum primae opinionis ex authoritate Augustini petitum, dicimus; quòd inibi procedebat de indifferentia voluntatis ad vtrumlibet intrinsecè spectata; non tamen per habitudinem ad affixionem eam ad vnam parte contradictionis, quę à prima causa trahi posset.

Vnde tolleretur intranea indifferentia voluntatis, si ab intrinseco non esset potens ad vtrumlibet, ita vt, à quidditatiua ratione sua, in vtramque contradictionis partem conari nequiret; non tamen absumeretur intrinseca voluntatis facultas, et natiua vis, si de absoluta Dei potentia necessitaretur ad assensum; sicut nec destruitur, eo quod in motibus indeliberatis non operetur liberè; sed aliqualiter se gerat adinstar necessarij agentis.

Ad secundum argumentum; quòd tunc voluntas prosequeretur obiectum incognitum, quando illi proposita non esset ab intellectu illa contradictionis pars, ad cuius assensum, vel dissensum necessitaretur; nec enim, vt voluntas necessario feratur in aliquod obiectum exigitur quòd apprehendatur ab intellectu talis necessitas operandi: Sicut nec ad hoc, quod liberè velit voluntas aliquod bonum, exposcitur quòd intellectus cognoscat tale bonum liberè appeti; sed sufficit, quòd bonitas obiecti insinuetur absque eo quòd proponatur necessitatis, vel libertatis, cõditio in impulsu voluntatis.

Aliis enim Caluiniani haeretici, qui effutiunt, in omnibus operibus, etiam prauis, à Deo necessitatem pati in malum prolaberentur necessariò, et non liberè; eò quòd se non liberè operari, sed à Deo ad malum agi, vel impelli, obstarent.

45 Ad tertium argumentum; quòd licet voluntatem, à se indeterminatam ad vtrumlibet, adigi in actu primo ad vnam contradictionis partem, ita vt in oppositum proximè in actu primo, conari non valeat, sit quaedam praeternaturalitatis species in modo operandi voluntatis, absoluta tamen vis, seu coactio renuntiari non debet, eòquòd voluntas in actibus elicitis vim pati nequeat, quam in imperatis sustinet.

Quod acutè tradit Scotus, in 4. sentent. distinct. 29. quaest. vnica. §. ad quaestionem igitur sub num. margin. 6. vbi inquit.

„ Contradictio est, voluntatem simpliciter cogi ad actum volendi; quia cùm violentum sit ex, 3. Ethicorum, (cuius principium est extra non conferente vim passo;) intellige, passo vim, id est, violentiam non conferente, non negatiuè; sed contrariè. „ Quòd est dictu; violentum est, quod est totaliter à principio extrinseco, quod est contra inclinationem passi; et velle non potest sic inesse voluntati, quia tunc nolens vellet, vel volens nollet; et sic sequitur propositum.

Quò fit, vt sicut implicat, quòd actus volitionis sit contra internum impetum facultatis impulsiuae, sicut motus surfurfum est contra inclinationem lapidis grauitatis; ita et contradictio nem inuoluat, quòd voluntas quoad actus elicitos violenter agi queat. Praecipuè cum nullus impulsus, qui à voluntate necessariò effluat, licet liber non sit, non voluntarius esse queat, in ea voluntarij acceptione, quae sonat actum pullulantem a principio intrinseco cum cognitione. Vnde, sicut actus primò primus, qui effluit à voluntate tanquam à principio determinato ad vnum, non est violentus voluntati; ita neque vim, vel absolutam coactioné, pateretur volũtas elicitis proprios actus, quantumuvis in actu primo affixa ad vnam partem contrarietatis, et contradictionis.

46 Ad quartum argumentum; impressionem habituum supernaturaliũ, qui subduntur nutui, liberoque vsui voluntatis, non suppeditare exempla illius necessitatis absolutae quae creatae voluntati à Deo inferri posset; quã tamen necessitandi rationem optimè elucidari autumamus immissione formae praeuiae, seu virtuosae motionis, quae ab aliquibus astruitur, vt ostendimus sub n. 37. si ea motio sit qualitas de ordine, et specie potentiae, vel principij actionis, sicut et apparet sustinendum, cum actionis creatae non detur alia creata actio.

Ad confirmationem; quòd, vt ex confictutis sub num. 40. satis superque constat; per solam Dei voluntatem lic vinciri potest facultas impulsina creata, vt ad alteram contradictionis partem proximè conferre nequeat. Quare, dum nobis obijcitur; quod sequeretur, quòd per meram denominationem extrinsecam contraheretur intranea voluntatis potestas ad vtrumlibet.

Respondetur; quòd si extrinseca denominatio in ea vniuersalitate vsurpetur, vt complectatur quamlibet assistentiam physicam extrinsecam diuinae voluntatis, vt est facultas exequens Dei ad extra, eò quod alliget voluntatem creatam ad vnam partem contradictionis absque immutatione intrinseca voluntatis creatae; in ista acceptione, ita verum esset voluntatem creatam per extrinsecam denominationem ad vnam partem affigi; sicut verum est, eamdem voluntatem absque intrinseca immutatione ad assensum adigi.

Verùm, quia denominatio extrinseca etiam extenditur ad connotationé increatae voluntatis nullatenus coniunctae per modum vsus, seu causalitatis ad extra facultatis diuinae exequentis cum voluntate creata, sed per modum interni propositi, vel merae intentionis finis; qualiter praedestinatio electorum ad determinatum gradum gloriae ante scientiam visionis meritorum denominat Petrum extrinsecè destinatum ad gloriam, absque eo quòd talis increata volitio ad instar vsus, vel causalitatis ad extra facultatis diuinae exequentis, cõponatur voluntati creatae ad physicum influxum.

Ideò voluntas diuina efficacitate sua adigens voluntatem creatam ad assensum, ita vt dissentiri nequeat; non est dicenda per solam extrinsecam denominationem assistere voluntati creatae, ea ratione, qua actus praedestinandi merè extrinsecè concernit praedestinatum; sed per veram coniunctionem physicam, non in genere causae formalis, sed efficientis, adinstar illius, quae intercedit inter facultatem impulsiuam creatam, et voluntatem diuinam, dum supplet habitum charitatis, et constituit voluntatem proximè, et proportionatè valentem ad impulsum supernaturalem, absque vlla immutatione intrinseca facultatis impulsiuae, quae antecedat actualem influxum.

Ad alteram oppositionem numer. 32. de contradictorijs denominationibus diuinae voluntatis necessitantis, vel non necessitantis voluntatem creatam, quae necessariò exposcant mutationem physicam, et intrinsecam in impulsu voluntatis creatae; patet ex dictis, sub numer. 41. vsque ad 43. et magis ex dicendis sub num. 57. Dilutio oppositionum Soarĳ; et examen placiti alterius Neoterici circa compositionem potentiae Dei cum arbitrio creato.

§. 1.

AD fundamentum secundae opinionis Francisci Soarez; patet ex obseruatis, sub nu. 46. tantùm enim probat, quòd oppositi effectus priuandi, vel non priuandi voluntatem dominio, quod sibi vendicat in suos actus, exigant disparitatem physicae coniunctionis voluntatis diuinae (quae facultas exequēs est) cum voluntate creata in actu primo; quae physica compositio astruitur sine mutatione intrinseca, vel in genere causae formalis, voluntatis creatae. Ea ratione, qua voluntas Dei, seu facultas exequens eius, assistit intimè per specialem coniunctionem physicam potentiis vitalibus, dum illas euehit ad seriem completi, et ad aequati agentis in actu primo supernaturaliù actuū; absq; intrinseca immutatione harum potentiarum in actu primo.

Illud verò discrimen, quod intendit Soarius ex parte necessarĳ, et liberi impulsus; omnino impro batur in sentētia Scoti autumātīs, Deum, cū liberè praedefinit impulsum volūtatis creatae, nō praemittere scientiam cooperationis liberi arbitrij.

Quare ad confirmationem dicimus; quod à voluntate Dei inferēte necessitatē libero arbitrio, peteretur firmior et inimpedibilior affixio in actu primo ad vnam partem contradictionis; non verò in actu secūdo, quàm à voluntate Dei liberè praemonēte volūtate creatā ad actualē influxū. Quia necessitas illa extrinsecae praedeterminationis, quā asseuerat Scotus, licet sit necessitas consequentiae, et ex hypothesi act’ secundi, ea tamē astruitur, vt nullo tenus impediri queat de facto et de inesse, etiam ante praescientiam cooperationis causae creatae; cū inuoluat sensum cōpositū actualis cooperationis, est enim praedeterminatio cōcursus. Attamen in ea hypothesi, in qua liberum arbitriū creatum necessitaretur per voluntatem extrinsecam, et increatam Dei; licet operatio liberi arbitrij non esset alterius rationis quoad esse physicum intrinsecum, esset tamē omnino ablimitisa quoad rationem extrinsecam, et moralem; ob habitudinem ad voluntatem Dei componentem suam potentiam ad vnam partem contradictionis, ac si esset agens necessarium, et in actu primo determinatum ad vnum, vt patet ex dictis, sub num. 41.

48 Vnde incidit examen modi dicendi Villegas Primarĳ Complutensis; qui cùm expressè sustineat praedeterminationem per absolutum propositum voluntatis diuinae, in super et cōstituat, liberum arbitrium compositum iudicio, et plenae deliberationi ad vtrūlibet, posse necessitari i Deo, vt patet ex pronuntiatis praedicti authoris, quae transcripsimus supra, sub numer. 36. videtur tantùm adstruere virtualem, et non formalem, compositionem voluntatis diuinae cum libero arbitrio ad vtrumlibet.

Ita enim habet in suo opere de Deo vno, in controuersia 12. de Concordia voluntatis diuinae cum nostra voluntate disp. 1. in fine disp. §. Ad secundā rationem. Vbi subijcit.

Difficile non est declarare, quomodo ex parte Dei paratum concursum nostra voluntas habeat ad oppositam operationem; quoniam est quidem decretum, quod antecedere defendimus, rationemque concursus Dei sortitur; sic formaliter effectio eius operationis, quam statuit, vt virtualiter sit voluntas opposita. Nam decretum, quod non solùm ad substantiā operationis, sed etiam ad modum contingentiae illius, refertur; praedictam energiā in se concludit.

Et postea re enodās subdit. Nec mirū si decretū, quod relatū ad hāc actionem est formaliter voluntas illius; sit eo ipso atque est ad eam sub tali modo, voluntas virtualis dissensus, atque consensus oppositi. Possumus ergo, etsi decretū antecedēs sit absolutū et efficax, nō prosequi honestū, et amplecti delectabile; nec enim videas, cur nō sufficiat, vt vtrūque possimus, virtualis aequiualens voluntas, in tali decreto inclusa.

Refellitur placitum Villegas inficiantis formale propositum Deo circa copositionem potentiae diuinae cu libero arbitrio ad vtrumlibet in actu 1.

Verùm enim verò, licet aestimet Villegas se nullo negotio potentiam Dei cum vsu liberi arbitrij componere, dum volitionem absolutè praestituentem assensum voluntatis creatae, iudicat virtualiter praemouere ad dissensum; ac aestimo, virtuale propositum rem non expedire.

Oppugnatur 1.

Tum, quia (vt liquet ex dicendis, sub numer. 51.) voluntas illa, quae ita fit absoluta prosequutio assensus, vt exprimat fugam circa dissensum (non tantùm secundùm virtuale, et implicitum voluntarium in Deo, sed etiam secundùm formale, et explicitum,) nequit afferi virtualis voluntas dissensus. Nisi illa virtualitas, aut eminentialis praemotio ad oppositum, reuocetur in formale, et absolutum decretum componendi potentiam Dei ad vtrumlibet in actu primo cum voluntate creata.

Excutitur 2

Tum praeterea; quòd si non fateamur in Deo explicitum, et formale propositum componendi potentiam suam in actu primo ad vtrumlibet, nimirum ad assensum, vel dissensum, sed solam voluntatem formalem assensus, virtualem verò dissensus agnoscamus; fieret, vt liberum arbitrium creatum non referret potentiam moralem, formalem, et proximam, ad dissensum, sed solùm remotam, et virtualem. Quia sicut implicat potentia formalis, et proxima, ad operandum in quolibet agente creato, si illi non assistat proximè in actu primo facultas exequens causae primae, ita et repugnat formalis, et proxima potestas liberi arbitrij creati ad assentiendum, et dissentiendum, si non componatur libero arbitrio creato potentia Dei in actu primo expedita ad vtrumlibet ex vi propositi liberi.

Expenditur decretum de componenda potentia Dei ad vtrumlibet cum libero arbitrio creato; et an tale decretum immutet voluntatem creatam?

Duplex consideratio conuersionis potentiae Dei cum libero arbitrio.

49 VErùm, quia praemissa pressiorem discussionem efflagitare videntur, obseruandum est; quòd sicut voluntas, vel liberum arbitrium creatum spectari potest dupliciter, vel in actu primo, inquantum est indifferens ad vtrumlibet ante exercitium actionis; vel in actu secundo, quando exercet se ad alteram partem contradictionis. Ita voluntas Dei, vel facultas exequens eius, quatenus connotat liberum arbitrium, et illi componitur ad influxum, etiam vel considerari valet in actu primo; nimirum vt praestò est libero arbitrio ad vtrumlibet ante actualem influxum; et quatenus componitur libero arbitrio in actu secundo ad exercitium operationis. Quod omnibus indubitatum, et in confesso esse debet; quia sicut nullum agens operari valet absque concursu Dei, ita nec agere potest ad vtrúlibet absque apparatione cócursus ad vtrumlibet.

Decretu cóparádi potentiã Dei cum libero arbitrio ad vtrũlibet est distinctũ à decreto creationis.

Quod decretum apparandi potentiam diuinam libero arbitrio ad concursum ad vtrumlibet, distinctum esse debet à decreto creationis; cùm stante decreto creationis, possit potentia Dei componi cum libero arbitrio in actu primo ad vnam tantùm partem contradictionis; ac proinde, vt liberum arbitrium necessitaretur; vt constabit magis ex dicendis infra, sub n. 53. et 54.

Cõfirmatur ex Scoto.

Quod autem decretum componendi potentiam Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet sit sustinendum de mente Scoti, et quòd decretum istud sit distinctum à decreto creationis. Patet in illa hypothesi Scoti, quòd Deus esset agẽs necessarium;in qua hypotesi asseuerat Scotus, quòd necessitaretur liberum arbitriū. Cuius pronuntiati nulla alia ratio esse potest, nisi quia, si Deus esset agēs necessarium et determinatū ad vnum, nō posset componere potentiam fuā cum libero arbitrio ad vtrumlibet in actu primo, de quo adi n. 57.

Si autem respondeas; quòd si Deus esset agēs necessarium, tolleretur liberum arbitriū cū omnibus requisitis ex parte principij intrinsecae ad operandū ad vtrumlibet; ac proinde euanesceret hypotesis Scoti.

Vt vt id fit, quòd repugnaret existētia liberi arbitrij cum omnibus requisitis ad operādū ad utrumlibet ex parte principij intrinsecae, si Deus nō esset principiū liberum ad extra; adhuc tamē inutilis cēfenda non esset hypotesis Scoti ad referēdam rationem liberae cooperationis. An praecisê spectata sit per solam habitudinem ad principium intrinsecum compositum plenae deliberationi ad vtrūlibet? An etiā per comparationem ad primā causam? Ita vt si prima causa componeretur in actu primo determinatè ad vnū, subesset libertas operationis liberi arbitrij creati quantumuis compositi plenae deliberationi ad vtrumlibet.

Separat igitur Scotus decretū creationis liberi arbitrij, à decreto componendi potētiā Dei cū libero arbitrio ad vtrūlibet; siquidem data existētia termini creationis, nempe liberi arbitrij creati, disquirit, an necessitari queat ab extrinseco, ob potētiā Dei composita in actu primo ad vnā partē contradictionis?

Vtilitatē vero huius hypotesis Scoti defendit Vazquius 1. p. disp. 200. c. 1. n. 1. licet cū Caietano, et Camerario teneat, quòd quāuis prima causa operaretur necessariò; adhuc liberū arbitriū creatum se liberè gereret, si ex se et ab intrinseco liberū esset; de quo adi Vazquium disp. 100. citat. 1, cap. 3.

50 Quo praesupposito dicimus; quòd in illa hypotesi, in qua Deus imprimeret volūtati creatae formā operatiuam vel principiū operādi vi inimpedibili affigens liberū arbitriū in actu primo ad alteram partē contradictionis; non componeretur ad vtrūlibet in actu primo potētia Dei, vel facultas exequēs eius, etiā supposita plena deliberatione rationis, et propositione obiecti ad utrumq; partē contrarietatis, et contradictionis

Quia aliàs Deo inessent duo decreta opposita; aliud de affigenda voluntate creata per formā omnino contrahentē in actu primo liberū arbitriū ad assensum verbi gratia: et aliud de componenda in actu primo potētia diuina ad vtrūlibet cum libero arbitrio.

Cùm autē apud Scotum certo certi fit, quòd omnis causalitas attinēs ad genus causae efficiētis, quae praestari queat à virtute creata, suppleri valeat à potētia Dei immediatè; vt egimus loco citato in cōtr. 9. de visione Dei, in ar. de supplebilitate luminis gloriae. Fit inde, vt sicut reddi nequit ratio euidētē inuoluēs implicationē, cur Deus nequeat imprimere volūtati formā aliquā creatā acuminis, et energiae potētioris, quae sic cōtrahat in actu primo volūtatē, quòd adigat liberū arbitriū ad alterā partē contradictionis in actu primo, etiā data propositione obiecti ad vtrūlibet? in qua hypotesi, potentia Dei, vel facultas exequens eius, non componeretur in actu primo ad vtrumlibet voluntati creatae.

Ita Deus per potentiam et voluntatem suam taliter compositam in ratione principij particularis suppletis formam illam creatam alligantē voluntatem per modum actusprimi, etiam necessitaret voluntatem creatam; ita vt in actu primo non componeretur libero arbitrio ad vtrumlibet, sed ad eam tantúm partem contradictionis, adquā adigeret forma illa creata, cuius causalitatem suppleret diuina voluntas, ac si esset agens necessarium determinatum ad vnum.

51 Sed obijcies contra praemissa pronuntiata; primò. Quòd ideò voluntas Dei in illa hypotesi, in qua necessitaret liberum arbitrium, non esset compossibilis cum alia voluntate componente potentiam diuinam ad vtrumlibet cum libero arbitrio; quia ita praedefiniret assensum, verbi gratia, vt etiam politiuè excluderet dissensum; adde et principium dissentiendi.

Sed velle praedefinitiuum, quod de facto adstruit Scotus, etiam determinat per modum principij anteuertētis operationem nostram; quia absolutum velle Dei, ita est actio Dei ad extra, quòd etiā fit principium nostri affen- assensum; et ita praestituit efficaciter talem partem contradictionis, vt non solùm per implicitum, et virtuale voluntarium, sed etiam per volitionem formalem, et explicitam excludat alteram partem contradictionis; igitur non est compossibilis talis voluntas praedefinitiua cum apparatione, vel compositione potentiae diuinae ad vtrumlibet in actu primo, vel per modum principij.

Oppositio 2. quod liberum arbitrium necessitaretur per volitionem increatam, quae esset principium qualitatis praedeterminantis 52 Deinde obijcitur secundò; quòd si Deus determinaret liberum arbitrium, per eam voluntatem increatam, quae esset principium qualitatis impressae, quam aliqui constituunt ad praedeterminandum liberum arbitrium; absque dubio voluntas ea Dei necessitaret extrinsecè liberum arbitrium, (si illud necessitat intrinsecè qualitas illa, aut virtuosa motio, praemouens, et praedeterminans.) Atqui non minus contrahit voluntatem creatam volitio illa Dei per modum concursus, quam adstruimus; ergo haec etiam necessitat.

Ad 1. oppositionem; qualiter voluntas Dei determinet in actu 1. et in actu 2. 53 Respondetur; quòd velle Dei tunc concurrit per modum principij, quando producit principium operationis; vel supplet principium operationis, dum sufficitur vice talis virtutis operatiuae. Tunc verò influit vt mera actio, et concursus, quando non suppeditat principium agendi, sed tantùm contrahit per modum actus secundi.

Optime instantia adnotam dirigendum Quod expendi potest adhibita instantia, quam praemisimus; de suppletione habitus luminis gloriae per voluntatem Dei seu facultatem exequētem eius compositam in ratione principij particularis. In qua hypothesi, velle Dei gerens vicem habitus luminis concurreret vt speciale principiū complens intellectum creatum in ratione principij supernaturalis proportionati ad supernaturalem influxū; de facto autem cùm voluntas Dei influit cum intellectu composito habitui luminis, nõ se gerit vt principiū supplēs

Liberū arbitriū necessitaretur per voluntatem Dei, quae esset principiū qualitatis de specie potestate. virtutem agendi in actu primo, sed per modum merae actionis, et concursus actualis.

54 Vnde, licet necessitaretur liberum arbitrium per eam volitionem diuinam, quae esset principium qualitatis determinantis nostrum consensum; eò quòd liberum arbitrium in actu primo praesupponeretur contractū per eam virtutem vel qualitatē, quae à voluntate vel potentia Dei effluxisset ac proinde talis voluntas Dei saltem mediatè necessitaret liberum arbitriū quatenus esset principiū virtutis creatae necessitantis voluntatem nostram immediatè et intrinsecè.

Nõ necessitatur per decretum gerēs vices merae actionis. At non necessitatur liberum arbitriū per volitionem diuinam, quae tantùm immediatè attingit nostrum consensū et non immittit, nec supplet aliquod principium determinans ad assensum. Quia haec volitio solùm spectans contractionem nostrae voluntatis prout in actu secūdo, nõ opponitur vel destruit compositionem omnipotētiae in ratione actus primi ad vtrūlibet; sicut è contra determinatio vel affixio volūtatis in actu primo ad vnam partē contradictionis, opponitur indifferentiae voluntatis in actu primo.

Satisfactio ad 2. obiect. Ex quo etiam liquet ad secundam obiectionem.

Retorquetur ratio contra aduersarios in decreto absolutocōcurrendi. Adde; quòd si praemissa obiectio ex n. 51. alicuius esset roboris; etiam perstringeret communem doctrinam de absoluta voluntate Dei praestãdi concursum determinatum ad alterã partem contradictionis cū explicito et formali voluntario denegandi actualē cõcursum ad oppositum.

Voluntas cõcurrendi non opponitur apparationi cõcursus ad vtrumlibet in actu 1. Cùm tamen contractio ista per modū actus secundi, vel actualis concursus, in communi sententia omnino alia sit à voluntate Dei imprimente principiū contrahens voluntatem creatam in actu primo ad vnam partem contradictionis; praedeterminatio enim illa, quam de mente Scoti recipimus, tãtū concursus est.

Cautio pro asseclis Scoti, et summis virum promotiatorum Scoti ere. 55 Caeterū, pro Scoti asseclis vel id seriò obseruatum volo; quòd Scotus vbiq; insectetur praedeterminationem per formã intrinsecã, vt libertati aduersam; insuper et omnē praedeterminationé etiam extrinsecã, quae attineat ad actū primū operandi, et non ad actū secundum operationis.

Testimoniū 1. cōtra praedeterminatōnem intrinsecam. Scotus Vt liquet ex Scoto à nobis transcripto sub numer. 10. huius articuli, vbi expressè sustinet. Quòd sit contra naturam, et rationem libertatis, quòd voluntas creata determinetur ab habitu, vel aliqua natura inferiori. Vbi sub nomine habitus quamlibet formam creatam intrinsecam, vel virtutem operatiuam complectitur.

Adde etiam testimonium praemissum ex numer. 18. vbi expressè inficiatur praedeterminationem per impressio nem alicujus intrinseci; subdit enim. Quod causa prima in causam secundam non est influentia noua, quae sit creatio alicuius inhaerentis causae secundae; sed influentia ibi est determinatus ordo causarum in agendo effectum communem. Vbi perspicuè contractionem creatae voluntatis per naturalem in agendo sympathiam cõstituit absque immutatione intrinseca.

Quod etiam talis sympathia non importet aliquid praeuium, per modum principij antecedentis in actu primo actualem concursum Dei, et creaturae eo autumat, quòd Deus non sit libero arbitrio causa deficiendi; Quia nulla intelligitur subtractio causae prioris propter cuius defectionem possit voluntas rectè agere.

Satisfactio ad quaedam obiecta contra nostram sententiam de compositione potentiae Dei cum libero arbitrio creato.

56 SED Adhuc restat nodus dirimendus circa compositionem potentiae diuinae cum libero arbitrio ad vtrumlibet; videtur enim fictitia talis apparatio ad agendum cum voluntate creata ad vtrumlibet.

Eò quòd si daretur huiusmodi compositio, deberet esse obiectum alicuius decreti liberi, vi cuius praestituerit Deus expedire concursum ad vtramque partem contradictionis, vt voluntas creata se se ad vtramque partem exercere posset; cùm nullum agens creatum sit proximè potens ad vllam operationem absque influxu Dei.

Atqui tale decretum apparans potentiam diuinam ad vtrumlibet videtur implicatorium; cùm repugnet libera voluntas in Deo, quae nõ inferat mutationem realem in obiecto, vel cõnotato; nulla verò sit possibilis mutatio physica, quae respondeat decreto componenti ad vtrumlibet facultatem exequutiuam cũ libero arbitro; sicut et obstat aliquis effectus virtutis exequutiuae, qui sit indifferens ad vtrũlibet.

Licet enim attingat prosequutionem et fugam, amorem, et odiũ, non tamẽ aliquem terminum contractũ et physicũ qui sit indifferens ad amorem vel odiũ. Quare concursus determinatus ad amorem, et concursus determinatus ad odium, qualitercũque elicitur à potẽtia Dei vel facultate exequente; nequit esse cõnotatum alicuius decreti liberi cõponentis virtutem exequutiuam Dei cṹ libero arbitrio creato indeterminatè, et ad vtrumlibet.

57 Verùm haec ratio, quae premẽs est apud Vazquium, et recẽtiores aliquos non vrget adstruẽtes, decretũ liberum nõ necessariò exprimere, aut inferre, mutationem physicã in obiecto. Quod et perspicuum redditur in decretis cõditionatis circa ea obiecta, quae nunquam erunt; de quibus latè in distin. 3 huius controu.

Deinde; quòd si Deus componeret essentiã suam intellectui in ratione speciei impressae ad visionem beatificam, ita vt foecundaret intellectum in actu primo completum, tàm ex parte potẽtiae, quàm ex parte obiecti; et postea denegaret influxũ actualem ad partũ notitiae visionis.

Tunc intellectus trãsiret de non esse completi et foecundati principij visionis, ad esse talis; nulla facta mutatione intrinseca in intellectu, quae posset esse connotatum decreti componentis essentiant diuinam in ratione speciei.

Quod etiam in ar. citato de supplebilitafe luminis gloriae per auxiliũ ostendimus in ea hypothesi; quòd voluntas Dei vice agentis particularis suppleret defectum habitus luminis in actu primo; et quòd intellectui taliter eleuato per volũtatem vel facultatẽ exequentem supernaturalem et increatam Dei, denegaretur actualis influxus in visionem beatificam.

Tandem vel id nobis pro comperto est; quòd quando virtus agendi non exigit quòd sit intrinsecè per in haerentiam composita alteri comprincipio, sed solùm illi intimè assistens; (qualiter praesto existit facultas exequens Dei libero arbitrio creato, tunc talis conuentus ad agendum, vel apparatio proxima comprincipiorum in actu primo, valet esse obiectum decreti liberi diuinae voluntatis absque immutatione intrinseca illius facultatis, quae completur, et expeditur in actu primo ad agendum. De quo adi quae expendimus infra, in hac controuersia, distinct. 3. de Scientia conditionatorum, artic. 2. sub numer. margin. 31.

Alia ratio ex doctrina Scoti. Deinde specialiter arguitur ex doctrina Scoti à nobis transcripta, sub num. 8. vbi autumat, quòd si Deus esset agens necessarium; liberum arbitrium necessitaretur, eò quòd nõ componeretur illi diuina virtus in actu primo ad vtrumlibet; siquidem ex hypothesi adstruitur Deus agens necessariũ determinatum ad vnum.

Vrgetur ratio ex Scoto. In hac igitur hypothesi, aliter componeretur Deus libero arbitrio in actu primo, quàm coniungitur de facto, cùm praesto est libero arbitrio ad vtrumlibet; cùm tamén ex parte coope rationis voluntatis creatae nulla physica mutatio, vel absimilitudo, intercederet. Neque ex parte volitionis diuinae gerentis vicem actionis; quia sicut dato quòd Deus esset agens necessariu non concurreret per volitionẽ inuoluentem conditionem cooperationis liberi arbitrij, sed per voluntatẽ absolutam; ita etiã cõcurrit de facto per volitionem absolutam.

Refellitur Vazquius. Vt agimus in ar. 5. huius dist. sub num. mar. 33. contra Vazquium asseueranté, quòd Deus nec de potentia absoluta praedefinire queat operationem liberi arbitrij; eòquòd tali praedefinitioni nõ responderet aliqua mutatio physica in obiecto; nec aliter se gereret physicê operatio liberi arbitrij praedefinita, quám non praedefinita.

Corollariũ ex praelibatis. Quòd autem apud Scotum, cui suffragãtur Theologi celebriores, pro cõperto sit, quòd decretum liberum non exigat cõnotationẽ obiecti physicè immutati; ostẽdimus in hac controu. dist. 3 de scientis conditionatorum, ar. 2. n. 29. 30. et 31. Quibus praemissis, nullo negocio diluimus oppositionem, quae adoritur decretum cõponẽs facultatẽ exequentem increatã ad vtrumlibet cũ libero arbitrio; eòquòd tale decrecũ nõ connotet vel inferat mutationem physicam.

Alia oppositio cõtra apparationem cõcursus ad vtrumlibet in actu 1. § 8 Quare magis vrget aliorũ obiectio, quae vel sic nostrã impetit sentẽtiã. Quatenus futilis videatur ea praeparatio vel compositio ad vtrũlibet in actu primo potẽtiae diuinae cũ libero arbitrio, quę anteueniat exercitiũ cooperationis vel cõcursus; siuelle Dei prioritate à quo praestituat assensũ nostrae volutatis. Si enim assensu praedecernit in actu secũdo, nõ expectata sciẽtia cooperationis liberi arbitrij; ad quid apparat voluntati concursum ad dissentiendũ?

Satisfactio ad obiectum. Respõdetur; quòd compositio potentiae diuinae ad vtrũlibet cũ libero arbitrio in actu primio omnino astruẽda est; quia aliàs liberũ arbitriũ non esset proximè et moraliter potẽs in actu primo ad vtrũlibet, si illi praestò non esset facultas exequẽs Dei in actu primo ad vtrũlibet. Quãobrem in illa hypothesi in qua Deus esset agẽs necessarium, necessitaretur liberum arbitriũ creatum apud Scotum; quia Deus non componeret potentiam suam ad concursũ in actu primo ad vtrũlibet, sed determinatam ad vnum in actu primo.

Qualiter cõstet apparatio ad vtrũlibet cũ praedeterminatione concursiuat Praedeterminatio autẽ per modum actus secũdi etiam necessario sustinetur ob contractionẽ potẽtiae creatae ad tale indiuiduum actionis; de qua in ar. 5. huius dist. in digresione physica. Quia actio Dei debet anteire actionẽ creaturae, vt pote quae contrahat potẽtialitatẽ creaturae ad tale indiuiduum actionis; et omne contrahens anteuenit contractum, vt ratio eius in tali esse contracto, aut determinato.

Retorquetur oppositio cõtra Soarium. Si autem praedicta oppositio aliquid concluderet, etiam perstringeret Soarium; qui cum absoluta praedefinitione actuum bonorum adstruit expeditionem potentiae exequutiuae ad vtramque partem contradictionis; imo et contra omnes aduersarios physicae praedeterminationis, vel sic retorqueri posset.

Item et contra caeteros oppugnatores physicae predeterminationis. § 9. Quia quando Deus constituit vocare vocatione non congrua, non solùm concurrit ad dissensum cum negatione implicita, et virtuali assensus, sed cum volitione formali, et explicita, quam receptior Theologia sustinet in Deo respectu obiectorũ, quae nunquam existent; circa quorum non futuritionem, non solùm defertur Deo implicitum, et virtuale voluntarium, sed etiam formale, et explicitum. Si igitur Deus ea ratione hominem vocare decreuit, qua praesciuit eum non consensurum, excludendo consensum per expressum, et formalem actum sugae; ad quid homini taliter vocato apparat concursum ad assensum?

Hanc verò compositionem potentię Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet expressè tutatur Scotus in 2. sent. distinction. 37. quaestion. 2. §. Ad solutionem istorum obiectorum, sub n. marg. 14 vbi ita habet.

Dando voluntatem liberam dedit antecedentèr opera recta, quae sunt in potestate voluntatis; et ideò quantùm est ex parte sui dedit rectitudinem omni actui voluntatis.

Vbi pende illa verba; dando voluntatem liberam. Quae meo iudicio id volunt; vt ad voluntatem creatam liberam, necessaria sit ea diuinae potentiae compositio cum libero arbitrio creato, quae in actu primò sit ad vtrumlibet; ita vt quamuis se ad malum exerceat, semper illi sit potestas ad bonum ex parte primae causae omnino expedita. Nec enim dixit Scotus, quòd dando voluntatem creatam, largitus etiam sit Deus rectitudinem quantùm est ex parte sui; sed consuitò adiunxit, dando voluntatem liberam; quasi ad libertatem voluntatis, prout excludit necessitatem à principio extrinseco, requiratur, quòd Deus expediat in actu primo voluntatem ad vtrũlibet, illique ad vtrũlibet apparet concursum.

Quamobrem Hugo Canellus in Scholio huius loci talem compositionem Dei cum libero arbitrio, de sensu Scoti agnouit, licet in hoc displiceat, quòd vel inde praemotionem physicam refellat; quasi non constet apparatio potentiae Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet in actu primo, cũ praemotione per concursũ in actu secundo; cui oppositioni satis fecimus in praelibatis.

Quare meliùs, et conformiùs ad mentem Scoti Angelus de Monte Piloso, in summa Theologiae, tomo secundo, partis 1. disput. 30. artic. 9. cùm sub numer. margin. 7. §. Dicimus vltimò. asseruisset; Radicem omnino primam, et adaequatam diuinae praescientiae comparatione rerum determinatè futurarum ex causis liberis, petenda[m] esse praecisè ex praefinitionibus diuinae voluntatis virtualiter inuoluentibus etiam liberam determinationem actiuam praedictarum causarum.

Vbi perspicuè defendit praefinitionem concursuum cum prioritate, non (in Quo) sed prioritate (à Quo siue naturae,) quam expressè tutatus est, in articul. 8. antecedenti eiusdem disput. 30. Eo tamen stante, profitetur compositionem potentiae diuinae cum libero arbitrio ad verumlibet in actu primo; quam tradit in articul. 9. iam citato, §. Hic supponimus, sub nu. marg. 4. vbi habet.

Supponimus concursum, quo Deus concurrit cum causis secundis ad agendum simul, duobus modis considerari posse; scilicet quatenus paratum;et quatenus exhibitum: Priori modo est virtus diuina proximè applicata in actu primo, per absolutum decretum diuinae voluntatis, quo Deus ab aeterno statuit in tempore agere cum causis secundis seque illis accomodare secundum exigentiam connaturalis modi agendi ipsarum. Et cùm ipsae in se habeant modum connaturalem agendi essentialiter diuersum; hinc etiam diuerso modo in actu primo paratur concursus causis naturalibus, ac paratur causis liberis; nam prioribus paratur prorsus determinatus ad certam speciem actus, posterioribus verò è contrario paratur omnino indeterminatus, et indifferens tum ad certam speciem actus, tum etiam ad indiuidua sub qualibet specie, etc. Obtunduntur oppositiones Iacobi Alarcon impetentis compositionem Potentiae diuinae cum libero arbitrio ad vtrumlibet in actu primo; Vbi etiam refellitur Lessius autumans Deum, et liberum arbitrium creatum ex aequo, et quasi caeca ratione componi ad concursum.

Occurres cum Alarcon, 1. par. tractat. 2. de Scientia Dei, disp. 5. cap. 8. vbi latè agit contra Soarium, et Herice, autumantes; dari decretum aliquod liberũ, per quod componatur potẽtia diuina ad vtrumlibet cũ libero arbitrio ante exercitiũ operationis. Quare in eodẽ, c. 8. §. 3. nume. marg. 33. asseuerat quòd assistentia diuinae Omnipotentiae ad operandum cum causa secunda; est obligatio quaedam moralis in Deo orta ex decreto libero, quo praestituit se ad operandum componere cum causis secundis iuxta causarum exigentiam.

At ex dictis videtur praedictus author manifestè ad hominem premi; eò quòd idem sit, idemque prorsus sonet, decretum Dei inferens obligationem moralem ad assistendum libero arbitrio iuxta exigentiam illius; ac decretum cooperãdi cum libero arbitrio ad vtrumlibet. Quia sicut liberum arbitrium iuxta exigentiam suae conditionis est prorsus indifferens moraliter, et proximè ad vtrumlibet; ita et connotat causam primam sibi ad vtrumlibet in actu primo ex pacto apparatã ante exercitium influxus.

Eò quòd apud eundem authorem sub §. 2. à num. 15. vsque ad 18. sit impossibilis proxima, et moralis potestas vllius causae creatae, si illi praesto non sit potentia, vel facultas exequens causae primae; igitur implicat potentia liberi arbitrij praestans in actu primo, ad vtrumlibet moraliter, et proximè, si illi non componatur potentia Dei ad vtrumlibet; ergo illa obligatio moralis praestandi concursum libero arbitrio iuxta exigentiam talis principij indifferentis ad vtrumlibet, imbibit decretum aliquod liberum componendi potentiam Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet in actu primo.

Atque adeo rediret inquisitio de illo decreto Dei ad obligandum se libero arbitrio iuxta exigentiam illius ad vtrumlibet; an inferat, referat ve, determinatum obiectum? (Vt agit idem Alarcon contra Soarium, et Herice, cuius fundamentum transcripsimus, sub num. 56.) Nisi velit Alarcon, quòd obligatio assistendi in actu primo ad vtrumlibet libero arbitrio, sit obiectum determinatum; qua etiam ratione potentia Dei in actu primo cõposita libero arbitrio ad vtrũlibet, afferi etiam valet obiectum determinatum talis decreti.

Aut ergo non est de ratione decreti liberi, quòd exprimat, inferat ve, mutationem realem et physicam; aut resultat in Deo obligatio moralis concurrendi ad vtrumlibet ex natura rerũ, absque vllo decreto libero ex parte Dei quod merito confutat idem Alarcon. §. 3. sub nu. 34.

Praeterea; quòd non sit de ratione decreti liberi, quòd inferat mutationem in obiecto, vel connotato; ostenditur in ea hypothesi, in qua Deus non reuelasset tale decretum; imò nec id propositum adiuuisset concurrẽdi cũ creaturis iuxta illarum exigentiam; tamen cum illis infallibiliter operaretur, ob naturalem in agendo sympathiam.

Qualiter habitus infallibiliter componitur potentiae ad actionem caeco modo, non praemittens excitationem potentiae, sed illam infallibiliter comitans; qua ratione se gerere Deum respectu concursus creaturae asseuerauit Lessius, quẽ sequitur Alarcõ loco citato. §. 3. n. mar. 42.

In tali igitur hypothesi, Deus componeret potentiam suam cum libero arbitrio eadem ratione ex parte obiecti, et connotati sicut de facto concurrit, quando asseritur à praedictis authoribus obligatio moralis concurrendi orta ex decreto libero; et tamen nõ in tercederet decretum liberum; igitur decretum liberum non exposcit motationem in obiecto, vel connotato.

62 Dices cum Alarcon ibidem §. 3. num. 44. quod tunc in illa hypothesi in qua Deus non praestituisset concurrere cum causis secundis iuxta illarum exigentiam; aliter se haberent res ad operandum compositae. Quia tunc non suppeteret illis vis proxima, et moralis ad agendum; quae non subsistit absque decreto Dei de concurrendo cum creaturis.

Sed non euacuat vim rationis procedentis ex hypothesi (quam disputationis gratia admittit Alarcon ad eruendam veritatem,) quae supponit, quòd Deus absque decreto per naturalem in operando sympathiam componeretur ad actionem cū causis creatis iuxta illarum exigentia: neque habitus comitatur infallibiliter actionem potentiae; In illa enim hypothesi, non posset negari potentia agendi moralis, et proxima in creatura ob denegationem assistentiae Dei cooperantis siquidem eo dato infallibiliter cooperatur Deus ad omnem actionem voluntatis creatae in praedicta suppositiōne admissa ab Alarcō, et tamen tollitur decretum; ergo potest tolli, aut poni, decretum, non immutato obiecto, aut connotato.

63 Verùm enim verò, circa doctrinā Lessij, et Alarcon autumantium, quod supposito decreto applicante potentiam Dei ad agendum cum creaturis; diuina virtus quasi caeca ratione trahatur ad operandum cum libero arbitrio; ita vt absque vlla excitatione, aut determinatione creaturae ad amorem, et odium, Deus concurrat ad amorem, et odium. Obseruandum est, praedictum pronuntiatum expugnare communem aduersariorum sentētiam asseuerantium; Deum determinari a creatura ad producendum substratum peccati; de quo nos latè in artic. 6. huius controuers. siquidem expressè sustinent. Lessius et Alarcon, non magis determinari Deum à creatura quoad actum odij, quam creaturam à creatore ita vt ex aequo componantur Deus, et creatura ad eliciendum materiale peccati.

Adde etiam; quòd instantia illa petita à comitantia operationis habitus et potentiae; nullius est roboris. Eò quòd potentia indeterminata ad tale indiuiduum actionis non petat contrāationem ab habitu, qualiter causa creata determinatur à causa prima; ob quā rationem merito aestimamus, Deum, et creaturam non ita ex aequo ad agendum coniungi, sicut componuntur ad actionem potentia, et habitus absque vlla prioritate naturae. De quo pressè in ar. 5. huius dist. in digressione physica de contractione voluntatis creatae ad tale indiuiduum actionis praelio.

Sed quidquid sit de concursu temporali ad extra; adhuc contra Lessium, et Alarcon ostendere valemus, quod ineuitabilis sit, vel praedeterminatio operationum liberi arbitrij à Deo, vt vult Scotus cum communi sententia; vel quòd Deus componat potentiam suam cum libero arbitrio imbibita cōditione á libero arbitrio purificanda; vt asserunt Soarius, Vazquius, et alij primarij ex Iesuitis authoribus.

Quia Deus ab aeterno, non solùm constituit adire obligationem moralem concurrendi cum libero arbitrio iuxta illius exigentiam; sed etiam absolutè decreuit cooperari cum libero arbitrio ad assensum, verbi gratia. Quia sicut assensus liberi arbitrij ab aeterno est immutatus obiectiuè ad infallibilem futuritionem; ita et Deus, pro illo signo habuit determinatum decretum de existentia huiusmodi assensus.

Aut igitur decretum diuinum determinatum ad futuritionem nostri consensus, imbibit hypothesim, si taliter velit voluntas creata; ac proinde sequeretur, quòd illa volitio diuina importaret conditionem à voluntate creata, purificandam, atque adeò operatio liberi arbitrij esset prior natura quam motio Dei; vt infra latè, et pressè ostendimus, in artic. 5. sequenti, contra Soarium, et asseclas asserentes hāc conuentionalem compositionem voluntatis diuinae cum libero arbitrio ad taliter cooperandum, si liberum arbitrium ita velit.

Aut ab aeterno Deus immutans obiectiuè ad futuritionem, aut non futuritionem, actus liberi arbitrij, absolutè se habuit, non inuoluendo hypothesim, si voluntas creata consentiat, aut dissentiat; qualiter Lessius, et Alarcon (vt vitent pressurā cōuētionalis applicationis à libero arbitrio purificādae) adstruūt, Deū in tēpore ex aequo cū libero arbitrio cooperari, ita vt non excitetur à libero arbitrio ad talem speciem actionis. Ac proinde fieret, vt aeternum illud statutum Dei de nostro consensu non referens conditionem, vel liberi arbitrij taliter attemperati, aut obedientis hypothesim, esset simpliciter praefinitiuum, et praedeterminatiuum; cùm nil aliud sit, apud Scotum, et communem sententiam, statutum praefinitiuum, nisi propositum efficax non importans cōditionem à causa secunda purificandam.

Quam simultaneam, et ex aequo concurrendi rationem oppugnat Scotus, in 2. sententiar. distinction. 37. quaest. 2. §. Iuxta secundam viam. nume. marg. 2. Vbi habet.

Aut vna voluntas determinat aliam et non nostra diuinam; patet quia temporale non est causa aeterni: ergo è conuerso, et habetur propositum. Aut neutra aliam, et tunc neutra erit mouens mota nec erit inter istas ordo essentialis.

Quae doctrina licet tradatur ab Scoto agente contra propriam sententiam de immediato concursu Dei ad actus nostrae volūtatis; procedit tamē ex proprijs principijs Scoti admittētis ordinem essentialem inter causam secundam, et primam, et quod causa secunda non operetur nisi vt mota à prima; quod supponit in tota illa quaestione.

Vrgens obiectio; de libertate operationum Christi Domini, et Beatorum.

64 SED Praetereunda non est contra doctrinam, quam praemisimus, premens ea oppositio, quae producitur à libertate operationum Christi Domini, et beatorum (vt constat ex num. 12.) sic ergo nostra sententia impeti posse videtur; supposito quòd impeccabilitas Christi, apud Scotum, reuocetur in fruitionem beatificam, quae Christo Domino commnis est cum caeteris beatis.

Quia si apparatio concursus ad vtrumlibet sufficeret ad hoc quòd beato inesset libertas conatus ad fruendum Deo; insuper et potentia ad peccandum; ita vt solùm in sensu compositionis renuntietur impeccabilis, nimirum vt componitur praemotioni diuinae ad bonum; non verò in sensu diuisionis, seu vt apprehenditur cū omnibus requisitis ex parte principij operandi ante exercitium operationis.

Fieret, vt vel Christus non esset principium liberum suarum operationum, eò quòd illi non appararetur concursus indifferens ad vtrumlibet; vel si ob solam apparationem concursus ad vtrumlibet sustineri valeret moralis, et proxima potestas ad vtrumlibet, data tamen perpetua affixione ad bonum; sequeretur, quod Christus referret proximam potentiam ad peccandum.

Ita vt beato in patria, et Christo Domino, nulla alia suppetat impeccabilitatis ratio quám ea, quae congrueret homini confirmato in gratia, cui simpliciter fieret potestas ad vtrumlibet, et expeditio concursus in actu primo ad contraria, et contradictoria; tantumque intercederet perpetua contractio ad bonum, ob extrinsecam Dei voluntatem praeuenientem per modum concursus, vel actus secundi. Cùm spectato omni eo, quod conferat ad rationem principij liberi, et defectibilis moraliter, nil sit in confirmato in gratia, quod cuilibet alteri iusto non suppetat; solùmque sit diferimen ex parte voluntatis praedeterminantis per modum concursus, et actus secundi; quare sicut confirmatus in gratia absolutè, et simpliciter asseritur peccabilis, ita et beatus in patria.

65 Dicimus; quòd si beato expediatur concursus ad vtrumlibet, et non affigatur ad alteram partem contradictionis ab extrinseca Dei voluntate in actu primo ante actualem cooperationem; tunc beatus absolutè, et simpliciter censendus est principium liberum suae operationis. Cùm contractio per modum exercitij, et in actu secundo, non tollat potentiam liberam, et moralem ad oppositum; vt liquet in actione concursus diuinae voluntatis, dum liberum arbitrium creatum contrahit ad alteram partem contradictionis.

Quo praemisso; adhuc tenendum est, beatum alio specialiori titulo aestimandum censendum ve impeccabilem quàm pronuntietur impeccabilis iustus viator in gratia confirmatus. Eòquòd donum istud confirmationis in gratia non conferatur exigente statu viatoris, sed pro sola Dei munificentia; quod aliter sit in beato, cui ob claram Dei visionem, qua Deum possidet, perpetua illa praemotio ad iugem fruitionem debita est.

66 Quod potiùs vrget in Christo Domino; qui ob hypostaticam, et substantialem sanctitatem, magis exigit vendicatque gratiae praemotionem, et regimen ad bonum; quò fit, vt absolutè, et simpliciter impeccabilis pronuntietur. Eò quòd affixio ad hanc parte contradictionis sit debita ob suppositionem antecedentem hypostaticae cõiunctionis, quae anteuenit actualem operationem.

Vnde ante actualem influxum intercedit debitum regiminis, quod obligat Deum ex decentia morali, et spectata sanctitate substantiali suppositi operantis; vt tale suppositum simpliciter liberum ad agendum, et cui expeditur in actu primo concursus ad vtrumlibet, perpetuò tamen ad bonum contrahatur.

Quod in Christo Domino ita intelligendum volo, vt illi non expediatur concursus ad vtrumlibet, nec in actu primo, nisi intra metas honesti appetibilis, quod ineffabilem deceat filij Dei maiestatem; qualiter supra in controuer. 9. de Visione Dei, dist. 1. subdist. 2. de principio supernaturali visionis ex parte potentiae, art. 1. num. marg. 53. asseritur libertas operationum Christi ob indeterminationem ad eliciendum bonum sub tali motiuo, aut sub alio, vel in tanta, aut tanta, intentione actuum.

Nec obstat pronuntiatum Scoti ex doctrina ibidem tradita; quod scilicet implicet natura creata, quae per naturam esset impeccabilis, et affixa ad bonum. Quia ibi loquitur Scotus de natura ab intrinseco contracta ad recti operationem; non tamen de contractione illa, quae ab extrinseco regimine peteretur.

Defenditur peccabilitas Christi, de absoluta Dei potentia, denegato illi perpetuo regimine ad bonum.

67 SED Adhuc insistes, nos acriùs perstringendo; eòquòd si Christi impeccabilitas à perpetua praemotione ad bonũ petenda iret; fieret, vt sicut Deus de absoluta potentia valeret naturam assumptam à Verbo non praemouere ad bonum, (sicut plures ex Scoti asseclis asseuerant cum Ioanne de Rada, 3. p. controuer. 3. de Termino immediato vnionis, artic. 3. in explicatione opinionis Scoti, conclusione 5. Et Philippo Fabro, in 3. sententiar. distinct. 3. quaestion. vnica, disp. 27. cap. 4. praecipuè sub num. margin. 21. quam etiam sententiam ab omni nota liberam censet Petrus de Lorca, 3. p. q. 15. disp. 57. memb. 2. §. verùm tamen frustra. nu. margi. 11.) ita et in tali hypothesi Christus peccare potuisset.

Respondemus; quòd data ea Scotistarum sententia, quae Christum peccabilem in tali hypothesi assenerat; nil infertur absurdi. Nec enim fieret, vt talis lapsus moralis personalitati verbi deferatur in genere causae efficientis, sed tantùm humanitati assumptae; estoquod merè denominatiuè supposito ascribatur. Quia principium elicitiuum cuiuslibet actionis est tantũ natura; non verò compositio ex natura, et hypostasi.

Quod vel ex eo liquet; quòd si Deus naturam absque vllius hypostasis adminiculo sustentaret; prodiret à natura actio eiusdem speciei cum illa quae profluit à natura composita hypostati.

Vnde quando pronuntiantur actiones esse suppositorum; axioma istud non spectat principium elicitiuum actionis, sed principium solius denominationis; illud videlicet, quod ab actione denominatur ob meram compositionem hypostasis ad naturam, quae sola est principium eliciens. Ita vt eò asserantur actiones esse suppositorum; quò prius natura se se contrahat, per effectionē propriae hypostasis, seu positiuae perseitatis, antequam aliam obeat causalitatem, siue intra se, siue extra se, operetur; vicinior enim naturae, et proximior est pullulatio hypostasis, qualibet alia causalitate elicitina, seu quae in genere causae efficientis à natura emanet.

Quamobrem, ideò actiones vocantur esse suppositorum; eò quòd natura se se componat priùs hypostasi, siue constituat in ratione suppositi antequam alium adeat influxum. Quò fit vt nulla actio sit, quae non denominet suppositum, seu quae non procedat à natura iam constituta in ratione suppositi, quia talem influxum exercet natura iam constituta in ratione suppositi ante quam aliam eliciat actionem, non tamen ita vt actio effluat à compositione naturae, et hypostasis, vel pēdeat ab hypostasi in quarto modo perseitatis.

68 Sed instabis; quòd dato hoc, etiā sequeretur, quòd personalitas diuina eadem ratione influeret in actionem peccaminosam in illa hypothesi; sicut de facto influit in meritoriam actionem. Quia etiam modo meritoria operatio non elicitur à supposito, sed à natura; fieret igitur, vt Verbum diuinum eadem ratione causalitatis compararetur ad rectam actionem, sicut ad obliquam, et peccaminosam; cū respectu vtriusque sit principium merae denominationis, ob coniunctionem ad naturam operantem, nō verò principium eliciens.

69 Respondetur; quòd suppositum diuinum respectu honestae operationis, licet non sit principium elicitinum physicum, est tamen principium morale; eò quòd intuitu vnionis hypostaticae, et ob substantialem Verbi sanctitatem communicatam naturae, praemouetur natura, quae est principiū elicitinum actionis, ad bonum. Vnde suppositalis compositio censenda est principium morale sanctae operationis; cùm intuitu coniunctionis ad suppositum, debeatur naturae perpetuum illud regimen ad sanctè operandum.

Quo fit, vt sanctitas operationum Christi deferri debeat supposito, vt morali principio; cùm ad causam moralem, et meritoriam attineat ea forma, vel ratio agēdi, intuitu cuius apparatur expediturque eliciēti principio contractio, et affixio ad sanctè operandum.

Quod aliter fieret in actione obliqua, in illa hypothesi, in qua Deus praemotionem ad bonum denegaret; relinquendo naturam omni auxiliorum supernaturalium regimine orbatam. Tunc enim concursus ad malum non exhiberetur à Deo intuitu compositionis naturae ad hypostasim Verbi; sed ob pactionem cōcurrēdi cū causa secundâ libera defectibili juxta labilitatē naturae.

Atque adeò suppositum non esset principium morale talis actionis; cùm concursus ad malum non praestetur intuitu compositionis ad hypostasim Verbi, sicut exhibetur iugis et perpetua ad bonum praemotio.

70 Sed libet disertum Petri de Lorca Primarij Complutensis iudicium contra recentiores quosdam doctrinae Scoti sugillatores subijcere; ita enim habet loco citato, sub numer. margi. 10.

Recentiores adeò absurdum existimant, humanitatem Christi peccare potuisse, vt censeāt priorem sententiam non solùm falsam, sed etiam aliqua nota dignam, propter indecentiam, quam praesefert, peccatum in Christo admittere, quod pias aures offendit; et propter communem sanctorum Patrum sententiam, qui ita peccatum à Deo excludunt, vt etiam peccandi potentiam excludant.

Et postea, sub numer. 11. subdit. Verum tamen frustra omnes istae authoritates adducuntur, quoniam Patres solùm considerârunt id, quod nunc competit Christo, prout incarnatio facta est, et quòd fuit decens, et consentaneum secundum legem ordinariam, quo pacto authores primae sententiae non negant Christum esse impeccabilem, quia natura assumpta cum donis, quae propter assumptionem sibi collata sunt, et quae lege ordinaria sibi debebantur, peccare non potuit. Et id affirmant expressè authores illi, solùm disputant quaestionem metaphysicam ex hypothesi quòd natura humana nuda, et in puris naturalibus assumeretur vt potuit assumi per potentiam Dei absolutam; de quo Patres nihil cogitarunt, nec vel leuiter verbo indicarunt.

Quare illa sententia nulla censura digna est, quoniam neque Patres contra eam aliquid dicunt, neque pias aures offendit admittere potèntiam alicuius peccati in Christo; si aures sicut sunt piae, sint doctae, (vt Gabriel aduertit,) quae scilicet sciant discérnere quomodo, et in quo sensu concedatur possibilitas peccati in Christo. Hucusque sapientissimus vir Cisterciensis Ordinis in Hispania Generalis.

Quem transcribo, non vt recentiores quosdam ex opposita schola coerceam, qui affectione, non iudicio, in Scotum oblatrant; sed vt referem quà intemperatè de hac Scoti sententia loquutus sit Matthaeus Ferchius prouintiae San. Bonauentur. conuentualiũ Prouincialis; qui cum politissimis, et grauissimis apologijs Scotum asseruisset, et ab inipostorum cauillis vindicasset, humanum quid passus, talem neuũ candidissimae inspersit historiae, vt in eum Horatianum illud merito veniat retorquendum. Naeui inspersigregio corpori. Saty. 7. dum ita censet de hoc Scoti placito, cap. 7. vitae Scoti.

Qui Beatam Virginem ab omni peccato immunem piè defendi ab Scoto sentio, non sic sentio defendi, potuisse Deum hominem de potentia absoluta peccare; facilius etenim Virginem Deiparam peccato subiectam, quàm Christum peccato subijci posse crediderim; vt vel propter hanc causam è Scoti schola recesserim, nullius addictus iurare in verba Magistri. En magnum Scoti vindicem leui ictu concussum.

Franciscano igitur doctori, et historico Cisterciensẽ assertorem oppono, ex quo velũ Ferchij molitionem prosterno. Quòd in illa metaphysicae dissertationis hypothesi, in qua asseritur Christus peccabilis; illius mater non solum originaria labe pollui, sed etiam actualis peccati sordibus dehonestari, et foedari valuisset; quia tunc enixura non esset exemplarem, et meritoriam causam sanctitatis totius corporis Ecclesiae, ac proinde nec tali matri vires suppeterent vt serpentis caput protereret, quas ex filij meritis praeuisis hausit Virgo sanctissima parens Assertoris libertatis nostrae à seruitute diaboli.

Vnde etiam Ferchium ex eiusdem verbis sic reconuenio; et pro Scoti pietate decerto.

Deuotione singulari Dunsi praecordia in Beatam Deigenitricem deflagrasse, reuincit quaestio celeberrima de conceptione Deiparae intemerata, quà Scotus eam ab omni criminis contagio conatus est defendere innocentem, impollutamq́. segregatã à peccatoribus; quippe quae parens esset illius futura Pontificis, qui (vt Apostolus locuples testis extitit) fuit innocens, impollutus, segregatus à peccatoribus, et excelsior caelis factus. Ita Ferchius. in vita Scoti, capit. 5. numer. marg. 12.

Ex quibus verbis Ferchium adorior et Scotum ab inconsequentia doctrinae, quam illi Ferchius impingit, libero. Quia sicut Scotus eam Dei hominis genitricem ab originaria labe asseruit, quae paritura esset Pontificem à peccatoribus segregatum; ita et in metaphysica illa hypothesi, in qua homo ad vnionem hypostaticam assumptus orbaretur omni gratiae auxilio, et regimine praemotionis ad bonum, sicut nec Pontifex Ecclesiae esset à peccatoribus segregatus, ita nec matrem vendicaret ab omni labe immunem.

Articulus III: An ideae sint medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum?

ARTICVLVS III

An ideae sint medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum? Vbi an ideae spectent ad scientiam visionis? Et an scientia visionis sit practica?

SVMMARIVM.

Opinio autumans futura contingentia apprehendi in ideis. Num. 1. Vera Scoti sententia elucidatur, et stabilitur; quòd idea non sit medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum. Num. 5. Assertiones duae pro vera sententia. Numer. 12. Satisfactio ad obiecta pro praescientia futurorum in ideis. Num. 18. Pro discussione ultimae rationis in oppositum disquiritur; an scientia visionis sit causa obiecti? à Nume. 22. vsque ad 31.

Praesens articulus etiam spectat ad illorum placitorum expugnationem, quae minus exactam rationem reddunt infallibilis determinationis obiectiuae futurorum; contractiori tamen calamo percurrendus est; eò quòd non multum facessat negotij.

1 S. Bonauentura in 1. distinct. 39. art. 2. quaest. 3. insinuare videtur, futura contingentia à Deo praesciri in suis ideis; quod placitum sic enodat Scotus in 1. dist. n. 39. q. vnica, §. circa istas quaestiones, sub numer. marginal. 7. vbi subdit.

Ponitur certitudo diuinae scientiae respectu omnium, quantùm ad omnes conditiones existentiae, propter ideas, quae ponuntur in intellectu diuino; et hoc propter perfectionem earum in repraesentando, quia repraesentant illa quorum sunt, non solùm secundùm se totum, sed etiam secundùm omnem rationem, et habitudinem extremorum.

Et ita in intellectu diuino sunt ratio sufficiens, non tantùm simpliciter apprehendendi illa ideata; sed etiam apprehendendi omnem vnionem illorum, et omnem modum ipsorum ideatorum pertinentem ad existentiam eorum.

Bonauenturae adhaesit Caietanus, 1. part. quaestion. 14. artic. 13. qui citat pro ista sententia Sanctum Thomam dum autumat, in corpore articuli. Vnde omnia, quae sunt in tempore sunt Deo ab aeterno praesentia, non solùm ea ratione, quà habet rationes rerum apud se praesentes (vt quidam dicunt,) sed quia eius intuitus fertur ab aeterno supra omnia, prout sunt in sua praesentialitate. Vbi vtramque rationem praesciendi futura probare videtur Sanctus Thomas; et eam, quae ab idealibus rationibus petitur; et quia diuinus obtutus praesentiam realem futurorum aeternitati ab aeternitate coexistentem spectet.

2 Praedictum verò placitum suadetur probationibus, quas pro illo construit Bassolius, in 1. dist. 38. q. vnica. §. quantùm ad secundum articulum. vbi sic habet.

Fundamentum et terminus est ratio sufficiens cognoscendi habitudinem, vel relationem, vt patet; quia ex his solùm dependent. Sed notitia et termini sunt fundamentum, et terminus cōplexionis; qui est quidam respectus, siue sit rei, siue rationis; ergo.

Deinde; essentia diuina perfectissimè continet omne ens, et quemlibet modum entis, et per consequens repraesentat; sed contingentia non est nisi modus entis vel habitudo quaedam ad tempus determinatum.

Praeterea; eadem est ratio cognoscendi necessarium, et contingens, sicut rectum est index sui, et obliqui; sicut etiam idem est ratio cognoscendi possibile, et impossibile; lucem et tenebras. Sed per ideas cognoscuntur necessaria; ergo et contingentia.

Confirmatur ista positio; quia essentia, et esse actualis existentiae creaturae sunt penitus idem; ergo cùm essentia repraesentetur determinatè per ideam, videtur quòd esse actuale existentiae, et pari ratione, fore, et fuisse.

Ex quibus Bassolij probationibus sequens producitur argumentatio. Ideae Sortis et cursus, verbi gratia, eâ referunt sufficientiam, vt complexio nem horum terminorum exprimere queant; cùm complexio illa nil aliud esse videatur, quàm habitudo quaedam rationis, quae apprehensis coextremis cognosci valeat.

Sed data complexione, quae constat ex terminis adeuntibus contingentem compositionem; assignatur medium infallibilis scientiae Dei ante determinationem diuinae voluntatis; cùm quaelibet enuntiatio, quà talis, et vi intrinsecae commensurationis suae ad obiectum futurum, vel non futurum sequestratur; moto quolibet subfequẽte diuinae voluntatis decreto) determinatã veritatem, aut falsitatem fortiãtur.

Vigentetiam illimitatione formarum idealium. Deinde; sicut ante decreta libera ideae complexionũ necessariarũ exprimunt huiusmodi obiecta, eò quod ob praestantiam, et illimitationem illarum rationum idealium, non solùm repraesententur animal, et rationale diuisim, sed etiam complexum ex animalitate, et rationalitate coalescens; ità ob paritatem rationis ideae, Sortis, et cursus, cùm illimitatae sint, exprimere valebunt, non solùm terminos quasi inter se incomponibilos, aut incompositos, sed vt nexum complexionis contingentis obeunt, nimirum Sortem cursurum.

Infiltitur cotra proscietia futurorũ in ideis. Sed connexio illa, quae exprimitur per verbum erit, verbi gratia, Sortes erit currens, vi intrinseca enuntiationis suae importat determinatum verũ, aut falsum, sicut et determinatam commensurationem ad obiectum, à quo tanquam à mensura trahitur veritas enuntiationis; igitur ab ideis, ante accessum subsequentis decreti, hauritur ea determinatio obiectiua, quae assignari queat mediũ ex parte obiecti scientiae infallibilis Dei.

Confit. quia idea adaequatur cognitioni 3 Praeterea; idea, vt obiectum, adaequatur diuinae essentiae, inquantum est ratio cognoscendi; sed diuina essentia per modum speciei expressa est ratio apprehendendi quaelibet futura: igitur idea est ratio cognoscẽdi futura ex parte obiecti.

Vtrũ ratio quòd esse obiectiuum creaturae in scientia visionis importet omnimodã deterninationẽ ex parte obiecti. Deinde arguitur ex sententia plurium Thomistarum aucumantium; scietiam visionis non esse merè speculatiuam, sed esse practicam, eò quòd inbibat causalitatem respectu sui obiecti, vel sit propria causa eius: Quia esse obiectiuum, quod creatura haurit ex scientia visionis, refert omnimodam contractionem, et determinationem, quae possit esse ratio ex parte obiecti, seu medium ex parte obiecti ad terminandam scientiam omnino infallibilem; vt perspicuè ostendimus, et demonstrabimus infra in hoc artic. sub numero: marginis 12 Sed creaturae quatenus habent illud esse obiectiuum in scientia visionis, attinent ad rationes ideales; igitur rationes ideales suppeditant medium sufficiens ex parte obiecti ad infallibile praescietiã futurorũ:

Quod autem scientia visionis, et obiectum eius attineat ad rationes ideales; sic aperitur, et ostenditur:

Ostenditur quod visio sit practica Quia scientia visionis est ratio practica sui obiecti, quatenus Deus, ita se gerat vi illius tendentiae scientiae visionis circa obiectum, vt non absoluatur Deitas, vt terminus illius scientiae, à connexione causalitatis respectu creaturarum futurarum. Quia sicut scientia visionis non spectat creaturas in se ipsis, nec ex motione intentionali creaturarum; sed ex motione Deitatis; ita scientia visionis non inspicit creaturas nisi prout in Deo, et vt connexas cum Dei potentia secundum connexionem causalitatis. Igitur talis scientia nequit comparari ad obiectum secundarium, (quod sunt creaturae futurae) sub cõnotatione merè speculatiua; et non practica.

Instatur cõtra Consequentia ostenditur ex analogia visionis obtutus corporei, quae ideò non est ratio practica sui obiecti, sed merè speculatiua intuitio illius; quia intuetur obiectum absque vlla comparatione causalitatis, et dependentiae ad aliud; nec enim visio corporalis apprehendens Petrum, introspicit illius connexionem cum causa; intuetur enim Petrum ex motione intentionali eius, et non ex motione causae.

Igitur è contra, visio creaturarum futurarum in Deo, et non in se ipsis, non absoluitur à connextione causalitatis, quae interest inter creaturas futuras, et Deum; atque adeò non comparatur merè speculatiuè ad creaturas, sed tanquam principium, et ratio practica creaturarum.

Opponitur; quòd esse obiectiuũ creaturae in scientia visionis, attineat ad rationes ideales Tunc sic; sed esse obiectiuum effectus, quòd attinet ad scientiam practicam artificis, conducit ad rationes ideales; igitur, si tale esse obiectiuum, quod creaturae habent in scientia visionis, pertinet ad scientiam practicam; fiet, vt etiam spectet ad rationes ideales. Atqui esse obiectiuum, attinens ad scientiam visionis est sufficiẽs medium scientiae infallibilis; ergo futura praesciuntur à Deo in ideis vel rationibus idealibus infallibiliter.

Pronũtiatũ recentiorum Thomistarũ quòd scientia visionis sit artefaciẽdi sui obiecti 4 Quare totum fundamentum opinionis afferentis; scientiam visionis esse practicam, seu imbibere comparationem causae respectu obiecti scien tiae visionis; tale est apud Ioannem de Sancto Thoma recentem Theologorum ex Complutensibus professori- bus, 1. par. quaestion. 14. disp. 18. ar. 3. §. Ex hoc ergo desumitur efficax argumentum.

Quia Deus comparatur ad obiectum scientiae visionis, non solùm inquantum importat virtutem ad productionem entis futuri, sed inquantum haec virtus est in vltimo procinctu, et applicatione ad agendum. Atqui virtus Dei vltimò applicata imbibit imperium practici intellectus, quod ad instar artis factiuae moueat ad exequationem; cùm satis non sit ea scientia, quae anteit efficax propositum diuinae voluntatis, et quae vocatur simplicis intelligentiae spectantis possibilitatem entis cum omnimoda potentialitate et indifferentia ad futuritionem, vel nõ futuritionem.

Igitur scientia visionis ea est, cui adscribatur causalitas practica respectu obiecti iam à decreto ad futuritionem contracti; siquidem ex phrasi Sacrae Scripturae tota energia operationis quasi vltimae, et exercitae, tribuitur dicere, et scientiae Dei; vt liquet ex illo Psalm. 103. Omnia in sapientia fecisti. Et prouerbiorum 3. Dominus sapientis fundauit terram. Et etiã ex illo. Ipse dixit et facta sunt.

Ex quo sequitur, quòd cum idea- les rationes attineant ad scientiam practicam, vel artem artificis; si scientia visionis esset ars, et ratio practica Dei circa obiectum futurum; sequeretur quòd esse obiectiuum, quod habent creaturae in scientia visionis pertinẽs ad rationes ideales, esset mediũ sufficiens ex parte obiecti ad praescientiam futurorum.

Vera Scoti sententia elucidatur, et stabilitur; quòd idea non sit medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum.

PRaesentem disserta:tionem dirimit Scotus loco citato ex distinction. 39. quaestion. vnica, §. Contra istas quaestiones, n. 7. Vbi subdit.

Contra; rationes cognoscendi termi- nos alicuius complexionis, non sufficiẽter causant notitiam illius complexionis, nisi illa nata sit cognosci ex terminis; complexio autem contingens non est nata cognosci ex terminis, quia tunc non tantum esset necessaria, sed etiam prima, et immediata: ergo rationes cognoscendi terminorum, quantumcunque perfectè repraesentẽt eos, non sunt sufficiẽtes causae cognoscendi illam complexionem contingentem.

Praeterea, ideae merè naturaliter re- praesentant illud, quòd repraesentant, et sub naturali ratione, sub qua aliquid repraesentant. Quod probatur ex hoc, quia ideae sunt in intellectu diuino ante omnem actum voluntatis diuinae, ita quòd nullo modo sunt ibi per actum voluntatis diuinae; sed quidquid naturaliter praecedit actum voluntatis, est merè naturale.

Accipio igitur duas ideas extremo- rum, quae repraesentantur in eis, puta hominis et albi. Quaero, aut istae ex se repraesentant compositionem istorum extremorum, aut diuisionem, aut vtrumque; si tantùm compositionem, ergo naturaliter cognoscit illam, et ita modò necessario, et perconsequens nullo modo cognoscit diuisionem: eodem modo si tantùm repraesentant diuisionem. Si vtrumque; igitur Deus per istas nihil nouit; quia scire contradictoria esse vera, nihil est scire.

Praeterea, eodem modo sunt ideae possibilis non futurorum, sicut futurorũ; quia differentia ista possibilium non futurorum à futuris, non est nisi per actum voluntatis diuinae; ergo idea futuri possibilis non magis repraesentat ipsum futurum esse, quam idea possibilis non futuri.

Praeterea; non magis repraesentabit idea futuri ipsum possẽ dii esse in hoc nũc, quàm in illo.

Pro cuius literae explanatione, et praecipuè circa illa verba, numer. 5. Ideae merè naturaliter repraesentant illud, quod repraesentant, et sub naturaliExplanatio verborum Scoti de ideis. Praelibandum est id, quod ex instituta in controuersia 12. de ideis expendetur, nimirum rationem ideae congruere essentiae diuinae, vt est obiectum cognitionis suae, et vt obierit functionem originis, et speciei expressae creaturarum; quare primaria ideae ratio consistit in conceptu obiectiuo, quom formali Dei: atis de mete Scoti colligimus, licet secundaria rationem a se Deo adscribamus illi esse obiectum, quod a cognitione diuina relinquitur, dum creaturas intendit.

Caeterum, sicut scientiam diuinam respectu creaturarum duplicem tradunt Theologi, aliam simplicis intelligentiae, et visionis alteram; sic et docet c. 12 obiectum creaturaru dupliciter considerari; aliud, quod coaequatur a scientiam simplicis intelligentiae, aliud vero, quod ad visionis scientiam accedit.

Quo praemisso restat, vel breuiter referare, cui cognitioni diuinae spectanti creaturas congruat primaria ratio idealis; deinde, cui obiectiuo esse creaturarum cohaereat secundario esse ideale?

Scotus manifestè asseuerat, nec scientiam visionis, nec esse obiectiuum creaturarum, quod fit a tali scientia, vendicare posse ratione ideae; eamque proueniret. Quod idea sicut in intellectu diuino ante omnem actum voluntatis diuinae.

Cùm autem scientia visionis, et illud esse denominatiuum, vel obiectiuum creaturarum, quod a praedicta scientia formatur, praemittat liberum diuinae voluntatis decretum, vt apud omnes Theologos in confesso est: fit inde, vt nec essentia diuina, vt est scibilis visionis creaturarum, affici queat formalis idea creaturarum, nec etiam tale obiectiuum creaturarum, quod ad talem scientiam consequitur, asseri etiam possit idea minus principaliter, et secundario.

8 Quod vel manifesta hac probatione patefacere possumus. Quia scientia imponens decretum non est extrinseca et finibilis, sed potens speculatiua obiectio fine, prout adeuoluio obuertitur ad futuritionem; quin cetera appellatur scientia visionis, ob analogiam ad visionem corporalem, qua obiectum non intue-rat practice, quod merè speculatiue inspicit.

Atqui in mente artificis non subit rationem ideae apprehensio illa, quae praemittit artefactum constructum iuxta praescripta artis, sed cognitio dirigens intellectum artificis, et quasi specificãs, et contrahês illum ad effectionem talis speciei entis artificialis; deriuetur nec in mente Dei illa scientia idealem functionem obibit, quae supponit ens efficaciter moturatum obiectiue ad futuritionem.

Ex quo sequitur, vt sola scientia simplicis intelligentiae, et illud esse obiectiuum, quod creaturae vi praedictae scientiae nanciscuntur, ad ideales rationes attinere possint: de quibus instat disquisitio, an suppeditare queat medium ex parte obiecti iudicij infallibilis circa futura contingentia?

9 Rem paucis, mira tamen subtilitate, absoluit Scotus, illis verbis, nu 5. Aut idea ex se repraesentant compositionem istorum extremorum, aut diuisione aut vtrûque, vt harum oppositionu naturaliter cognoscatur sint, et erit tunc necessario, et per consequenti nullum modo cognoscit diuisionem, etc.

Quia idea Sortis, et cursus, verbi gratia, inquantum important obiectiuum quid petitum a scientia simplicis intelligentiae; vel referunt compositionem Sortes, et cursus, ita vt sit infallibiliter verum, Sortem cursurum; vel exprimunt diuisionem, ita vt Sortes infallibiliter non sit cursurus, ante decretum diuinae voluntatis. Ac proinde fieret, vt creatura destinaretur ad determinatam futuritionem, vel determinatam non futuritionem a se ipsa, ante vllum diuinae voluntatis propositum; cùm scientia simplicis intelligentiae, ad quam tantum attinet quaelibet ratio idealis, antecedat omnia libera diuinae voluntatis decreta.

Quod quàm falsum sit, et contra essentialem rationem entis participati, penitus persequemur in sequenti Art. vbi ostendemus, implicatoriu esse determinatam veritate futuri absolutam, vel conditionati, quod non praemittat liberum propositum Dei, siue absolutum, siue conditionatum, a quo res determinetur ad compositionem, vel diuisione vt loquitur Scotus, siue ad fore, vel no fore; ni velimus rem a se ipsa extra lu- a mera classi possibilium ad seriem futurorum absque praeeūte diuinae voluntatis decreto obiectiuè immutante ré ad futuritionem.

10 Quò fit, vt apud Scotum, per scientiam simplicis intelligentiae, et per rationes ideales, quae ad huiusmodi scientiam spectant, tantùm concipi queant complexa contingentia, vt neutra ad veritatem, et falsitatem; non tamen vt determina ad alteram contradictionis partem.

Si enim scientia Dei, vt anteuertit omne decretum liberum, apprehéderet determinatè alteram contradictionis partem; inferretur necessitas simpliciter causae creatae. Cùm illa apprehensio Dei sit infallibilis, ac proinde nacta obiectum inimpedibile, sitque suppositio formae non liberae per essentiam, nec attingentis influxu voluntatis iuxta modum intraneae indifferentiae illius (ea ratione, qua Scotus asserit praedeterminationem extrinsecam diuinae voluntatis attingere impulsum iuxta modum intrinsecae libertatis, et indifferentiae causae creatae) sed merè naturali, et necessaria ratione, ac proinde inferente necessitatem causae creatae: cùm scientia anteuertes decretum non sit praedicatum liberum in Deo, sed essentialiter necessarium, à quo libertas, et modus indifferentiae influxus causę secundae tanquà à principio extrinseco hauriri nequeat.

11 Sequitur secundò; falsum esse illud pronuntiatum, cui innititur eathorum schola, quae physicam praedeterminationem extrinsecam diuinae voluntatis respuit; nimirum omnem complexionem vt intrinsecae enuntiationis suae, quae exprimitur per verbum enuntiatiuum de futuro, determinatam, aut veritatem, aut falsitatem sortiri.

Cùm scientia simplicis intelligentiae apud Scotum spectet complexiones futurorum, non vt determinatam compositionem ad fore, vel determinatam diuisionem extremorum ad non fore, importantes; sed vt neutras ad veritatem, et falsitatem, quam à subsequente decreto hauriunt, dum obiectiuè immutat ens possibile ad fore, vel non fore determinatè; cùm tamen ante decretum apprehendatur enuntiatio cum omni vi expressiua obiecti importata per copulam verbi enuntiantis de futuro: de quo pressiùs in sequenti articulo vbi ex Scoto, et Aureolo, determinatam veritatem futurorum contingentium in se ipsis, seriò impugnamus.

Assertiones duae pro vera sententia contra praescientiam futurorum in rationibus idealibus.

12 QVibus praemissis, dicendum primò; esse obiectiuū, quod creaturis accedit à scientia visionis, esse medium sufficiens ex parte obiecti scientiae infallibilis futurorum; non tamen primum, nec ad ideales rationes spectans.

Hoc assertum vel sola explicatione liquet; quod tres partes complectitur. Primam; tale esse obiectiuum, quod fit per scientiam visionis, suppeditare sufficiens medium ex parte obiecti ad scientiam futurorum. Secundam; tale medium non esse primum ordine causalitatis, sed necessariò praeexigens aliud medium talis scientiae. Tertiam; huiusmodi medium cognitio nis futurorum, quòd à scientia visionis petitur, nullatenus attinere ad idealem rationem; quò fit vt ob apprehensionem futurorum in tali esse obiectiuo, quod à scientia visionis trahitur, nequeat afferi Deus caliens futura in ideis.

Prima pars constat; quia scientia visionis praemittit decretum absolutum, et efficax, ac proinde energiae inimpedibilis circa futura contingentia, et mutationem etiam obiectiuam, quae enti possibili accedit à decreto; vti cuius extrahitur à mera congerie possibilium ad seriem futurorum.

Sed talis obiectiua mutatio cum habitudine ad determinatam et inimpedibilem existentiam est sufficiētissimum medium ex parte obiectihuius indiuidui infallibilis, quod adeo Deus de determinata futuritione, vel non futuritione eius: scilicet esse obiectum creaturarum, quod fit per scientiam visionis praemittentis obiectiuam mutationem ad futuritionem a decreto petitam, exhibet medium sufficiens ad scientiam futurorum.

Secunda pars nostrae assertionis. quod scilicet medium cognitionis futurorum, quod accipitur a scientia visionis, primum medium esse non posse iuxta seriem, et habitudinem causalitatis patet.

Quia tale esse obiectiuum, quod consequitur ad scientiam visionis, supponit obiectiuam mutationem, quam praebet decretum extrahens possibile a mere conditione possibilitatis ad existentiam futurorum; sed mutatio illa obiectiua, quae a decreto petitur, vt medium ex parte obiecti apprehendendi praesertim infallibilis determinatae futuritionis entis; cum pugnet talis mutatio a proposito absoluto, et infallibili, nullatenus est expectans scientiam cooperationis causae creatae. Ergo esse obiectum, quod ad scientiam visionis accedit, nequit astrui primum medium ex parte obiecti scientiae futurorum.

Tertia etiam pars nostrae assertionis constat ex praemissis sub n. 8. vbi ostendimus; nec scientiam visionis, nec illud esse obiectum creaturarum, quod a tali scientia relinquitur, attinere posse ad rationes ideales.

Eo quod praemittat ens futurum secundum regulam supremi opificis infallibiliter; et determinate ad essendum pro tali temporis differentia; et causa exemplaris in toto eo ambitu, quo creatum, et increatum complectitur non supponat opus iam tum praescripta artis constructum, sed dirigat, et quasi contrahat mentem artificis ad talem artefactorum speciem eliciendam.

13 Dicendum secundo; futura contingentia a Deo in ideis nullatenus determinate praesciri.

Sic Scotus cum Basilio, et suis omnibus, quibus adhaerere Soarius Opuscul. 2. de Scientia futurorum contingentium, lib. 1. capite. 4. praecipue num. 15. Albertinus de praedest. 2. Theologic. tom secundum rationem ex 4. principijs philosophicarum quaestionum. Machinus. 1. p. disp. 32. sect. 4.

Cuius asserti probationem produco praecipue ex textu illo. 6. Eodem modo sunt ideae possibilium non futurorum sicut futurorum: quia differentia ista possibilium non futurorum et futurorum nihil est per actum voluntatis diuinae.

Ex quo sic argumentor, omnis ratio idealis attinet ad scientiam simplicis intelligentiae non praemittentis efficacem eam constitutionem, rei in esse obiectiuo, quae a decreto hauritur. Sed scientia simplicis intelligentiae eodem modo intendit possibilia non futura, sicut et futura: vt infra ostendemus decretum, cum vi praedictae scientiae omnino necessario sequatur res ad futuritionem contrahi.

Alias enim res, vt obiectum talis scientiae, necessario esset increata: inferreturque vis creatrix voluntati, si illius consensus praedefiniatur non a forma essentialiter libera: eiusmodi est decretum diuinae voluntatis, sed a praedicato omnino necessario, qualis est scientia diuina, vt ante se exponet, liberum Dei propositum. Ergo obiectum scientiae simplicis intelligentiae (ad quam tantum attinet omnis ratio idealis) non importat determinationem ex parte obiecti, quae possit esse medium infallibilis scientiae futurorum.

Quod accurate enodauit Scotus, quodlib. 1. 4. §. completo autem toto isto processu. marg. §. 1. editionis Cauelli. Vt habet.

Non autem mouet essentia diuina ad distinctam notitiam creaturae cuiuscunque complexionis: quia si moueret, determinate ad cognoscendam alteram partem in futuris contingentibus, cum naturaliter mouens necessario moueat, sequeretur quod intellectus diuinus necessario intelligeret hanc partem contradictionis sub hac vera: et ita vel posset errare, vel oppositum non posset euenire, et tunc non esset contingens sed necessarium, illud quod ponitur esse contingens.

Et post pauca subdit. Respondeo, naturaliter mouet, et per se loquens necessario ad cognitionem cuiusque quod est possibile naturaliter et necessario cognosci, siue sit simplex siue complexum: et ad omnem necessariam: non autem talis est aliquod complexum de existentia con- tingentis, quia non est natum esse determinatum ad veritatem.

15 Et si quaeras; quare non necessariò mouet ad talem cognitionem de complexo habendam, qualis possit haberi de eo? Respondeo; aut moueret ad cognoscendum sub distinctione hoc fore, vel non fore; et haec cognitio non est determinatè de altera parte. Aut si moueret determinatè ad cognoscendã alteram partem; illa necessariò esset determinata.

16 En Scotum expressè tutantem, essentiam diuinam ante accessum decreti liberi non posse mouere intellectum diuinum ad apprehensionem determinatae veritatis alicuius contingentis complexi; eòquòd ipsum, vt intrinsecae enuntiationis, et commensurationis suae ad obiectum futurum, non sit natum substratum determinatae veritatis vel falsitatis semoto decreto.

Agit enim Scotus, quòd si determinata veritas congruere posset complexioni contingenti per habitudinem ad scientiam Dei ante liberum propositum diuinae voluntatis; vel posset falli diuina apprehensio; vel necessitaretur voluntas creata dum contrahitur à forma necessaria, à qua tanquã à principio extrinseco peti nequeat modus contingentiae cooperationis liberi arbitrij. Pro confirmatione verò huius probationis Scoti adi sequentem art. à n. 32. vsque ad 34. inclusiuè.

17 Sed occurrit Caietanus loco citato ex 1. part. quaestion. 14. art. 13. versiculo. Ad secundum Scoti; contra probationem nostrae secundae assertionis. Quòd ideae aliquid repraesentant merè naturaliter, scilicet quidditates rerum; et aliquid non merè naturaliter, sed naturaliter ex suppositione libera; nimirum existentias rerum, et contingentes complexiones. Eò quòd quidditates rerũ exprimantur ab ideis ante actum voluntatis; copulationes verò contingentes praemisso diuinae voluntatis decreto.

Sed profligatur Caietani occursus; eò quòd nulla ratio idealis praemittat decretum immutans obiectiuè rem ad futuritionem; alioquin idea habenda non esset practica entis constructio, sed mera speculatiua inspectio illius futuritionis inimpedibilis, quae à decreto constituta est; ac proinde exemplaris causa non attingeret constructionem entis exemplati: sed illud iam constructum cõtemplaretur merè speculatiuè.

Imò quòd in hoc videtur Caietanus deficere à doctrina Sancti Thomae quia (vt infra sub numer. margin. 23. ostendimus,) scientiam practicam Dei circa res assimulat Sanctus Thomas cognitioni practicae artificis circa opus artificiale; ars autem, aut practica cognitio artificis, nõ spectat fabrile opus vt factũ, sed vt factibile. Quia cognitio entis artificialis nõ vt factibilis, sed vt facti et iã praesẽtis in sua propria existẽtia, (sicut est notitia intuitiua effluens ab speciebus à re iam constructa excisis,) ratio practica esse non valet, quae dirigat intellectum artificis ad cõstruẽdum ens artificiale, in statu anteuertẽte existentiam illius.

Ergo à paritate rationis, scientia illa, quae dirigit potentiam Dei, seu facultatem exequentem eius, vt contrahat ens ad statum omnino determinatum, nequit esse scientia visionis, quae praemittit mutationem obiectiuam à decreto erumpentem; sed scientia simplicis intelligentiae, quae proponit obiectum non immutatum, sed immutabile; quod et infra ex Sanct. Thoma ostendimus adi numer. 23. iam citatum. De quo etiam benè Valenticus de Herice, 1. part. tractatu 1. de Scientia Dei; disput. 10. capit. 2. sub nu. marg. 9.

Satisfactio ad obiecta pro praescientia futurorum in Ideis tanquam in medio tenente se ex parte obiecti.

18 EX Dictis corruunt fundamenta opposita. Ad primum; quod pro opposita opinione instruit Basolius nostrae sententiae assertor.

Respondetur; quòd ideae Sortis, et cursus, licet conferant ad notitiam ilius complexi, Sortes curret, sub statu neutro ad veritatem et falsitatem, nō tamē sub statu contracto ad vnā partem contradictionis; eò quòd nullum obiectum scientiae simplicis intelligentiae, ad quā spectāt rationes ideales, referat infallibilē determinationē obiectiuā ante decretū; vt latiùs ex sequētibus articulis constabit.

19 Ad secundam oppositionem dicimus; essentiam Dei, vt substernitur libero proposito suae voluntatis praediffinientis complexum de futuro ad alterā partē cōtradictionis, importare omnimodā eā determinationem ex parte obiecti, quae expeti queat ad determinatam futurorū praesciētiā; secus verò vt anteit liberā suae volutatis cōstitutionem, de qua ex instituto infra.

Ad tertiam oppositionem eiusdem Bassolij respondetur; quòd ideò per ideas apprehenduntur complexa illa, quae constant ex terminis necessarijs; quia huiusmodi termini necessariò, et ab intrinseco in tale complexū coeūt, ita vt contradicat illis inter se non cōponi. Quod aliter fit in terminis contingēter counibilibus, quorum cōplexio expectat diuinae voluntatis beneplacitum vt contrahatur ad fore, vel non fore.

Cùmerò vrget obiectio; quòd per eādem rationem idealem apprehenditur necessarium, et contingens; sicut et rectum et obliquum, possibile, et impossibile.

Respondetur; quòd talis oppositio laborat in aequiuoco vocis (contingens) dicimus ergo, quòd per ideas apprehēditur contingēs quasi in actu signatô in quantùm opponitur enti necessario; eadem enim ratio idealis, quae exprimit illud esse complexum necessarium, cuius extremi necessariò in nexum conueniant; etiam notificat, illud esse complexum contingens, cuius termini ab intrinseco et necessariò in compositionem non coeant. Tale enim contingens in actu signato inquantùm importat quidditatiuum conceptum entis contingentis, sicut est quid necessarium (sicut et necessaria asseritur quidditas cuiuslibet entis, inquantum refert quidditatiuum gradum entis in tali ordine entium,) ita et contingens, vt sic, prout oppositum enti necessario vt sic, apprehenditur per scientiam simplicis intelligentiae, per quā comprehenduntur cunctae quidditates rerum.

Non tamen praescitur determinatè altera pars contradictionis à scientia simplicis intelligentiae in complexo cōtingenti, ob defectum determinatae veritatis, quae à subsequenti decreto petitur; quod vocamus non apprehendi contingens in actu exercito, seu quatenus exercetur contingentia in tali determinato obiecto.

Ad vltimam confirmationem Bassolij dicimus; quòd sicut per scientiā simplicis intelligētiae attingēte ens, prout ab existentia absoluitur, non apprehenditur actualis existētia obiecti, ita nec per rationes ideales, quae attinent ad scientiam simplicis intelligētiae anteuertentis decretum.

Cùm verò obijcitur, essentiam et existētiam nullatenus secerni; igitur idea, quae praestat ad expressionē quidditatis rei, etiam conferre valebit ad repraesentationem existentiae pro quolibet differentia temporis futuri.

Respondetur; essentiam in statu negatiuo, vel non repugnantiae ad existendum, (sub quo terminat scientiam simplicis intelligentiae,) dissidere realiter negatiuè à positiua illa ratione obiectiuae mutationis cùm ordine ad positiuam actualitatem, quae enti possibili à decreto accedit; vi cuius obiectiuae mutationis congruit enti possibili determinatum fore, quod illi non cohaerebat ante decretum; quia obiectiua mutatio addit decretum Dei contrahentis ens possibile ad determinatum fore, vel non fore.

20 Ad alias oppositiones, sub numer. 2. ad primam respondetur; falsum supponere, nimirum quamlibet propositionem de futuro contingenti, vi intrinsecae enuntiationis, et commensurationis suae ad obiectum determinatam veritatem, vel falsitatem nancisci, secluso decreto praeterminante; vt attingimus sub numer. 11. et latiùs in sequenti articulo versabitur.

Ad confirmationem; quòd ideae Sortis et cursus repraesentant complexiōnem neutram ad veritatem, et falsitatem, non tamen determinatè verā, vel falsam, eòquòd ab obiecto hauriri nequeat determinata cōformitas, vel difformitas enuntiationis, si praescindatur obiectiua mutatio, quae a decreto praedeterminante relinquitur.

Ad alteram oppositionem ex nu. 3. de adaequatione ideae respectu essentiae diuinae, vt adaequet rationem cognitionis.

Dicimus, quod idea adaequatur Deitati, vt Deitas est scientia simplicis intelligentiae; non vero vt est scientia visionis: cum ideae nullatenus ad scientiam visionis attineant.

Quia tamen a Deo non praescitur futura per scientiam simplicis intelligentiae, sed per scientiam visionis; fit inde, vt a Deo apprehendi nequeant futura in ideis tanquam in medio ex parte obiecti.

21 Ad instantiam de practica causalitate scientiae visionis; ob quam attinere debeant ideae ad scientiam visionis.

Dicimus, non colligi, quod scientia visionis sit practica ratio respectu obiecti, eo quod repraesentet ens futurum non in se ipso, nec ex motione intentionali eius, sed ex motione Deitatis; quia sequeretur, quod etiam ob supparem rationem visionis beatifica creaturarum in Deo et ex intentionali motione Deitatis, non esset mera speculatiua intuitio creaturarum, sed causa futuritionis obiecti; eo quod repraesentet connexionem obiecti futuri cum decreto.

Nec analogia illa inter scientiam visionis, et intuitionem corporis obtusa est alicuius momenti; quia quamuis oculus corporeus repraesentare posset obiectum secundario ex motione intentionali obiecti primarii; non eo tenderetur ille aspectus non mere speculatiuus, quo exprimeret connexionem causalitatis inter obiectum primarium, et secundarium, si visio non produceret illam connexionem; sed simplicissime eam intueretur.

Vnde, quia scientia visionis non producit immutationem obiectiuam entis futuri, nec contractionem entis possibilis ad statum futuritionis, vel connexionem eius cum decreto, sed illam praemittit ex vi decreti; ideo scientia subsequens decretum nequit esse practica, nec conducens ad ideam artefactionis obiecti, ad quam solum attinet scientia simplicis intelligentiae, cui omnem causalitatem idealem adscribimus de sensu Scoti.

Vel liquet ex illis verbis transcriptis sub n. 5. Ideae mere naturaliter repraesentant tam illud, quod repraesentat. Et illa sequentia. Ideae sunt in intellectu diuino ante omnem actum voluntatis diuinae.

Pro discussione vltimae oppositionis expenditur; an scientia visionis sit causa obiecti.

22 Pro dilutione vltimae rationis in oppositum incidit disquisitio de comparatione scientiae visionis ad suum obiectum, utrum mere speculatiua sit an vero practica? ex cuius quaesiti decisione constabit, an rationes ideales conducant ad scientiam visionis? quae pertinent ad scientiam practicam diuini artificis.

Ex doctrina Scoti satis superque apparet quod omnis functio idealis anteit decretum liberum Dei, et conducit ad scientiam simplicis intelligentiae; quae sicut apud Scotum dirigit decretum immutans obiectiue creaturas, possibiles, et illas contrahens ad statum sui rationis, ita sola scientia simplicis intelligentiae est ratio practica artefactiua obiecti; scientia autem visionis mera quaedam existit intuitio, et speculatio illius mutationis obiectiuae, quae a decreto producta est.

In quo consentientem habemus S. Tho. quidquid refragentur recentiores Thomistae; quod satis aperiunt verba ex 1. p. q. 14. ar. 8. vbi docet.

Respondeo, dicendum; quod scientia Dei est causa rerum, sic enim scientia Dei se habet ad omnes res creatas, sicut scientia artificis se habet ad artificiata; scientia autem artificis est causa artificiatorum eo quod artifex operetur per suum intellectum, vnde apparet quod forma intellectus sit principium operationis, sicut calor est principium calefactionis.

23 Et quod loquatur hic de scientia simplicis intelligentiae, constat ex ipso contextu; subiicit enim paulo infra. Et similiter forma intelligibilis non nominat principium actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem. Cum enim forma intelligibilis ad opposita se habeat (vt sit eadem scientia oppositorum,) non produceret determinatum tum effectum, nisi determinaretur ad unum per appetitum. Et post pauca. Vnde scientia Dei secundùm quod est causa rerum, consueuit nominari scientia approbationis.

Quo loci manifestè tradit Sanctus Thomas, eam scientiam esse causam rerum, quae existit indifferens ad oppositum; et quae contrahitur ad vnum per efficacem appetitionem Dei. Cùm autem scientia visionis non spectet quid indifferés ad vtrumlibet, sed cõtraetũ ad vnum vi antecedentis decreti; fit, vt sciẽtia visionis apud S. Tho. nullatenus attineat ad artem Dei, seu rationem practicam eius circa obiecta creata.

Infertur deinde: quòd sciẽtia simplicis intelligẽtiae ea sit, quae à S. Th. aestimatur sciẽtia approbationis. Quia apud S. Th. vt patet ex contextu trãscripto, sciẽtia approbationis habetur ea, quae sit cãusa rerum, et quae repraesetet creaturam potẽtialiter se gerentẽ ad opposita; haec autem sciẽtia potentialiter se habẽs ex parte obiecti indifferẽtis ad vtrumlibet, nequit esse sciẽtia visionis, vt perspicuum et euidens apparet. Scientia ergo simplicis intelligentiae vt approbãs quidquid elegerit diuina volũtas, et vt consentiẽs decreto cõtrahenti obiectũ ad alteram partẽ cõtradictionis, vocari debet sciẽtia approbationis, iuxta S. Thomae cõtextum, et mentem.

24 Praeterea, Thomistae recentiores autumãtes, sciẽtiam visionis esse artẽ practicam obiecti; vel sic premũtur ad hominem. Quia si scientia visionis esset causa sui obiecti; fieret, vt renuntiaretur principium praesentiz realis futurorum in aeternitate, quae (vt euidens est) praemittit omnem rationem practicam Dei, quae cohaereat Deo à tota aeternitate sua. Simili ratione, qua asserunt S. Thomae sectatores, absolutum et efficax propositum voluntatis diuinae anteuertere praesentiam realem futurorũ in aeternitate; vt causam talis praesentiae realis ab aeterno.

Atqui praemissum pronuntiatum nequit consistere cũ receptissimo illo Thomistarũ asserto pronuntiante de mẽte Sancti Thomae; quòd praesentia realis futurorum in aeternitate sit omnino sufficiens medium ex parte obiecti ad scientiam futurorum. Quia omne medium ex parte obiecti, seu omnis ratio propter quam terminationis iudicij in obiectum, debet anteire ipsam tendentiam exercitam assensus in obiectum sub illa comparatione, et extensione actus ad obiectum, sub qua obiectum praebet rationem propter quam assentiendi; sed scientia visionis spectat futurum, vt realiter praesens in aeternitate; ergo praesentia realis futurorum in aeternitate debet anteuertere extensionem talis scientiae ad futurum sub tali praesentia reali tanquam medio ex parte obiecti ad infallibile iudicium Dei de tali futuro; atque adeò scientia visionis apud Sanctum Thomam nequit esse ratio practica siue artefactiua talis praesentiae.

Aliàs enim vel committeretur vitiosa circuitio, dum praesentia realis futurorum assignatur medium scientiae ex parte obiecti, et è contra scientia visionis asseritur ars, et ratio practica praesentiae futurorum; vel pro aliquo signo, (pro quo scientia visionis anteit praesentiam futurorum, vt causa eius,) concipi valeret scientia visionis, vt exercita in ordine ad obiectum futurum, non perstante, aut concepta, pro illo signo, ratione propterquam suae terminationis in tale obiectum; quae est manifesta implicatio.

Et instatur efficaciter ex decreto libero; quia ideò praesentia realis futurorum in aeternitate nequit assignari ratio ex parte obiecti, ob quam decretum terminetur ad tale obiectum, quia huiusmodi praesentia pendet à decreto vt à causa eius; igitur si praesentia futurorum est effectus scientiae visionis, nequit concipi talis praesentia vt ratio ex parte obiecti propter quam terminetur scientia Dei in illud.

25 Deinde contra Thomistas procedimus ex illo Sancti Thomae testimonio à nobis transcripto, sub numer. 23. Cùm forma intelligibilis ad opposita se habeat, (cùm sit eadem scientia oppositorum,) non produceret determinatum effectum, nisi determinaretur ad vnum, per appetitum.

Quia in scientia simplicis intelligentiae, licet proponat obiectũ cum indeterminatione ad opposita, scilicet ad fore, vel non fore; vt tamen coniugitur proposito libero absoluto contrahenti ens possibile ad alteram partem contradictionis, concipitur quidquid energiae expeti queat ad omnem causalitatem ad extra, et cum omnimoda applicatione, et intimatione diuinae potentiae ad agendum in actu secundo. Igitur nil reliquum est, quod tali scientiae coniunctae decreto absoluto accedat energiae, et actionis circa creata, quod desideretur, et expectetur à superuenienti, et posteriori actu intellectus: ni velimus in cassum absque vlla cogente ratione formas, seu rationes agendi multiplicare: quod sicut in rebus creatis non est philosophicū, ita in Deo nec philosophicū, nec theologicum esse potest.

26 Si respondeas cum Thomistis Neotericis, vt est videre apud Ioannem de Sancto Thoma, 1. part. quaest. 14. disput. 18. art. 3. quod licet scientia simplicis intelligentiae, vt coniuncta decreto absoluto, vendicet quidquid efficacitatis exigatur in ratione intentionis, seu propositi immanentis et interni; non tamen in ratione exequutionis, et causalitatis ad extra. Quamobrem causalitatem Dei ad extra constitutam volunt in quodam actu intellectus practici, qui respondet imperio in creatis, per quem imperij actum (supposita efficaci intentione finis, et electione mediorum efficaci, insuper et impulsu efficaci vtendi, vel actu vsus, et applicationis mediorum ex parte appetitus, ) adhuc intellectus insinuat practicè, et intimat facultati exequutrici exercitium, et exequutionem operis: ita vt functionem, et causalitatem illius actus imperij referent, per quamdam vocem sapientem quid praecepti; fac hoc.

Qui etiam consequenter, essentiam actus praedestinationis aestimant in tali imperio intellectus diuini consistere; de quo nos seriò in controuersia Generali de praedestinatione, disquirentes, an essentia praedestinationis consistat in actu intellectus, et voluntatis? vbi pressè illud imperij ex parte intellectus additū etiā per rationē intentioni efficaci, electioni, et vsui tāquam superuacaneum, et inutile abigemus.

27 De quo videantur recentiores agentes contra Thomistas dum praedictum imperium intellectus tanquam otiosum ablegant, et taxant, etiam in creatis; quorum probationes compendifacit Herice, 1. part. tract. 3. de Praedestinatione, disp. 22. cap. 4. per totum.

Quarum probationum vis eò it; quòd licet dum voluntas segniter se gerens circa intentionem finis, electionem mediorum, vsum seu applicationem illorum, egeat adhortatione intellectus excitantis ne frigeat, aut torpeat voluntas circa efficacem prosecutionem, aut fugam obiecti; attamen voluntas efficaciter intendens, eligens, et vtens, nil expectat energiae ex hortatu intellectus; ita vt quidquid intimationis, et applicationis expectare pronuntietur ad excitandas exequtrices facultates, id omnino otiosum, et commentitium aestimari debeat.

28 Si enim voluntas ea est, quae intellectui imperet, imò et ipsum adigat, et quasi captiuet, vt efficaciter insistat cogitationi huius obiecti, ita vt auocare queat intellectum ab intensa cogitatione talis rei, et addicere illum intensissimae meditationi alterius obiecti oppositi, pro nutu, et arbitratu voluntatis; quid in causa erit, vt voluntas sufficiens non sit absque imperio intellectus, (quem sibi subijcit voluntas,) vt pleno iure non imperet facultati exequutrici, vt opus sibi iniunctum exequatur?

Qua ratione vtimur infra contra Vazquium in hac distinctione de Scientia contingentium absolutorum, artic. 7. sub numer. marg. 45. quod si voluntas queat apud Vazquium, (quod et innegabile est, cùm ipsa constet experientia) praeposita efficaciori cogitatione, et minus efficaci, absque nouo dictamine intellectus auertere mentem ab obiecto intensiùs, et efficaciùs proposito, et eam applicare obiecto ante segniter, et remissè apprehenso ita vt intellectus, ex voluntatis praecepto, circa tale obiectū mutet vicem, et posthabeat obiectum ab intellectu praelatum, vel intensiùs cogitatum; qui fieri potest, vt voluntati integrum non sit ferri in obiectum quòd remissè, aut pigrè sit voluntati ab intellectu infinuatum, vel intimatum?

29 Demum quidquid fit de tali imperio intellectus in creatis; videtur omnino superuacaneum in Deo, imo et illi repugnans. Quia cùm imperium relatè se gerat respectu facultatis subiectae, et obedientis; insuper et imperium sonet exuperantiam, aut praecellentiam dominantis potentiae. Sicut in Deo nulla datur facultas subiecta, aut inferior, ita nec vlla imperata haberi debet, nisi deficiamus à rigore scholasticae disputationis, et ad tropos inutiliter declinemus.

Nullus ergo actus sententiae datur in Deo, cui respondeat ea functio intellectus, quae respectu exequentis facultatis appellari queat imperium practicum; ac proinde nec scientia visionis ea esse valet, cui deferatur practica causalitas respectu obiecti.

30 Vltimo occurrit, nobis non arrisisse quoddam assertum Valentini de Herice, restitut. 1. de Scientia Dei, disput. 10. cap. 3. §. Hoc loco obserua, numero 20. vbi agnoscens assertam scientiam visionis esse merè speculatiuam de facto; putat tamen certum, quòd scientia visionis posset esse ratio practica sui obiecti in ea hypothesi, quod Deus vellet eamdem numero rem iterum producere. Tunc enim scientia visionis respectu iteratae, vel repetitae productionis, obire posset functionem artis, vel rationis practicae dirigentis effectionem, vel reproductionem rei.

Haec enim doctrina mihi displicet; ima et eam sibi non constare iudico. Quia licet scientia visionis respectu primae productionis se habet merè speculatiuè apud Valentinum de Herice; quia he mora intuitio illius obiectiuae imitationis, quae à solo decreto erupit. Ita cùm respectu secundae productionis afferendum sit in Deo aliud absolutum decretum de eadem re iterum producenda, et à decreto illo etiam accedat obiecto alia mutatio obiectiua cum ordine ad repetitam, seu iteratam existentiam; licet, vt suppari omnino ratione, scientia visionis spectans hanc secundam mutationem à secundo decreto effluentem, merè speculetur mutationem eam, quam non producit, sed productam in illo esse obiectiuo introspicit, ac proinde aestimari non valet ars, vel ratio practica eius. Vel si comparatur practicè scientia visionis ad secundam mutationem obiectiuam à secundo decreto erumpentem, esto quod praemittat illam, cur etiam non se gerat practicè ad primam mutationem? cùm intersit eadem ratio.

31 Ex quibus patet ad fundamentum recentiorum propositum, sub numero margin. 4. omnia enim illia sacrae Scripturae testimonia, quae deferunt energiam artis, seu causalitatem formae artefactinae, dicere Dei, vel sapientiae eius; intelligenda sunt de scientia simplicis intelligentiae inquantum coniuncta decreto immutanti ens possibile, et illud contrahenti ad talem mutationem obiectiuam. Quod esse de sensu Sancti Thomae ostendimus, sub numero margin. 23. et 25. et sub num. marginal. 17. agentes contra Caietanum.

Articulus IV: An contingentia sint determinate vera?

ARTICVLVS IV

An futura contingentia cognoscantur à Deo in se ipsis, seu in determinata veritate illorum?

SVMMARIVM.

Recentium Theologorum placitum afferens, futura contingentia praesciri à Deo in se ipsis, seu in veritate determinata illorum. Num. 1. Textus Scoti, ex quo ad veram sententiam fundamenta paramus. Num. 11. Explanatio textus, et confutatio Hurtadi, et Theodori Smisingij autumantium, complexionem de futuro contingenti esse essentialiter veram, aut essentialiter falsam; vbi asseritur enuntiatio de contingenti obiecto in statu neutro de mente Scoti. Num. 15. Aliae obseruationes in textum; et expugnatio Fabri, et Cauelli deficientium ab Scoto. Num. 19. Accurata Aureoli ad rem obseruatio. Num. 23. Non dari in complexionibus de futuro determinatam veritatem, vi intrinseca commensurationis suae ad obiecta aperimus, si semoueatur decretũ Dei absolutum. Num. 29. Imus obuiam oppositis fundamẽtis. Nu. 35. Satisfactio ad alias oppositiones Recentiorum; et enodatio mentis Scoti ex Maironio contra Scotizantes neotericos. Num. 40. Aureolus vindicatur à censura Gregory, et Vazquez tribuentium Aureolo quòd inficiatus fuerit in Deo determinatam futurorum praescientiam. Nu. 44.

1 NEoterici Authores, qui physicam praedeterminationem respuunt, vno ore affirmant, futura contingentia cognosci à Deo in se ipsis; ita vt determinata veritas illorum, absque praeeunte decreto absoluto diuinae voluntatis non expectante cooperationem causae liberae, sit medium ex parte obiecti infallibilis scientiae futurorum; adscribunt enim complexionibus de futuro contingenti, vi intrinsecae enuntiationis suae, quae exprimitur per copulam verbi de futuro, veritatem determinatam per habitudinem ad obiectum omnino determinatum, seu contra contractum ad alteram partem contradictionis ex hypothesi futuritionis.

Sic Vazquez 1. part. disput. 65. cap. 4. qui se adstruit primum praedicti pronuntiati apud Hispanos authorem, quod postea Romae gnauiter euoluens Scoti commentaria inuenisse gloriatur apud eundem Doctorem Subtilem in 1. distinction. 39. quaestione vnica. §. Viso de contingentia. Posteaque ab alijs Theologis istam suam sententiam passim vsurpatam vidisse iactitat.

Sed postea euidenter constabit ex ipso textu, quem pro se citat Vazquez, vel Scotum seriò non versasse, vel Scotũ nõ percepisse, dũ eũ Ducem ad nouã doctrinã firmandam assumit, contra praescientiam futurorum in absoluto, et praedeterminante diuinae voluntatis proposito; à quo apud Scotum trahitur infallibilis futurorum determinatio.

Vazquium comitantur vniuersi Iesuitae Authores; Soarius Opuscul. 2. de scientia futurorum contingentium, lib. 1. capit. 8. Franciscus Albertinus, in quaest. 2. Theologica in secundum corollarium ex 4. principio philosophico, numero marg. 22. Petrus Arrubal, 1. part. disp. 40. cap. 2. num. 7. Valentin. de Herice, 1. p. tract. 1. de scientia Dei, disp. 6. c. 7. Pet. Hurtadus disp. 9. de anima, sect. 4. subsect. 4.

Quod placitum sic referat Soarius loco citato; quòd futurum contingens ab aeterno sibi vendicat esse determinatum, quod sit causa determinatae veritatis enuntiationis de futuro contingenti; eòquòd veritas propositionis sit conformitas illius ad obiectum, sicut et determinata veritas complexionis adterminatae conformitas ad determinatum esse obiecti. Quare licet futurum in sua causa spectatum, sit simpliciter indeterminatum, et contingens; consideratum tamen prout futurum est, et importabit existentiam pro tali differentia temporis, eam induit necessitatem ex hypothesi futuritionis, quae infallibile Dei iudicium terminare possit.

Praedicta verò futuritionis necessitas pud Soarium, nil aliud astruitur quàm ipsum esse, quod res pro tempore importabit; quod si referatur ad tempus antecedens effectionem rei, dicitur futurum; sicut si comparetur ad tempus, quod subsequitur productionem rei, dicitur praeteritum. Et sicut res, vt refertur ad tempus, quod subsequitur productionem illius, et prout dicitur praeterita, praesefert verum, seu intelligibile determinatũ, ita quà anteit obiectiuè tempus suae productionis, sibi absciscit determinatam intelligibilitatem, ob hypothesim futuritionis.

Nec enim ad praedictam veritatem fundamentalem, quae est quasi ratio veritatis formalis apprehensionis et iudicij diuini, exposcitur quòd futurum sibi ab aeterno vẽdicet aliquod esse reale; sed praestat quòd nanciscatur quẽdam modum entis necessariy ex hypothesi futuritionis, qui modus posset esse ratio ex parte obiecti scibilitatis totius infallibilis.

Quod planum suadetur: quia intellectus diuinus, ob vim apprehensionis illimitatam simpliciter, debet excutere vniuersam intelligibilitatem entis, seu veritatem eius; atqui futurum in se ipso spectatum secundùm illud esse, quod importabit pro aliqua differentia temporis, praesertim determinatu nec necessarium esse, ex suppositione futuritionis: igitur intellectus diuinus colligit determinatam illam veritatem, seu intelligibilitatem in se ipsa.

Probatio ista euidens est, vt ait Vazquez, si minor demonstretur; quod profectò authori damus ingenue. Praemittebat enim theoremata, in qua eorum videtur attenspondens positum est; pendetque ex controuersia de Veritate futurorum contingentium, quam dissoluit Aristoteles libr. 1. de Interpretatione, cap. 9. et quae etiam in praesenti foecundior est vsu, vt patet per relata lecta à pluribus Theologis veritatis.

Nec vbiqve datur dissidium inter veritatem propositionis perlatam à commemoratione extrinseca enuntiationis cum obiecto vt futuro, facta per motionem efficacis, et absolutae volitionis diuinae; et veritatem à solo obiectiuo manante, quae à decreto hauritur, acceptum; in quo totus disputationis apex consistit.

Neoterici, qui improbant efficax absolutumque diuinae voluntatis propositum, non inuoluens conditionem ex parte obiecti, nec expectans scientiam cooperationis voluntatis creatae; contendunt propositionibus de futuro contingenti determinatam veritatem inhaerere ratione enuntiationis, et connexionis ad contemplationem futuritionis, vtcunque expectet decretu determinans tanquam principium futuritionis inde pendens absolute. Sic Antuerpienses tradunt, post Vazquez, de contingentia rerum, lib. 1. disput. 2. cap. 8. num. 20. et disput. 2. cap. 9. et disput. 3. cap. 1. quod negari non potest; quod planè probare conati sunt lib. 1. cap. 12.

Pro qua sententia sic arguit Aureolus, in 1. distinct. 38. quaest. 3. et dist. 39. quaest. 1. Harum quaestio est, an Deo obuiare videatur. Vbi inquit.

Primum principium de quolibet esse vel non esse, et sum esse non potest; assumpta ergo propositione singulari, aut est vera, aut non vera; si vera, habetur propositum.

Si non vera; ergo est falsa. Quia verum, et falsum sunt contraria immediata, ex negatione autem vnius eorum tecum immediatè sequitur positio alterius in subiecto apto nato. Sequitur enim; non est vel recta virga, et tunc vel. Sed constat, quòd omnis propositio est subiectum aptum natum recipere veritatem, vel falsitatem; ergo sequitur, si singularis propositio de futuro non est vera, quòd tunc sit falsa.

Praeterea, lex contradictoriarum est, quod si vna sit vera, reliqua sit falsa; quod si de necessitate vna sit vera, reliqua sit falsa. Ergo vterque erit, vel ita est vera, Antichristus erit; et reliqua falsa, scilicet Antichristus non erit; vel è conuerso, cum contradictorie opponantur.
Praeterea, assumpto instanti futuro intercedente tempore, varietate primi principij, verum est, quod dicitur; Sortes erit, vel non erit; quia sequitur per quodlibet instans dicitur esse affirmatio, vel negatio, et de nullo simul. Sed si verè dicitur, quòd erit, propositio affirmans erit vera; si vero non erit, propositio negatiua erit vera: ergo semper vel affirmatio de futuro contingenti est vera, vel negatiua.
Deinde sic arguunt Neoterici praedictae opinionis assertores vim suarum probationum ab Aureolo mutuati. Quia ex Aristotele, 4. Metaph. textu 27. quaecumque affirmans, et negans aut exprimit verum, aut falsum; quia aut enuntiat determinate, quid conveniat, et conforme rei naturae; aut determinate significat quid dissonum, et difforme.

Nec enim assignari valet aliquod medium inter propositionem conformem, et difformem obiecto; sicut nec ex parte obiecti occurrit medium inter rem fore, aut non fore, cum fore, et non fore, contradictoriè opponantur: igitur aut propositio de futuro enuntiat rem fore, et sic est determinatè vera; aut exprimit rem nõ fore, et est determinatè falsa.

DeniùsDeinde; quia si propositio affirmativa de futuro contingenti, verbi gratia, Petrus peccabit, non significat verum, nec falsum determinatè, sed verum, vel falsum confusè; eò quòd res futura enuntiata per huiusmodi complexionem sit indeterminata ad fore, et non fore; fieret, vt propositio negativa de futuro contingenti, quae est illius contradictoria, nimirum, Petrus non peccabit, non exprimeret verum neque falsum determinatè, sed verum, vel falsum indeterminatè, et confusè.

Ac proinde complexa de futuro contingenti propriam contradictionem praeseferre nequirent; cùm vna enuntiatio non inficietur quod altera affirmat, sed vtraque enūtiatio anceps et quasi suspensa subsistat, nec propria subsit cōtradictio quovsque altera verum, altera falsum determinatè pronūtiet de praesenti.

Confirmatur; quia sequeretur quòd propria contradictio tantùm intercedere posset in enuntiationibus de futuro contingēti, quae vtramque contradictionis partem ambiant; verbi gratia, Petrus peccabit, aut non peccabit; Petrus nec peccabit, neque non peccabit; quarum prior affirmativa erit vera, quia necessaria; secunda verò negativa erit falsa, quia impossibilis.

Sequela patet; quia lex contradictoriarum exigit, vt altera sit determinatè vera, altera verò determinatè falsa; si ergo cohaerere nequit determinata veritas, et falsitas, nisi complexionibus, quae vtramque contradictionis partem, aut affirment, aut negent; ita et illis tantùm enuntiationibus de futuro propria contradictio congruere posset.

7 Arguitur secundò; quia quando nunc fit de praesenti effectus contingenter enuntiatus de futuro, (verbi gratia, quando Petrus nunc peccat,) ostendit evidenter, prolatam enuntiationē de futuro, (verbi gratia, Petrus peccabit) fortitā fuisse determinatā veritatē; igitur si praedicta cōplexio fuit determinatè vera ante tēpus praesens, etiā et ab aeterno nacta est veritatē; cū eadem militet ratio de tota duratione, quae anteiuit positionem realem futuri extra causas: nec aliud sit enuntiationem vendicare sibi veritatem determinatam, quàm actu et in re veritatem nancisci.

Caeterùm, quòd sequatur ex veritate de praesenti veritas enuntiationis de futuro; sic constat. Quia veritas propositionis de futuro non incipit in eo instanti, in quo Petrus peccat; quin potiús quodammodo desinit eius veritas de futuro, et incipit veritas illius de praesenti. Tum vel maximè; quia enuntiatio illa semper praeextitit suo obiecto conformis; eò quòd re vera ita futurum sit, sicut per ipsam complexionem exprimebatur: igitur existentia rei de praesenti extra causas positae nō confert veritatem de nouo, sed referat potiùs veritate, quae antea non innotescebat.

8 Arguitur tertiò; quia enuntiatio de futuro contingenti, aut exprimit tantùm indifferentiam rei ad esse, et non esse; atque adeo fieret, vt propositio affirmativa, et negativa, idem prorsus pronuntiatum importarent, si affirmativa enuntiaret indeterminationē rei ad essendū, et nō essendum, et similiter negatiua.

Aut propositio de futuro contingenti enuntiat aliud praeter indeterminationem rei ad fore, et non fore; et tale significatum nil aliud esse potest, nisi determinatum fore, aut determinatum non fore: Ergo propositio est determinatè vera, aut determinatè falsa, ex vi intrinsecae cōmensurationis suae ad obiectum futurum, vel non futurum determinatè; etiam secluso quolibet proposito extrinseco Dei praedeterminantis.

Praeterea; si enuntiatio de futuro contingenti non exprimeret rem absolutè futuram, sed indeterminatam ad fore, et non fore; sequeretur, propositionem illam, quae significat absolutè rem fore, verbi gratia, (Petrus peccabit,) esse determinatè falsam; eò quòd asseueraret obiectum absolutè futurū, quod tantùm est indifferens ad fore et non fore.

Quae oppositio etiam vrget in cōplexionibus negatiuis de futuro contingenti, quae enuntiant, rem non fore, verbi gratia, Petrus non peccabit; quia absolutè negare futuritionem illius obiecti, quod est indeterminatum ad fore, et non fore, est absolutè, et simpliciter falsum: ac proinde fieret, vt e- nuntiationes contradictoriae de futuro contingenti essent simul falsae.

9 Arguitur quarto; quia ex Aristotele, omnes propositiones vniuersales in materia contingenti, siue affirmatiuae, siue negatiuae, sunt determinatè falsae; vt omnis homo peccabit mortaliter cras; nullus homo peccabit mortaliter cras; omnis homo curret; nullus homo curret.

Quo supposito sic premit oppositio; ergo contradictoria enunciatio particularis debet esse determinatè vera; quare si ista propositio, (omnis homo peccabit mortaliter cras,) est determinatè falsa, eius contradictoria particularis, scilicet, (aliquis homo non peccabit mortaliter cras) erit determinatè vera.

Sed ad determinatam veritatem propositionis particularis de futuro contingenti exposcitur necessariò determinata veritas alicuius enunciationis singularis de futuro contingenti; quia sicut falsitas propositionis vniuersalis affirmatiuae, cuius subiectum supponit distributiuè, colligitur per descensum copulatiuum, ex eo quòd aliqua singularis est falsa; ita et in enuntiatione contradictoria particulari negatiua, cuius subiectum supponit determinatè, veritas eius debet oftendi per disiunctiuum descensum, descendendo ad aliquam singularem determinatè veram, verbi gratia, (Petrus non peccabit mortaliter cras.) Sed ista enunciatio est propositio singularis de futuro contingenti; igitur assignari valet propositio de futuro contingenti determinatè vera, vt intrinsecae enuntiationis suae importatae per verbū de futuro, seclusa qualibet praedeterminatione primae causae.

Deinde, ex eodem Aristotele loco citato, istud disiunctum, (Petrus peccabit; vel non peccabit,) est necessarium, et determinatè verum; igitur importat veritatem ratione alicuius determinatae partis talis disiuncti. Sicut enim ad veritatem enuntiationis disiunctiuae exigitur quòd altera pars sit vera; ita ad determinatam veritatem disiunctiuae enuntiationis exposcitur quòd altera pars sit determinatè vera.

Datur igitur complexio de futuro contingenti, quae determinatam sibi, aut veritatem, aut falsitatem vendicet; ac proinde et omnes enuntiationes de futuro contingenti determinatã veritatem, vel falsitatem sibi assciscūt: cùm eadem ratio vniuersaliter de omnibus vrgeat.

10 Vltima ratio est; quòd Deus cognoscit futura contingentia, et reuelat ea per Prophetas; sed non apprehendit obiectum, quod non est determinatè verum, illud enim, quod determinatã veritatem, seu intelligibilitatem nactum non esset, nec ab infiniti luminis praestantia apprehendi posset; sicut nec quod possibile, aut factibile non est, à diuina potentia effici valet.

Propter istam rationem Soarez, et Vazquez autumarunt, determinatam futurorum veritatem ex principijs fidei colligi; sed qua ratione tale pronuntiatum intelligi debeat, constabit infra.

Textus Scoti, ex quo ad veram sententiam fundamenta paramus.

11 Praesentem controuersiam apprimè diluit Scotus, in 1 sententiar. distinct. 39. quaest. vnica, §. Quantùm ad secundum articulum dico, sub num. margin. 23. vbi inquit.

Viso de contingentia rerum quantùm ad existentiam, et hoc considerando respectu voluntatis diuinae; restat videre secundum principale, qualiter cum hoc stat certitudo scientiae eius.

Hoc potest poni dupliciter; vno modo per hoc quòd intellectus diuinus videt determinationem voluntatis diuinae; videlicet illud fore pro (A) quia voluntas illa illud determinat fore pro eo; scit enim illam voluntatem esse immutabilem, et non impedibilem.

12 Vel aliter; quia ista via videtur ponere quemdam discursum in intellectu diuino, quasi ex intuitu determinationis voluntatis, et immutabili- bilitatis eius, concludat hoc fore.

Potest poni aliter; quòd intellectus diuinus, aut offert simplicia, quorum vnio est contingens in re; aut si offert complexionem, offert eam sicut neutram; et voluntas eligens vnam partem, scilicet coniunctionem istorum pro aliquo nunc in re, facit illud determinatè esse verum hoc erit pro(A.)

Hoc autem existente determinatè verò; essentia est ratio intellectui diuino intelligendi istud verum; et hoc naturaliter quantum est ex parte essentiae. Ita quòd sicut naturaliter intelligit omnia principia necessaria, quasi ante actum voluntatis diuinae, quia eorum veritas non dependet ab illo actu, et essent cognita ab intellectu diuino, si per impossibile non esset volens: ita essentia diuina est ratio cognoscendi ea in illo priori instanti naturae, quia tunc sunt vera.

Non quidem, quod illa vera moueāt intellectum diuinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem; quia tunc intellectus diuinus vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua; sed sicut essentia diuina est ratio cognoscendi simplicia, ita et complexa talia. Tunc autem non sunt vera contingentia, quia nihil est tunc, per quod habeant veritatem determinatam.

Posita autem determinatione voluntatis diuinae, iam sunt vera, videlicet pro illo secundo instanti; et hoc idem erit ratio intellectui diuino, (quod erat in primo) intelligendi ista, quae sunt iam vera in secundo instanti, et fuissent cognita in primo instanti, si fuissent in primo instanti.

13 Exemplum; sicut si in oculo meo ex potentia mea visiua, esset vnus actus videndi obiectum, qui semper staret; tunc si ab aliquo praesentante nunc sit iste color praesens, nunc ille, oculus meus videbit nunc hoc, nunc illud, et tamen per eādem visionem; tantummodo erit differentia in prioritate, et posterioritate videndi; propter obiectum prius, et posterius praesentatum.

Et si vnus color fieret naturaliter praesens, et alius liberè; non esset differentia formaliter in visione mea, quin ex parte sua oculus videret naturaliter vtrumque; tamen contingenter posset videre vnum, et necessariò aliud, in quantum sibi vnum fit praesens contingenter, et aliud necessariò.

14 In eadem quaest. §. Ad tertium potest concedi sub numer. margi. 30. subijcit.

Ita in proposito; voluntas diuina determinans fore aliquid ostensum ab intellectu, facit complexionem talem esse veram, et ideò intelligibilem; et ex hoc istud est praesens intellectui in ratione obiecti.

Et sicut voluntas potest facere istud volitum, et non facere; ita posset esse verum, et non verum: et ita potest cognosci, et non cognosci ab isto intellectu naturali.

Non quidem propter aliquam contingentiam, quae quidem sit priùs in isto agente naturali; sed propter contingentiam ex parte obiecti, quod contingenter est verum propter actum voluntatis verificantis.

Explanatio textus; et confutatio Hurtadi, et Theodori Smisingij autumantium; complexionem de futuro contingenti esse essentialiter veram, aut essentialiter falsam; vbi asseritur enuntiatio in statu neutro de mente Scoti.

15 IN Quem textum, primò obseruandum est, ferè omnes antiquos Theologos censuisse, futura contingentia determinatam veritatem, vel intelligibilitatem sortiri; ob quam certò, et infallibiliter apprehendi queant à diuino obtutu. Quod pronuntiatum absolutè spectatum omnino indubitatum esse debet, vt pote quod valdè affine dogmati de fide astruenti, futura contingentia à Deo determinatè cognosci; cùm illud determinatè praesciri non valeat, quod determinatam scibilitatem non nanciscitur.

Quare in hoc Vazquez, et Soarez cum schola Scoti nullatenus pugnant, quae complexis de futuro contingenti determinatam veritatem, ob praeeuntem diuinae voluntatis determinationem, adscribit; sed cùm Molina, qui futura à Deo determinatè praesciri adseuerauit ob infiniti luminis diuini pernicitatem supercomprehendentem conatus voluntatis creatae, esto quod futuris nulla determinata veritas inesset; quod inconsultè traditum est, et ab omnibus Iesuitis authoribus improbatur.

Totum ergo dissidium intercedit de radice, à qua haec determinata futurorum veritas hauriatur; an scilicet ab intrinseca commensuratione propositionis ad obiectum determinatam intelligibilitatem nactum, remoto praeeunte decreto absoluto diuinae voluntatis? An verò talis veritas sic procedat ab extrinseco, ut spectata complexione de futuro contingenti cum omni ea intrinseca expressione enuntiativa, quae importatur per verbum de futuro; adhuc non concipiatur vera, vel falsa enuntiatio, quovíque ab extrinseco, nimirum à libero diuinae voluntatis decreto absoluto, et praeterminante, enuntiationi quasi apposititia veritas forinsecùs accedat.

Ita ut si propositio non enuntiet obiectum sub ea mutatione obiectiua, et contractione, quàm trahit à decreto absoluto praestituente per explicitum, et formale voluntarium, determinatum forè, aut determinatum non for e rei; nil enuntiet determinatè verum, nec determinatè falsum. Ita ut ad determinationem illius esse obiectiui, quod adsignetur ratio ex parte obiecti, à qua trahatur determinata veritas iudicij, non sufficiat quodlibet statutum Dei de praebendo concursu; sed decretum absolutum non inuoluens hypothesim à libero arbitrio purificandam.

16 Notandum deinde in textum, quem sub numer. 12. transcribimus; quod in scientia Dei respectu futurorum contingentium duo instantia, vel signa rationis contemplatur Scotus. Primum, quod anteuertit liberum diuinae voluntatis propositum; alterum, quod subsequitur determinationem diuinae voluntatis. In primo signo obijciuntur comprehensioni diuinae cōplexa ea, quorum termini ab intrinseco in compositionem conueniunt; cuiusmodi sunt termini complexionum necessariarum; verbi gratia, Homo est animal rationale, et sic de caeteris.

In qua rationis praesuppositione, si scientiam Dei ambientem futura contingentia velimus; non spectabit illa, ut determinatè vera, vel contracta ad alteram contradictionis partem, sed ut neutra ad vtrumlibet; quousque decedentibus in segundo signo rationis, absoluto diuinae voluntatis proposito, trahat complexum illud à non esse determinatè veri, seu intelligibilis, ad esse talis.

Quò fit, ut spectatā intrinseca enuntiatione complexionis de futuro, et oppositione ea, quam gerit cum alia contradictoria complexione de futuro, (quae omnia versat mens Dei apud Scotum pro illo signo rationis, quod praecedit decretum,) adhuc complexa illa non sint substrata determinatae veritatis, vel falsitatis; sed tantùm neutra, seu indeterminata ad veritatem, vel falsitatem, quae illis cohaeret ob decretum subsequens.

17 Quare, cùm sit indubitatum apud Scotum, ut in sequenti articulo latiùs constabit, id quod praemisimus de statu neutro enuntiationis de futuro contingenti ante absolutum, et inimpedibile diuinae voluntatis propositum, etiam data contradictoria enuntiatione in huiusmodi complexionibus ante efficacem determinationem diuinae voluntatis; et apud Vazquez, caeterosque Iesuitas Authores, veritas determinata, vel falsitas enuntiationum de futuro contingenti à contradictoria oppositione istarum enuntiationum petatur; est cur miremur, quod Vazquez à se stare Scotum pronutiet, eo apparatu verborum, nisi vel ipse allucinetur, vel nos in media luce caecutire velit.

Vnde infertur ab Scoto defecisse Theodorum Smisingium, tomo 1. de Deo uno, tractatu 3. disput. 1. de Attributis Dei transcendentibus. Quaestio. 2. numer. margin. 33. ubi sequutus Petrum Hurtadum censet; enuntiatione

de obiecto non necessario, aut contingenti, esse essentialiter veram, aut essentialiter falsam; ita vt veritas, aut falsitas sit de quidditate enuntiationis. Quo dato, implicaret enuntiatio in aliquo signo rationis sub statu neutro; de quo nos latè supra agentes contra Hurtadum in controu. 3. de Veritate Dei in essendo, ar. 2. à nu. margi. 4. vsque ad 10. inclusiuè.

Quare et consequenter, sub numer. marg. 9. docuimus; quòd licet veritas sit essentialis, et quidditatiua scientiae Dei, quo ad esse formae vitalis, et intrinsecae; non tamen quoad extensionem, et terminationem eius ad obiectum contingens. Simili ratione, qua operationem quamlibet liberam Dei, necessariam quoad esse vitale, et intrinsecum asserimus; liberam verò, aut contingentem, per comparationem, vel extensionem eius ad obiectum contingens. Quia sicut ita Deus praescit, Petrum taliter se liberè habiturum, quòd potuit tale obiectum non praescire, si Deus non decreuisset tale obiectum ad futuritionem contrahere; ita conformitas ad tale obiectum sub tali immutatione obiectiua, non est de quidditate scientiae Dei: siquidem tolli posset illa sicuitas, ablato obiecto pro nutu Dei aliter praestituente circa obiecti futuritionem, aut nõ futuritionem.

Sed instabis; quòd scientiae visionis, (inquantum visionis,) contradicit aliter se habere circa obiectum taliter immutatum, quia aliàs Deus falli posset; ergo scientiae visionis est essentialis, et quidditatiua, veritas inquantùm exprimit conuotationem, et comparationem ad tale obiectum simpliciter contingens, et tantùm ex hypothesi necessarium.

Respondeo; quòd quando asseritur scientia visionis essentialiter conformis obiecto taliter immutato ad futuritionem, iam inuoluitur sensus cõpositus talis scientiae, vt extensae ad obiectum; quae extensio est simpliciter contingens, et solùm necessaria ex hypothesi. Qualiter enuntiatio de complexo contingenti dum componitur; obiecto, non futuro, sed praesenti (verbi gratia, Petrus currit, currente Petro,) asseri potest necessariò, et essentialiter conformis, prout componitur tali conformitati in sensu composito; sicut et homo, quà albus, essentialiter est albus.

Ideo tamen conformitas illa iudicij creati cum obiecto necessario ex hypothesi, non est de essentia iudicij; quia perstante eodem iudicio, potest tolli talis conformitas sicut et obiectum contingens; vnde et prouenit, vt iudicium creatum falli queat, si mutato obiecto, non varietur assensus, et iudicium circa obiectum. Non est igitur obiectum taliter se habens de essentia iudicij, licet sit de quidditate iudicij, vt veri; quia licet sit de essentia iudicij creati extendi, et comparari ad obiectum per transcendentalem habitudinem; sed non est de quidditate assensus, quòd obiectum taliter se habeat; qualiter per iudicium exprimitur; quo fit, vt perstante eodem assensu quoad substantiam, et mutato obiecto, destrui queat accidens iudicij quod est veritas, manente substantia actus.

In Deo autem nulla necessitas existit comparatio, seu extensio scientiae, et volitionis suae ad obiectum contingens; quare sicut accidit scientiae, et volitioni diuinae, quòd extendatur, et terminetur ad connotatum contingens, ita et accidit veritas scientiae, sub ratione illa, sub qua connotat obiectum contingens. Quia tolli posset ea connotatio conformitatis ad obiectum, si Deus tale obiectum ad futuritionem non immutasset; licet ex hypothesi comparationis scientiae ad obiectum contractum ad futuritionem, (sub qua connotatione appellatur scientia visionis,) ita implicet non cõformari obiecto, quod videt, sicut implicat, iudicium creatum, (vt compositum veritati, et conformitati ad obiectum,) non esse verùm et conforme. Est igitur essentialis veritas scientiae diuinae, vt extensae ad obiectum contingens; sed accidit scientiae Dei quòd extendatur ad obiectum contingens; in quo dissidet à iudicio creato, cui licet sit essentialis connotatio, et extensio ad obiectum contingens, quod exprimit; sed ipsimet extensioni, seu tendentiae in obiectum accidit conformitas ad obiectum, vel veritas: vnde prouenit, vt iudicium creatum falsificetur.De quo adì Subtilissimi Scoti pronunciata à nobis transcripta, explanata infra in hac distin. de Scientia contingentium absolutorum, arti. 7. sub num. 28. et 29. praecipuè illa verba, ex 1. sen. distin. 39. quaestion. vnica sub num. 27.

Non enim sequitur; Deus non potest decipi, et A potest non fore; ergo Deus non scit, A fore. Sed sequitur; quòd nō necessariò scit, A fore.

Quod apparet, quia si intellectus meus semper sequeretur mutationem in re, ita quòd te sedente opinarer te sedere et te surgente, opinarer te surgere, non posset decipi.

Et post pauca. Licet intellectus diuinus non sequatur res sicut effectus causam, tamen concomitans est ibi, quòd sicut res potest non esse, ita intellectus diuinus potest nosseire; et ideò nunquam sequitur, quòd intellectus diuinus cognoscat rem aliter quàm est.

Vnde prouenit ea absimilitudo inter iudicium diuinū et creatum, quā praemisimus, quòd cū iudicium, creatum pēdeat ab obiecto tāquā à causa, ideò essentialis est indicio cōparatio, et extensio ad obiectum; licet nō sit de quidditate judicij, quòd obiectū ita se habeat, sicut repraesentatur per iudicium, vnde etiam accedit, vt iudiciū creatū falsificetur, mutato obiecto.

Quod implicat iudicio Dei; quod sicut non spectat obiectum vt causā sui, ita nec est de essentia iudicij comparatio, et extensio exercita ad tale obiectum; et ideò ablato obiecto non manet in Deo extensio, et comparatio exercita ad obiectum, quae falsificetur obmutationem obiecti; sicut in creatis manet comparatio, et extensio iudicij ad idem obiectū, variato obiecto et ideò falsificatur iudicium.

Quod, vt defaecatè enodem, expendantur illa Scoti verba sub n. 11. à nobis proposita.

Intellectus diuinus videt determinationem voluntatis diuinae, videlicet illud fore pro, (A) quia voluntas illa illud determinat fore pro eo; scit enim illā voluntatem esse immutabilem, et non impedibilem.

Quae verba enucleatè demonstrāt quantum Scotus dissideat ab illis authoribus, qui enunciationibus de futuro contingenti determinatam veritatem adscribunt absque praeeunte decreto absoluto efficaci, et inimpedibili; vt potequod nullam inuoluat cōditionem ex parte obiecti ob coopearationem voluntatis creatae. Si enim Scotus agnouisset determinatam veritatem, seu intelligibilitatem in futuro assensu libero voluntatis creatae; quae non consisteret in mutatione obiectiua erumpente à decreto absoluto, eam reddidisset rationem ex parte obiecti, ob quam obtutus Dei ad huiusmodi futurum terminari posset.

Talis enim veritas determinata esset proxima ratio ex parte obiecti scientiae futurorum; nec decretum Dei (esto quòd assignari posset ratio sufficiens huiusmodi praescientiae) pronūtiaretur ratio proxima ex parte obiecti terminationis diuinae cognitionis in futurum contingens, sed tātū remota; quatenus esset causa seu principium determinatae veritatis, vel intelligibilitatis entis futuri.

18 Caeterùm, quòd suppositis scholae Iesuitarum principijs, asseri nequeat decretum Dei sufficiens ratio, (etiam remota,) scientiae futurorum; sic euidenter demonstro. Quia ipsi vno ore explodunt decretum absolutum, et inimpedibile non inuoluens conditionem ex parte obiecti, quod antecedat veritatem seu determinatam intelligibilitatem consensus liberi; contendunt enim, huiusmodi efficax diuinae voluntatis propositum iura libertatis prosternere; quare tantùm concedunt decretum conditionatum seu inuoluēs cōditionem ex parte cooperationis causae creatae.

Quo supposito; euidēs est, tale decretum, non esse sufficiens medium ex parte obiecti ad infallibiliter apprehendendum consensum liberum voluntatis creatae. Quia estò quòd inspiciat Deus liberum illud decretum inuoluens conditionem cooperationis causae creatae; non callet determinatum fore consensus liberi, nisi purificetur conditio, vel quod in idem recidit, nisi apprehendatur cooperatio voluntatis creatae. Cùm autem talis cooperatio sit futurum contingens, et praescirinequeat in decreto, quod non habet rationem praeuij ad cooperationem illam, inimpedi- biliter efficacitate sua inferentis talem cooperationem; sed potiùs propositi inuoluentis conditionem cooperationis causa creatae(id est volo conuersionem Petri; si Petrus consentiat,) reliquum est, vt talis cooperatio creatae voluntatis, non in decreto Dei, (quòd apud istos Authores non asseritur cum vi inimpedibili illatiua talis cooperationis,) sed in se ipsa, seu in veritate, et intelligibilitate determinata eius spectanda sit, et non aliter.

Igitur Scotus, qui solùm inimpedibile decretum Dei assignat rationem sufficientem praescientiae futurorum; vt liquet ex illis verbis; Scit enim illam voluntatem esse immutabilem; non impedibilem: nulla ratione Iesuitarum placitum tutari potest.

Aliae obseruationes in textum, et expugnatio placiti recentiorum deficientium à doctrina Scoti.

19 QVARE manifestè à consequentia doctrinae defecit Vazquez, 1. part. disput 65. capit. 2. dum asseuerauit; decretum Dei esse rationem sufficientem, quamuis remotam, praescientiae futurorum. Cùm ipse author saepe improbet decretum de futuro consensu creatae voluntatis, quod absolutum sit, seu non inuoluens conditionem ex parte obiecti; et decretum importans conditionem, (si voluntas creata consentiat) sit medium insufficiens ad apprehensionem liberę cooperationis, vt liquidò patefecimus.

Vnde, apud Scotum, nulla alia veritas in complexione contingenti afferenda est, nisi ea, quae tanquam extrinseca denominatio relinquitur à decreto absoluto; ita vt ista enuntiatio, Petrus curret, nulla alia ratione sit vera, seu determinatè intelligibilis, nisi quia efficaciter volita, et hauriens mutationem obiectiuam cum habitudine ad futuram existentiam à proposito Dei absoluto, et inimpedibili. Si autem illa voluntas Dei de existentia futuri inuolueret conditionem cooperationis voluntatis creatae non esset immutabilis, sed impedibilis ob nutum appetitus creati non cooperantis; contra expressum Scoti testimonium docentis; scire Deum, voluntatem suam, (quae est medium ex parte obiecti iudicij infallibilis circa futura,) esse immutabilem, et non impedibilem.

20 Vnde meo iudicio habendi sunt in hac re manifesti Scoticae disciplinae desertores, Hugo Cauellus Scoti scholiator, in 1. distinct. 39. quaestion. vnica, ad numer. margi. 23. et Philippus Faber, in 1. sententiar. distinct. 39. quaestion. vnica, disp. 54. num. marg. 51. qui eam voluntatem, à qua Scotus determinatam veritatem futurorum producit, non absolutam, sed importantē cõditionem cooperationis causae creatae pronunciant.

In quo patenter à castris Scoti deficiunt; tum quia Scotus illam voluntatem vbique vocitat inimpedibilem; tum, quia seriò et ex instituto referans veritatem futuri contingētis, non assignauit, futura in se ipsis, seu in illorum propria veritate attingi, sed in solo decreto. Si autem decretum inuolueret conditionem creaturae non praedeterminatae ad infallibilem assensum, cooperatio creaturae in se ipsa inspici deberet; ac proinde et propriam veritatem nancisci, cùm in solo diuinae voluntatis statuto apprehendi non possit; vt ostendimus.

Quod quà sit ex diametro Scoto aduersum, propalant verba textus, quem transcribimus sub n. 14.

Voluntas diuina determinans fore aliquid ostensum ab intellectu, facit cōplexionem talem esse veram, et ideò intelligibilem; et ex hoc istud est praesens intellectui in ratione obiecti: et sicut voluntas potest facere istud volitum, et non facere, ita posset esse verum, et non verum.

Quid apertius, si à sola voluntate, et statuto Dei petat determinatam intelligibilitatem futuri, non expectata scientia cooperationis liberi arbitrij?

21 Praeterea; elucidationem exposcunt illa verba textus, num. 12.

Non quidem, quòd illa vera moueãt intellectum diuinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem; quia tunc intellectus diuinus, vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua.

Vbi subobscurè loquutus videtur Scotus, dum aucumat; quòd nullum complexum necessarium potest mouere intellectum diuinum; aliàs vilesceret mens Dei, si pateretur ab alio, quàm ab essentia sua. Nec enim facilè constat, quid sit, iuxta Scoti phrasim, intellectum Dei pati ab obiecto creato, si istud praeseferret intelligibilitatem motiuam respectu intellectus diuini?

Quae verba vsurpanda sunt iuxta ea, quae in praesenti controuersia generali de scientia Dei, exarauimus in distinct. 1. art. 2. de Scientia Dei comparata ad creaturas possibiles, praecipuè sub numero margin. 11. vbi ostendimus, repugnare illimitationi apprehensionis diuinae, vt spectare queat aliquod verum creatum primò, et per se, tanquam rationem motiuam terminationis scientiae diuinae in obiectum creatum; aliàs enim specificaretur diuina intuitio, ac proinde, et dependeret ab obiecto creato; quod iuxta placitum Scoti esset pati mentem Dei á vero participato, et vilescere.

Nec enim in alio sensu accipi potest, ly pati à complexione necessaria; cùm propositio necessariae veritatis, vt anteit diuinum decretum, nil aliud sit quàm non repugnantia talis complexionis terminorum ad existendum; cui suppetere nequit, (cùm sit merum ens negatiuum,) nec vis ad immutandam intentionaliter mentem creatam. Ali, quae loco citato ex instituto premimus.

22 Vltimò obseruandum; in illa verba textus sub n. mar. 13.

Et si vnus color fieret naturaliter praesens, et alius liberè; non esset differentia formaliter in visione mea; quin ex parte sua oculus videret naturaliter vtrunque.

Vbi insinuatur recta intelligentia illius communis pronuntiati Theologorum aucumantium, scientiam visionis esse liberam; et ideò distinctam à scientia simplicis intelligentiae, quae est naturalis et necessaria apprehensio sui obiecti. Asserit enim Scotus, vtramque scientiam, et quae anteit decretum diuinae voluntatis in primo signo; et quae in secundo signo subsequitur decretum; esse apprehensionem formaliter, et intrinsecè necessariam, quantum ad praedicatum vitalis apprehensionis obiecti.

Inquantum verò scientia extenditur ad obiectum, etiam non est ipsa scientia quasi ratio practica suae extensionis vel comparationis ad obiectum taliter immutatum, sed mera quaedam speculatiua intuitio illius obiectiui mutationis, quae à proposito libero accepta est. Vnde talis scientia non asseritur prima ratio suae extensionis ad obiectum simpliciter contingens, et necessarium ex hypothesi, sed praemittens extensionem liberam decreti ad obiectum; qua extensione decreti praemissa, accedit necessaria comparatio scientiae ad illud obiectum simpliciter contingens, et necessarium ex hypothesi.

Quod elucidat Scotus appositissimo exemplo corporeae visionis; si enim oculus sortiretur eâ apprehendendi rationem in forma intuitionis, quae decurrentibus obiectis semper staret, eiusque capacitatis, et sufficietiae repraesentatiuae vt quodcũque obiectũ exprimere posset; et illi obijceretur aliquod obiectũ necessariò, aliud verò liberè, vtrumque obiectum necessariò repraesentaret vi suae causalitatis intrinsecae et formalis; licet expressio obiecti liberè applicati asseri posset libera obiectiuè, et praesuppositiuè, ob obiectum, quod liberè, et non necessariò, illi obtutui obijceretur.

Sic Deus, vi eiusdẽ illimitatissimiatque apprehẽsiui, vtrumque genus naturalis, et cõtingẽtis obiecti, complectitur necessariò et naturaliter, quãtũ est ex parte actus sciẽdi; licet sciẽtia visionis futurorum dici possit libera obiectiuè, et praesuppositiuè, eò quòd obiectum illius à diuina voluntate ita liberè proponatur, quòd proponi non posset, cùm tota ratio determinatae intelligibilitatis futurorum petatur ab absoluto diuinae volũtatis proposito: attamen ex hypothesi obiectiuae mutationis, quę liberè â decreto relinquitur tale esse obiectiuum necessariò à scientiâ visionis inspicitur.

Non ergo scientia visionis est formaliter libera, inquantum refertur ad vim intelligendi, quae est facultas, et praedicatum omnino necessarium in Deo; sed est libera praesuppositiuè, et quasi denominatiuè quatenus praesupponit decretum tanquam medium ex parte obiecti, vel suppeditans ipsi scientiae medium, in quo obiectum talis scientiae praesciatur à Deo. Quia vt alibi saepe ostendimus, respectu futurorum contingentium medium in quo, non est solum attributum potentiae, vel solum attributum voluntatis inquantum exprimit praedicatum necessarium in Deo, sub qua ratione voluntas, vel potentia coniungitur vice speciei ad scientiam creaturarum possibilium; sed ipsamet voluntas, vel potentia, inquantum adiungitur determinationi liberae, obit munia speciei impressae et medij ex parte obiecti ad scientiam visionis respectu futurorũ cõtingentium.

Ex qua litera Scoti etiam manifestè patet contra Thomistas aliquos; scientiam visionis non esse practicam, nec causam obiecti, sed speculatiuam intuitionem eius. Quod vel liquidò patescit; tum ex analogia obtutus corporei, qua vtitur Scotus ad aperiendam terminationem scientiae visionis in obiectum; cùm inspectio visus corporei mera speculatio sit.

Tum vel maximè; quia terminationem scientiae visionis ad obiectum vocat Scotus necessariam formaliter, et solum praesuppositiuè, et obiectiuè liberam; seu liberam, quia intueatur obiectum liberè immutatum, et simpliciter contingens, licet sit necessarium secundùm quid, ex hypothesi decreti.

Si autem scientia visionis sit praedicatum necessarium in Deo formaliter et intrinsecè, apud Scotum, et solùm praesuppositiuè, et obiectiuè liberum; sequitur quod tale praedicatum non sit ratio formalis agendi ad extra, nec tendat in obiectum vt illud immutet physicè; eò quòd apud Scotum, nullam causalitatem realem, nec intentionalem exerceat Deus ad extra nisi per principium agendi formaliter liberum. Ob quam rationem in controuersia nona de Visione Dei, distinct. 2. articul. 2. ostendimus de mente Scoti, voluntatem Dei concurrere vice speciei ad visionem beatificam, et non ipsam Deitatem immmediatè, eò quòd sit praedicatum necessarium in Deo.

Accurata ad rem Aureoli obseruatio; et optima ratio pro nostra sententia inficiante determinatam veritatem futurorum contingentium in se ipsis.

23 OPtimam probationem indeterminatae veritatis futurorum producit Aureolus neruosè, et subtiliter; ex eo quòd ante instans productionis subiaceat indifferentiae principij prorsus indeterminati ad vtrumlibet; sic igitur habet in praecitata dist. 38. artic. 3. §. Sed his non obstantibus. Vbi enucleatè expendit quidquid de veritate futurorum censuerit antiqua Theologorum schola.

Considerandum; quòd veritas propositionis sumitur ex entitate rei, quia veritas signi sumitur ex conditione signati; vnde ab eo, quòd res est; vel non est dicitur oratio vera, vel falsa, vt patet in praedicamentis.

Constat autèm quòd contingens ad vtrumlibet nullam determinationem habet ad alterum ex ordine ad suas causas; causae namque illud respiciunt, sub omnimoda indifferentia; tunc ergo primò determinatur contingens ad vtrumque, quando actualiter ponitur, et existit.

Actualitas autem, quae dat contingenti determinationem, potest referri ad omne instans praecedens, et distans in ante; vel ad omne instans succedens, et distans per posterius ab ista actualitate.

Dat ergo actualitas determinationẽ cõtingẽti in quolibet instãti sequẽte actualitatem tatem, quamuis non sit in illis instantibus; vnde semper est determinatè verum, quòd talis actualitas fuit; non dat autem sibi determinationem pro aliquo instanti praecedēte; vnde nunquā est determinatè verum, quod ait.

Trahitur enim determinatio, quam dat actualitas contingenti, ad instantia subsequentia; non autem ad instantia praecedentis.

24 Cuius ratio est; quia actualitas respectu futurorum sequentium ponit contingens extra suas causas; vnde non remanet infra causalitatem alicuius, nec cadere potest super ipsum actiua potentia.

E conuerso autem in omnibus instantibus, quae praecedunt; relinquit actualitas ipsum contingens infra causalitatem, et potentiam suorum principiorum illa autem sunt ad vtrumlibet, et indeterminata: et per consequens determinatio ortum habens ab actualitate, trahi non potest ad instantia, quae praecedunt.

25 Potest etiam alia ratio assignari magis immediata; quia quando aliquid oritur ex aliquo, sequitur ipsum; et non praecedit. Determinatio autem contingentis oritur ex actualitate, vt dictum est; ergo non potest determinatio illa poni pro instantibus praecedentibus actualitatem, sed pro sequentibus.

Sic ergo cùm natura contingentis omnino indeterminata sit pro quolibet instanti praecedente suam existentiam actualem; necessariò vtraque pars contradictionis absque vlla determinatione sibi debetur pro tunc.

26 Et ideò nulla propositio est vera, nisi qua claudit vtramque partem contradictionis sub indifferentia, et disiunctim; quae verò determinatè alteram partem exprimit, non est vera, nec etiā falsa; quia si falsa esset, pars opposita esset determinata.

Et hinc est; quòd haec propositio vera est; Sortes erit, vel non erit; et ista falsa, Sortes erit, et non erit; et ista vera; aliquod istorum indeterminatè eueniet; quia scilicet Sortes erit, vel non erit; et ista falsa; scilicet quòd neutrum determinatè eueniet.

27 Ex qua Aureoli doctrina diluitur, et corruit prorius fundamētū Soarij, et asseclarum autumantium, quòd sicut actualitas rei, vt connotat instantia subsequentia effectionem eius, sibi vendicat determinatam intelligibilitatem sub denominatione entis praeteriti; ita vt trahitur ad instantia praecedentia productionem illius, nanciscitur determinationem, seu necessitatem ex hypothesi sub denominatione entis futuri.

Praedictam enim ficuitatem tanquā friuolam validè impetit Aureoli oppositio; quia ideò res, vt cōnotat durationem subsequentem instās extractionis rei ab eminentis causae, et vt vocatur praeterita, retinet determinatā rationem veri, aut scibilis; quia post effluxū à virtualitate principij, nō remanet infra potētialitatem causę omnino indeterminatę ad vtrūlibet; ac proinde nō redolet eam indeterminationē principij indifferentis ad vtrumlibet, cui ex integro subijciatur.

E contra verò res, vt retrotrahitur ad instantia, quae anteeunt effectionem eius, licet concipiatur sub quacunque ratione necessitatis ex hypothesi; sicut afferi non debet non supposita, aut subiecta indifferentiae, et indeterminationi causae liberae, et infra potentialitatem eius, ita nec eam indeterminatiouem effugere, quam sibi vendicat causa libera plenè subdēs suo dominio et potestati elicitiuae influxū, quē intra eminētiam praehabet pro tota ea durationis praesuppositione, quae anteuertit instās effectionis futuri prodeūtis à causa indeterminata ad vtrumlibet.

28 Vnde; quia Aureolus insectatus est decretū absolutū et inimpedibile, à quo petitur ab Scoto determinata scibilitas futuri cōtingētis; ita et cōsequēter inficiatus est determinatā futuritiōnem praeferentem necessitatē ex hypothesi, quae non subiternatur contingentiae; eòquòd subiaceat futurum causae, nec ab extrinseco, nec ab intrinseco praemotae, seu contractae ad alterā contradictionis partem, sed prorsus indeterminatae ad vtrumlibet.

Quare, assignato quolibet fore, et sub quacunque necessitatis suppositione, sicut talis necessitas non submitti nequit principio prorsus indifferenti ad vtrumlibet ante instans productionis rei; ita nec vitare indifferentia ad non fore, quae ex subiectione ad principium indeterminatum et amplius; ac proinde, nec suppeditare medium ex parte obiecti scientiae alicuius, quae sit ultra coniecturam.

Pro plena tamen Aureoli elucidatione, expendenda sunt illa verba, ex numer. 24. quae primo obtutui aliquid insinuant caliginis. Actualitas respiciens futurum sequentium ponit contingens extra suas causas; unde non remanet infra causalitatem alicuius, nec cadere potest super ipsum actiua potentia. Vbi per futura sequentia actualitatem intelligit Aureolus futura contingentia non in statu futuritionis, dum latent intra eminentiam causarum; sed futura post realem emanationem eorum à suis principijs; siue ipsa obiecta realiter existant de praesenti, per durationem realem, siue praeextiterint realiter, et iam destructa sint, et abierint in nihilum; vt sic non importent determinationem, et actualitatem, quae exigitur ad verificandam enuntiationem de praeterito; quod exprimunt illa praecedentia verba Aureoli.

Dat ergo actualitas determinationem contingenti in quolibet instanti sequente actualitatem, quamuis non sit in illis instantibus; vnde semper est determinate verum, quod talis actualitas fuit.

Firmae ex Aureolo confutationes veritatis determinatae complexionum contingentium ex vi comparationis ad obiectum, seclusa immutatione, quae hauriatur à decreto absoluto.

29 QVibus praestitutis; dicendum est, futura contingentia, semoto decreto absoluto praeeunte determinatam scibilitatem futurorum; nullam determinatam veritatem, aut falsitatem sortiri. Sic omnes Theologi, exceptis Suarez, Vazquez, et alijs; qui nouum illud placitum de determinata veritate futurorum in seipsis excogitarunt, ad vitandam absolutam determinationem diuinae voluntatis anteuertentis consensum causae liberae.

Quod autem nostrum assertum, fuerit dogma omnium Theologorum ante tempora Ludouici Molinae, (quotiq́ue id expresse testatur Scotus, Discipulus, et amictius constabit ex sequentibus articulis. Est etiam perspicua Thomistarum consensio, qui no autumant, futura contingentia in coexistentia reali illorum ad aeternitatem, praefiniti; nec hi, quibus ita coexistêntia realis minus arridet, confugiunt ad praedeterminationem causarum. Nullus tamen ex antiquis Theologis citari valebit, qui pronuntiet, futura contingentia à Deo cognosci in se ipsis, vel in veritate illorum determinata, semoto decreto; à quo peratur omnimoda determinatio obiectiua, seu absoluta contractio ad alteram partem contradictionis; consentit etiam Aureolus, quatenus licet neget coexistentiam realem futurorum in aeternitate, et etiam praedeterminationem insectetur, improbat tamẽ veritatem determinatam futurorum.

Et suadetur nostrum assertũ; quia notitia comprehensíua, sicut exhaurit obiectũ secundum omnem rationẽ scibilitatis suae; ita nec illud inspicere valet, nisi iuxta modum suae veritatis. Atqui implicatoria est quaecumque ratio necessitatis ex hypothesi in intunro consensu, quae prostrahitur ad mõtẽtia antecedentia instans suae productionis, non sit infra potentialitatem causae liberae; ita vt pleno iure nocadaet supra huiusmodi influxum potentia actiua, tam ab intrinseco, quàm ab extrinseco indeterminata ad agendum, apud oppositae sententiae assertores: igitur implicatoria est aliqua scientia, quae non sapiat eam contingentiam ad non fore, quàm retinet obiectum vterà eminentia causae, cui plenè subiacet.

Si occurras; quod Deus non cognoscit haec futura, vt existunt intra potentialitatem causae liberae.

Contra; igitur non callet Deus futurum iuxta rationẽ suae propriae scibilitatis

tatis; ac proinde, et deceptionem pateretur, dum inspicit vt extra potentialitatem causarum id, ad quod pleno iure se extendit potestas actiua causae liberae indeterminatae ad vtrúlibet.

Deinde; illa non est necessitas ex hypothesi, quae intra determinationem infallibilis futuritionis essentialiter imbibit indifferentiam, seu potestatem ad non fore; sed quaelibet suppositio futuri consensus, quâ anteit instans pullulationis à causa indifferenti, non substerni nequit principio prorsus indeterminato ad dissentiendum; igitur essentialiter importat contingentiam ad non fore.

30 Si dicas; Deum non spectare futura, vt infra potentialitatem suarum causarum; sed secundùm illud esse determinatum, et actuale, quod hauriunt à causis pro illo instanti suae productionis.

Contra; illa actualitas futuri, vt trahitur ad durationem, quae praecedit effectionem rei, et vt apprehenditur à Deo in statu futuritionis; sicut non concipitur vt actu prodiens à causa, sed vt proditura sub tali temporis differentia, ita nec inspici valet vt nõ subdita principio prorsus indeterminato. Igitur cadit potentia actiua indeterminata supra consensum liberum, vt est obiectum scientiae diuinae; atque adeò concipitur vt infra potentialitatem causae indifferentis ad vtrumlibet: ac proinde est impossibilis futuritio, quae fortiatur determinationem infallibilem, seu necessitatem ex hypothesi, suppositis aduersariorũ principijs.

Id enim obtinet illa oppositio Aureoli neruos habens, transcripta sub n. 25. Quando aliquid oritur ex aliquo, sequitur ipsum; et non praecedit. Determinatio autem contingentis oritur ex actualitate, vt dictum est; ergo non potest determinatio illa poni pro instantibus praecedentibus actualitatem, sed pro sequentibus.

Quia apud aduersarios tota actualitas, et determinatio veritatis propositionis de futuro (inquantum opposita potentialitati et indeterminationi futurorum in suis causis indifferentibus ad vtrúlibet) accipitur ab actualitate et determinatione propositionis de praesenti, vt liquet ex fundamentis oppositae sentétiae, praecipuè ex n. 1. et 7. Tum etiam, quia talis determinatio nec petitur à causis indifferentibus ad vtrumlibet; neque à principio extrinseco determinante, aut praedeterminante, cû omnem praedeterminationẽ ablegent oppositi placiti assertores; reliquũ ergo est, vt talis determinatio hauriatur ex contractione propositionis de praesenti, vel actualitate determinata obiecti propositionis de praesenti.

Quo supposito premunt Aureoli pronunciata. Quando aliquid oritur ex aliquo, sequitur ipsum; et non praecedit. Non potest determinatio illa poni pro instantibus praecedentibus actualitatem, sed pro sequentibus.

Quia si tota determinatio huius enunciacionis, Petrus peccabit, accipitur ab actualitate, et contractione huius complexi de praesenti, Petrus peccat; igitur implicat quòd cõcipiatur enuntiatio de futuro, vt determinatè vera, quin praecõcipiatur enuntiatio de praesenti, vt de praesenti, et vt extracta ab eminentia causarum; cùm propositio de futuro non referat determinationẽ obiectiuam, quae valeat esse mediũ ex parte obiecti, nisi contrahatur potẽtia licas eius per actualitatẽ propositionis de praesenti.

Igitur, vt cõcipiat Deus propositionem de futuro ab aeterno; praeconcipit illam vt de praesenti ab aeterno; ita vt pro quolibet nũc vel signo aeternitatis cõnotatis decursum temporis, sit verũ dicere, quòd Petrus nunc peccat; siquidé propositio de futuro nõ importat cõtractionẽ obiectiuã, quae suppeditet mediũ ad praesciẽtiã infallibilem, nisi inquantum contrahitur à propositione de praesenti et extracta ab eminẽtia principij potentialis, et indifferentis ad vtrumlibet. Ergo aut patitur deceptionem Deus, dum introspicit vt praesens actu in illo nunc, quod non est praesens, sed futurum pro nunc, et signo sequenti; aut concipit obiectum non vt praesens, sed vt futurum; ac proinde vt potẽtiale et subiacẽs cõtingentiae ad fore, vel non fore, fiquidé tota determinatio futuri trahitur à propositione obiectiua de praesenti, et non cognoscitur vt praesens actu, id quod actu non est, sed erit de futuro. 31 Vnde infertur; vt contradictionem inuoluat necessitas ex hypothesi in effectu libero pro omni ea duratione, pro qua cadere valet super ipsum potentia actiua omnino indeterminata ad vtrumlibet, qualis est vniuerfus futuritionis status; si causa libera talis futuri non determinetur ad alteram partem contradictionis a decreto absoluto. In quo vim facit, et pedem figit Aureolus sub sub n. 24. trascriptus.

In omnibus instantibus, qua praecedunt, relinquit actualitas ipsum contingens infra causalitatem, et potentiam suorum principiorum; illa autem sunt ad vtrumlibet, et indeterminata: et per consequens determinatio ortum habens ab actualitate, trahi non potest ad instantia, quae praecedunt.

Si autem instes, retorquendo Aureoli oppositionem contra nostram sententiam; in qua etiam verum habere debet, quod futura, pro tota suae durationis anterioritate, submittantur causae liberae indifferenti ad vtrumlibet.

Respondetur; quod apud Scotum contrahitur creatae voluntatis indifferentia per absolutum propositum Dei, vt talis volitio efficax obit functionem vsus ad extra, seu causalitatis facultatis exequutiuae Dei. Quo fit, vt futurus consensus voluntatis creatae non praesciatur a Deo vt infra potentialitatem principij prorsus indeterminati, sed contracti ad alteram partem contradictionis ab extrinseca determinatione diuinae voluntatis; quod autem huiusmodi compositio extrinseca decreti efficacis cum voluntate creata non laedat libertatem; persequemur in art. sequenti.

Altera ratio pro nostra sententia contra determinatam veritatem futurorum in se ipsis.

32 Altera nostrae sententiae confirmatio eruitur ex textu Scoti, quem subiecimus, sub num. 12. quia enuntiationes contradictoriae de futuro contingenti, verbi gratia, Sortes curret, Sortes non curret, apprehenduntur a Deo ante absolutum diuinae voluntatis propositum, non vt determinatam veritatem, aut falsitatem nactae; sed sub statu neutro ad veritatem, vel falsitatem. Igitur complexio de futuro contingenti, vi intrinsecae commensurationis suae ad obiectum Futurum, (semoto praeeunte absoluto proposito diuinae voluntatis) non sibi vendicat veritatem, aut falsitatem determinatam.

Pronuntiatum Scoti, quod nimirum enuntiationes de futuro contingenti ante absolutum decretum diuinae voluntatis concipiantur sub statu neutro, firmatur sic.

Omne ens futurum, qua importat futuritionem, non est ens a se, seu a sua quidditatiua ratione non extrahitur a mera collectione possibilium ad seriem futurorum; igitur immutatur ad determinatam futuritionem a prima causa.

Sed haec obiectiua mutatio peti non debet a prima causa, vt subest attributo scientiae anteuertentis liberum decretum; cum talis scientia sit praedicatum omnino necessarium, a quo trahi nequeat mutatio ad futuritionem, quae non sit simpliciter necessaria, et tolles libertatem; igitur talis obiectiua mutatio ad fore hauriri debet a forma essentialiter libera; qualis est efficax et absoluta Dei volitio.

33 Istam probationem nobis instillat Scotus in 1. distin. 39. q. vnica, §. Supposito ergo isto sub num. margin. 14 vbi subdit.

Dico; quod propter primam rationem factam contra tertiam opinionem (quae magis explicata est distinct. 2. in quaestion. de esse Dei) quod nulla causatio alicuius causae potest saluare contingentiam, nisi prima causa ponatur immediate contingenter causare; et hoc ponendo in prima causa perfectam causalitate, sicut catholici ponunt; primum autem ens est causans per intellectu et voluntatem.

*Et si ponatur tertia potentia exe-*quutina alia ab istis, non iuuat ad propositum; quia si necessariò intelligat, et velit; necessariò producit.

Oportet ergo contingentiam istam quaerere in voluntate diuina; vel in intellectu diuino: Non autem in intellectu, vt habet actum primum ante omnem actum voluntatis; quia quidquid intellectus intelligit hoc modo, intelligit merè naturaliter, et necessitate naturali: ita nulla contingentia potest esse in sciendo aliquid quod non scit, vel intelligendo aliquid, quod non intelligit tali intellectione prima.

Primam ergo contingentiam oportet quaerere in voluntate diuina.

Vbi subtiliter agit Scotus; tum futuritionem contingentis liberi à prima causâ peti; tum ab attributo scientiae, vt antêit decretum, produci non posse futurum in illo esse obiectiuo determinatae futuritionis; eò quòd inferretur necessitas voluntati creatae.

Deinde enodat; quòd ab absoluto, et praedefiniente diuinae volitionis proposito futuritio infallibilis contingentium effluat; quatenus voluntas libera Dei praehabeat eminenter omnem substantiam, et modum indifferentiae, et libertatis creatae; id enim sonat illa verba Scoti. Primam ergo contingentiam oportet quaerere in voluntate diuina. Quò fit, vt id apud Scotum non obstet, quòd suppositio decreti absoluti inimpedibilis libertatem imminuat; quòd potiùs ab illo determinata rei futuritio iuxtà modum intraneae libertatis, et indifferentiae pullulet.

34 Sed occurres; praedicta complexa contradictoria de futuro contingenti, de quibus procedit Scotus, non attinere ad scientiam absolutam, sed conditionatam; cùm istae complexiones, (Sortes curret; Sortes non curret) ante decretum, à quo petitur absoluta rei futuritio, hanc conditionem necessariò inuoluant. Si Sortes pro tali temporis differentia extiterit in rerū natura, curret; vel non curret.

Respondetur; quòd etiam in futuris conditionatis premit ratio Scoti, quòd ante liberum decretum conditionatum, ex parte obiecti, et actuale, et exercitum ex parte actûs et propositi liberi, non referant futura conditionata determinatam veritatem, vel falsitatem, sed solùm in neutro statu obijciantur diuinae inspectioni; vt ex instituto ostendemus in sequenti distinctione de Scientia conditionatorum.

Quia etiam in conditionatis vrget Scoti oppositio; quòd aut futurum conditionatum, quà tale, sit ens à se, et non à prima causâ; vel quòd immutatio obiectiua illius ad conditionatum fore, petatur â necessaria forma scientiae Dei; ac proinde tale futurum esset ens simpliciter necessarium, et non suppositum, aut subiacens indifferentiae principij liberi. Vel tandem quòd tota illius determinata scibilitas emanet à decreto libero; vt cōtendit Scotus, de quo vide infra n. 36.

Caeterum; expressum viuidumque testimonium Scoti petentis determinatam futuritionē nostri consensus, ab absoluto decreto diuinae voluntatis; itavt tale decretum sit ratio ex parte obiecti, ad praescientiam consensus liberi arbitrij creati; et ad conciliationem infallibilis iudicij diuini cum nostra libertate; tradimus infra in art. 7. huius distinction. vbi expendimus, qualiter constet certitudo praescientiae cum libertate nostra iuxta principia Scoti? praecipuè sub numer. margin. 27.

Refutantur fundamenta aduersariorum pro determinata veritate in se ipsis complexionum contingentium, vbi infirmatur primarium illorum fundamentum petitum ab enuntiatione contradictoria.

35 EX His proferuntur fundamenta aduersariorum. Ad primum argumentū, quod sub num. 3. pro opposita opinione format Aureolus; respondetur, quòd semoto praecunctè absoluto diuinae volunta- ratis proposito, à quo tanquam à principio inimpedibili producitur infallibilis mutatio obiectiua, seu destinatio creaturae ad futuritionem; propositio non est vera, nec falsa, sed neutra.

Quia licet veritas et falsitas in complexione enuntiativa quasi contrariè opponantur; ea tamen oppositio non est immediata nisi respectu substrati habilis, quale non est complexum de futuro, vt obiectum diuino obtutui, ante liberum efficax, et praedeterminans diuinae voluntatis decretum.

Ad aliam Aureoli confirmationem sub num. 4. quatenus ex contradictoria enuntiatione, quae complexionibus de futuro contingenti suppetit, prout obijciuntur scientiae diuinae ante decretum, expiscari conatur determinatam veritatem, vel falsitatem.

Respondet Ambrosius Machinus, 1. p. disp. 34. sect. 1. §. veritatem futurorum conditionatorum contingentium nullam esse independenter à decreto diuino. Quod propositiones illae, quę obijciuntur Deo ante liberum diuinae voluntatis statutum, licet primo obtutu videantur absolutae, attamen simpliciter censendae sunt conditionatae; eò quòd importent conditionem de existentia obiecti. Verbi gratia; Sortes curret; et Sortes non curret, vt referuntur ad scientiam Dei ante decretum, inuoluunt conditionem de existentia Sortis, quae necessariò supponitur ad cursum.

De istis ergo complexionibus in statu anteuiciente decretum diuinae voluntatis, pronuntiat praedictus author, non esse propriè contradictorias, eò quòd sint de subiecto non supponente; quatenus praeciso diuinae voluntatis decreto, à quo trahitur determinata futuritio, aut non futuritio rei, complexum enuncians, Sortem cursurum, vel non cursurū, sit de Sorte non supponente pro determinato fore, aut determinato non fore illius.

Sed admisso quòd propositiones importent propriam contradictionem ante decretum; et quòd inter positionem quamlibet, et negationem eius, positioni adaequatè contradicentem, pro quolibet signo rationis detur propria contradictio etiam ante decretum; solidiùs tamen et acutiùs ictum obtundit Aureolus loco ibidem citato, §. non procedunt ergo instantiae. Vbi subdit.

Non valet ergo secunda instantia; quia licet lex cōtradictoriarum sit, quòd si vna est vera, reliqua sit falsa; non tamen est lex, quòd vna sit vera, et reliqua sit falsa semper: imo excipit philosophus propositionem de futuro contingenti, 1. Periermenias.

36 Ex quibus diluitur, et eneruatur ea oppositio, quam magni aestimant Soarius, Vazquius, et alij authores Iesuitae, petita ex complexionibus contradictorijs; quasi propria contradictio obstet, si non admittatur determinata veritas et falsitas.

Quia si id pronuntiatum sustineri posset; fieret, vt non solùm semota mutatione obiectiua, quae erumpit à decreto praedeterminante, sed etiam à decreto absoluto concurrendi, vel praestandi concursum, res esset determinatè cōtracta ad determinatum fore, vel ad determinatum non fore.

Sequela ostenditur in hypothesi Scoti admittentis complexa contingentia in obtutu Dei ante omne decretum liberum diuinae voluntatis; quo praemisso, si complexa illa contradictoria conflata ex terminis contingentibus, pro illo signo ante omne decretum diuinae voluntatis non essent neutra ad determinatam veritatem, et determinatam falsitatem, sicut ad contractum fore, et contractum non fore, vt vult Scotus; sed essent determinatè vera, vel determinatè falsa, ob contradictoriam enūtiationem; sequeretur quòd ens participatum liberum contraheretur a se (seclusa habitudine ad primam causam,) ad determinatum fore, vel determinatum non fore; quòd est plusquam falsum, et absurdum.

Siquidem determinata veritas vel falsitas petita ex cōplexionibus contradictentibus in illo signo, et hypothesi Scoti, non solum anteiret decretum praedeterminandi, sed etiam decretum concurrendi; praeferenda ergo est doctrina Aureoli, quòd non attineat ad leges contradictoriarum, quòd altera sit determinatè vera, et altera determinatè falsa; sed quòd si vna sit determinatè vera, eius opposita sit determinatè falsa.

Nec37 Nec potest responderi pro aduersarijs: quod pro illo signo ante exercitam, et realem existentiam decreti concipitur existentia talis decreti quoad esse obiectiuo, quae existentia non citra decreti ante exercitam, et realem existentiam eiusdem decreti sufficit vt futurum contingens concipiatur in esse cognito, et determinatam per connotationem, et habitudinem ad decretum concurrendi non in esse existentiae, sed in esse obiectiuo, et cognito.

Contra praemissam enim doctrinam militant ea fundamenta, quae oppugnant, decretum diuinum praestituti à Deo pro aliquo signo ante existentiam, vel quoad habitationem logicam eius extractae scientiae, quatenus decretum diuinum ante exercitam existentiam non importet determinatam veritatem, per quam esse medium ex parte obiecti ad praescientiam infallibilem; de quo agimus fusiùs in sequenti dist. sequentis de scientia conditionata, q. vnica. sectio. 1. per totum, ad specialiter num. 17. 18. et 19.

Ad tertiam oppositionem Aureoli sub num 5. Respondetur, quòd si ealegatur antecedens diuinae voluntatis statutum praedefiniens rem pro determinato fore, aut non fore; ex virtute huius principij constituentis (de quo Scot. in 1. dist. 38. et dist. 39. non p. d.) praedici nequit determinata rei distractio ad futuritionem, vel non futuritionem; vt ex contratione oppositionum, quas Recentiores in communem instruunt sententiam, latius patebit.

38 Quare ad fundamentum Neotericorum neque proposuimus, sub numero praecedenti 6. Dicimus; propositionem de futuro contingente, non praecedente diuinae voluntatis decreto, relinqui neutram, seu indeterminatam ad veritatem, vel falsitatem: ita vt quasi suspensa subsistat, quo vsque à superueniente volitione diuina illi veritas vel falsitas ex conformitate, vel difformitate ad rem dicatur, nè ad futuritionem, vel non futuritionem destinata referatur.

Quòd autem vrget oppositio: quòd non detur medium inter enuntiationem futuritionis, et definitionis obiecti; sicut inter fore, et non fore obiecti, à quo talis intellectus, vel definitionis enuntiatio hauritur.

Respondetur; quòd res creata ante diuinae voluntatis decretum contracta non est ad obiectiuam immorationem, quam à decreto accipit pro fore, vel non fore; sed indifferens et neutra vt subiaceat illi mutationi, quae pro Dei nutu accedat.

Quare cum instas; non dari medium inter enuntiare rem determinatè fore, et non enuntiare rem determinatè fore. Damus id ingenue; astruimus tamen, ex his duabus contradictorijs affirmationem esse falsam; nimirum quòd praeciso decreto absoluto antecedente stabilitatem futuri, enuntiatio de futuro exactionet; obiectum determinatè fore; è contra verò negatiuam propositionem esse veram, quod scilicet semoto habitu huius decreti, non praenunciet enuntiatio rem determinatè futuram.

Vnde pro illo signo rationis, quo huiusmodi complexa offeruntur intellectui diuino ante efficax diuinae voluntatis propositum, quaelibet ex duabus contradictorijs est non determinatè conformis suo obiecto, seu neutra ad conformitatem et difformitatem; non tamen determinatè difformis. Latius enim patet non conforme quàm difforme; cùm enuntiatio in statu neutro (qui antecedit efficax diuinae voluntatis statutum) sit non determinatè conformis obiecto futuro; non verò determinatè difformis.

Sicut antequam quantitas substanteatur qualitati inherentis similitudinem, vel dissimilitudinem ad alteram qualitatem; licet asseri queat non similis talis quantitas, non tamen dissimilis; eò quod similitudo, et absimilitudo, praemittant formam qualitatis inducendam proximè huiusmodi relationi cõuenientiae, aut disconuenientiae; vt tamen quantitas anteit formam albedinis, et pro eo statu, sub quo concipitur neutra ad albedinem, et nigredinem intelligitur non similis, seu neutra ad similitudinem, et dissimilitudinem.

Latius enim patet non simile, quàm dissimile, quatenus simile, et non simile contradictoriè opponuntur; simile verò, et dissimile immediatam tantùm gerant oppositionem circa substratum habile; quale non est quantitas vt praecedit qualitatem proximè indu- ctuam habitudinis similitudinis, vel dissimilitudinis.

Sic etiam in proposito; enuntiatio de futuro, vt concepta ante decretum à quo petitur determinata obiecti scibilitas; pro illa rationis anterioritate, est non determinatè conformis obiecto; et etiam non determinatè difformis, quasi praecisiuè; non tamen conformis, aut difformis, quasi contrariè; cùm pro illo signo sit praescindens à determinata futuritione, vel non futuritione obiecti, à qua accipitur determinata similitudo, vel absimilitudo, complexionis de futuro.

39 Ad instantiam agentem; quòd si propositiones de futuro contingenti determinatam veritatem, vel falsitatem non sortirentur; fieret, vt propriam contradictionem non praeseferrent.

Respondetur; quòd propositio contradictoria de futuro contingenti inficiatur totum, quod altera affirmat, sub indeterminatione tamen, et indifferentia ad oppositum, ex vi intrinseca commensurationis talis complexi ad obiectum; si praescindatur decretum praedefiniens. Verbi gratia, hoc complexum, (Sortes non curret,) inficiatur quidquid enuntiat alterum complexum contradictorium, (Sortes curret) id tamen non tollit, quòd vtraque enuntiatio exprimat obiectum cum indifferentia ad oppositum.

Propositio enim affirmativa taliter enuntiat, Sortem cursurum, quòd cursus subiaceat indifferentiae ad non essendum, vt pote qui sit infra potentialitatem causae liberae, et indeterminata ad vtrumlibet; et propositio negatiua, scilicet Sortes non curret; sic negat Sortem cursurum, vt talis negatio cursus supponatur contingentiae ad essendum. Eò quòd, vt obiectum talis enuntiationis, relinquatur infra indeterminationem principij efficaciter non praemoti ad alteram partem contradictionis; in ea sentiendi via, quae respuit praedeterminationem decreti nõ inuoluentis conditionem ex parte cooperationis causae creatae.

Cùm verò instat oppositio; legem contradictoriarum exposcere, vt altera verũ, altera falsum determinatè enũtiet; id ex Aureolo explosimus, sub nu. 35. et 36.

Ex quo etiam eneruatur confirmatio contendens; solam contradictionem propriam intercedere posse in enuntiationibus de futuro, quae vtramque partem contradictionis ambiant; eòquòd illis tantùm determinata veritas, vel falsitas congruere queat.

Improbamus enim, esse de ratione contradictoriae oppositionis enuntiationum, quòd vna propositio sit determinatè vera, vel falsa; sed ad propriam contradictoriam oppositionem spectare, quòd si altera sit determinatè vera, altera sit determinatè falsa; vt ex Aureolo patefecimus.

Satisfactio ad alias oppositiones Recentiorum; et enodatio mentis Scoti ex Maironio contra Scotizantes Neotericos.

40 AD Secundum argumentum Recentiorum, sub num. 7. Respondetur ex praestitutis; enuntiationem de futuro non esse veram, vel falsam ex vi intrinsecae adaequationis, vel inadaequationis talis complexionis ad obiectũ; secluso extrinseco diuinae voluntatis proposito, à quo trahatur contractio obiecti ad alteram partem contradictionis.

Quare ex hoc, quòd enuntiatio ista, (Sortes currit,) sit determinatè vera, non erumpit veritas huius complexionis de futuro (Sortes curret,) cùm actualitas illa cursus, quae cohaeret Sorti pro praesenti duratione, trahi nequeat ad instantia praecedentia motum cursus absque eo quòd ex integro non subijciatur principio libero pleno iure dominanti, et praehabenti talem motum cum indifferentia ad oppositum.

Quando autem obijcis; quòd veritas enuntiationis de futuro non incipit, (quà est veritas de futuro,) in eo tempore, quo Sortes currit de praesenti; cùm potiùs tunc desinat veritas de futuro, et incipiat veritas de praesẽti Respondeo, negando suppositum; nimirum propofitioni de futuro contingenti (semoto decreto praeueniente,) deferibilem esse determinatam veritatem, quae incipiat, vel quae definat in illo instanti, in quo effluit veritas enuntiationis de praesenti; quare voluntariè id affumit oppositio, quod ostendere debuerat.

41 Ad tertium argumentum, ex num. 8. Respondetur; quòd enuntiatio de futuro contingenti, (seclusa contractione, qua obiecto accedit à decreto praestituente futuritionem, vel non futuritionem obiecti,) nec affirmat, nec negat determinatè obiectum; aliàs enim vtraque propositio contradictoria esset falsa. Nec etiam exprimit indifferentiam causae liberae ad operandum ad vtrumlibet; quia vtraque propositio contradictoria esset vera. Sed affirmatiua ita enuntiat effectum pro tali temporis differentia futurum, vt fubfit indeterminationi ad non fore; et negatiua inficiatur obiectum futurum, ita tamen vt subiaceat indeterminationi ad essendum.

Quare ampliùs fignificat complexio de futuro quàm indifferentiam principij potentis fe determinare ad vtrumlibet; cùm vlteriùs progrediatur ad affirmandam, vel negandam futuritionem obiecti; quia tamen exprimitur obiecti futuritio cùm indifferentia ad oppositum, ideo enuntiatio, praecifo decreto absoluto et praedeterminante, astrui nequit determinatè vera, vel falsa.

Ad confirmationem patet similiter; eodem enim doctrinae filo profternitur.

42 Ad quartum argumentum, sub numero 9. Respondetur; concedendo propositionem vniuerfalem, tam affirmatiuam, quàm negatiuam, in materia contingenti esse determinatè falsam; ac proinde particularem contradictoriam, tam affirmatiuam, quàm negatiuam, esse determinatè veram, attamen veritas complexionis particularis non emanat ex hypothesi illa futuritionis determinatae, quam commifcetur opposita opinio ablegans absolutum et praeueniens Dei decretum; sed ex signo vniuerfali, et particulari, quod apponitur subiecto enuntiationis, et confert ad propositionem falfificandam, vel verificandam. Complexio enim vniuersalis affirmat, aut inficiatur potentiam in morali procinctu ad agendum in tota collectione, et vniuerfitate indiuiduorum, quòd est euidenter falsum; cùm in tota indiuiduorum congerie non fit moralis expeditio composita actui eiusdem rationis, verbi gratia, ad currendum, ftandum, fedendum, ad peccandum, vel piè operandum.

Quamobrem propositio particularis, tam affirmatiua, quàm negatiua, quae potentiam vniuerfalem non exprimit, (sed in aliquo particulari supposito huiusmodi facultatem operi accinctam pronuntiat, aut remouet,) determinatam neceffariamque veritatem sibi afcifcit ex hypothesi; ad quam non exposcitur quod aliqua enuntiatio singularis de futuro contingenti fit determinatè vera, ob adaequationem, et commenfurationem illius ad infallibilem futuritionem obiecti; secluso praeuente inimpedibili proposito diuinae voluntatis; sed quòd à decreto tanquam à causa scibilitatis entis futuri, determinata illius veritas effluat.

Eò quòd non praeftituerit Deus, iuxta causarum secundarum exigentiam concurrere ad positionem actus contingentis, vel ad negationem eius in tota indiuiduorum collectione; sed quòd indiuidua aliquot pro primae causae munere, et iuxta causarum secundarum exigentiam, ad positionem talis actus contingentis praedefiniuerit, alia verò ad negationem.

43 Ad confirmationem respondetur; quòd (veliquet ex his, quae ex Aureolo praemisimus sub num. 26.) concedimus, complexionem disiuncti ambientem vtrámque partem contradictionis (verbi gratia, Petrus peccabit, vel non peccabit,) esse determinatè veram; non ob hypothesim illam futuritionis, quam opposita sententia constituit; sed ratione copulae complectentis vtramque partem contradictionis; quae praestat vt talis enuntiatio, non solùm determinatè vera, sed etiam simpliciter necessaria conftituatur.

Cùm autem, apud aduersarios, propositio de futuro contingenti, licet fit determinatè vera, non tamen astruatur simpliciter necessaria; disiunctiua verò enuntiatio, quae ex vtroque contradictionis extremo coalescit, non modo determinatam, imò et simpliciter necessariam veritatem sibi vendicet, (adeò vt contradictoria complexio, non solùm sit determinatè falsa, quinimmò simpliciter impossibilis, et implicatoria,) accedit inde, vt veritas, vel falsitas, huiusmodi complexionum quae ex vtroque contradictionis extremo cointegrantur, petenda non sit ab hypothesi illius futuritionis, quâ obtrudit placitum oppositū; sed à necessitate copulae ambientis vtráque partem contradictionis.

Ex quo elicimus, vt nullatenus faueat aduersarijs determinata veritas vel falsitas huiusmodi enuntiationum ad suam opinationem firmandam; cùm Aureolus inficians determinatam veritatem futurorum cōtingentium, admittat ingenuè determinatam veritatem in complexis cointegratis ex vtroque disiuncto, vt liquet ex illius verbis transcriptis sub n. 26.

Nulla propositio est vera, nisi quae claudit vtramque partem contradictionis sub indifferentia, et disiunctim; quae verò determinatè alteram partem exprimit, non est vera, nec etiam falsa. Adi verba Aureoli transcripta loco citato.

Ad vltimum argumentum patet ex dictis; tantùm enim obtinat, futura contingentia haurire determinatā veritatē à decreto, ob idque à Deo praesciti, et per Prophetas reuelari.

Quam doctrinam stabiliendam duxi contra Recentiores Cauellum, et Fabrum ab Scoto deficientes perspicua Francisci Maironij Doctoris illuminati, et Scoti auditoris doctrina, quam tradit in 1. sententiar. distinctio. 39. quaestion. 4. vbi in proprijs terminis quaerit, Vtrùm futura contingentia habeant veritatem determinatam? §. Quantùm ad secundum. Vbi ita habet.

Hoc ergo probo primò sic, satis euidenter. Omn. productioni actiuae correspondet necessariò aliqua passiua; sed diuina voluntas actiuè producit ista futura cōtingentia in esse volito, quod non est aliud nisi actiuè ea determinare. Et paulo infra: Sicut productiuum requirit producibile, ita determinatum productiuum determinatum producibile; et eodem modo sicut determinatiuum requirit determinabile, ita determinans, determinatum. Voluntas autem diuina est determinans; ergo aliquid est determinatum: illud autem non potest esse nisi futurum contingens.

Vbi Maironius aestimat, esse euidens in doctrina Scoti, quòd determinata veritas futuri contingentis consistat in productione illius in esse volito iuxta familiarem loquutionem Scoti; vel in mutatione obiectiua erumpente ex voluntate diuina determinante. Non ergo operatio liberi arbitrij creati praeuisa in se ipsa, seu in veritate determinata illius, est ratio contrahens, et determinans voluntatem diuinam vt absolutum obeat propositum circa futuritionem, et existentiam talis cooperationis liberi arbitrij; si haec operatio non habeat veritatem determinatam; quae praeuideri queat, vt excitet et contrahat voluntatem diuinam, nisi anteueniente absoluto proposito, à quo producitur in esse veri et intelligibilis, sicut et in esse voliti et obiectiuè immutati.

Vindicatur Aureolus à nota, quam illi inurunt Gregorius Ariminensis, et Vazquius.

44 Caeterùm, id vnum restat expendendum; quòd cùm ope, et acumine Aureoli vsi fuerimus ad communem sententiam stabiliendam; vrgeatque Franciscanae nostrae Religionis communio, cui eximiè praeluxit Cardinalis literatissimus, vt eumdem ab aduersariorum vellicationibus pro posse vindicemus; et in praesenti circa futurorum contingentium praescientiam malè audiat, ob Gregorium Ariminensem, in 1. distinct. 38. quaestion. 2. art. 1. Et Gabrielem Vazquez, 1. p. disput. 66. capit. 1. numer. 6. cauillatos, effutijsse Aureolum, falsum esse asserere, quòd Deus distinctè, et determinatè nouit Antichristum fore; sed fore, vel non fore sub disiunctione.

Ostendendum igitur est quàm alienum id fuerit à mente Aureoli; quod liquidò constat ex praecitata distinctio. 38. art. 1. §. Quòd actualitas futuri contingentis exemplatur à Deitate sub versiculo Nunc ergo procedendum est affirmatiuè. Vbi inquit.

Actualitas futuri contingentis exemplatur à Deitate, ita quòd Deitas est eminens similitudo illius; hoc autem potest multipliciter declarari. Constat enim quòd nullius est Deitas similitudo ex tempore, quin sit ab aeterno, et immutabiliter illius similitudo; aliàs esset apud Deum vicissitudo, et variatio.

Sed manifestum est, quòd dum actualitas futuri contingentis ponitur, et exhibetur in tempore, Deitas de necessitate est eius similitudo, et exemplar illius; certum est enim quòd Deus cognoscit cõtingens quando actu est, et ita Deitas est exemplar, et eminens similitudo illius actualitatis: ergo ab aeterno, et immutabiliter erat illa similitudo.

45 Praeterea; in eodem articulo 1. §. Quòd secundùm hoc sola Deitas potest esse similitudo sine fallacia repraesentans actualitatem futuri contingentis, subdit.

Tertia quoque propositio est, quòd Deitas sola potest esse similitudo sine fallacia repraesentans actualitatem cõtingentis futuri: Declaratum est enim suprà, quòd Deitas abstrahit in essendo ab omni tempore; et ab omni duratione formali; ita quòd terminare non potest aliquam habitudinem pertinentem ad tempus, seu successionem: vnde nihil est sibi praeteritum, nilque futurum, nilque simultaneum, seu coexistens positiuè.

Ex hoc tamen quòd non distat ab aliquo secundùm prius, quia non est sibi quidquam futurum; nec secundùm posterius, quia non est sibi quidquam praeteritum, necessariò concipitur vt indistans ab omni tempore: non tamen vt simul, aut praesentialiter coexistens, vt fingebat prima opinio superiùs impugnata.

Sed dictum est statim quòd actualitas futuri contingentis potest habere similitudinem fallere non potentem, si talis ponatur quòd nullo modo distet secundùm prius, et posterius; sed vel simultaneè coexistat, vel indistanter existat.

Ergo Deitas, quae existit indistater omni modò ab actualitate futuri contingentis; ipsam poterit infallibiliter praesentare, et exemplare.

45 Quibus testimoniis non habeo quid opponi queat, vt ad absurdum sensum abnuens trahatur Aureolus; cùm perspicuè tutetur, Deum ab aeterno eadem iudicij certitudine apprehendere futurum ante illius effectionem, sicut et post extractionem eius à virtualitate causae; aliis in immutabili Dei iudicium vicissitudo irreperet, si calleret Deus futurum quando de praesenti producitur, quod antè illius productionem non praesciuiffet.

Deinde in verbis citatis sub nume. 45. candidè profitetur intimam praesentiam obiectiuam, vel indistanciam futurorum à Deitate, vt obit functionem formae exemplaris, siue cognitionis exemplantis futura; licet enim refpuat Aureolus praesentiam illam realem, seu coexistentiam futurorum ad aeternitatem, quam asseuerant Thomistae, astruit tamẽ praesentiam obiectiuã quae consert ad infallibile iudiciũ Dei de huiusmodi futuris.

Caeterùm; vel inde reõnueniri potest Aureolus; et ad hominẽ premi excursione ea, qua aliquosexschola S. Th. Refugas intercepimus, et interclusi mus S Th. de praesentia obiectiuâ, et nõ reali futurorum ab aeterno interpretantes, eamdem praesentiã reddunt sufficiẽs medium ex parte obiecti ad infallibilem futurorum praescientiam; contra quos egimus petere-principiũ ex Ferrariensi, vt liquet ex ar. 1. huius dist. n. marg. 6.

Eodem enim ictu prosternitur Aureolus, qui quamuis cum Scoto realem futurorum praesentiam in aeternitate acriter impetat; vt constat ex probatione illius, quam inibi transcripsimus, sub num. marg. 20. modo inconsequenter indistantiã Deitatis exemplantis à futuris exemplatis assignat rationem ex parte obiecti, vel medium obiectiuum ad futurorum praescientiã, ut liquet ex illis verbis.

Ex hoc quòd non distat ab aliquo secundùm prius, quia non est sibi quidquã futurum, nec secundùm posterius, quia non est sibi quidquam praeteritum, necessariò concipitur ut indistans ab omni tempore; non tamen ut simul, aut praesentialiter coexistens, ut fingebat prima opinio superiùs impugnata.

Nec euadit pressuram Aureolus afferens, Deum non esse praesentē rebus, per positiuam contiguitatem, vel contactum praesentiae, sed per negatiuam indistantiã; vt liquet ex Aureolo à nobis transcripto in controu. 6. de Immensitate Dei, ar. 2. à numer. 1. vsque ad 5. et confutato ibidem à numer. 6. vsque ad 10.

Quia dato quòd praesentia Dei non vendicaret positiuum praesentiae contactum ad res, sed negationem distantiae, aut indistantiam negatiuam, qualiter eam vocitat Aureolus; ad huc instat ratio premens Aureolum. Quòd Deus ab aeterno non fuit indistans realiter à futuris ante realem existentiam futurorum, quia futura ante illorum productionem nacta non sunt aliquod esse reale, per quod realiter distare, aut indistare valerent à substantia Dei; igitur fuit illis substantia Dei indistãs secundùm coexistentiarn obiectiuam, quae relinquitur à scientia Dei tanquã quid posterius et consequutum ad scientiam; ergo talis indistantia nequit assignari medium obiectiuū, seu mediū ex parte obiecti ad infallibilem futurorum praescientiam; cùm recidat Aureolus in laqueum illū petitionis principij, quo implicatos ostendimus eos, qui S. Thomam de sola praesentia obiectiua interpretantur.

47 Sed his missis, cùm in praesenti enitamur Aureolum asserere à criminationibus illorum, qui autumant, ipsum inficiatum esse determinatam futurorum praescientiam in Deo, Catholicum sensum de determinata futurorū praescientia enucleatiùs propalauit Aureolus in eadem dist. ar. 1. in initio, itavt manifestè detegat aduersariorum imposturam; sic enim habet.

Circa primum ergo considerandum; quòd licet Philosophus, et Commentator, et alij plures Philosophi, ut Seneca, et quidam Morales, negauerint diuinã praescientiam propter hoc, quòd non patet, qualiter stet cum contingentia rerum, ut apparebit in quaestione sequenti; Catholicè tamen concedere oportet, quòd omnis futura quantumcunque sint contingentia, Deus determinatè praenouit.

Et hoc demonstratiuè potest concludi; quia videtur esse communis animi conceptio, facere ad perfectionem diuinam; et uniuersaliter, quae supra inducta sunt ad probandum quòd Deus singularia cognoscit, pari ratione possunt induci quòd Deus futura contingentia nouit, et omne cognoscibile quodcunque sit illud.

Hoc ergo supposito, restat inquirere; quia difficultas est in modo, qualiter futurum, quod in se indeterminatum est et incertum, possit Deo certitudinaliter esse notum antequã fiat. Quid apertius? Si praestituta pro exordio quaesiti ab Aureolo in Deo determinata et infallibili futurorū praesciētia; pergit ad disquirēdū medium ex parte obiecti apprehensionis futurorum.

48 Sed praedictis obstare videtur aliud Aureoli testimonium ex praedicta dist. 38. artic. 3. §. Quòd notitia diuina. Vbi inquit. Secunda verò propositio est; quod notitia diuina, quam de actualitatibus futurorum contingentium habet, non dat ut propositio affirmatiua praecisè, vel negatiua praecisè formata de futuro sit vera, vel falsa; imo relinquit utramque nec veram, nec falsam.

Ex qua Aureoli doctrina produci videtur, esse impossibilem Dei praescientiam circa futura; si huiusmodi obiectis non suppetat veritas, aut scibilitas determinata. Igitur Aureolus, qui improbat determinatam veritatem futuri; etiam inficiatur infallibilem Dei praescientiam circa huiusmodi obiecta.

49 Respondetur, id tantùm agere obiectionem; Aureolum minus metaphysicè loquutum, in quo aliquos ex recentioribus nactus est asseclas; Ludouicum Molinam, et alios profitentes determinatam praescientiam futurorū in Deo, esto quòd illis determinata veritas non ineffet.

Quare sicut istis authoribus non adscribitur improbata doctrina denegatione infallibilis praescientiae futurorum in Deo, eò quòd determinatam veritatem futurorum exploderint; ita nec Aureolo contra expressam mentem, et tot perspicua illius asserta talis lapsus tribui debet.

Articulus V: An futura praesciantur in decreto?

ARTICVLVS V.

An decretum sit medium ex parte obiecti praescientiae futurorum?

SVMMARIVM.

Opinio Aureoli, et recentiorum; uniuersaliter improbans, decretum esse medium ex parte obiecti praescientiae infallibilis futurorum. Nu. 1. Aliae oppositiones contra decretum non inuoluẽs hypothesim à libero arbitrio purificandam. Num. 7. Placitum aliud Soarij agens, praedefinitionem esse medium praescientiae actuum supernaturalium; non tamen primum, sed aliud praemittens. Nu. 10. Textus Scoti, et fundamenta ad verã sententiam: Vbi ostenditur contra Soarium, euerti subordinationẽ causae secundae ad primam, si decretum Dei inuoluat conditionem cooperationis causae secundae à libero arbitrio purificandam. Num. 13. Excutiuntur placita Herice, Lesij, et Alarcon inficiantium prioritatẽ naturae, siue à quo, in cõcursu primae causae. Num. 21. Prima ratio pro nostra sententia ad hominem perstringens Soarium, et alios, qui praedeterminationem per extrinsecum diuinae voluntatis decretum respuunt, et praedefinitionem actuum supernaturalium recipiunt. Num. 23. Altera ratio physica pro sententia Scoti; quae petitur à potentialitate voluntatis creatae ad tale indiuiduũ actionis. Num. 27. Dilutio oppositarum rationum. Nume. 30. Satisfactio ad alia obiecta, ubi versatur ea hypothesis Scoti, de compositione potentiae diuinae cũ libero arbitrio creato, si Deus esset agens determinatum ad unum ad extrà. Nu. 34.

Confutatis hucusque alijs mediis ex parte obiecti praescientiae futurorum; nunc instat penitior exaratio illius, quod Scotus amplectitur, nimirum decreti absoluti et inimpedibilis, à quo determinata futuri cõtingentis scibilitas producitur.

1 Circa quod quaesitum; Aureolus, loco citato ex 1 sent. distin. 38. ar. 1. §. quid dicẽdum sit secundũ veritatẽ. Valide adoritur decretum, quod esse queat sufficiens mediũ ex parte obiecti praescientiae futurorum; cuius rationes ideò in praesenti non transcribimus, quia specialiter impetunt determinationẽ diuinae volũtatis, quae sit medium praescientiae actuum prauorum; de qua ob grauem authorum digladiationem, sequens specialis attexetur articulus.

Aureolum sequitur vniuersa Iesuitarum schola, vno excepto Vazquez, qui decretum opinatus est mediũ sufficiens, licet remotum, iudicij diuini infallibilis; in quo manifestè à doctrinę consequẽtia defecit, vt in praecedenti ar. ostendimus.

Decretum verò nõ esse mediũ sufficiẽs praesciẽtiae futurorũ; sustinet Bellarmin. lib. 2. de amissióne gratiae. cap. 2. 4. et 7. Molina in concordia. disp. 28. et 32. Leonar. Lessius lib. de efficacia gratiae. ca. 3. Franc. Albertinus to. 1. corollariorũ. q. 2. theologica in secundũ corollarium ex 4. principio philosophico. à n. 9. usque ad 11. Valen. de Herice, tract. 1. de scientia Dei. disp. 6. cap. 3. praecipuè n. marg. 37.

2 Quae opinio fulcitur primò; quia tale decretum, aut insufficiens mediũ pręscientiae futurorum esse debet; aut sortiri ferream vim praedeterminatiua creatae voluntatis, illatiuamque futuri consensus, quae proterat libertatis leges.

Eòquòd vel tale decretum, in quo apud Scotum futura infallibiliter praesciuntur, est voluntas applicans omni- nipotentiam Dei vt praesto sit creatae voluntati ad operandum; absque qua facultatis diuinae exequentis coniunctione, intelligi nequit causa creata in procinctu proximo ad influxum, ob essentialem, quam importat, dependentiam à primo principio.

Quae coniunctio siue applicatio potentiae Dei ad voluntatem creatam, vt ipsa constitui queat proximè valens ad influxum, posita non est in sola indistantia locali, seu entitatiuo contactu, qui congruit Deo vi suae immensitatis replentis omnia; cùm id genus coniunctionis etiam subsistere posset, esto quòd rebus creatis nulla vis operatiua suppeteret: exigitur ergo compositio in genere causae efficientis inter facultatem exequentem diuinam, et voluntatem creatam ad cõmunem influxum.

Aut igitur decretum istud applicans potentiam Dei, vt praestò sit voluntati creatae ad agendum, offert concursum causae secundae ad alteram tantùm partem contradictionis; et ita causa creata esset proximè valens ad illam partem, et non ad oppositam; ac proinde obiret antecedentem necessitatem, vt potequae attineret ad vim principij proximè expediti ad agendum.

Aut offert, apparatque concursum ad vtrumlibet; atque adeò in huiusmodi voluntate concurrendi cum causa creata ad vtrumlibet, nequiret determinatè apprehendi futurus consensus.

3 Vel decretum illud, in quo apud Scotum Deus futura contingentia inspicit, non spectat immediatè coniunctionem potentiae diuinae cum causa creata ad operandum; sed ipsummet creatae voluntatis consensum. De quo vrget disquisitio; an illa Dei voluntas absolutè decernat consensum creatae voluntatis non inuoluendo conditionem ex parte cooperationis causae creatae? Ita vt Deus inimpedibiliter constituat futuram Petri cõuersionem, non expectata cooperatione Petri;et tunc tale decretum libertatis iura euinceret.

Vel talis volitio Dei importat cõditionem cooperationis et concursus causae creatae; ita vt intẽdat Petri conuersionem ex hypothesi quòd Petrus assentiri velit; et non aliter. Et tunc sola diuini decreti intuitio suppeditare nequiret medium infallibilis praescientiae conuersionis Petri; sed exposceretur inspectio cooperationis causae creatae.

Quae cùm in se ipsa, apud Scotum, non referat determinatam veritatem, sed in decreto vtin causa eius; accedit, vt si in decreto non praesciatur, eò quòd inuoluat conditionem cooperationis causae creatae: quòd nec etiam talis conuersio in se ipsa apprehendi queat; cùm nullum futurum contingens liberum, apud Scotũ, in seipso determinatam veritatem fortiatur, sed in solo decreto.

4 Deinde ostenditur secundò; tale decretum omnino tollere libertatem efficacibus illis rationibus, quas contra propriam doctrinam format Scotus in 2. distinct. 37. q. 2. §. Iuxta secundam viam, sub numer. margin. a. Vbi subdit.

Secundò arguitur sic; quod ab alio determinatur ad aliquid, non habet perfeètè illud in sua potestate; voluntas creata determinatur ex hypothesi à volitate diuina ad hoc; ergo.

Minor probatur; quia aut vna voluntas determinat aliam, et non nostra diuinam; patet quia temporale non est causa aeterni; ergo è conuerso; et habetur propositum.

Aut neutra aliam;et tunc neutra erit mottens mota; nec erit inter istas ordo essentialis.

Imo si voluntas diuina non determinat nostram, sicut arguit secunda ratio; posset illa aliquid velle, quod non fieret, propter voluntatem nostram nõ cõcordantem.

5 Praeterea; ex secũda via arguitur sic. Illud nõ est contingẽter propter habitudinẽ sui ad aliquã causam; ad cuius euentum causa superior est determinata cuius causae determinationem necessariò sequitur determinatio omnium causarũ inferiorum.

Exemplum; si voluntas mea esset modo determinata ad vnam partem de scribendo cras; et non esset impedibilis nec mutabilis; non esset meũ scribere cras contingens ad vtrũlibet, ex habitudine sui ad manũ; quia sicut

voluntas est determinata modo ad alteram partem, ita in ipsa virtualiter sunt omnes causae inferiores ad idem.

Similiter; ex quo illud determinatum est, ad cuius determinationem, effectus determinatus erit; euentus istius effectus non est simpliciter indeterminatus ad vtrumque: saltem non est eius esse contingens propter potestatem causae inferioris.

Sed si voluntas diuina sit causa immediata meae volitionis, iam est aliqua causa determinata respectu eius; quia voluntas Dei aeternaliter est determinata ad alterum contradictoriorum.

Et determinationem huius causae necessario concomitatur determinatio voluntatis meae respectu eiusdem, alioquin simul starent Deum velle hoc, et hoc no fore: igitur illud velle non est contingens ad vtrumlibet propter potestatem voluntatis meae.

6 Ex qua Scoti doctrina, et praecipuè ex his, quae tradit inibi de ordine essentiali inter causam secundam motam, et primam mouentem, per immutabile, et inimpedibile decretum; sequens instruitur oppositio.

A conditione agentis participati essentialiter petitur, vt influere nequeat nisi inquantùm motum à primo agente; ea motione propositi efficacis, quae nullatenus praepediri queat à renuente appetitu creato; nec enim tale decretum inuoluere debet conditionem cooperationis causae creatae; vt sufficiens mediũ esse queat praescientiae liberi consensus. Atqui in potestate creatae voluntatis positum non est moueri, aut non moueri, ab efficaci volitione increata Dei; igitur nec voluntati creatae libera est ea causalitas influxus, quae ob essentialẽ subordinationem causae secũdae ad primã praemittit efficacem motionẽ per absolutum Dei decretum.

Quod illustratur exemplo Scoti de manu necessario scribente; ob antecedens, et inimpedibile imperantis voluntatis propositum. Ideo enim actio Scripturae, licet sit libera per habitudinem ad voluntatem, est tamen necessaria per ordinem ad manum exequentem huiusmodi actionẽ; quia manus praemittit decretum inimpedibile de tali actione exerenda, cuius decreti suppositio nullatenus est in potestate manus scribentis.

At voluntati creatae integrum non est, moueri, vel non moueri, à decreto absoluto; et creata voluntas, ex hypothesi diuinae determinationis, manet affixa ad vnã partem contradictionis; igitur patitur necessitatem antecedentem et simpliciter.

Aliae oppositiones contra decretum non inuoluens hypothesim à libero arbitrio purificandam.

7 Caeterùm; quòd nulla ratione subiaceat nutui appetitus creati compositio vel non compositio illius ad decretũ; vel ex eo liquet.

Quia si talis suppositio aliqua ratione afferi posset subdi creatae voluntati; maximè ratione alicuius actus nostrae voluntatis promerẽtis taliter praemoueri à Deo; sed de quolibet actu positiuae dispositionis, intuitu cuius Deus huiusmodi decretum absolutum adeat, instat eadem disquisitio; qua ratione sit in potestate creatae voluntatis?

Cùm ob essentialem subordinationem creatae voluntatis ad Deum, etiã necessario praeexigatur absolutũ Dei propositum inimpedibiliter decernẽs futuritionem actus, qui se gerat ad instar positiuae dispositionis, intuitu cuius Deus efficaciter destinet voluntatem creatam ad assensum; sistẽdum est igitur in absoluto statuto Dei, quod sub potestatem creatae voluntatis nullatenùs cadat, et quo praemisso, integrũ voluntati creatae non sit dissentiri huiusmodi motioni; ac proinde nullo effugio eludi poterit antecedens et absoluta necessitas.

Si occurras ex doctrina Cabrerae Hieronymiani ordinis apud Hispanos, 3. p. quaestion. 18. art. 4. disputat. 2. §. 11. numer. 137. aucumantis; efficaciam gratiae praeuenientis pendere à libertatis dispositione negatiua nostrae voluntatis, nimirum à negatione resistentiae. Apud istum enim authorem voluntas à se confert, vt non resistat efficaci Dei auxilio; ob quâ quasi negatiuam praeparationem à Deo praeuisam, donatur voluntas efficaci auxilio apud Cabreram, quo priuatur voluntas respuens; quae à Deo praescitur restituta efficaci motioni.

Ita in proposito; suppositio decreti, quod adit Deus circa consensum voluntatis, astrui posset libera creatae voluntati ob negationem resistentiae; propter quam Deus talem suppositionem decreti adiuit, vel constituit, id decretum non aditurus, si huiusmodi negationem resistentiae non praeuidisset.

Hunc modum dicendi latè refutat Aluarez in opuscul. de concordia liberi arbitrij, libr. 3. capit. 6. sed nos friuolam euasionem sic nullo negotio praecludimus.

Quia quaelibet dispositio siue positiua, siue negatiua, sub ea ratione, sub qua apparat substratum ad formam, cuius est dispositio, debet illam anteire; vt euidens est. Sed illa negatio resistentiae nulla ratione anteuertit decretum, quod assignatur sufficiens medium praescientiae futurorum; cùm id non inuoluat conditionem cooperationis causae creatae, ac proinde non expectet voluntatem consensura, aut non; sed vi energiae inimpedibilis inferat consensum.

Si enim inuolueret conditionem causae secundae cooperantis à libero arbitrio purificandam, nulla ratione esse posset medium sufficiens ad apprehensionem infallibilem futuri consensus, vt in superioribus liquidò patefacimus; ergo cópositio voluntatis creatae ad decretum Dei non est in potestate nostrae voluntatis ob negatiuam dispositionem non resistentiae, quâ commentus est Cabrera.

Deinde; quòd cùm negatio resistentiae, vel voluntatem non dissensuram decreto, sit futurum contingens; non sopitur difficultas, imo eadem vrget de huiusmodi futuro, qualiter praesciatur à Deo? An in veritate determinata talis futuri? quam semoto decreto inficiati sumus in praecedenti articulo. Vel in decreto anteuertente huiusmodi veritatem, vt potequod sit principium suae scibilitatis? Ac proinde nulla ratione vitari posset compositio decreti absoluti, quae omnimodo sit extra liberi arbitrij potestatem.

Si ergo futura negatio resistentiae non importat determinationem obiectiuam, quae possit esse ratio ex parte obiecti ad infallibilem praescientiam ante decretum; igitur nequit apprehendi à Deo ante decretum, ac proinde nec talis negatio resistentiae cognita à Deo valet esse ratio, ob quam Deus taliter praemoueat liberè nostrum arbitrium.

8 Arguitur tertiò ex doctrina Scoti in 1. distinct. 39. quaest. vnica, §. tertia positio dicit. num. margin. 12. cuius textum proposuimus supra art. 2. sub num. marg. 8. vbi constituit; quòd voluntas creata non influit nisi vt mota à Deo; ita vt si Deus esset agens necessarium, et non liberum, creata voluntas vi illius quidditatiuus subiectionis, quâ refert ad primam causam, non liberè, sed necessariò operaretur: ex quo talis depromitur oppositio.

Si Deus esset agens necessarium, et non liberum, ac proinde, et necessariò adigens voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis; non alia ratione se gereret respectu voluntatis quàm de facto, suppositis Scoti principijs, dum decernit futurum consensum creatae voluntatis, non expectata scientia suae cooperationis.

Id enim videtur indubitatum, ex parte consensus creatae voluntatis assignabilem non esse mutationem intrinsecam respondentem voluntaci necessariò operanti, in illa hypothesi; cùm eadem ratione comparetur consensus ad voluntatem de facto, (quãdo Scotus voluntatẽ creatam principiũ liberũ pronuntiat) sicut et in illa suppositione, quae praemittit Deum esse quoddã agẽs necessarium trahens vi inimpedibilis decreti voluntatem nostram ad alteram partem contradictionis.

Si respondeas ex praestitutis in praedicto art. 2. sub num. marg. 41. non exponi in impulsu voluntatis mutationem intrinsecã phyficã in ea hypothesi quòd necessariò efflucret à Deo, et voluntate creata; sed eadem ratione intrinseca ex parte actus se habiturū, siue necessariò, siue liberè, eliciatur; tantùmque assignari debere discrimen in ipsa voluntate seu facultate impulsina in actu primo spectata.

Quae disparitas posita est in hoc, quòd si Deus concurreret cum voluntate creata vt necessarium agens; tūc nō applicaret suam potentiam creatae voluntati cum indifferentia in actu primo ad contraria, et contradictoria, sed ad vnam tantùm partem in actu primo affigeret. Quod aliter fit supposita catholica veritate, quae profitetur Deum principium liberum ad extra; adaptat enim suam potētiam voluntati cū indifferentiā ad vtrumlibet, quod confert ad hoc, quòd voluntas in ratione actus primi aliter se haberet dum necessitaretur à Deo quàm de facto, quando liberè praemouetur à prima causa ad influxum.

Sed cōtra; quia supposito quòd Deus praedecernat absolutè, aut praestituat assensum creatae voluntatis absq́; praescientia cooperationis eiusdē voluntatis; videtur inanis et fictitia similis praeparatio diuini concursus ad vtrāque partem contradictionis.

Tunc enim vtiliter et scitè affereretur huiusmodi applicatio diuinae potentiae ad vtrumlibet, siue ad contraria, et contradictoria; quando Deus nō praemoueret creatām voluntatem per antecedentens decretū, sed illam relinqueret in manu consilij sui, vt pro arbitratu se contrahat ad alteram partē contradictionis pro nutuque vtatur appatato sibi auxilio; si enim Deus inimpedibiliter alterā contradictionis partem praedefiniturus erat, non expectata causae secundae cooperatione, ad quid ad vtrumlibet concursum creatae voluntati apparauit?

9 Arguitur quartò; ex praedicta Scoti doctrina tolli auxiliū sufficiēs. Quia illa virtus seu potestas agendi asseritur insufficiens ad actum, quae in tota suppositorum collectione, nullo dempto, non prorumpit in actum; vt certum est, et in omni philosophia constitutu. At sublato isto decreto absoluto, quod asseuerat Scotus; nullū assignabile est sufficiens auxilium, vi cuius peccator de facto conuertatur; igitur tota illa hominum collectio, cuius conuersio nem non intendit Deus per absolutum et praemouens propositum suae voluntaris, non recipit sufficiens auxilium ad salutem.

Quod stabilire molitur Herice, 1. p. tract. 2. disp. 19. cap. 2. n. 8. ex illo Isaia cap. 5. vbi introducitur Deus cū populo de legis praeuaricatione expostulās in haec verba: Nunc ergo habitatores Hierusalem, et viri Iuda iudicate inter me, et vineam meam; quid est, quod debui vltra facere vineae meae, et non feci ei? An quòd expectaui vt faceret vvas, et fecit labruscas.

Vbi supposito quòd per vineam, cū qua expostulat Dominus, intelligitur domus Iuda, et Benjamin, et sub his duabus tribubus vniuersa fidelium Sinagogae, et Ecclesiae collectio; sequens producitur argumentatio.

Vel Deus decretū istud praedefiniēs adiuit circa salutem et honestam operationem cūctorum fidelium; ac proinde nullus lethale peccatum perpetrauit, nec vlla huius vineae vitis labruscas protulit; cùm recta et pia operatio inimpedibiliter cōnexa astruatur cū decreto Dei huiusmodi piam operationē praestituente.

Vel Deus non decreuit per absolutū et inimpedibile suae voluntatis propositum, piam et rectam operationē in cūctis vitibus vineae huius; et ita nō esset verū, id quod ita seriò insinuat Dominus; nil vltra debuisse facere vineae suae, et non fecisse ei. Siquidē posset illa causari; quòd valuisset Deus cunctas vires vineae suae sic ad bonum praemouere per absolutum decretum, vt suaues bonorū operum vvas, non autem labruscas impietatum parturirent.

Vltimò, inpugnatur decretū istud anteuertēs voluntatis creatae consensū, ex Chrysost. Hom. 12. ad Hebraeos, vbi ait. Quòd non antecedit Deus sua voluntate nostras, ne nostrum laedatur arbitrium.

Et ex Damasceno lib. 2. de fide, c. 30. vbi docet. Deum praescire omnia, non praedefinire; ea enim, quae in nostra potestate et arbitrio sita sunt, praescit, non praefinit; quia virtuti vim non affert. Soarij placitum agentis, praedefinitionem esse medium ex parte obiecti praescientiae actuum supernaturalium; non tamen primum sed supponens aliud.

2. opinio Soarij admittit praedefinitiones actuum supernaturalium. 10 ALtera in hac re sententia autumat; futura contingentia actuum supernaturalium praesciri à Deo in praedefinitione, et absoluto decreto suae voluntatis; non tamen ita, vt tale absolutum diuinae voluntatis propositum destinans efficaciter actus supernaturales ad futuritionem esse queat primum medium ex parte obiecti apprehensionis huiusmodi futurorum; sed quòd necessario praeexigat aliud medium, nimirum conditionatam veritatem talium futurorum, quae attingitur à Deo ante definitionem absolutam actuum supernaturalium.

Sed praedefinitio non est primum mediu praesciendi apud Soariu, sed praemittitur recta scientia conditio nata Soarius. Antequam enim Deus praestipuat infallibiliter conuersionem Petri, apprehendit per scientiam conditionatam; quod si tali congrua vocatione excitetur, infallibiliter conuertetur. Ita Franciscus Soarius opuscul. 2. de praescientia futurorum contingentium, libr. 1. cap. 6. num. marg. 4. cui plures ex recentioribus Iesuitis cohaerent, qui omnes constanter docent, quòd seclusa tali conditionalium praescientia, praedefinitio actuum supernaturalium laederet libertatem.

Quod discrimē interplacetu Soarii, et sententia Scoti Quod placitum suadetur ex discrimine, quod inter illud intercedit, et sententiam Scoti autumantis; Deum per efficax suae voluntatis decretum praemouere creatam voluntatem ad agendum.

Praemotio apud Scotum est causalitas Dei ad extra immutans obiectum. Talis enim praemotio, quae media increata Dei volitione praestatur, tanquam causalitate, et vsu facultatis diuinae exequentis, adigit physicè voluntatem ad alteram partem contradictionis; ita vt integrum illi non sit in oppositam partem conari, ob carentiam illius physicae praemotionis, quae exposcitur ad influxum causae secundae ob essentialem illius subordinationem, et dependentiam à prima causa mouente.

Apud Soariu solū admittitur interna praedefinitio Apud Soarium verò, et asseclas, praedefinitio actuum supernaturalium non se gerit ad instar vsus seu causalitatis potentiae diuinae, aut facultatis exequentis, quae ad extra immediatè affigat physicè, vel per physicum influxum voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis adigat; cùm solùm decernat actum supernaturalem, per modum interni, et immanentis propositi, seu merae intentionis, non transeundo vi suae causalitatis ad exequutionem externam immutantem conditionem agendi appetitus creati; igitur non intercipitur illis tricis praedictus modus dicendi Soarij, à quibus se aegrè extricant Scotus et sui.

Fund. Soarii, quòd praedefinitio nō sit primum medium praescientiae. 11 Quòd autem talis praedefinitio nequeat esse primum medium ex parte obiecti praescientiae futurorum, sed quòd necessario praemittat veritatem illorum, vt attingitur per scientiam conditionatam, sic ostenditur.

Praemittitur apud Soariū obiecta scientia conditionata. Quia operans per intellectum, et voluntatem, nisi imprudenter se gerat, nequit efficaciter finem aliquem praestituere, quin praesciat media, quibus finis infallibiliter exequutioni mandari debeat; igitur, si illud Dei statutum, quo praedefinit motum supernaturalem creatae voluntatis, talis energiae astruitur, vt implicatorium sit ex hypothesi, non poni huiusmodi actum creatae voluntatis; necessariò praeexigitur in Deo infallibilis scientia, per quam calleat eam vocationum congruitaitem, quam nullatenus explosura sit voluntas creata; aliàs Deus imprudens, et temerarium statutum adiret de conuersione Petri, si non praesciret; si Petrum taliter, vel taliter excitauero, infallibiliter conuertetur.

Asseritur praedefinitio. Soarius. 12 Caeterùm, actuum supernaturaliū praedefinitioné eruditè defendit Soarius Opuscul. 1. de auxilijs diuinae gratiae, libr. 1. capit. 16. numer. 5. vbi ostendit, ad efficaciam potentiae, et praeordinationis Dei attinere; quod actus creatae voluntatis praestituere absolutè queat; ita vt oppositum sit potentissimas arcanasque sapientiae

et prouidentiae Dei vires eneruare, vel eleuare; et Dei potentiam sic appetitui creato subijcere, vt salua libertatis creatae conditione, Deo integrum non sit, actum illius absolutè decernere.

Contra mentem Augustini saepissimè inculcantem, ad omnipotentiam Dei conducere vt rebelles hominis conatus ad poenitendinom emollire queat vi inimpedibili; praecipuè, lib. 1. ad Simplicianum, quaest. 2. vbi docet; potuisse Deum, Pharaonis animum ad bonam frugem flectere, si voluisset. Quod et luculenter persequitur in libris, de gratia et libero arbitrio; de praedestinatione sanctorum; et de bono perseuerantiae; ita vt Augustino nil magis familiare sit.

Accedit elegans vrgensque Augustini testimonium, ex tomo 7. libr. de Corrept. et gratia, c. 14. vbi loquens de electione Saulis in Regem subijcit. Quando Deus voluit Sauli regnum dare, sic erat in potestate Israëlitarũ subdere se memorato viro, siue non subdere, Quòd vtique in eorum erat positum voluntate, vt etiam Deo valerent resistere; qui tamen hoc non facit nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium, quò placeret inclinandorum, omnipotentissimam voluntatem. Haec Augustinus.

Quorsum autem haec tenderet omnipotentissima diuinae voluntatis circa liberum arbitrium creatum energia, si liberi arbitrij, aut humani cordis proposita, solùm velleitate conditionata, non autem absoluto decreto, praedecernere aut praestituere valeret?

Quod et magis premunt sequentia Augustini verba. Si ergo, cùm voluerit Reges in terris Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum, quã ipsi suas. Quid vrgentius?

Et paulo ante in eodem cap. 14. loquens Sanctus Doctor de assumptione Dauidis in Regem Israëlitarum, et expendens illa verba Abisai ad Dauid ex 1. Paralipom. 12. Tui sumus Dauid, et tecum futuri fili Iesse. Subiungit Augustinus. Nunquid ille posset aduersari voluntati Dei, et non potiùs eius facere voluntatem, qui in eius corde operatus est per spiritum suum, quo indutus est, vt hoc vellet, diceret et faceret. Et subdit. Ac per hoc Dominus omnipotens, qui erat cum illo adduxit istos vt eum Regem constituerent. Et quomodo adduxit, nunquid corporalibus vllis vinculis alligauit? Intus egit, corda tenuit, corda mouit, eosque voluntatibus eorũ, quas ipse in illis operatus est, traxit.

Eò etiã eunt verba Augustini in initio eiusdẽ ca. 14. Deus, cui volenti saluũ facere nullum hominum resistit arbitrium. Et in cap. 12. in fine. Fortissimo quippe dimisit, ac permisit facere, quod vellet; infirmis seruauit ipso donante, inuictissimè quod bonum est vellent, nec hoc deserere inuictissimè nollent. Pendat cordatus quisque, an hae Augustini voces circa proposita Dei de salute hominum, volitionem imbibant conditionatam pro nutu creati arbitrij purificandam pro fore, aut non fore?

Quod assertum firmant innùmera sacri eloquij testimonia; Iob enim 12. dicitur. Qui immutat cor principum. Et Prouer. 21. Cor Regis in manu Dei est, et quaecunque voluerit inclinabit illud.

Accedit et illa celebris Ecclesiae oratio ex Dominica, 4. post Pentecoste. Ad te nostras, etiam rebelles, compelle propitius voluntates.

Videatur Soatius eodem opusc. 1. lib. 3. à n. marg. 8. vbi ostendit, videri incredibile quòd consensus illibatae Virginis ad Redẽptoris conceptionem non fuerit à Deo absolutè praedefinitus; sed velleitate cõditionata expectãte Virginis cõsensum decretus. Cú ea verbo tum emphasi intonet Paulus ad Galat. 4. Deum, pũctũ illud plenitudinis destinati tẽporis expectasse, vt filiũ ad mũdi redemptionem destinaret; illis verbis. Postquam venit plenitudo temporis misit Deus Filium suum.

Adde; quòd ea argum. quae improbat praedefinitionẽ actuũ supernaturalium, etiã taxãt absolutam volũtatem dandi gloriã ante meritorum praescientiã; id enim absolutũ decretum iura libertatis infringere, intendũt. Quo praemisso, etiam consequẽter assenerandũ esset, ferè immensum illum gratiarum et meritorum cumulum, quem Beatae Virgini diuina praeordinatio destinauit; ab inefficaci volitione maternitatis Dei, et non ex absoluto proposito electionis eius ad inaccessibile glorię gradũ, ob dignitatem matris Verbi, effluxisse. Quidquid obganniat Vazquez 3. p. to. 1. disp. 74. cap. 6. n. 39. nec enim his immorari licet.

Textus Scoti, et fundamenta ad veram sententiam, Vbi ostenditur, euerti subordinationem causae secundae ad primam, si decretum Dei de actuali concursu inuoluat conditionem cooperationis causae secundae à libero arbitrio purificandam.

IN Praecedenti articulo proposuimus, quid Scotus in Oxoniensi scripto in libros sententiarum asseuerauerit de medio ex parte obiecti praescientiae futurorum; modo textus ille transcribendus est, quem nobis subpeditat in libris Reportationum Parisiensium, quos postea edidit; vt vel apertè liqueat, quàm consona fuerit mens Scoti de decreto absoluto non inuoluente conditionem cooperationis causae creatae, quod assignat medium praescientiae futurorum. Sic igitur habet in dicto opere Reportationum, vel Repetitarum quaestionum in quatuor libros sententiarum, lib. 1. dist. 38. q. 2. §. dico igitur ad quaestione. n. mar. 7. editionis Hugonis Cauelli.

13 Dico; quòd quidquid praecedit actum voluntatis in Deo, merè est naturale; cùm igitur essentia Dei offert omnes quidditates: igitur necessitate naturali nouit Deus omnia simplici intelligentiae.

Ista simplex intelligentia non determinat intellectum ad notitiam veritatis complexae, nisi ipsa includatur in ratione terminorum, vel sequatur necessariò ex veritate inclusa in terminorum ratione; sed veritates contingentes neutro modo se habent ad notitiam simplicẽ, quia nihil est notum ex ratione termi- norum, nec sequitur necessariò ex virtute inclusa in ratione terminorũ, nisi necessariùm: igitur ante actum voluntatis est Deus neuter respectu contingentium futurorum, sicut ego respectu huius, quod est astra esse paria.

14 Igitur naturalem apprehensio nem simplicium sequitur vel velle, vel nolle, et sic potest eligere vnionem extremorum, vel diuisionem; et sic vult Sortem esse beatum, vniendo Sortem, et beatitudinem; et diuidit beatitudinem à Iuda, et tunc nouit veritatem complexam.

Sed hoc potest intelligi dupliciter: vel quòd intellectus Dei videt quam partẽ voluntas sua eliget, et sic videt determinationem voluntatis, et omnipotentiam eius; sicut si ego scirem, te cras velle currere, et tua voluntas est immutabilis, et quòd à nullo possit impediri; ego scirem tunc, te esse cursurum cras.

15 Sed quia hoc videtur ponere discursum, potest dici secundò; quòd ista (Sortes est beatus) oblata voluntati diuinae est neutra ante acceptationem voluntatis; cùm acceptat, tunc est quoddam factum verum; et quocunque hoc est verum, essentia Dei est ratio cognoscendi ipsum verum.

Et sic nouit Deus istã veritatẽ, vel primo modo; quia hoc est factũ verũ per voluntatem coniungentem beatitudinẽ cũ Sorte: vel secundo modo, quòd per actum intellectus coniungantur extrema, et adhuc maneat propositio neutra, et per acceptationem voluntatis est facta vera et tunc essentia est ratio cognoscendi ipsum factum verum.

Sed quaere nouit Deus infallibiliter? Dico; quòd quia voluntas eius est immutabilis, et omnipotens: ideo quidquid nouit infallibile est. Vel si ponitur quòd essentia est ratio necessariò cognoscendi istud contingens; eadem est ratio determinandi voluntatem.

16 In quem textum ex Reportatis, vel Repetitis Parisiensibus, praeter illa, quae adnotauimus in arti. praecedenti exarantes literam, 1. sentent. Oxoniensis scripti, quae in omnibus praesenti textui cohaeret et respondet; obseruanda sunt sequentia.

Primum; in illa verba, ex num. 14. Sed hoc potest intelligi dupliciter; vel quòd intellectus Dei videt quam partẽ

"voluntas sua eliget, et sic videt determinationem voluntatis, et omnipotentiam eius. Vbi videtur annuere Scotus quòd intellectus diuinus videt determinationem suae voluntatis pro aliquo signo rationis antequam talis volitio sit exercita; id enim significare videntur illa verba. Intellectus Dei videt quam partem voluntas sua eliget. Quia verbum (eliget) cùm sit de futuro insinuare apparet, quòd Scotus sentiat, decretum diuinum cognosci quasi in statu futuritionis antequàm existat in re.

Sed dicendum est, quòd illa futuritio non cadit supra actum, sed supra obiectum; ita vt sit actualis, et exercita terminatio ad obiectum futurum pro aliqua differentia temporis. Nec enim decretum Dei cognoscibile est secundùm determinatam contractionem eius ad alteram partem contradictionis, ante exercitam existentiam, et actualem terminationem eius ad tale obiectum; eò quòd proposita libera diuinae voluntatis ante actualem quasi pullulationem rationis, vel logicam, â facultate impulsina, vel appetitiua, non habeant veritatem determinatam, quae possit esse medium infallibilis praescientiae; vt ostendimus seriò infra in distinction. sequenti de praescientia futurorum conditionatorum, artic. 5. praecipuè à numer. margin. 17. vsque ad 20.

Quòd autem haec sit germana praedictae literae interpretatio, patet ex ipso contextu sub eodem numer. 14. Sicut si ego scirem, te cras velle currere; et tua voluntas est immutabilis, et quòd à nullo posset impediri: ego scirem tunc, te esse cursurum cras. Vbi euidenter apparet, loqui Scotum de actuali, et exercita volitione, et proposito absoluto currendi cras; si enim non solùm cursus, sed etiam propositum currendi esset de futuro in Petro, non posset haberi infallibilis scientia cursus futuri, quamuis praesciretur quòd voluntas esset immutabilis, et inimpedibilis circa exequutionem eorum, quae Petrus absolutè decreuerit: siquidem de praesenti nil constituerat de habendo futuro cursu, sed erat potentialis ad vtrumlibet.

Firmatur etiam praedicti textus concinna interpretatio ex art. praecedenti sub num. marg. 11. vbi literam ex Oxoniensi scripto transcripsimus expressè procedentem de scientia decreti praesentis, et non futuri; ita enim habet. Intellectus diuinus videt determinationem voluntatis diuinae; videlicet illud fore pro (A.) quia voluntas illa illud determinat fore pro eo; scit enim, illam voluntatem esse immutabilem, et non impedibilem. Vbi pendè illud verbum (determinat) quod est de praesenti; non enim dicit, determinabit de futuro.

Obseruandum secundò in illa verba literae praesentis artic. transcriptae, sub num. 15. Sed quia haec videtur ponere discursum, potest dici secundò. Quòd hic textus, qui aliquantulum subobscurus est, excipit elucidationem ex textu articuli praecedentis transcripto sub numer. marg. n. 12. Vbi ita habet Scotus. Vel aliter, quia ista via videtur ponere quemdam discursum in intellectu diuino quisit ex intuitione determinationis voluntatis, et immutabilitatis eius, concludat hoc fore.

Vbi reijcit Scotus eam futurorum praescientiam, quae aliquid sapiat discursus; quatenus ex duobus actibus per rationem discretis, quorum vnus comprehendat decretum voluntatis diuinae, et alter inspiciat attributum immutabilitatis, ratione cuius obstat Deo quaelibet obumbratio vicissitudinis, vt deficiat à proposito absoluto: ex his duobus scientiae actibus quasi ex praemissis inferat obiecti futuri infallibilitatem.

Hanc igitur viam sustinendi praescientiam futurorum abigit Scotus, et recipit alias duas; vel quòd intellectus diuinus proponat voluntati suae complexa contingentia, vt neutra ad veritatem, vel falsitatem, et quòd voluntas diuina immutans obiectiuè ad fore, vel non fore, complexum ab intellectu propositum, reddat illud determinatè verum, et intelligibile. Aut quòd intellectus diuinus offerat voluntari suae terminos contingenter, et ad vtrumlibet componibiles absque actuali nexu, et compositione terminorum; et quòd voluntas Dei hanc efficiat complexionem, quia voluntas est potentia collatiua, vel comparatiua, quae vnione terminorum producere queat in esse obiectiuo, et volito.

Id enim referant illa verba Scoti, transcripta in hoc textu, sub n. 14.

Igitur naturalem apprehensionem simplicium sequitur vel velle, vel nolle; et sic potest eligere unionem extremorum vel diuisionem, et diuidit beatitudinem à Iuda, et tunc nouit veritatem complexam. Et illa etiam verba ex numer. 15. Et sic nouit Deus istam veritatem; quia hoc est factum verum per voluntatem coniungentem beatitudinem cum Sorte. Vbi Scotus actum prosequutionis vocat coniunctionem, eò quòd faciat coniunctionem Sortis, et beatitudinis; et actum fugae nominat diuisionem, quia diuidit beatitudinem à Iuda damnato.

17 Obseruandum tertiò; in illa verba ex num. 15. Et tunc essentia est ratio cognoscendi ipsum factum verum. Quae litera etiam explanatur ex pronuntiatis Scoti à nobis transcriptis in artic. praecedenti sub numer. marg. 12. Vbi ita habet Scotus.

Non quòd illa vera moueant intellectum diuinum, nec etiam termini eorum ad apprehendendum talem veritatem; quia tunc intellectus diuinus vilesceret, quia pateretur ab alio ab essentia sua: sed sicut essentia diuina est ratio cognoscendi simplicia, ita et complexa talia. Vbi vult Doctor, quòd Deus non apprehendit aliquid creatum in se ipso, seu ex vi motiua intentionali eius, sed ex motione Deitatis; simili ratione, qua in controuersia nona de Visione Dei, distinct. 3. de Actu visionis, subdistinct. 2. ar. 4. et 5. ostendimus, creaturas possibiles, et futuras per actum beatificum inspici à beato non in se ipsis, sed in Deo; eò quòd creaturae nõ terminent obtutum beatificum ex vi motiua suae intelligibilitatis, (quod est videri in se ipsis,) sed ex motione Deitatis vt clarè, et quidditatiuè visibilis.

Quo supposito dicimus; quòd futura contingentia, (etiam praemillo decreto contrahente complexum contingens, et illud determinante ad alteram partem contradictionis,) non praesciuntur in se ipsis, seu ex vi motiua illorum; taliter quòd veritas huiusmodi futurorum moueat intellectum diuinum, vt terminetur ad tale obiectum: sed praesciuntur ex motione Deitatis, quae vt coniuncta decreto absoluto praestituenti futuritionem rei, gerit munus quasi speciei impressae ad scientiam, et expressio nem creaturarum futurarum in Deo.

Quare ille textus Scoti de vilitate intellectus diuini, si spectaret aliquod ens creatum in se ipso, seu ex intentionali motione eius, et non ex motione Deitatis gerentis munia speciei; intelligendus est iuxta ea, quae à nobis elucidatasunt in hac controuersia de Scientia Dei, distinct. 1. ar. 2. de scientia creaturarum possibilium in Deo, praecipuè sub num. marg. 12. vbi de mente Scoti ostensum est, quòd implicat in Deo aliqua scientia, quae non sit Theologica, siue quae non inspiciat creaturas in Deo, et ex intentionali motione Deitatis, sed ex motione veritatis participatae creaturarum, quod est videri creaturas in se ipsis. Aliàs enim scientia Dei penderet à creaturis tanquam ab obiecto motiuo specificante; de quo vide citatum, artic. de scientia possibilium in Deo, sub num. 13. et 14. Quam dependentiam scientiae Dei ab obiecto creato tanquam ab obiecto motiuo, et specificante, ita vt ablato obiecto, tolli posset aliquod praedicatum intrinsecum Dei; rectè vocauit Scotus vilitatem intellectus Dei, et quòd pateretur ab obiecto creato, talem enim dependẽtiam censuit Scotus, esse indignum quid, quod patiatur intellectus diuinus ab obiecto mouẽte et specificante.

Ex dictis de scientia futurorum in Deo, et non in se ipsis; sequitur, non constare in consequentia doctrinae eos, qui admittentes visionem beatificam futurorum contingentium in verbo, inficiantur in Deo scientiam futurorum in verbo essentialiter sumpto, seu in essentia Dei, vt coniuncta proposito libero immutanti creaturas ad futuritionem. Cùm illa determinatio ex parte obiecti, vel infallibilitas obiectiua, quae sufficiat ad terminationem actus beatifici, qui imbibit iudicium infallibile; etiam sufficiat, vt terminet scientiam diuinam spectantem creaturas futuras in verbo, seu in essentia Dei. De quo vide ea, quae agimus infra in hoc ar. sub n. 26. oppugnãtes Molinam, et Soariũ deficientes à consequentia doctrinae. 18 Obseruandum quarto in illa verbi ex n. 15.

Per actum intellectus coniunguntur extrema, et adhuc manet propositio neutra; per acceptationem voluntatis est facta vera, et tunc essentia est ratio cognoscendi ipsum factum verũ. Sed quare voluit Deus infallibiliter? Dico, quòd quia voluntas eius est immutabilis et omnipotens.

Vbi palàm constituit Scotus, omnem rationem scibilis, et veri in futuro contingenti à beneplacito diuinae voluntatis produci; infallibilitatem vero iudicij diuini circa huiusmodi obiecta peti à voluntate immutabili, seu inimpedibili, qualis nõ esset, si inuolueret conditionem cooperationis causae creatae.

Quia tamen asseuerat Scotus, à Dei praedefinitione tanquam à principio inimpedibili hauriri determinatã scibilitatem futuri contingentis; et voluntas absoluta Dei subducĩgui potest, in propositum efficax per modũ intentionis, et per modum exequationis; restat disquirere, de quo decreto procedat Scoti pronuntiatum?

Pro quo praemieto; omne id diuinae voluntatis statutum, à quo tanquam à principio effluat veritas futuri, asserendum esse praeueniens, et antecedens illam obiecti veritatẽ, vel scibilitaté, quam producit; cũm omne principium sub ea causalitatis habitudine, sub qua influit in principiatã, siue sit secundùm mutationem et existentiam realẽ, siue secundùm existentiam et mutationem obiectiuam, debeat suum effectum anteire; vt euidentius est quàm probatione indigeat.

Igitur, si apud Scotum, voluntas Dei absoluta attinens ad ordinem intentionis producit in esse obiectiuo futurum; seu illud acceptat pro determinato fore, pro aliqua differentia temporis; (in qua sola ratione futuritionis inimpedibiliter à decreto petita, posita est apud Scotum tota veritas talis obiecti, ) quamuis illa voluntas attineret ad ordinem solius intentionis, et interim propositi, nec vi causalitatis extraheretur immediatè res ab eminentia causae ad statum realis, et positiuae actualitatis; adhuc talis voluntas debet anteuertere secundùm ordinem intentionis illud obiectum, quod constituit in esse determinati veri et intelligibilis.

Quod igitur de voluntate Dei secundùm ordinem intencionis asserimus; id etiam de eadem voluntate secundùm exequutionis ordinem consequenter pronuntiamus. Nimirum decretum Dei, quatenus obit functionem causalitatis facultatis diuinae exequentis ad extra, anteire prioritate naturae influxum causae secundae, qui à decreto Dei tanquam ab actione eiusdem causae primae producitur. Actionem enim Dei ad extra, non in influxu causae secundae, vt pendenti à Deo, constituit schola Scoti, sed in ipsa increata Dei volitione; consequenter ad ea, quae asseruerat de actione vt sic in totã suã cõmunitate, et abstractione, quàm nõ passo inexistere, sed agenti inesse, constanter tutatur.

Quare sicut, apud Scotam, facultas exequens Dei, seu potentia operatiua eius, nullatenus dissidet ab attributo voluntatis; vt in controuersia de Omnipotentia Dei lariùs enodabimus; ita nec vsus, actio, seu causalitas talis facultatis, aliud esse potest (si Deo cohaeret intrinsecè) nisi ipsamet increata et inelicita volitio, Deo ab aeterno per identitatem inexistens, et obiectum pro temporis decursu à nihilo extrahens.

19 Caeterùm; sicut volitio, quae per modum intentionis asseritur principium determinatae veritatis futurorũ, absoluta esse debet, nec importans conditionẽ cooperationis causae creatae; aliàs principium infallibilis futuritionis esse nequiret, vt saepe oftenlimus; ita suppari ratione, volitio illa, quae per modum vsus, vel causalitatis potentiae exequutiuae Dei, attingit obiectum, illud etiam elicere debet vt inimpedibiliter inesse, et in sensu compositionis, nec inuoluente conditionẽ cooperationis causae creatae; ni velimus essentialem subordinationem causae secundae ad primam inuertere, itavt secundam causam priùs ordine naturae se determinantem, primam vero quasi pedissequam, ac solo nomine primam, re autem secundam astruamus.

Vt autem Scoti sententia firmiùs stabiliatur; praemittenda est ex Soario oppositae opinionis enodatio, quam tradit Opuscul. 1. de Auxilijs, lib. 1. cap. 15. 15.numer.margin.3.autumans; Deum ideô confusa, et potentiali ratione nô offerre concursum creatae voluntati ad agendum; eò quòd licet decretum Dei non praedeterminet voluntatem creatam ad talem speciem actus, nec illam speciem impulsus, verbi gratia, assensum, absolutè decernat; sed inuoluendo conditionem, si voluntas creata cooperari velit. Attamen, quia Deus limpidissimè praeuidens cunctos actus indiuiduos, quos elicere valet voluntas creata hic et nunc, et sub eo circunstantjarum conuentu, vel compositione; applicat suam potentiam ad concurrendum cum voluntate creata ad hanc numero actionem, et non aliam eiusdem speciei; ideò talis applicatio diuinae potentiae ad concursum censenda non est potentialis, et confusa, sed contracta, et specialissima, vt pote quae spectet, intendat ve, tale indiuiduum actionis, et non aliud intra eamdem speciem.

20 Verùm; praedictus sentiendi modus, quantùm ad id quod constituit de contrahenda voluntate creata ad hanc actionem in indiuiduo, et non ad aliam intra eamdem speciem impulsus, infra discutiendus est in art. praesenti; agendumque nobis, non cohaerere cum doctrina eiusdem Soarij de volitione Dei inuoluente conditionem cooperationis causae creatae.

Quoad id verò, quod adstruit de decreto offerente concursû sub illa conditione, si creata voluntas consentiat; modo ostendendum est, cùm praedicto pronuntiato stare non posse subordinationem causae secundae ad primam; sed quòd necessariò prioritate à quo et naturae antecedat actio creaturae Dei concursum.

Quia quando duae concausae ad concursum sub conditione componuntur; illa agit prioritate naturae, quae apponit conditionem ex conuentione requisitam. Exempli gratia; propositum Petri deambulandi cum Paulo, si Paulus consentiat, sicut applicat potentiam locomotiuam Petri, non absolutè, sed ex hypotheseos quòd Paulus velit, ita voluntas absoluta Pauli ordine et anterioritate naturae antecedit decretum absolutum Petri vt localem motum adeat. Quod eô fit, quòd Petrus se se nutui Pauli ita adaptet, vt deambulationem non decernat, nisi ex hypothesi voluntatis Pauli praestituentis talem deambulandi concursum: quare sicut Paulus purificat illam conuentionem de deambulando, illamque absolutam reddit, dum Petrus efficaciter ad deambulationem contrahit; ita deambulatio Pauli antenertit prioritate naturae Petri deambulationem.

Atqui, voluntas Dei applicat concursum creatae voluntati cum explicita, vel implicita hypotesi, de cooperatione creaturae; ergò dum voluntas creata purificat quasi conuentionalem illam applicationem potentiae diuinae, et illam contrahit ad assensum, quae ex se indifferenter praestabat ad dissensum, antecedit prioritate naturae absolutam, et efficacem Dei volitionem; ac proinde et influxum, qui per modum vsus facultatis diuinae exequentis a Deo procedit.

Et ita assignabile esset aliquod naturae instans, in quo assensus creatae voluntatis concipi posset vt pendens à causa creata, et non à Deo; quod licet in omni ente participato referat absurditatem, in motibus tamen supernaturalibus magis dissonat; vt perspicuum est.

Excutiuntur placita Herice, Lessij, et Alarcon inficiantium prioritatem naturae in concursu primae causae.

21 Quare Valentinus de Herice, 1. part. tractat. 1. de Scientia Dei, disput. 6. cap. 3. num. 47. Soarij doctrinam non probat, quam et insufficientem aestimat ad nodum dirimendum; imò et ansam offensionis aduersarijs praebuisse.

Vnde aliam exhibens praedicti placiti enodationem astruit, sub n. 48. illam hypothesim de cooperatione causae secundae, quam importat Dei voluntas, nô praeseferre conditionê antecedêtê, aut praedeterminâtê, sed côcomitâtê Quod illustrat exemplo habituum supernaturalium, in ea hypothesi quòd essent praediti ratione, et voluntate; tunc enim tales habitus sic voluntati suam vim operatiuam ad concursum adaptarent, vt nostram voluntatem praedeterminarent, nec vellent, nec possent, cùm illis non suppetat talis vis praedeterminandi; ac proinde simultaneum concursum cum voluntate exhiberent.

At Herice exiles suppetias ministrat Soario; nec enim exemplum vim oppositionis elidit. Si enim habitus supernaturalis ratione, et libertate vigeret, offerretque voluntati tanquam concause concursum ad contraria, et contradictoria indeterminatum, importátemque conditionem de cooperatione voluntatis; qua ratione fieri posset, vt impulsus voluntatis purificantis conditionem, non contraheret prioritate naturae habitum ad talem speciem influxus, quam habitus ante praescientiam cooperationis volutatis non absolutè, sed conditionatè, intendisset? Quare Herice ignotum per ignotius inutiliter aperire satagit.

Si autem pro Soario respondeas; intelligi posse contractionem concause efficientis absque prioritate naturae in concursu alterius comprincipij determinantis ad talem speciem causalitatis.

Sicut intellectus, qui est pura potentia in genere intelligibilium, et omnino indeterminata ad talis notitiae partum, contrahitur ab altera concausa, nimirum specie intelligibili, absque praedeterminatione, siue praesuppositione influxus talis speciei: alias enim actus vitalis, scilicet intellectio, praeconciperetur pendens ab specie, antequam ab intellectu, qui est vitalis facultas.

Deinde; intellectus agens est potentiale principium ad effectionem huius potiùs speciei impressae quàm alterius; determinatur autem à phantasinate materiali, quod ab intellectu agente allumitur, et euehitur vt instrumentarium comprincipium speciei impressae; cùm tamen talis contractio intellectus agentis subsistat absque prioritate causalitatis ipsius phantasmatis contrahentis vniuersalitatem, seu potentialitatem intellectus agentis; aliàs enim causalitas principij instrumentalis anteiret prioritate naturę influxum causae principalis.

Sed praedictae instantię Soarium non iuuant; ideò enim causalitas phantasmatis contrahentis intellectum agentem ad talem speciem intentionalis influxus non est posterior naturae causalitate intellectus agentis; quia phantasma non applicat intellectui agenti, nec illi offert concursum indeterminatum ad contraria, et contradictoria, sed omnino contractum ad talem speciem causalitatis intentionalis; quod idem astruimus de intellectu possibili comparato ad speciem intelligibilem respecto generationis verbi mentalis.

Si enim concausae istae, quae se tenent ex parte obiecti, et contrahunt indifferentiam intellectus ad productionem imaginis, huius potiùs obiecti quàm alterius, componeretur intellectui agenti, et possibili, ad operandum conditionatè tantùm, et ex hypothesi cooperationis potentiae; praemissa applicatione huiusmodi comprincipiorum tenentium se ex parte obiecti cum indifferentia ad contraria et contradictoria, vitari non posset prioritas naturae in influxu intellectus: si facultas intellectiua purificaret conditionatam applicationem concause tenentis se ex parte obiecti, et contraheret illam ad talem speciem influxus et non aliam.

Simili ratione, quà voluntas creata purificat conditionem, quam inuoluit decretum Dei definiens assensum Petri, si Petrus velit; donatus ea applicatione diuini concursus ad dissensum, vt superstite substantia eiusdem decreti diuini, Petrus dissentiri queat de facto, et in sensu compositionis cû decreto.

22 Quòd autem nec assertum decreti inuoluentis conditionem à libero arbitrio purificandam vitetur dato Deum et creaturam aequè simul ad operandum conuenire, ita vt nec Deus moueatur á creatura ad talem speciem influxus, neque è contra creatura à Deo; patet ex his, quae supra egimus in arti. 2. huius distin. sub numero marg. 63.

Vbi contra pronuntiata Lessij, et Alar Alarcon ostendimus, praedictos authores, aut praecisè tueri; quòd statutum aeternum immutans obiectiuè affensû liberi arbitrij importet hypothesim à voluntate creata purificandam; aut quòd tale statutum liberum fit praedefinitiuum, et praedeterminatiuum.

Vnde assertum illud de fimultanea cooperatione causae primae, et secundae, ad agendum conuellitur, si reuocetur, aut retrotrahatur differtatio ad propositum ab aeterno immutans obiectiuè actus nostrae voluntatis ad fore vel non fore; quatenus si tale decretum inuoluat in illo signo aeternitatis hypothesim à libero arbitrio purificandam; neceffum fit quòd etiam in têpore actio exequutiua Dei ab actione liberi arbitrij contrahatur. Aut si decretum diuinum immutet obiectiuè actus noftros ad absolutam futuritionem, non inuoluendo conditionem cooperationis liberi arbitrij; id esset absolutè actiones liberi arbitrij praestituere, ac praedeterminare.

Quare fucus ille folutionis, vel fucata euafio, quam commenti sunt aduersarij, de fimultanea, et quasi caeca compositione causae primae, et secundae ad agendum, absque vlla determinatione ex parte alicuius comprincipij; prorsus euanefcit, si reuocetur difputatio ad statutum aeternum Dei immutans obiectiuè actus liberi arbitrij ad determinatum fore, vel non fore, inuoluendo, aut non inuoluendo, conditionem à libero arbitrio purificandam.

Si autem occurratur; quòd illud decretum immutans obiectiuè ad futuritionem liberi arbitrij operationê, non est exequutiuum; sed attinens ad ordinê merae intêtionis internae, à quo physica liberi arbitrij praedeterminatio peti non valeat.

Id esset in placitum Soarij recidere de praedefinitione actuum absque exequutione immediata; quã opinionê latè confutamus à nu. 23. vt pote quae ea fit, quae ob doctrinae inconfequentiam à maiori Iesuitarum authorum parte abigatur.

Prima ratio pro nostra sententia ad hominem perftringens Soarium, et alios, qui praedeterminationem per extrinsecum diuinae voluntatis decretum refpuunt; et praedefinitionem actuum supernaturalium recipiunt.

23 PRaelibatis fundamentis innixi, probabiliorem ducimus Scoti sententiam agentem; in absoluto, et antecedenti diuinae voluntatis statuto futura contingentia à Deo praesciri absque libertatis praeiudicio. Sic omnes illi authores, quos in sequenti articulo citabimus, autumantes, futura côtingentia actuum prauorum à Deo cognosci in decreto absoluto futuritionis substrati malitiae moralis; praeter quos fubfcribit Scoto Durandus, in 1. distinct. 38. quaest. 3. et ex neotericis Theologis Villegas Primarius Cõplutenfis, lib. de Deo vno, controuersia 3. cap. 2. et 3. vbi latè agit, quòd futura contingentia non habent veritatem in fe ipsis, sed in decreto.

Enixè igitur à nobis praeftandum est futura contingentia à Deo praesciri, nõ solùm in ea praedefinitione per modũ merae intentionis, et interni propositi absoluti diuinae voluntatis, quã aftruit Soarius; sed vt obit functionem vsus ad extra, seu causalitatis facultatis diuinae exequentis.

Quia si interna praedefinitio actuũ supernaturalium, quae asseritur absolutum propositum decernens futuritionem huiusmodi actuum, nec inuoluẽs conditionem ex parte obiecti, non repugnat libertati, imò et concedenda est de sensu Sanctorum patrum; vrget doctrinae consequentia, vt etiam libertatis iura non imminuat absoluta Dei voluntas per modum exequutionis, vel concursus ad extra potentiae exequutiuae; cùm omnes illae inftantiae quae militant contra istam voluntatem per modum exequutionis, etiam praedefinitionem per modum intentionis adoriantur. Quod sic contra Soarium et asseclas aperio.

Quia ideò repugnat voluntas Dei per modum influxus ad extra praefiniens assensum creatae voluntatis, non inuoluendo conditionem cooperationis causae creatae; eò quòd tale decretum importaret antecedentem suppositionem, quae non subijceretur imperio, et nutui causae creatae, et quae necessario inferret creatum consensum. Atqui voluntas absoluta per modum intentionis, licet immediatè non exequatur assensum voluntatis creatae, que.n efficaciter, et absolutè intendit; ea tamen est, vt inimpedibiliter inferat voluntatem per modum exequutionis attingente immediatè per physicum influxum assensum creatae voluntatis absolutè praedefinirū, et non expectata conditione; ita vt implicet, Deum taliter praedefinire assēsum Petri, et quòd Petrus dissentiat, vel quòd Deus non applicet facultatem suam exequētem, ita vt inimpedibiliter obtineat assensum.

Igitur, si decretum per modum concursus ad extra laedit libertatem; eò quòd in potestate voluntatis positum non sit componi, vel non componi huiusmodi absolutae Dei volitioni praemouenti ad assensum; ita et interna praedefinitio, quae etiam libero arbitrio non subijcitur (nec enim in manu hominis est, praedefiniri, aut non praedefiniri ad assensum,) et quae infallibiliter applicat potentiam exequutiuam ad assensum, ita vt creata voluntas obniti nequeat, iura libertatis effringit.

Vt enim liberum laedatur arbitrium parum facessit, quod absoluta Dei volitio adigat nostram voluntatem mediatè, vel immediatè, ad vnam partem contradictionis; si nostrae voluntati integrum non sit, in oppositam partem conari.

24 Si occurras; eò praedefinitionem non tollere libertatem; quò apud Soarium praemittat liberum creatae voluntatis consensum, vt apprehēsum per conditionatam praescientiam. Quamobrem praedefinitio aestimari non debet suppositio antecedēs, cùm supponat liberum nostrae voluntatis impulsum, vt obiectum conditionatis praescientiae; eò quòd Deus talem assensum absolutè praestituerit, quia praesciuerit quòd voluntas tali congrua vocatione excitata, infallibiliter consentiat.

Contra; si ob praescientiam conditionatam futuri consensus non praepeditur vsus libertatis à voluntate diuina absolutè praedefiniente consensum, nec inuoluente conditionem cooperationis creaturae, quamuis creata voluntas vi illius praedefinitionis affigatur inimpedibiliter ad alteram partem contradictionis; ergo qui admiserit praescientiam conditionatam futuri consensus, etiam tutari poterit praedeterminationem, seu praemotionem extrinsecam per absolutum Dei decretum; cùm non minus infallibiliter contrahatur ad vnam partem causa creata à praedefinitione, quam lubens excipit Soarius, quam à praemotione, per antecedēs decretum, quam asseuerat Scotus; cùm tamen sequela ista sit expressè contra Soarium, et scholam Iesuitarum.

Deinde; quòd praedicta instantia vrgeri posset contra Soarium, non solùm quòd data conditionali praescientia, et admissa absoluta praedefinitione actuum bonorum, etiam sustinere cogeretur, non laedere libertatem, praemotionem eam, quae per modum concursus ab increata volitione praestatur; sed neque praedeterminationem illam intrinsecam per modum principij, et actus primi, quae aliquibus Thomistis tribuitur. Si enim praedefinitio seruet libertatem, non eò quòd ab extrinseca forma volitionis diuinae trahatur absque immutatione intrinseca voluntatis creatae, sed quia praedecernat id, quod futurum apprehenditur, per praescientiam conditionatam; id etiam de praedeterminatione per formam intrinsecam asserendum esset, adhibita eadem praescientia conditionali.

25 Praeterea ostenditur, quòd illa satis inculcata oppositio, qua praedicti authores nos premere moliuntur, eadem vi retorqueatur contra aduersarios; quòd nimirum futilis esset applicatio diuini concursus ad vtrumlibet, si voluntas Dei non inuoluendo conditionem cooperationis causae creataepraedecerneret absolutè alteram partem contradictionis. Praedicta enim oppugnatione, (si efficax sit) Soarij praedefinitionem eadem vi perstringi quis non videat? Si enim absolutè praedefinitus extitit Petri assensus, quare Petro apparatur concursus ad dissentiendum?

Vnde bona pars authorum Societatis praedefinitionem actuum supernaturalium, ob doctrinae consequentiam, insectatur. Ita Vazquez, 1. part. disp. 99. cap. 3. num. 14. cui accedit Henrice, 1. part. tractat. 3. de Praedestinatione, disp. 23. praecipuè sub numer. 106. Sed quantùm ad Vazquez attinet, illum sibi non constare ostendimus, in praecedenti art. 4. sub num. 17. eò quòd decretum sufficiens medium praescientiae futurorum nulla ratione assignari valeat, si inuoluat conditionem cooperationis causae creatae; seu absolutum non sit.

Deinde ostendo; quòd si praedefinitio laedat libertatem, si non praemittat praescientiam conditionatam futuri consensus; etiam sit contra libertatem praedefinitio, tali praescientia adhibita.

Quia ideò praedefinitio absoluta consensus nostrae voluntatis imminuit libertatem, semota praescientia conditionata; quia non praemitteret liberum vsum creatae voluntatis, vt conditionaliter spectatum â scientia Dei, sed tota ratio infallibilitatis talis impulsus peteretur à decreto praedefiniente, et anteuertente nostrum consensum. Atqui tota etiam ratio veritatis, seu determinatae scibilitatis obiecti conditionatae praescientiae producitur à decreto libero conditionato, sine quo consensus nullam obiectiuam determinationem sibi vendicaret; igitur decretum cõditionatum esset suppositio antecedens, non subiacẽs nutui creatae voluntatis; ac proinde effringens iura libertatis.

Atque adeò retorqueretur eadem oppositio contra obiectum scientiae conditionatae, quam aduersarij nobis obijciunt contra decretum praedeterminans futura absoluta; nisi contendant, conditionatum consensum esse determinatè verùm à se, et non à decreto praeeunte; quod ex instituto impugnabimus, in distinct. sequenti de praescientia conditionata. Vbi ostendemus, inutilem esse conditionatorum praescientiam ad conciliandam libertatem: eò quòd conditionata veritas necessariò praeexigat decretum liberum conditionatum omnino antecedens consensum nostrum sub conditione futurum; ac proinde vigeat eadem difficultas de isto decreto, quòd inferat necessitatẽ, cùm nõ subijciatur nutui nostrae voluntatis.

26 Optima etiam alia probatio agens, futura contingentia à Deo praesciri in determinatione diuinae voluntatis; petenda est ex textu transcripto sub num. marg. 15. et elucidato sub numer. marg. 17. Per actum intellectus cõiunguntur extrema; et adhuc manet propositio neutra, et per acceptationem voluntatis est facta vera; et tunc essentia est ratio cognoscendi ipsum factum verum. Addendum praeterea, ex controv. 9. d: Visione Dei, diss. 3. subdist. 2. art. 5. de comparatione visionis ad creaturas, vt inuoluunt actualem, vel futuram existentiam. à numer. 14. vsque ad 16. et numer. etiam 19. vbi de mente Augustini adstruitur visio futurorum contingentium in verbo; ac proinde et necessariò sustinenda est determinata veritas futurorum contingentium in determinatione voluntatis; vt ibi patefecimus, Soarium, et Molinã ad hominem perstringentes.

Quia, si beatus non intuetur futura, in se ipsis, inquantùm ly videri futura in se ipsis, opponatur visioni futurorum in verbo, vel sonet visionem extra verbum essentialiter sumptum, fine extra essentiam Dei; sed talia complexa contingentia introspiciat beatus in essentia Dei per obtutum beatificum; euidens est, vt Deus futura cõtingentia calleat, in essentia Dei, quâ adit liberam determinationem nullatenùs distinctam à Deitatis substantia.

Tunc igitur sic contra Molinam, et Soarium ad hominem; beatus inspiciens indiuidua futurorum contingentium in essentia Dei vt coniuncta decreto libero, quae intuetur talia futura actionum contingentium, (etiam prauarum) in decreto absoluto non inuoluente conditionem cooperationis liberi arbitrij, à libero arbitrio purifican- candam; ac proinde tale decretum esset praefinitiuum etiam prauarum actionum quantùm ad materiale ipsarum.

Aut decretum illud, in quo beatus inspicit tales creaturas futuras liberàs inuoluit hypothesim à libero arbitrio purificandam; atque adeò tale decretum non suppeditaret medium infallibilis scientiae, (qualis est beatifica,) siquidem Deitas, nec quodlibet identificatum cum Dei substantia, praebere valet medium iudicij infallibilis, non inspecta cooperatione liberi arbitrij in se ipsa; qua accendente purificatur decretum cooperandi, et à conditionato, et inefficaci transit ad absolutum, et efficax praecipuè circa materialia actuum prauorum.

Igitur nec Deitas, nec aliquod praedicatum identificatum cum Deo, apud Molinam, et Soarium, importare potest medium sufficiens ex parte obiecti ad certam scientiam futuri contingentis; ac proinde talia futura non videntur à beato in Deo, sed extra Deum, et in se ipsis. Siquidem nec Deitas, nec aliquid illi identificatum potest esse motiuum sufficiens ex parte obiecti ad visionem determinatam futuri contingentis, quod non habet determinationem obiectiuam, et absolutam in potentia Dei, nec in decreto eius, nisi decretum transeat à conditionato in absolutum, ob praescientiam cooperationis liberi arbitrij cognitae in se ipsa, seu in veritate determinata eius, et non in decreto.

Sed dices pro Soario, quòd decretum, vt purificatum, et absolutum, ob praescientiam futuri contingentis in veritate determinata eius, posset esse medium sufficiens beato, vt in decreto apprehendat futura contingentia.

Contra; ergo beatus non videt, per visionem beatificam creaturas. Probo consequentiam; quia actus beatificus nil inspicit nisi ex intentionali motione obiecti beatifici; nec praeexigit motione obiecti non beatifici; operatio autem liberi arbitrij, vt vera in se ipsa, et vt purificans conditionem decreti, (vt à conditionato transeat ad absolutum,) inspicitur in se ipsa, et non in Deo; ac proinde scientia non beatifica; igitur nec decretum, vt absolutum, videtur scientia beatifica, siquidè, vt sic, praemittit scientiam non beatificam, et motionem obiecti non beatifici.

Vel è contra cùm eadem militet ratio in comparatione infallibilitatis obiectiuae futurorum per habitudinem ad scientiam Dei, et ad visionem beatificam; (vterque enim assensus siue diuinus, siue beatificus, infallibilitatem obiectiuam exposcit, quae respondeat infallibilitati judicij) si apud praedictos authores Deitas cum decreto est sufficiens medium scientiae beatae respectu futurorum, ita etiam scientiae diuinae.

Altera ratio physica pro nostra sententia; quae petitur à potentialitate voluntatis creatae ad tale indiuiduum actionis.

27 VErùm, quia probatio praemissa eos tantùm authores ad hominem perstringit, qui praedefinitionem actuum bonorum admittunt; non verò eos, qui vniuersaliter improbant omne absolutum Dei propositum destinans efficaciter actus nostrae voluntatis ad futuritionem, non expectata causae secundae cooperatione; vniuersalis ratio instruenda est, quae à physicis principiis petita aduersarios omnes adoriatur.

Quam producimus ex communi probationum metaphysicorũ consensione; autumantium, quòd causa libera prorsus indeterminata, et potẽtialis relinquitur ad eliciendã hanc indiuiduam actionẽ prae alia eiusdem speciei; ita vt egeat causa prima contrahere talẽ põtẽtialitatẽ, et indeterminationẽ. Quod commune est causae liberae cũ tota collectione agẽtium inanimatorum et quae libertate carẽt; de quo ob doctrinae necessitatem in fine huius arti. physicam digressionem excitabimus.

Agendum igitur nobis est, talem physicam doctrinam nullatenùs constare cùm pronuntiato aduersariorum asserentium, Deum absolutè non praedecernere talem speciem actus, sed tantùm ex hypothesi inuoluendo conditionem cooperationis causae creatae; ita vt offeratur nostrae voluntati à Deo concursus indifferens ad talem, vel talem speciem actus, creata verò voluntas contrahat communitatem, et indeterminationem talis concursus.

28 Sic igitur formo rationem; voluntas creata non praemouetur à Deo primò, et principaliter ad talem speciem impulsus, verbi gratia, ad amorem, vel odium, vt ipsi aduersarij asserere coguntur; aliàs enim primò, et principaliter contraheretur creata voluntas à Deo ad speciem actus odij, ea ratione, qua asseritur creata volutas primò, et principaliter determinari ad hoc indiuiduum actionis prae alio intra eamdem speciem.

Ac proinde, sicut pronuntiatur voluntas creata ex se prorsus indeterminata ad tale indiuiduum influxus, et determinata à Deo, taliter quòd contractio illa physica Dei sit ratio, seu principium omnino antecedens determinationem creatae voluntatis ad talem indiuiduam actionem prae alia, ita vt causa secunda respondere nequiret, nisi praemisso statuto Dei de tali actione indiuidua elicienda. Ita etia asserenda esset voluntas nostra physice indeterminata ad absolutam futuritionem talis speciei actus, verbigratia periurij, odij Dei, et sic de caeteris, expectaretque determinationem a prima causa: sequeretur igitur quòd Deus praemoueret voluntatem nostra ad materialia actuum prauorum; quod tanquam absurdum absonumque pronuntiatum ab aduersarijs taxatur, et proscinditur.

Sequela patet; quia suppositio praedicati specifici ad gradum essendi indiuidualem est essentialis; ergo influxus ille physicus, qui attingit actu primò, et per se, secundùm conditionem numericam eius, nequit non praeintedere specificum praedicatum, quod essentialiter praesupponitur ad rationem indiuidualem talis actionis.

Praeterea; contractio illa causae secundae ad talem indiuiduam actione, quae à causa prima praestatur, non est conceptibilis, vel rationis, sed physica, et realis; igitur non praescindit tendentia sua in terminum, nec illum attingit sub vno gradu essendi metaphysico, et non sub alio; ac proinde, si Deo, et no causae secundae, adscribitur primariò quòd voluntas creata contrahatur physicè ad tale indiuiduum actionis, et non alterius; ita etiam Deo deferri debet decretum absolutè praestituens illud praedicatum speciei, cuius indiuiduum praeordinat.

29 Praedicta oppositio valde concussit Soarium, vt liquet ex inculcata illius insinuatione; saepe enim à praedicto nodo se expedire molitus est, nec id assequutus; vt constat ex Opusc. 1. lib. 1. cap. 7. à num. 4. vsque ad 7. et alibi saepe, et in Metaph. tom. 1. disp. 22. sect. 4. num. 35. Vbi docet, quòd contractio voluntatis creatae ad talem causalitatem indiuiduam pullulat à voluntate Dei, non absoluta, sed inuoluente conditionem ex parte cooperationis causae creatae; quia tamen concursus ille, quem offert voluntas diuina creatae voluntati ad operandum, non solùm spectat tale indiuiduum huius speciei, sed plures actus indiuiduos aliarum specierum (verbi gratia, intra speciem odij, talem actum in indiuiduo, intra speciem amoris, talem etiam actum in indiuiduo, et sic de caeteris) eò fit, vt voluntas creata intra quamlibet speciem impulsus contrahatur a voluntate diuina ad tale indiuiduum actionis, et nihilominus relinquatur indifferens ad vtendum concursu diuino, aut non vtendum; vel ad vtendum concursu in hac specie actuum, vel in illa.

Sed contra est; quòd sicut ineuitabilis est essentialis suppositio praedicati specifici ad gradum essendi numericum; ita et implicat, quòd Deo deferri queat contractio voluntatis ad gradum indiuidualem actus, et non ad speciem eius: Vel è contrà; si Deus committit, desertque voluntati creatae quòd, determinet vniuersalitatem concursus diuini ad talem speciem actus; ergo et ad indiuiduationem eius. Cùm talis contractio non sit conceptibilis quaedampraecisio, sed realis, et physica causalitas attingens productum, non sub aliqua metaphysicorum graduum abstractione, sed sub contracta, et indiuidua ratione efficiendi, qualis ea est, quâ refert physicus influxus.

Vnde, ob realem identitatem gradus specifici, et indiuidualis in impulsu voluntatis; si Deo non adscribitur contractio physica indifferentiae voluntatis ad talem speciem impulsus, ita nec ei deferri valebit physica contractio indifferentiae voluntatis ad talem causalitatem indiuiduam.

Quare videtur praedicta doctrina de communitate diuini concursus ad plures species actionum, (ita vt contractio ad talem speciem à creata voluntate hauriatur,) minimè cohaerere cum physico pronuntiato de contractione creatae voluntatis à prima causa ad eliciendum tale indiuiduum actionis; ac proinde consequenter Scotus, sicut determinationem physicam creatae voluntatis ad tale indiuiduum actionis à prima causa producit, ita et physicam determinationem eiusdem voluntatis ad talem speciem impulsus vult: vt contractio talis speciei ab absoluto decreto primò, et per se hauriatur. Sed de hoc vide infra, sub num. 59.

30 Si autem occurras; esse disparem omnino rationem de determinatione voluntatis creatae ad talem speciem actus; ac de contractione ad tale indiuiduum.

Quia voluntas ideò determinatur ab intrinseco ad talem speciem actus, quia importat principium intrinsecum talis determinationis, quoad speciem actionis, scilicet cognitionem obiecti prosequendi, vel fugiendi; attamen non cognoscitur, obiectum esse prosequendum, aut fugiendum, hoc impulsu indiuiduo, et non alio intra eamdem speciem. Quamobrem contractio liberi arbitrij ad hoc indiuiduum prae alio defertur principio extrinseco, scilicet causae primae; et contractio ad talem speciem impulsus adscribitur principio intrinseco, scilicet ipsi agenti libero operanti ex cognitione.

Sed contra; quôd ideò agimus, voluntatem creatam praeter principium intrinsecum etiam determinari à principio extrinseco, scilicet à Deo quoad speciem actus, quia principium intrinsecum non determinat ad indiuiduum actionis; et fit impossibilis causalitas physica attingens gradum specificum non contractum ad talem indiuiduationem formae. Si enim voluntas non habet principium intrinsecum vt contrahat se ad indiuiduum actionis; igitur nec ad speciem actionis.

Dices; ex praemissis tantùm inferri, quòd Deus determinet ad speciem actus materialiter, et identicè, seu ob identitatem realem gradus specifici cum conditione numerica actus; non tamen formaliter. Simili ratione, qua lumen gloriae, cui formaliter tribuitur et respondet supernaturalitas in actu visionis, materialiter, et identicè attingit praedicatum vitalitatis, ob realem identitatem cum praedicato supernaturalitatis.

Contra; ergo Deus saltem identicè, seu ob identitatem gradus specifici, et numerici in substrato peccati, determinat ad materialia actuum prauorum. Ea ratione, qua licet per accommodationem quandam non deferatur lumini vitalitas visionis; in re tamen, et physicè attingitur vitalitas ab habitu infuso, ob identitatem supernaturalitatis cum vitalitate. Igitur licet voluntas non determinetur à Deo ad materiale peccati formaliter quantùm ad speciem actus; contrahitur tamen materialiter et identicè.

Deinde; quòd sequeretur, quod creatura non contraheret Deum absolutè, et simpliciter ad talem speciem influxus: sed solùm, per comparationem, vel accommodationem praecitatu formalitatis, qua ratione non componitur in terminum physicae actionis. Ita vt aequa ratione se gerant Deus, et liberum arbitrium quoad determinationem ad materiale peccati; quatenùs se se ad inuicem determinent, Deus contrahens liberum arbitrium quoad indiuiduationem actus, et liberum arbitrium determinans Deum ad speciem influxus; cùm tamen in re non subsistat materiale peccati, (quâ terminus physicae actionis) nisi vt expri- mit speciem gradui numero compositam; ita vt materiale peccati respondeat aequè Deo, et libero arbitrio; et vtrique primario in proprio ordine agendi, aut contrahendi.

Igitur, sicut apud aduersarios, esto quòd Deus determinet ad indiuiduationem actionis, non asseritur determinare ad materiale peccati, quia non contrahit ad speciem actionis; ita et vice versa, nec liberum arbitrium determinabile Deum ad materiale peccati, si liberum arbitrium non contrahit ad indiuiduationem actus; cùm ita implicatoria sit existentia physica actionis ob indeterminationem eius secundùm speciem, sicut et ob potentialitatem quoad indiuiduationem, et è contra.

De indeterminatione autem intrinseca voluntatis ad tale indiuiduum actionis prae alio, et quòd non praemittat cognitionem talis actionis indiuiduae, prout ab alia numeraliter secernitur; obserua acutam Gregorij Ariminensis doctrinam à nobis transcriptam infra in art. 6. huius dist. sub num. 77. Vbi habet.

Quando voluntas efficit aliquem actum malum, voluntas creata indifferenter se ad quemlibet illorum habet, et nullum distinctè cognoscit; ac per hoc nec potest velle distinctè aliquem illorum determinatè producere. Adi locum citatum.

Examen et discussio oppositarum rationum contra praescientiam futurorum in decreto non inuoluente conditionem ex parte obiecti.

31 Opposita fundamenta difficilia sunt; non ita tamen vt dilui nequeant.

Quare ad primum dicimus; manifestè obtinere, futura contingentia non praesciri à Deo in decreto applicante potentiam suam ad concurrendum cū voluntate nostra, cùm virtus decreti offeratur nostrae voluntati concursus ad vtrumlibet in actu primo; vnde necessariò asseuerandū est, huiusmodi futura apprehēdi à Deo in decreto absolutè praestituēte futuritionē inimpedibilem actuum nostrae voluntatis, vt ex dictis liquet.

Ad secundum argumentum; quòd ideò actio scripturae vt defertur manui non est libera, sed necessaria, quia nec manui suppetit vis libera operādi, vt perspicuum est; et quia praemisso decreto absoluto praefiniente scripturam, non apparatur manui vi decreti liberi concursus ad vtrumlibet in actu primo; sicut supposito absoluto determinatione diuinae voluntatis circa alterā partem contradictionis, offertur voluntati concursus ad vtrumlibet in actu primo; vt vt diximus, et ex infra aperiendis magis constabit.

Ad instātiam agētem, nullatenùs subijci nostrae voluntati absolutam illā praedefinitionē non inuoluentē conditionem ex parte obiecti; cùm in nostra voluntate positum non sit taliter, vel taliter à Deo praedeterminari.

Respōdetur; quòd ad rationē causae liberae tātùm exposcitur quòd ante auxilij influxū supponatur cū sufficiēti virtute per modū act’ primi, nimirū cū intranea indifferētia expedita ad operādū, et quòd illi praestò sit cōcursus ad vtrūlibet in actu primo ex vi decreti motoris primi; non tamen exigi quòd quidquid est necessariu per modū actualis praemotionis ex parte primae causae subiaceat nutui et arbitratui nostrae voluntatis; ita vt Deus sub conditione tātū decernat impulsum nostrae uolūtatis ex hypothesi quòd illa velit.

Quia id esset taliter Deū, et creaturā cōponi ad operādū, vt nostra volūtas teneat primas in tali concursu; quod est cōtra conditionē entis participati vt ostendimus n. 20. et 21.

Sed vrgebis ex Soario opusc. 1. lib. 3. de auxilijs diuinae gratiae. c. 8 sub n. 4. in fine; quòd licet praedeterminatio illa, quā cōstituit Scotus, nō attineat ad rationē actus primi in causa libera, sed tātū ad actualē influxū; ea tamē esse debet, vt subijciatur causae liberae, ni eam agēs simpliciter necessarium velimus.

Eòquòd potētia moralis et proxima liberae actionis, nō tātū cōpleta esse debeat in suo ordine agēdi per modū actus primi, sed etiā in sua potestate importare quidquid ad actualiter operādūpraeexigatur; aliàs enim non conciperetur in vltimo procinctu ad agendum seu vt facultas proxima, sed tantùm vt remota et insufficiens.

Respondetur; quòd si praedicta oppositio nos premeret, etiam et Soarium perstringeret, eò quòd licet voluntas nostra sitcuatur in actu primo completa ad agendum vi sufficientis auxilij, nunquam tamen exercitium biz actionis aditura sit sine congrua vocatione ex praescientia futuri consensus. Atqui non est in potestate nostrae voluntatis praeueniri à Deo vocatione congrua; et tamen congrua vocatio ita necessariò exigitur ad infallibilem assensum, vt absque illa nullus de facto consensurus, sit licet assentiri queat, fortiaturque proximam, et expeditam facultatem ad assensum; igitur non est de ratione causae liberae vt intra ambitum suae potestatis concludat quidquid necessariò ex parte causae primae exposcitur ad actualem operationem, ita vt pro nutu componatur positioni, vel negationi eius.

Et ne asseratur esse in potestate, et libito hominis congruè vocari; eò quòd in poenam peccatorum congrua illuminatione ex parte intellectus, et inspiratione ex parte voluntatis priuetur, congruam vocationem accepturus, si peccatorum impedimenta non apposuisset; procedat argumentum de prima operatione hominis non praemittente alium lapsum.

Dicimus ergo, ad rationem causae liberae proximè expeditae ad operandum, tantùm requiri quòd in actu primo non affigatur ad alteram partem contradictionis; sed quòd supponatur ante actualem influxum cum concursu ad vtrumlibet apparato in actu primo, ex vi decreti causae primae. Praemotio enim ea, quae per modum actualis concursus à Deo praestatur est iuxta exigentiam eiusdem voluntatis conantis liberè in obiectum; licet non sit infra nutum appetitus creati taliter praemoueri, vel non praemoueri de inesse, in sensu compositionis ad actum secundum iuxta sensum infra expendendum. Sicut nec apud aduersarios subijcitur potestati nostrae congruè, vel non congruè vocari; si enim talis optio homini fieret nullus esset, qui ante lapsum vocaretur incongruè: ac proinde nec per totam vitam lethalia perpetraret. De quo vide artic. 7. huius controuersiae, numero 36.

32 Si autem Soarij oppositio nos perstringeret affeuerãtes prioritatẽ à quo, siue naturae, inter praedeterminationem diuinae voluntatis, et influxum liberi arbitrij, quatenùs in manu consilij sui positum non esset componi, aut non componi de inesse praemotioni diuinae; eadem vi contra aduersarios non militare non debet, dum inficiantur; influxum creatae voluntatis esse priorem natura Dei causalitate, et motione. Haec enim vel sola ratione motio, et causalitas Dei ad extra concipi posset infra nutum liberi arbitrij, quantùm ad hoc vt illi integrum esset componi, aut non componi de inesse, et in actu secundo causalitati diuinae, si influxus liberi arbitrij praeiret vt ratio contrahens diuinam determinationem exercitam, quantùm ad positionem, et negationem eius.

Si verò Deus, non expectata in secundo naturae signo causae secundae determinatione, suam exerit causalitatem aequè primò in eodem signo naturae; non igitur suam subijcit motionem nostro arbitratui, quantùm ad positionem, vel non positionem talis determinationis de inesse, et in ipsa compositione cooperationis actualis, et exercitae. Licet in diuiso sensu debeat motio Dei libero nostro arbitrio subiecta censeri, quatenùs consona est libertatis legibus, vt potequae praestita á prima causa introspiciente liberi arbitrij exigentiam, et pronitatem; et quatenus tolli potest in sensu diuisionis, seu quatenus actus primus, vel potentia operandi diuiditur à praemotione cõcursiua: eòquòd praemotio actualis concursus nõ attineat ad cointegrationẽ potẽtiae in ratione actus primi, etiã proximi, sed ad solum exercitiũ operationis. Sed de his vide et versa locũ citatum ex ar. 7. huius controu. de conciliatione nostrae libertatis cũ praescientia, vbi haec seriò ac ex instituto premimus.

Addimus praeterea; quòd quãdo opponitur ab aduersariis, quòd prae- Expeditur duplex status liberi arbitrii ad dissertionem dirimenda. motio diuina debeat esse infra liberi arbitrij nutum, quantum ad positionem, vel negationem eius; vel procedunt de tota ea duratione, quae anteuertit actualem cooperationem liberi arbitrij, in qua asserimus voluntatem creatam proximè in actu primo expeditam ad côtraria, et contradictoria, et cū apparatione diuini cōcursus ad vtrumlibet in actu primo.

In sensu diuisionis praemotio exercita subijcitur libero arbitrio Et in isto sensu, sicut certum est, voluntati creatae integrum esse taliter, vel taliter operari in sensu diuisionis, et separationis à praemotione concursus exerciti; sic sit illi potestas signata, vel per modum actus primi, vt possit componi praemotioni diuinae ad talem causalitatem, vel negationi talis praemotionis, dū in actu primo, vel in sensu diuisionis cōponi valet praemotioni ad oppositum influxum.

In sensu cōpositionis cū praemotione concursiua, qualiter eani subijciatur arbitratui voluntatis creatae. Si verò loquantur de ipsomet instanti cooperationis liberi arbitrij, et exercitae praemotionis diuinae ad talem speciem, et indiuiduum actionis; iam inuoluitur sensus compositus actualis concursus, eò quòd praemotio ista sit tantùm concursus, et in eodem signo in quo, siue instanti temporis exhibita voluntati, vt illam contrahat non ad posse, sed ad merum exercitium influxus. Quo praemisso, verum est, exercitam praemotionem Dei quantùm ad positionem, et negationem eius, subiacere libero arbitrio spectato in actu primo, et in sensu diuisionis ante ipsam cooperationem; sicut apud nos est indubitatum, voluntati creatae apparari, et expediri concursum in actu primo ad contraria, et contradictoria. Si enim voluntati offertur ante actualem cooperationem concursus in actu primo ad assensum, et dissensum; consequens est, vt ante exercitam cooperationem illi integrum sit, vt existit in actu primo, et in sensu diuisionis, non componi causalitati diuinae praemouenti, in actu secundo ad dissensum, dum etiā à principio extrinseco expeditur proximè in actu primo ad assentiendum.

Exaratur, et illustratur doctrina praecedens. In actu tamen secundo actualis concursus, cum exprimat hypothesim compositi sensus, non subijcitur praemotio arbitratui nostrae voluntatis, quantùm ad positionem, et negationem talis praemotionis de inesse; sicut nec ipsiusmet voluntatis cooperatio subiacet libero arbitrio, ita vt quādo existit, nō existere queat. Cūctā enim causalitatē diuinae praemotionis merè cōcursiuā pronuntiamus, et quae pro nullo instanti in quo, siue tēporis, anteceat cooperationem voluntatis creatae; licet illam anteuertat pro signo à quo, siue naturae.

Cōpositio cūcurjus diuini cū libertate ex Rubio. atq Bafolio Quam contractionem de inesse cum indifferentia creatae voluntatis ad cōponendum se de possibili cum diuina determinatione, vel cū negatione eius; ex antiquis Scoti asseclis expressè tradit Guilielmus de Rubione auditor Scoti à nobis transcriptus infra in praesenti dist. ar. 6 sub num. mar. 53. et Bassolius etiam auditor Scoti trascriptus in eodem ar. n. mar. 48.

Oppositiones aduersariorū oppugnāt decretum cōcurrendi Imò quòd si oppositiones praemissae vrgerent in praedeterminatione concursiua, vel per modum solius exerciti concursus, quantùm ad id quòd nō sub iaceat arbitratui exercito voluntatis creatae componi de inesse, et in actu secūdo, aut non componi tali praemotioni concurrenti; etiam impeterent absolutam voluntatem concurrendi cum libero arbitrio; siquidem Deus saltim aequè primò cum creatura concurrit absque vlla signi posterioritate ex parte actionis Dei. Igitur non apparet ratio cur potiùs creaturae tribuatur quòd taliter concurrat quàm Deo; si Deus non expectet in posteriori signo anteuenientem in signo priori contractionem actionis creaturae in eodem signo naturae concurrentis; si ergo aequè primò concurrunt ad talem influxum, (verbi gratia ad materiale peccati,) Deus et creatura; igitur non suppetit ratio, cur potiùs tribuatur creaturae quòd taliter operetur, et non aliter, siquidem aliter operari nequit de inesse sine influxu Dei, et Deus, non expectata cooperatione creaturae, taliter concurrit, et non aliter.

Occursus Nisi asseratur cum Soario, et Vazquio; quòd voluntas concurrendi inuoluat conditionem taliter operandi, si liberum arbitrium ita velit.

Praeludiatur Et id esset prioritatem naturae liberi arbitrij concursui apertè adscribere, siquidem liberum arbitrium purificaret conuentionalem illam applicationem potentiae Dei de taliteroperando: de quo vide ar. 2. huius dist. 4. n. 49. vsque ad 63.

Si autem occurratur cum Lessio, et Alarcon, (vt vitetur talis compositio potentiae diuinae cum libero arbitrio, inuoluens conditionem à libero arbitrio purificandam,) quòd Deus quasi caeca ratione assistat libero arbitrio, supposita concurrendi pactione, ita vt nec liberum arbitrium contrahat primam causam ad talem speciem influxus; nec è contra Deus liberum arbitrium. Praedictum modum sentiendi confutatum praemittimus in hoc ar. sub n. mar. 22.

Ad tertium argumentum, ex numer. 8. quod tangit illud Scoti axioma; quòd si Deus esset agens necessarium, voluntas creata, ob essentialem subordinationem ad Deum mouentem, non liberè, sed necessariò operaretur.

Dicimus; praedictum pronuntiatum satis superquè ostendere consortem Scoti doctrinam de absoluto decreto Dei anteuertente consensum nostrae voluntatis. Si enim Deus non praeterminaret absolutè actus voluntatis creatae, sed tantùm ex conuentione, vel conditione quòd ipsa vellet; esto quòd Deus esset agens necessarium, non imminucret expeditam liberi arbitrij potestatem; siquidem nil decreuisset Deus circa nostrae voluntatis conatus, nisi pro nutu, et libito nostrae voluntatis, et ex hypothesi quòd ipsa praeberet assensum. Cùm autem expressè tueatur Scotus, quòd si Deus esset necessarium agens, creata voluntas liberè influere non posset; id luce clarius demonstrat constans Scoti iudicium de decreto praestituente actus nostrae voluntatis.

Quare, scitè Gabriel Vazquez, 1. part. disput. 100. capit. 3. numer. 6. et 7. licuit respuit decretum Dei absolutum anteuertens nostrum consensum, ita et consequenter autumat; quod quamuis Deus esset agens necessarium, adhuc voluntas propriam in operando indifferentiam retineret.

In hoc autem inconsequenter processisse, imo et manifestè à doctrinae consequentia eum defecisse, patefecimus; quòd cum decretum non inuoluens conditionem ex parte cooperantis causae creatae omnibus neruis exploserit, decretum inuoluens cõditionem sufficiens medium ex parte obiecti ad praescientiam futurorum pronuntiauerit.

Satisfactio ad alia obiecta, vbi versatur ea hypothesis Scoti de compositione potẽtiae diuinae cum libero arbitrio creato, si Deus esset agens determinatum ad vnum ad extra.

AD illam instantiam ex eodem numer. 8. contendentem; quòd si Deus esset agens necessarium, nulla alia ratione eliccretur impulsus voluntatis, quàm de facto. Siquidem in illa hypothesi, tota necessitas impulsus voluntatis posita esset in hoc, quòd praeintenderetur à Deo absolutè, et non inuoluendo conditionem cooperationis causae creatae; quòd idem asserit de facto Schola Scoti, dum Deum actus nostrae voluntatis praestituere absolutè, et absque conditione cooperationis causae secundae, profitetur. Nec enim aliter se habet impulsus nostrae voluntatis à Deo liberè operante elicitus; quàm se gereret, si à Deo vt à necessario principio prodiret.

Cui oppositioni succumbens Vazquez 1. p. disp. 99. cap. 8. num. 51. asseuerat; non solum de facto Deum absolutè non praefinisse actiones nostras liberas ante determinationem nostrae voluntatis; imo nec id praestare valuisse. Eo quòd non aliter comparari posset ad Deum noster impulsus, nec aliter se habere, si Deus illum absolutè praetermineret; quâ de facto, quando ex sententia Vazquez, tantùm intenditur cõditionatè, et ex hypothesi quòd voluntas nostra velit.

Sed durum videtur, ita vires primae causae circa actus liberi arbitrij mo- tionem eneruare, aut eleuare; vt Deus nec de absoluta potentia queat liberi arbitrij motus absolutè praestituere. Cùm potestatem Dei in directione humanorum cordium, quò placeat, inclinandorum, omnipotentissimam praedicet Augustinus sub nu. 12. transscriptus, itave Deus magis habeat in sua potestate voluntates hominum quàm ipsi suas.

Nec video, cur Iesuitae authores explodant placitum Thomistarum asserentium; Deum nec de absoluta potentia necessitare posse liberum arbitrium creatum, data propositione deliberata obiecti ad vtrumlibet; si asseruerent cum Vazquio, quòd Deus nequeat, etiam de absoluta potentia, praedecernere absolutè operationes liberi arbitrij; cùm vtrumque placitum ex aequo eneruare appareat illimitata energiam potentiae Dei circa liberum arbitrium creatum.

Respondetur ergo ex dictis in ar. 2. huius distinct. sub num. marg. 39. et à num. 49. vsque ad 63. vbi agitur de compositione potentiae diuinae cum libero arbitrio ad vtrumlibet. Quòd ad hoc quòd Deus respectu actuum nostrae voluntatis obeat contradictorias denominationes principij liberi, et nõ liberi, non exposcitur ex parte effectus intrinseca aliqua mutatio, aut absimilitudo physica propter rationes, quas inibi formauimus.

Attamen ex parte voluntatis creatae in actu primo spectatae disparitas physica extrinseca per habitudinem ad primam causam intercederet in vtraque suppositione; eo quòd voluntati nostrae de facto apparatur in actu primo concursus ad contraria, et contradictoria, et praestò existit potentia diuina ad vtrumlibet; dato vero quòd Deus esset necessarium operans ad extra, tunc affigeret voluntatem in actu primo ad alteram partem contradictionis, nec componeret potentiam exequentem cum libero arbitrio ad vtrumlibet, seu ex vi decreti liberi primae causae applicaret concursum per modum actus primi indifferentem ad contraria, et contradictoria; de quo ad loca citata. Si enim Deus esset agẽs necessarium, et determinatum ad vnum, nequiret apparare libero arbitrio concursum ad vtrũlibet; vt euidens est.

35 Quando verò instat oppositio; futilem ac frustraneam euadere apparationem huiusmodi concursus ad vtrumlibet, supposita sentẽtia Scoti asseuerãtis, Deum praestituere nostrũ consensum, non expectata conditione causae secundae cooperantis.

Respondetur; quòd praedicta obiectio etiam militat in opinione Soarij admittentis praefinitionem actuum bonorum; si enim Deus iam actu directo, et supernaturalis honestatis praeordinauit absolutè, non inuoluendo conditionem cooperationis nostrae voluntatis; ad quid concursus ad contraria et contradictoria, indeterminatum offert?

Et vt contra omnes aduersarios physicae praedeterminationis retorqueatur oppositio; etiam illos adoritur, qui improbant praefinitionem actuum bonorum, in vocatione congrua ex infallibili praescientia futuri consensus. Si enim Deus taliter vocare decreuit, vt morali infallibilitate ex praescientia conditionata futuri cõsensus, creata voluntatem ad assensum affixerit inimpedibiliter; ad quid concursũ ad dissensum apparauit?

Dicimus ergo; quòd licet Deus ob dominium essentiale causae primae, nequeat non absolutè praemouere causam secundam ad talem speciem, et indiuiduationem actus; eò quòd concursus prorsus indeterminatum, et à voluntate creata contrahibilem ad talem speciem offerret, inuerteretur ordo agentium; ea ratione, vt voluntas creata primas teneret in operando, quatenus purificaret conditionem de conuentionali illa applicatione diuini concursus ad assensum, si voluntas velit.

Attamen, licet essentialiter praeexigatur ex subordinatione causae secundae ad primam, praeordinatio absolutae talis actus, verbi gratia assensus; vt autem liberè, et cùm indifferentia principij ad vtrumlibet expediti eliciatur, omnino necessaria est applicatio diuinae potentiae offerentis concursum in actu primo ad contraria et contradictoria, vt voluntas iuxta intraneam indifferentiam conari queat ad vtrumlibet. Qua applicatione diuinae potentiae ad vtrumlibet per modũ actus primi supposita, causae primae muneris est iuxta exigentiam causae liberae valentis ad vtrumlibet in actu primo, voluntatem nostram in actu secundo ad alteram partem contrahere, et praedecernere actum infallibiliter futurum, per volitionem gerentem munus actionis; ad ar. 2. huius distinct. à n. 49. vsque ad 63.

36 Ad quartum argumentum ex nu. 9. Respondetur; quòd auxilium sufficiens obtinet assensum nostrae voluntatis in tota ea suppositorum collectione, quorum conuersionem, vel piam operationem, Deus per absolutum decretum ad futuritionem destinauit; quod praestat ad hoc quòd virtus sufficientis auxilij frustranea, et inutilis aestimari non possit; siquidem prorumpit in actum frequentissimè in illis, quos Deus efficaciter ad salutem excitauit.

Quòd autem non adipiscatur effectum in illis, quorum conuersionem ad bonam frugem Deus absolutè non intendit, non imminuit sufficientiam virtutis illius auxilij, quae ex se praestat ad posse proximum, et expeditum, licet in actu secundo non componatur actuali operationi; aliud enim est facultatem operatiuam proximè valere ad actum; aliud verò actuali influxui componi.

Retorquetur autem talis oppositio contra aduersarios; eò quòd si sufficientia auxilij eneruetur, imminueturve, eò quòd semota Dei praemotione, non prodeat in actum; etiam illis, (qui physicam praedeterminationem respuunt, solam moralem excitationem sustinentes,) opponi potest, quòd sufficientia auxilij eneruis esset in tota ea suppositorum collectione, quibus non suppetit congrua vocatio importans praescientiam infallibilis consensus; cùm nemo tali vocatione non donatus conuertatur de facto, licet auxilium ad salutem praestans, et simpliciter sufficiens recipiat. Sed de sufficientia huius auxilij iterum in 7. articul. huius distinct. vbi expendetur, qualiter constet certitudo diuinae praescientiae cum nostra libertate iuxta principia Scoti?

37 Ad instantiam ex eodem num. 9. quam producit Hetice ex illo Isaïae 5. Quid est, quod debui vltra facere vineae meae, et non feci ei? Respondetur; quòd inibi Dominus cum vinea sua de legis praeuaricatione expostulans tantùm intendit, sufficientissimè ad salutem prouidisse vineae suae; nec excusabile esse, eòquòd vice fructuum iustitiae labruscas protulerit ob imbecillitatem auxiliorum; sufficientibus enim à Deo cumulatè dotata extitit.

Si autem (ly quid vltra debui facere?) extendi deberet vltra copiam auxilij sufficientis ad omnem eam efficacem vocationum immissionem, qua Dominus ex thesauris sapientiae, et potentiae suae depromere potuisset ad emolliendam humani cordis duritiem; etiam cor obduratum, et impoenitens, suppositis aduersariorum principijs, Deo obijcere posset. Cur Domine tua efferens miserationem in vineam dilectam; tam seriò autumas, nil vltra ei debuisse facere, quòd non praestiteris; si illam vocatione congrua ex praescientia futuri consensus ad bonum prosequendum inimpedibiliter allicere valens, id in vineam beneficij conferre noluisti?

Quòd autem praedictum Isaïae testimonium extendi non debeat ad omnia ea auxilia, quae à Dei potentia praestari valerent, sed ad copiam sufficientiamque auxilij ad salutem abundè praestantis; qualis est cuncta auxiliorum sufficientium collectio; liquet ex illis verbis; quid vltra debui facere? Vbi nō dixit; quid vltra potui, sed quid vltra debui? Quia si Deus in iustificatione peccatoris omnia ea gratiae dona conferret, quae exhibere potest, nullus damnaretur; cùm tamen ea gratiae auxilia praebeat, quae debet ex hypothesi; supposita voluntate beneplaciti dandi omnibus gloriam. Sic enim praedictum locum elucidat noster Ioannes à Septa bonae notae Theologus; et Ecclesiastes, in suo quadragesimali feria 6. post Domin. 2. quadragesimae.

38 Ad authoritates Chrysostomi, et Damasceni, quae nobis ab eodem Hetice obijciuntur, vna responsione satisfacere possumus; si priùs obseruetur, Damascenum mutilè citari. Sic enim habet libr. 2. Orthodoxae fidei, capit. 30.

Illud scire necesse est, Deum omnia quidem praescire, sed non omnia praefinire. Praescit enim ea etiam, quae in nostra stra potestate, atque arbitrio sita sunt; at non item ea praefinit: nec enim vitiũ admitti vult, nec rursus virtuti vim aufert. Quocirca diuina iussio cum praescientia coniuncta praefinitionem efficit.

Vbi (si nomine iussionis) tantùm intendatur à Damasceno insinuatio legis aut praecepti diuini cum praescientia operis exequutioni mandandi; (vt liquet ex illis verbis. Quocirca diuina iussio cum praescientia coniuncta praefinitionem efficit.) Etiam Damascenus aduersarios perstringeret, et vniuersum Theologorum coetum asserentem, Deo opus rectũ praecipienti, vel prauum prohibenti inesse ab aeterno praescientiã nostrae operationis; quod à nullo catholico negari potest.

Quare nomine iussionis cum praescientia, quae sonat Damasceno praefinitionem illam, quam improbat; coactio intelligenda est, quae tollat arbitrij nostri libertatem, inferendo necessitatem antecedentem per modũ actus primi affigentem nostram voluntatem ad vnam partem contradictionis; in quo etiam sensu Chrysostomus praefinitionem explodit.

Caeterùm; quòd ex Patribus Anselmus non abhorreat vocem praedefinitionis, non solùm actuum bonorum; sed etiam prauarum operationum pro materiali; patet ex dictis in art. 6. de praedeterminatione Dei ad materiale peccati. sub n. 72. Vbi admittit praedestinationem Dei ad substratũ, et materiale peccati; vt liquet ex illis verbis. Praedestinatio non solùm bonorũ est, sed malorum potest dici.

Ad fundamentum Soarij dicimus; nil referre ad necessitandum liberum arbitrium, quòd absolutum propositum Dei affigens voluntatem nostram ad alteram partem contradictionis, sit per modum exequutionis, seu vsus facultatis diuinae exequentis, vel per modum intentionis, seu meri propositi interni; ob fundamenta, quae supra in Soarium formauimus, à n. 23.

Quare etiam addimus; scientiam conditionatam mediorũ necessariam non esse, vt absoluta finis appetitio in Deo praeceps, et temeraria non sit; cùm ad finem prudenter rationabiliterque intendendum, sufficiat praescire, vt docet Scotus, quòd voluntas Dei sit energiae inimpedibilis, et quae à conatu quantumuis rebelli creatae voluntatis nullatenùs de facto respuitur. Sed de his latiùs in sequenti dist. vbi ostendemus; conditionatorũ praescientiam non esse necessariam ad côciliandam efficacitatem gratiae cum libero arbitrio.

Digressio II: An voluntas sit indeterminata ad induiduum actionis?

DIGRESSIO

Physica; à quonam principio trahatur contractio creatae voluntatis ad tale indiuiduum actionis?

SVMMARIVM.

Opinio improbans, eamdem numero effectum intra plurium causarum virtualitatem praehaberi. Num. 47. Aliud Metaphysicorum placitum, quod sustinet Vazquez, et Ioannes Capreolus; nullam causam secundam sub tali temporis, loci, et caeterarum circumstantiarum coitione, esse indifferentem ad productionem huius indiuidui prae alio. Num. 44. Textus Scoti agentis; eamdem numero effectum intra plurium causarum eminentiam contineri. Nu. 48. Scoti sententia de praecontinentia eiusdem effectus in pluribus causis, fundatur. Num. 55. Altera pars nostrae sententiae de indeterminatione causae sub istis circumstantiarum compositione, ad hoc potius indiuiduum quam aliud, ostenditur. à N. 58. vsque ad 59. Infringuntur fundamenta eorum, qui inficiantur, eamdem numero effectum praehaberi in pluribus causis; vbi agitur, quòd implicet, quòd actio huius agentis effluat ab alio, quod à ratione modi petimus de mente Scoti; vnde etiam inferimus, quòd qualitas vitalis ab hoc agente prouecta, effici queat ab alio eiusdem speciei. Num. 60. An hypostasis vnius indiuidui possit effi- ti ab alio indiuiduo eiusdem speciei? Num.65. Eliduntur alia obiecta contra verãsententiam. Num. 68. Indiuiduorum eiusdem speciei inaequalitas substantialis asseritur contra Petri Hurtadi placitum. Nu 70 Responsio ad argumenta, quae moliuntur causam secundam sub tali circumstantiarum conuentu, non esse indeterminatam ad effectionem huius indiuidui prae alio; vbi an causae naturali suppetat intranea virtus ad corruptum reproducendum? Num.71. Eneruantur obiecta contra sententiam Scoti, de virtute naturae ad producendum corruptum. Num.74.

39 OB Ea, quae contra Soàrium egimus, praelibâtes, contractionem creatae voluntatis ad tale indiuiduum producendum, à prima causa praestari; vrget doctrinae necessitas aliquantulum digredi, et in campo physicae speculationis spatiari. Praecipuè cum authores, qui asseuerant, determinationem causae secundae ad talem indiuiduum influxum à Deo hauriri; etiam sustineant, quodlibet principium efficiens intra suam virtutem agendi eamdem indiuiduorũ seriem concludere, quam circuit alia causa efficiens eiusdem quidditatis specificae: ac proinde pro nutu et libito Dei accidere, vt tale indiuiduum ab hac causa, et non ab illa efficiatur. Quae asserta, licet à probatioris notae authoribus recipiantur; ea tamen non sunt, quae specialem accuratamque iudicij trutinam, non efflagitent.

Quod vt apertius enodetur, obseruãdum est; quod indeterminatio, ob quã tale agens contrahatur à prima causa ad producendum istud indiuiduũ prae alio, ex duplici capite promanare potest; vel ex parte effectus; vel ex parte causae.

Ex parte enim effectus intercedere valet indeterminatio exigens contractionem causae primae, vt talis effectus prodeat ab hac causa, et non alia; si verum sit, talem numero effectum pręhaberi naturaliter intra eminentiã plurium causarum.

Ex parte etiam causae secundae desideraretur contractio à prima causa; si causa secunda hic et nunc, sub tali quae circumstantiarum conuentu, esset indeterminata ad eliciendum hoc indiuiduum potiùs quam aliud.

Opinio improbans, eumdem numero effectum praecontineri intra eminentiam plurium causarum.

40 Circa primum ergo punctum; est opinio improbans, eundem numero effectum naturaliter intra eminentiã plurium causarum praecontineri; siue huiusmodi causae sint vniuocae, siue aequiuocae. Sic Sanctus Thomas, Quodlibet. 5. artic. 8. Capreolus, in 2. sentent. dist. 20. quaest. 1. Marsilius, 1. de Generat. quaest. 8. Sotus in 4. dist. 34. q. 1. ar. 3. quibus suffragatur Cardinal. Aureolus, in 2. sentent. dist. 20. quaest. vnica. artic. 1. §. Dicetur quòd ad hoc. Vbi ait.

Dicetur, quòd vt effectus sit idem, non oportet semper agens esse idem; quia quodcunque agens applicatum eidem passo potest vnum numero inducere; idò ex alio, et alio parente non est inconueniens idem numero generari.

Sed haec opinio non videtur esse vera; quòd scilicet idẽ homo possit à diuersis parentibus generari.

Et si dicatur; quòd nihil distinguitur per agens. Dico; quòd verum est formaliter; tamen efficaciter, et originaliter facit, quòd illud se ipso (formaliter tamen,) efficeretur; et originaliter, quòd illud se ipso formaliter distinguatur.

Et probatur primo talis opinio; quia ad vnitatem numericam effectus necessariò praeexigitur vnitas numericae actionis; cùm actio identificetur realiter cum termino. Atqui actio necessariò exposcit vnitatem numericã agentis, eò quòd per suam essentiam à tali agente effluat; si enim immediatè, et per suam essentiam non prodiret à tali numero agente, ab alio eliceretur, adiutoriis induxu mediante, ac proinde actionis daretur actio, quod est absurdum: sit ergo, vt ad conditionem numericam effectus attingat necessario indiuidualis vnitas agentis, sicut et conducit vnitas actionis.

41 Deinde arguitur secundò; si quodlibet indiuiduū praehaberetur intra virtualitatem principij eiusdé speciei, et tantùm pro nutu, et libito Dei accideret, vt tale indiuiduum ab hac causâ, et non illa efficeretur; sequeretur, vt nullum agens esset per se causa talis effectus cùm illo in quarto modo perseitatis connexa, sed tantùm per accidens; si quidem à solo extrinseco Dei beneplacito, et non ab intrinseca rerum connexione, huiusmodi actualis dependentia effectus à causa traheretur; quod videtur ab omni philosophia alienum.

Arguitur tertiò; si quodlibet indiuiduum ab hac causâ productum posset ab alia effici; sequeretur quod obiectum, seu materia circa quam actiuitatis cuiuslibet indiuidui, esset vniuersa series indiuiduorum eiusdem speciei, quod videtur falsum; aliàs posset generare suum generans, si non esset productum.

Quod omni rationi absonum apparet; eò quod, sicut ad realem influxum exposcitur realis discretio producentis, et producti, ita exigitur realis independentia causae physicae à suo effectu, quam nullum indiuiduum importare valet respectu sui generantis, intra cuius potestatem elicitiuam verè, et physicè praecontinetur: igitur generans cuiuslibet indiuidui non concluditur intra ambitū potētiae et actiuitatis sui geniti, atque adeò genitum nō spectat, vt ad aequatum obiectū actiuitatis suae, vniuersam seriem indiuiduorum suae speciei.

42 Vrgetur ratio in facultatibus vitalibus, quae spectant motus ita intrancè principijs elicientibus compositos, vt per suam essentiam à talibus principijs effluere videantur; ob conceptum vitae per modum actus secundi intraneam vicinitatem efflagitantis cum principio radicali motus vitalis.

Si autem voluntas Petri spectaret tanquam obiectum adaequatum, seu materiam circa quam suae virtutis elicitiua, totam collectionem volitionū quae à causa eiusdem speciei produci posset; fieret, vt volitio Pauli connaturaliter effici posset à voluntate Petri. Quod videtur aduersari, non solùm conceptui vitae actualis, vel per modum actus secundi, quae congruit volitioni; sed etiam rationi voluntarij, quae exposcit principium intrinsecum cum cognitione.

Deinde; fallere videtur philosophia illa, de virtute agendi cuiuslibet indiuidui complectente vniuersum indiuiduorum coetum eiusdem speciei; in intentionali causalitate. Species enim intentionalis Petri, et Pauli, solo numero, et non specie dissident, sicut et obiecta ipsa, à quibus intentionaliter exciduntur; et tamen verum esse nequit, quòd Petrus elicere queat speciem repraesentatiuam Pauli, vt certò certius est.

Similiter; gradus intensiuus latitudinis sunt eiusdem speciei, nec tamen calor vt vnum efficere valet calorem, qui adaequatè respondet calori vt quatuor, et praehabetur effectiuè intra virtualitatem illius; aliàs calor vt vnū operaretur vltra apicem suae intēsionis; ac proinde inquantum non est in actu, quod est absurdum.

43 Praeterea; inferretur ex praedicta sententia, quod cùm hypostasis sit entitas realiter discreta à natura, quā contrahit, trahitque ad statum posititiuae perseitatis, acproinde effluat in genere causae efficientis ab eadem natura, quam terminat; fieret igitur, vt sicut natura Petri praecontinet intra virtualitatem suam in genere causae efficientis hypostasim Petri, etiam praehaberet suppositalitatem Pauli, et caeterorum indiuiduorum humanae speciei; et quòd pro solo extrinseco Dei statuto accideret, quòd Petrus esset tale suppositum, et non aliud; quae omnia vidētur esse noua commēta, et contra communē modum sentiēdi philosophorum excogitata.

Vltimò; impetitur vniuersalitas, seu communitas virtutis agēdi in quolibet indiuiduo ambientis vniuersam indiuiduorum congeriem; eò quòd indiuidua non sint substantialiter aequalia secundùm numericam conditionē. Sicut enim haecceitates, siue rationes indiuiduales, sunt primò diuersae, ita constituunt indiuidua substantialiter inaequalia iuxta gradum essendi numericum; quia sicut à discretione specifica accipitur, vt vna species nequeat esse aequalis alteri, ita ex omnimoda, et quasi primò diuersa absimilitudine indiuiduorum secundùm esse numericum trahi debet substantialis inaequalitas.

Atqui causa non agit, nisi inquantùm est in actu, seu inquantùm importat actualitatem virtutis adaequanté perfectionem effectus; igitur imperfectiora indiuidua non praehabent intra virtualitatem suam indiuidua perfectiora; ac proinde verū esse nequit, quòd sphaera actiuitatis cuiuslibet indiuidui circuit totam collectionem indiuiduorum eiusdem speciei.

Alia opinio Vazquez, et Dolani Capucini; nullam causam secundam sub tali circumstantiarum conuentu esse indeterminatam ad effectionem huius indiuidui prae alio.

44 Circa alterum verò pũctum de indeterminatione ex parte causae; quòd nimirum causa secunda vt hic et nunc sub tali circumstantiarum concursu, sit indeterminata ad tale indiuiduum actionis; ob quam potentialitatem efflagitet contractionem à prima causa. Praedictam doctrinam ex Neotericis scriptoribus acriter adoritur Vazquez, 3. part. tom. 1. dispu. 74. cap. 7. numer. margin. 45. vsque ad 53. Vazquio subscribit Ludouicus Dolanus Capucinus, in Quadripartita disputatione de modo compositionis concursuum Dei, et creaturae. parte 4. huius tractatus, capit. 18. numer. margin. 4. et arguitur.

Primò: si verum esset, quamlibet causam secundam sub tali loci temporis, et aliarum circumstantiarum conuentu, esse indeterminatā ad producendum hoc potiùs indiuiduum quàm aliud; sequeretur, quòd etiam esset ab intrinseco valens ad naturaliter reproducendum illud indiuiduũ, quod corruptum est.

Si enim afferi posset causa cum tali communicate, et indifferentia virtutis respectu collectionis indiuiduorum; nulla sufficiens ratio reddi valeret, ob quam, conueniente eadem portione materiae, nequiret homo idem semendecidere ad filij iam mortui suscitationem; quo dato iuxta causarum naturalium exigentiam, et absque miraculo, nequiret Deus animam iteratò non infundere eidem numero corpori: ac proinde resurrectio esset possibilis viribus naturae.

45 Nec eluditur vis argumenti; si asseratur, Deum non determinare causam secundam ad eliciendum eum effectum, qui iam praeextitit: eò quòd magis illimitationem diuinae potentiae referet mirabilis numerosáque indiuiduorum multiplicatio, quàm repetita eorundem effectio.

Contra; quia si causa creata esset ab intrinseco valens ad reproducendū effectum iam corruptum; videtur innegabile quòd Deus vel semel huic effectiuae potentiae praestò non fuerit ad talem effectum eliciendum; aliàs huiusmodi virtus esset frustranea, ac proinde et impossibilis, vísque illi à prima causa inferretur, si eidem ad operandum expeditae non suppeditaretur concursus, vt vel vnica tantùm vice ab exordio mundi in actum prorumperet.

46 Secundò arguit Vazquez, sub numer. 49. quia si philosophicè afferi posset, quòd causa creata hic, et nunc non esset determinata ad productionem huius effectus, et non alterius intra eamdem speciem; sequeretur, vt etiam indifferens ad infinitos effectus altriui valeret, cùm nulla sit assignabilis ratio, cur potiùs ad decem effectus quàm ad centum, et sic in infinitum indeterminata pronũtietur? Quod videtur aduersari limitationi, et natiua conditioni, agentis creati.

Quamobrem, et consultiùs opinatur Vazquez, ad remque philosophicam appositius; candidè profiteri, non inueniri rationem, cur causa creata

ta hic, et nunc sit potens ad istum numero effectum, et non alium intra eandem speciem? Id in incognita naturae arcana referendo, quàm sola diuinatione effutire, causam creatam esse prorsus indeterminatam in hoc subiecto loco et tempore ad plures numero effectus intra eamdem speciē, talísque potentialitatis contractionem à prima causa petendam esse.

47 Vltimò arguit Vazquez nume. 51. specialiter in causis liberis. Quia, si voluntas esset omnino indeterminata ad tale indiuiduum actionis prae alio, ita vt huiusmodi contractio ab extrinseco Dei beneplacito trahenda esset; inferretur necessitas nostrae voluntati à Deo, eò quòd voluntati creatae, saluo libertatis iure, integrum esse debeat, non solùm posse amare, et non amare, sed etiam posse prosequi obiectum hoc actu impulsus, et non alio.

Sicut enim actio nostrae voluntatis induit meritoriam causalitatem, non tantùm secundùm praedicata communia, et specifica talis formae, sed etiam secundùm gradum essendi numericum eius, ita libera esse debet secundùm esse numericum talis impulsus; ac proinde, et subiici nutui voluntatis quoad indiuidualem rationem talis volitionis: ita vt pleno iure voluntas ferri queat in obiectum hoc actu volitionis prae alio intra eamdem speciem prosequtionis appetitiuae.

Scoti sententia, de precontinentia eiusdem effectus intra plurium causarum virtualitatem, elucidatur, et fulcitur.

48 SED His non obstantibus; opposita sententia sustinenda est, quam luculenter constituit Scotus in 2. sent. dist. 20. quaestion. 2. sub numer. margin. 2. Vbi inquit.

Dico, quòd soli nunc electi fuissent in statu innocentiae nati.

Ratio huius est; quia omnis ordinatè volens, post volitionem finis, immediatè vult illud, quod est immediatius, vel proximius fini; Deus est volens ordinatè: ergo primò vult seipsum, vel bonitatem suam tanquam finem. Secundò vult bonum creaturae rationalis vltimatum, quod est communicatio creaturae, siue communicatio beatifica suae bonitatis, creaturae tali; et postea vult gratiam, quae ordinatur ad beatitudinem huius, vel ad fruitionem eius: posteriùs vult istum beatum, vel beatificabilem, esse nasciturum à tali parente, quod esse supponit argentiae.

49 Cùm ergo (vt dictum est,) priùs sint beatitudini determinati, quàm quòd nascantur à talibus parentibus; per quoscunque parentes nascantur, ex quo habent rationem posterioris, huiusmodi parentes non poterunt variare determinatos beatificandos à voluntate diuina, quin ijdem in numero nascantur.

50 Dices; quòd identitas numeralis in effectu, non solùm requirit identitatem numeralem materiae, sed etiam efficientis; sicut tangit primum argumentum.

Dico; quòd non oportet. Ignis enim, (A) quantitatis, et virtutis tantae si ex tali materia ignem talem generaret; ignis (B) eiusdem virtutis, et qualitatis, pro eodem instanti, si in istam materiam ageret, eumdem ignem in numero produceret, non obstante quòd generans sit aliud, et aliud numero: quia generatum non sequitur praecisè vnitatem, vel pluralitatem, ex generante.

51 Circa quem textum, et praecipuè circa literam, quam sub num. 50. transcribimus, adnotandum est; Deum circa destinationem praedestinatorum ad determinatum gloriae gradum, et circa supposita beatificanda, id absolutum propositum efficax aduiuîsse, vt talis voluntas nullatenus conditionatam praescientiam lapsus Adami expectauerit; ea ratione, vt si Deus per conditionatam scientiam praesciuiffet Adamum non lapfurum, adhuc idem numero decretum Deo non infuisset, vt in controu. generali de Praedestinatione latiùs disseretur.Cùm autem in statu innocentiae reprobi homines non subsisterent; sit, vt praedestinati illi, qui de facto à parentibus reprobis procreantur, ab alijs parentibus praedestinatis generandi forent, salua numerali praedestinatorum vnitate: ac proinde sequitur, vt ad vnitatem effectus necessaria non sit vnitas generantis.

Caeterùm, quòd in statu innocentiae nulli reprobi subsisterent, à quibus electi generarentur, ex Gregorio producit Scotus in praedicta q. 2. sub num. marg. 1. vbi inquit.

Oppositum patet per Gregorium. 4. Moralium. Si parentem primum nulla peccati rubigo corrupisset, nequaquam ex se filios gehennae generaret; sed ilii, qui nunc per redemptorem saluandi sunt, soli ab illo electi nascerentur.

Quam doctrinam licet Soarius tàmquam incertam reijciat in sua Metaph. tom. 1. disp. 26. section. 5. num. margin. 11. at cum Scoto securiùs adhaeremus Gregorio improbanti generationem electorum ex parentibus reprobis in ea hypothesi quòd primus parens non peccasset; in his enim, quae absque diuina reuelatione asseuerari non possunt, amplectenda maximè est Sanctorum Ecclesiae Patrum sententia, quam caelesti lumine perfusos tradidisse credendum est.

52 Nec infringit Scoti pronunciationis tum replica Soarij autumantis; quòd licet praedestinatio omnium electorum anteiuerit absolutam praescientiam lapsus primi parentis, non tamen conditionatam, quae sola praestat, vt Deus decreuerit generationem electorum ex parentibus reprobis, eò quòd per scientiam conditionatam praeuiderit lapsum Adami ante praedestinationem electorum.

Haec enim non obstant; eò quòd apud Scotum ita independens sit absoluta destinatio electorum ad gloriam à praescientia, siue absoluta, siue conditionata lapsus Adami, quòd esto quòd Deus per conditionalem praescientiam Adamum non lapsurum praeuidisset, quem de facto lapsurum praesciuit, eademmet numero voluntas circà electos Deo infuisset; in qua hypothesi, idem numero electi, qui de facto à reprobis generantur, ab alijs nõ reprobis producendi fuissent. Haec de theologico axiomate, de quo pressé in controu. de praedestinatione.

53 Circa rationem verò physicam, cur non obstet vnitati numericae effectus quòd à pluribus agentibus effici possit? quam insinuat Scotus in litera, quam proposuimus sub n. 50. illis verbis.

Ignis (A) quantitatis, et virtutis tantae, si ex tali materia ignem talē generaret; ignis (B) eiusdem virtutis, si in istam materiã ageret, eumdẽ ignẽ in numero produceret.

Praedictam Scoti doctrinam ita interpretatur Soarius loco citato sub n. 12. quòd Scotus nil aliud intendat inibi, quàm ex aequalitate virtutis, quae agentibus eiusdẽ speciei suppetit, idẽtitatem numericam eiusdem seriei effectuum venari.

Quam probationem tanquam infirmam explodit Soarez; eò quòd ex aequalitate virtutis tantùm hauriatur aequalitas inter effectus vtriusque causae, non tamen numerica identitas; ita vt idem indiuiduum valeat agés efficere circa istam materiam sibi applicatã quòd elicere possit alterum efficiẽs eiusdem speciei.

Quae Soarij oppositio rectè indicat, Scotum inclusionem eiusdem numeri effectus in duplici principio non produxisse ex praecisa aequalitate virtutis, quae sola conuincere videtur aequalitatem, non verò identitatem numeralem effectuum; talis enim aequalitas intercedere posset inter facultates agẽdi prorsus diuersas, et nõ coeũtes in idem praedicatum operatiuß virtutis, si ista intra suam speciem agendi tantùm praestaret sicut alia absimilis potestatis intra alteram speciem spectantem diuersam seriem productorum, (esse enim possibilem aequalitatem virtutis inter formas, et potentias specie dissitas, non semel docuimus,) sed ex identitate virtutis, quae congruit agentibus eiusdem operatiuae virtutis, quatenus conueniunt, et colliguntur in eamdem efficiendi facultatem.

Quod liquet ex illis verbis textus propositi. Ignis (B) eiusdem virtutis eumdem ignem in numero produceret; non enim dixit, supparis virtutis, vt obiicit Soarius, sed eiusdem. Expressius alium Scoti textum de praecontinentia virtuali eiusdem effectus in pluribus causis; non ob paritatem, sed ob identitatem virtutis, vide infra sub n. 71. qui è re est ad obtundendũ ictum Soarij.

54 Ratio verò pro Scoto talis instrui potest; non contradicit vnitati numericae alicuius effectus praehaberi intra eminentiam plurium causarum ob naturalem earum in agendo sympathiam; vt patet de verbo mentali, quod praecontinetur intra virtualitatem intellectus, et speciei intelligibilis; et de idolo sesibili, seu imagine sensationis visuae, quae praehabetur intra eminentiam facultatis visuae, et speciei intentionalis. Igitur nec contraibit vnitati numericae cuiuslibet effectus, praecontineri intra eminentiam plurium causarum; si illae conueniant in idem praedicatũ operatiuae virtutis, siue formale, siue eminentiale.

Quod dixerim propter causam aequiuocam, quae Ideò praecontinet eundem numero effectum, quem intra eminentiam suam praehabet causa vniuoca; verbi gratia, Sol eumdem numero calorem, quem producit calidum; quia, licet Sol, et calidum, non coeant in idem formale praedicatum caloris, conueniunt tamen in eamdem rationem saltim eminentialem facultatis operatiuae.

Sic ergo res ista expedienda est; vt causa vniuersalis, et aequiuoca, quae nimirum intra ambitum suae potestatis elicitivae circuit totam collectionem indiuiduorum inferioris speciei; elicere valeat quodlibet talis speciei indiuiduum. Causa verò vniuoca vniuersum coetum indiuiduorum talis speciei non praehabeat; eò quòd talis causa sit vnum ex indiuiduis huiusmodi speciei, et idem indiuiduum nequeat verè, et causaliter, se ipsum praecontinere. Quare quodlibet indiuiduum nõ intendit distinctam producendorũ seriem et lineam, quam aliud indiuiduum elicere nequeat, vt astruit opposita opinio; sed eamdẽ numero classem productorum.

Quam sententiam tutantur cũ Scoto omnes eius asseclae antiqui, et Neoterici; praecipuè Basolius, in 2. sentent. distinct. 20. quaestione vnica. §. Ad primum istorum dici potest. Vbi ait.

A diuersis in numero potest idem in numero in eadem numero materia generari, sicut à diuersis calefacientibus potest idem calor numero in eodem subiecto generari; sic etiam idem homo potest generari à diuersis hominibus, etc.

Scotum sequitur Soarez, insua Metaphysic. disput. 26. section. 5. praecipuè à num. 14.

Quam sententiam firmat, serlòque expendit, Guilielmus Rubionus Scoti Auditor, in 1. sentent. dist. 38. quaest. 1. conclusion. 3. et in 2. distinct. 34. quaest. 2. §. Sed hic sunt duo dubia. Cuius verba ob doctrinae subtilitatem, et ad ostendendum ex testimoniis antiquorũ Scoti asseclarum, quàm apertus fuerit professor physicae praedeterminationis Scotus, transcribo infra in art. sequẽti; vbi suadetur praedeterminatio Dei ad materiale peccati.

Ita etiam praeter Soarium sentiunt ex Iesuitis Authoribus, Petrus Hurtadus, vt patet ex num. 73. Et Valentinus de Herice, vide sequentem art. de praedeterminatione ad materiale peccati, sub num. 63. Eamdem sententiam tutatur Gregorius de Arimino, vide art. sequentem num. 77. vbi scutè rem elucidat.

Et praeter rationem, quam in numero praecedenti, pro defensione Scoti formauimus, sic contra Thomistas ad hominem agere possumus, ex valdè communi, et recepta Thomistarum sententia autumante; eumdem effectum de absoluta Dei potentia à pluribus causis totalibus principaliter operantibus elici posse; cùm autem causa principalis, prout ab instrumento efficiente dissidet, debeat propria virtute operari; sit, vt plures causae per propriam virtutem eumdé numero effectum intra eininentiam suã concludant.

In tali enim hypothesi solùm Deus id praestaret miraculi in illa actione supernaturali quoad modum, quòd concomitantiarn influxus suppleret; ita vt praedeterminaret vtramque causam, eamque applicaret ad eliciendum eumdem numero effectum simul, et coniunctim, quem tamen seorsum, et diuisim, spectatis naturae legibus, efficere poterant.

Deinde; nec eneruis nostrae sententiae confirmatio ea est; quae eruitur ex conaturali conseruatione eiusdem numero effectus ab alia causa prorsus distincta. Vt patet in lumine, quod pendet in esse fieri et conseruari à suo principio efficiente, ita tamen vt si vice efficientis aliud corpus luminosum eiusdem virtutis sufficiatur, conseruet cõnaturaliter lucẽ ab alio efficiente productam.

Nec enim asserendum est, lumẽ à primo luminoso productũ ad illius absentiã instãtaneè perire, et aliud numero distinctũ à sequenti luminoso pullulare; cùm id sit voluntarium commentum côtra communem modum sentiendi et loquendi omnium.

Atqui cõnaturaliter cõseruari nequiret lumẽ à secũdo luminoso, si intra illi’ virtualitaté nõ praecõtineretur; igitur nõ contradicit numericae vnitati talis formae, quòd intra eminentiã plurium agentium totalium praehabeatur.

Quia cú causa cõseruans sit verũ principium efficiẽs, adeò vt si act̃o illuminatiua à secundo luminoso erũpens nõ praemitteret lucẽ productá, illá efficeret; sic inde, vt etiã idem effectus diuisim à pluribus causis elici queat.

Firmatur altera pars sententiae Scoti, de potentialitate et indeterminatione causae secundae ad effectionem talis indiuidui, assignata qualibet temporis et loci compositione.

56 OVibus praestitutis de indeterminatione ex parte effectus, vt ab hoc potiùs quàm ab illo generante efficiatur; ob quam indifferentiam exposcitur contractio praedictae indeterminationis à prima causa praedefiniente, húc numero effectum ab hoc potiùs efficiente quàm ab alio elici; ex hypothesi quòd intra vtriusq; virtualitatem concludatur.

Modo luculenter patere potest, et referari indeterminatio ex parte causae; ob quam efficiens creatum sub ista temporis, loci, et aliarum circumstantiarum compositione, astruitur prorsus indifferens ad hunc numero actum potiùs quàm alium eiusdem speciei; ita vt talis vniuersalitas, seu communitas operandi necessariò expectet praedefinitionem primae causae praestituentis tale indiuiduum actionis prae alio intra eãdem speciem.

Ita Authores citati praecipuè Soarius loco citato; cui subscribit Petrus Hurtadus in sua physica. disputat. 10. de causa prima. sectione quarta. praecipuè sub. §. 61. et ex antiquis Theologis eam tradidit Gregorius de Arimino, in primo. distinction. 17. quaestion. quarta. articul. secundo. ad 7. et distinctione 35. quaestion. prima. articul. 1. Vbi quia omnes gradus intensionis homogeneos, et non indiuidualiter heterogeneos opinatus est, ita et pronuntiauit, calidum esse agens omnino indeterminatum ad productionem caloris vtvnum potiùs quàm ad effectionem caloris vt octo; ita vt à sola Dei praeordinatione trahatur cõtractio talis causae efficientis ad tale indiuiduum intensionis potiùs quã aliud.

Quod Arimensis placitum, licet quantùm ad homogeneitatem graduum intensionis, nobis non probetur, qui eos indiuidualiter inaequales, absimiles, seu heterogeneos aestimamus; nostrae tamen sententiae suffragatur, quatenus asseuerat, causam efficientem creatam tali circumstantiarum conuentui compositam ex se indeterminatam esse ad effectionem huius indiuidui prae alio. Indeterminationem etiam voluntatis creatae ad tale indiuiduum prae alio, tutatur Gregorius, in secundo. distinctione 35. quaestion. prima. articul. tertio. in secunda probatione conclusionis, cuius verba transcribo infra, in sequenti articulo sub numer. margin. 77. eamdem sententiam apprimè defendit Guillielmus Rubionus, vide sequentem articulum de Praedeterminatione Dei ad materiale peccati, à nu. 49. vsque ad 52.

Sed expressum Scoti testimonium pro indeterminatione rei, vt tali, vel tali extensioni temporis respondet; vide in hoc art. sub num. 75. vbi praecipuè obseruanda sunt illa Scoti verba. Sicut est in Sole respectu radij; cùm non dependeat identitas radij in secundo instanti ad se ipsum in primo instanti, vel ab existentia ejus in tempore intermedio. Adi locum citatum; vbi etiam consequenter tutatur Scotus; quòd eadem res, seruato connaturali statu sibi debito, posset post corruptionem iterum reproduci; eò quòd accidat enti cum hac, vel cū illa circuituione temporis componi.

57 Cuius pronuntiati veritas producitur ex dictis; quia magis connaturalis, et intranea est rei dependentia à generante, quàm à loco, tempore, aliisque circustantiis extrinsecis; sed effectus est indifferens ab intrinseco, et seruato connaturali statu suae productionis, vt ab hoc, vel illo generante, effici queat; igitur magis indeterminatus est vt producatur in hoc loco, et tempore, quàm alio. Ac proinde causa creata sub qualibet extrinsecarum circumstantiarum compositione est prorsus indeterminata, vt tale potiùs indiuiduum quàm aliud efficiat intra eamdem speciem; atque adeo petit contractionem talis indifferentiae à causa prima. Hanc rationem efficacissimam aestimo, supposito veritate praecedentis assertionis; quòd idé effectus praecontineatur intra virtualitatem plurium causarum.

Deinde; si causa libera affixa esset ad hunc actum indiuiduum potiùs quàm alium producendum; rogo á quo principio talis voluntas contrahatur, vt hunc potiùs indiuiduum actum quàm alium eiusdem speciei eliciat? Quia vel haec contractio trahitur à conditione intrinseca indiuiduali talis causae, vel à conditionibus extrinsecis, scilicet loco, et tempore? Si accipiatur ab intrinseca indiuiduatione talis causae, quòd adigatur ad huius indiuidui effectionem; ea ratione, vt eó ista voluntas affigatur ad effectionem huius numerici actus, et non alterius, quò voluntas tale indiuiduum sit; id gratis asseritur, cū idem numero agens valeat plures actus numero distinctos efficere.

Nec praestat occursus; quòd licet non repugnet indiuiduationi voluntatis in diuersis temporibus, et locis plures actus numero distinctos elicere; contradicit tamen quod in hoc loco, et tempore, ad talem numero actum non adigatur.

Quia id est ad circunstantias prorsus extrinsecas inaniter confugere; id enim est quod petimus, quare cùm tempus, et locus, ita extrinsecè adiaceant immanenti, et spirituali voluntatis motioni, sic voluntatem ad tale indiuiduū actionis affigant, vt illi integrum non sit in alium impulsum intra eamdem speciem conari?

Respondet aliter Ludouicus Dolanus Capucinus loco citato parte 4. cap. 18. §. Responderi posset secundo. sub num. marg. 5. Quòd talis contractio ad determinatum indiuiduum actionis, data tali loci temporis, et circunstantiarum coitione, non petitur ab actione concursua Dei, (negat enim praedictus author immediatum Dei concursum ad actiones liberi arbitrij) sed liberum arbitrium contrahi ad talia indiuidua actionis ab habitibus à Deo ad id muneris immissis, si talis contractio petenda sit à principio extrinseco, et non ab ipsa intrinseca virtute cuiuslibet principij. Estque satis credibile (inquit) quòd sicut Deus immittit in voluntates nostras habitus inclinantes eas ad certam speciem actus; ita possit alios immittere determinātes ad actum aliquem singularem, et indiuiduum.

Sed haec doctrina claudicat, et deficit in multis; quare excutitur, et prosternitur primò. Quia licet Deus salua libertate immittat habitus inclinantes ad varias species actuū, sed nequit salua libertate, immittere habitus determinantes liberum arbitrium ad talem speciem operationum. Quod luculéter ex Scoto ostendimus in hac dist. ar 2. n marg. 11. vbi illud Scoti testimoniū elucidauimus. Quòd esset contra naturā voluntatis determinari ab habitu, siuè à natura inferiori.

Vnde etiā cōtra Dolanu manifestè producimus; quòd implicet habitus determinans ad talia indiuidua actionum; quia cùm actio physica non praescindat tendentia sua in terminū, nec possit contrahere ad gradus indiuiduos, quin determinet ad praedicata superiora identificata gradibus numericis: sic, vt si obstet libertati quod determinetur ab habitu ad speciem actus ita et ad indiuiduationem eius.

Praeterea, vel sic Dolani assertionem impeto; quia, aut habitus contrahês ad indiuiduum actionis, submittit suam vim operatiuam voluntati; aut non? Si subijciat suam vim arbitratui voluntatis, et illam liberam relinquat, vt alitèr operari queat; remanet volūtas adhuc potentialis, et indeterminata ad aliud indiuiduum actionis. De qua indeterminatione scilicet rursus à quo contrahatur? ab eodem habitu; vel ab alio numeraliter distincto? Si à distincto habitu; ita vt quilibet habitus solùm inclinet ad vnicum tantùm numero actum; sequeretur, quòd in eodem instanti operationis darentur infiniti habitus à Deo immissi, vt voluntas liberè, et pro arbitratu se determinare posset ad quemlibet actum, quê virtualiter praehabet, sicut et virtus voluntatis praestat ad innumeros actus eiusdem speciei per totam aeternitatem eliciendos.

Si autem dicas, quòd idem habitus sit potens ad determinandam voluntatem ad plures actus numeraliter distinctos; tunc redit eadem difficultas de habitu, et potentialitate eius ad plures actus solo numero diuersos, quae vrget in voluntate potentiali, et indeterminata hîc, et nunc, ad plura indiuidua actionum. Quia si hic habitus à Deo immissus praestat hic, et nunc ad plures actus numero discretos, (si enim ad vnum solum potens esset, non saluaretur sarta tecta potestas voluntatis ad vtrumlibet, et necessitaretur,) rogo, à quo principio contrahatur habitus vt hic, et nunc producat hunc potiùs numero actum quàm alium? Non ab alio principio intrinseco; ergo extrinseco, scilicet à prima causa.

Nec maioris momenti est aliud Dolani effugium, pro quo citat Arriagam; quòd licet liberum arbitrium pendeat à permissione causae primae, vt sit illi integrum, vel permittatur elicere hoc indiuiduum actionis prae alio, sed non taliter vt ad id egeat positiua determinatione Dei.

Id enim non obstat; quia tunc exposcitur sola permissio, quae se gerat ad instar remouentis prohibens; quando suppetit intranea virtus ad actum, et ad modum contrahendi, et explicandi se ad exercitium actus. Sed nulla causa creata, praecipuè quae operatur per cognitionem, nanciscitur principiū intrinsecum vt determinet se, aut explicet propriam virtutê ad eliciendū hoc indiuiduum actionis prae alio; quia causa libera determinat se per cognitionê, et nullum agens cognoscitiuu apprehēdit, se cognoscere hoc actu numero, et nõ alio eiusdem speciei, vel appetere hac numero appetitione et non alia eiusdem speciei. Vt acutè arguit Gregorius de Arimino, in 2. sen. dist. 35. q. 1. art. 3. Cùm nullus talium actuum sit pro tunc magis possibilis quàm alius; voluntas ipsa creata indifferenter se ad quemlibet illorū habeat, nullumque distinctè cognoscat antequam ipse actus sit; ac per hoc non possit velle distinctè aliquem illorū determinatè producere. Et tandē post pauca cõcludit: sed talis causa libera distinctè illos cognoscens nõ potest esse alia quàm Deus.

58 Praeterea, vrgeo rationê ex his quae praemisimus in controu. 8. de aeternitate Dei, ar. 2. de duratione creata. à n. mar. 30. vsque ad 33. vbi aperuimus, re immediatè, et per suam essentiam non componi huic determinatae durationi primi mobilis; sed media forma successiua praesentialitatis, vel coexistêtiae decurrentis ad fluxū motus primi mobilis, quae praesentialitas successiua constituit praedicamētum Quando.

Quare, res, à se, et à cõnaturali statu suae productionis, ita indeterminata est vt subsit naturae huic Quãdo, sicut et alteri, siue huic praesentialitati têporariae cuius coexistat huic tempori, potiùs quàm alteri; ex quo manifestè depromitur, vt ad numericam vnitatem actionis non attineat potiùs in hoc tempore effluere ab agente quàm in alio, sed quòd causa tali loco et tempori cõposita indifferens sit ad plures actiones intra eãdem speciē. Ad ea, quae lo co citato exarauimus, quae rem istam satis concinnè enodant.

59 Ex praelibatis efficax emergit cõfutatio Soarij, et asseclarū, qui praedeterminatione diuinae voluntatis explodūt. Quia postquã Deus voluntatê nostram congrua vocatione excitauit, non praescit, illam consensuram vagè, et secundùm specificam tantùm rationem prosequutionis impulsus vt sic, sed apprehẽdit infallibiliter voluntatem creatam consensuram tali numeno appetitione; cū scientia Dei nõ attingat obiectum secundùm communia et specifica praedicata, seu in esse potentiali, et abstracto, sed in contracto, et numerico; aliàs Deo tribui posset scientia, quae inspiceret priùs hominem, quã hunc hominem, et sic de caeteris.

Sed voluntas quaecũque congrua vocatione excitata non concipitur determinatũ principium huius numero impulsus prae alio intra eamdem speciem nisi accedat Dei volũtas contrahẽs voluntatem creatam à se potentialem ad tale indiuiduum impulsus; ergo volitio diuina ob praedictam determinãdi causalitatem nequit non esse praefinitiua, seu praedeterminatiua vniuersae actionis creatae.

Quam rationem ita neruosam iudicauit Vazquez loco citato sub nu. 53. vt praecontrouijs scholae Iesuitarum principijs consequenter sustineri non posse autumet; stare libertatẽ creatae voluntatis cum determinatione illius ad talem actionem indiuiduam, quae trahatur à prima causa.

Et merito censuit Vazquez Soariũ et caeteros authores à doctrinę consequẽtia deficere; dum potentialitatem causae secundae ad tale indiuiduum actionis contrahi à Deo asseuerant, et praedeterminationem explodunt. Quia cū apud praedictos authores haec cõtractio non fit ex parte solius effectus contingentis, sed ex parte principij; consequẽs est, vt cẽsenda sit praedeterminatio absolutè et simpliciter. Cũ omnis motio primae causae, quae nõ sistat in sola contractione effectus ad futuritionem determinatam, sed etiam trãseat ad contrahendum principium, sit vera, et rigurosa praemotio; non tantùm ex parte effectus, sed etiam ex parte causae, vt ab ea taliter contracta ad agendum, contractusetiam prodeat influxus.

Cõuelluntur fundamenta, quae oppugnant, cùm de effectu praecõtineri in pluribus causis, vbi ostenditur, quòd implicet, actionẽ huius agẽtis effluere ab alio, quod ex ratione modi petimus de mente Scoti; vnde etiã inferimus, quòd operatio vitalis ab hoc agente producta, effici queat ab alio eiusdem speciei.

60 EX dictis aduersariorũ fundamenta conuelli poterunt.

Ad primũ argum. primae opinionis improbãtis, eamdem numero effectum intra emĩẽtiam pluriũ causarum naturaliter praehaberi. Respondetur; actionẽ nullatenus idẽtificari cũ termino in sentẽtia Scoti autumantis, actionẽ inesse agenti et non passo; quo praemisso etiã afferi posset, quòd sicut vnitas agẽtis pernecessaria nõ est ad numeralẽ vnitatẽ effectus, ita nec vnitas actionis; ac proinde, quòd licet iste numero effectus ita efficitur ab hoc generante, quòd ab alio connaturaliter, generari potuerit, ita et quòd sic media ista actione generãdi producitur, quòd etiam media alia actione connaturaliter generari potuerit.

Responderi etiã posset secũdò; quòd nõ apparet implicatio in hoc quòd sicut nõ obstat numericae vnitati effectus quòd à pluribus agẽtibus produci possit; ita nec contradicit vnitati actionis quod à pluribus agentibus seorsum sũptis effluere queat.

Quando verò agit oppositio; ideò vnitatem actionis essentialiter efflagitare vnitatem agentis, eò quòd per suã essentiam pendeat ab agente, ab illo-que pullulet.

Dici posset; tale pronuntiatum amphibologiam inuoluere; si enim, ly actionem per suam essentiam pendere ab agente, intendat idem quòd immediate pendere, et non alia causalitate seu influxu mediante; in hoc sensu verum est, actionem per suam essentiam à suo principio pullulare, et non alio fieri medio; aliàs enim actionis daretur actio. Si autem intendat, de quidditatiua ratione talis actionis esse ab hoc agente, et non ab alio, effluere; id negari posset, cū hucufque afsignata non appareat ratio, quae id demonstret; quidquid aliter sentiat Soarius loco citato sub n. 10.

Sed prior folutio praeferenda est, vt pote quae communiori doctrinae innitatur, et fit expressa de mente Scoti vt patebit ex dicendis in num. sequenti. Deinde; quòd dato, et non concesso, quòd sustineri posset, quòd 1 actio, quae ab hoc numero agente effluit, ab alio elici potuisset, si tantùm spectetur habitudo, et comparatio actionis ad agens inquantùm pendet ab eo in genere causae efficientis; secus tamen inquantùm actio pendet ab agente in genere causae materialis, tanquam à subiecto, in quo recipitur. Quare in eo sensu admittenda necessariò est enuntiatio illa; quòd actio per suam essentia pendeat ab agente: quatenus de essentia actionis, vt modalis forma est, prouuntietur illius compositio ad substratum, quod est ipsum efficiens, eò quòd apud Scotum, actio agenti inexitat, ita vt nec de absoluta Dei potentia conseruari queat actio sine agente illo, à quo elicita est, ob dependentiam actionis à tali agente, tam in genere causae efficientis, quàm in genere causae materialis, quae trahitur ab abstracta ratione modi.

Vnde, dato quòd spectata tantùm dependentia actionis ab agente in genere causae efficientis, non repugnaret actioni ab alio agente elici; (quod falsum aestimamus; cùm actio per suam essentiam effluat ab hoc agente) contradicit tamen ob dependentiam intrinsecam in genere causae materialis; iuxta ea, quae asserimus infra in numero sequenti.

61 Quòd autem agens sit substratum suae actionis, seu quòd actio fubiectetur in agente, est certo certius apud Scotum; vt liquet ex 4. sen. distin. 13. quaest. 1. §. dicetur ergo. sub n. marg. 10. et §. istorum trium sub n. marg. 11. vbi habet.

Et hoc confirmatur per Philofophum 5. Metaph. qui diffiniuit potentiam actiuam (esse principium transmutandi a-liua, inquantum aliud,)sicut autem potentia actiua est principium transmutandi, ita actio, quae est actus potentiae actiuae, erit transmutatio alterius, id est passi, inquantum alterum est. Et infra. sub num. marg. 14. §. si obijcias. fubiicit. Ex hoc patet folutio ad quamdam obiectionem prius factam ex illa litera; concedens enim Aristoteles ibi, actionē eße in passo, et non in agente, quia tunc agens moueretur; loquitur de actione secundùm hanc quintam fignificationem; non autem secundùm quòd actio est genus distinctum contra passionem. Illo enim modo accipiendo actionem. Actione formaliter aliquid est agens; sicut relatione est relatum; et sic necesse est illud, (quo) eff intrinsecum illi, quod dicitur esse tale per ipsum, sicut similitudinem eße in simili.

Quamobrem in controu. 9. de Visione Dei. dist. 3. subdist. 1. ar. 1. de Vitalitate visionis sub n. marg. 25. 26. et 32. ostendimus, actionem non esse ratione formali intrinsecā, ob quā passum pēdeat ab agēte: sed effectum formalē actionis consistere in hoc quòd cōtrahat potestatem agentis, vt transeat de esse principij potentialis ad esse principij actualis.

Quod etiam perspicuè asserit Scotus, loco citato ex 4. sen. dist. 13. q. 1. sub nu. mar. 16. §. isti duo respectus. vbi docet. Praemifit enim Aristoteles ibi in principio illius capituli de actione, quòd oportet inesse actū vtriq; scilicet, motiuo, et mobili; mobile enim est in ipso passo, motus autē in operari; ergo illū actū modēatis, quē ponit operari, vult inesse motiēti. Vt scilicet cōtrahat mouēs in potentia, et reddat illud siue cōstituat in ratione principij actualis, et mouentis in actu.

Cū autē actio sit forma intrinseca agētis, et nō forma entitatiua, sed modalis, cuius cōpositio ad tale substratu non fit realiter distincta ab ipsamet forma, (qualiter in formis entitatiuis actualis cōpositio ad substrata realiter fecernitur à formis, quae nō sunt modi, sed entitates,) accedit inde, vt implicet quòd eadē forma actionis queat etiā diuisim à pluribus agētibus pēdere. De quo vide ea, quae expēdimus supra in cōtro. 2. de vnitate Dei in Append. metaph. de distinctione entis, ar. 3. de dist. modali praecipuè n. mar. 20. et 23. vbi de expressa mente Scoti docuimus, cōpositionem relationis ad fundamentum non esse distinctam realiter à relatione.

Et quòd idê iudicium ferendũ sit de omnibus aliis formis accidentalibus, quas omnes appellat Scotus modales formas, exceptis quantitate, et qualitate, probatur ex Scoto, in Quodlib. 3. §. habemus ergo primum membrum. sub n. mar. 3. editionis Cauelli. vbi habet ita.

Secundo modo accipit Boëtius distinguendo rem contra modum rei; sicut loquitur lib. de Trini. (patet, inquit, qua sit diffẽrẽtia predicationũ, quia aliae quidem quasirem mõstrãt, aliae quasi circãstãt:ã rei;quia ista praedicatur sic,quòd secundùm rem aliquam monstrant, illae verò vt non esse, sed potiùs extrinsecùs aliquid apponunt.)

Vult ergo distinguere rem cõtra circũstantiam, et sic secundùm eum sola tria genera, substantia, qualitas, et quantitas, rem monstrant; alia verò rei circumstantias.

Hoc ergo nomẽ (res) in secũdo membro acceptum dicit aliquod ens absolutũ distinctũ cõtracircũstãtiã siue modũ, qui dicit habitudinem unius ad alterum.

Vbi Scotus ex Boëtio nomine modi cõprehẽdit omnia accidẽtia, quãtitate tãtũ, et qualitate exceptis; quare sicut apud ipsum in eodẽ, Quodl. 3. §. respõdeo, standum in ipsa relatione, sub n. 15. asseuerauit; quòd cõpositio relationis ad tale fundamẽtũ nõ distinguitur realiter à relatione; vnde fit, vt haec relatio nequeat, nec diuinitus, alteri substrato cohaerere; idem pronuntiandũ fit de actione, passione, et omnibus aliis formis accidẽtalibus, quas Scotus vocat formas modales; quãtitate, et qualitate exceptis, quae sunt formae entitatiuae.

Quã modi vsurpationẽ elucidat Hugo Cauel in Schol. 1. Quodlib. 3. vbi disquirit Scotus; an relatio sit res, vel ratio? Vbi ita habet Cauellus. Resumit tripliciter. Primò, cõmunissimè pro omni conceptibili reali et rationis. Secũdò, communiter pro ente extra animam, vt opponitur modo rei. Tertiò, pro ente perse. Et quaestio est an relatio sit res primo modo extra animam? Quia certum est non esse rem secundo modo, vel tertio, quia nec substãtia, nec aliud. Intellige quantitatem et qualitatem iuxta trãscriptum testimonium Scoti.

62 Ad secundum argumentum, ex num. 41. quod etiam amphibologiam imbibit; quatenus principium solum, et vnicum (quod excludat consortium alterius principij intra cuius potestatẽ idem effectus cõtineatur, vt á qualibet causa diuisim effici queat) confindere videtur cũ principio per se talis effectus.

Nec enim ad causam per se exigitur quòd ita effectus ab illa pendeat, vt ab alia connaturaliter effici nequeat diuisiuè; sed quod ita ab hac causa eliciatur, quòd ab alia actualiter non accipiatur esse, licèt illud ab ea petere potuisset, intra cuius virtualitatem connaturaliter praehabetur, si Dei praemotio seu praedeterminatio accessisset.

Quandò verò subsumit oppositio; illam esse dependentiam peraccidens effectus á causa; quae á solo libito, extrinsecoque Dei statuto, accipitur.

Eo dato, inficiamur, dependentiam huius effectus ab isto principio potiùs quàm ab alio, á solo Dei nutu trahi, sed ab intrinseca, et naturali praecontinentia talis effectus in tali causa; ab extrinseco verò Dei beneplacito tantùm expectari, quòd praemissa aptitudinali connexione in quarto modo perseitatis, et naturali praecontinentia eiusdem effectus in pluribus causis, hanc potiùs quàm aliam actualiter, et in actu secundo praemoueat ad talem effectum; quia tamen huiusmodi praemotio naturalem agendi facultatem, et connexionem per modum actus primi talis causae cum isto effectu praemittit, ideò dicenda nõ est á solo extrinseco Dei nutu peti, sed á natura rerum.

Ad tertium argumentum; quòd, licet de facto nullum indiuiduum producat suum generans, eò quòd iam ipsum praeextiterit positum extra causas; et indiuidua corrupta iterum produci non possint ex hypothesi suae praeteritae extractionis extra causas; et indiuidua corrupta, supposita lege diuinae praedeterminationis, vt infra magis constabit ex solutione primi argumenti Vazquez. Attamen spectata vi, et natiua facultate agendi cuiuslibet indiuidui, sicut potuisset non ab isto generante, á quo de facto effluxit, sed ab alio produci; ita etiam valuisset idẽ indiuiduũ,

à quo de facto processit (in illa tamen hypothesi non processisset,) generare.

63 Ad instantiam de facultatibus vitalibus, quae ab intranea coniunctione, et dependentia operationis suae à suo principio, producere videtur, vt impulsus ab ista voluntate productus ab alia facultate impulsiva produci nequeat; quod idem premit in actu intellectionis, et alijs operationibus viuis.

Respondet Soarius loco citato, sub numer. 17. aliter sentiendum esse de facultatibus, quae immutant externam materiam, ac de potentijs immanenter operantibus; eò quòd agentia immanenter operatiua, cuiusmodi sunt omnes facultates viuae, cùm operentur à se, et in se, non solùm sunt principia elicitiva actuum, sed etiam substrata, et materialia illorum. Quò fit, vt iuxta numericam discretionem principij efficientis, necessariò etiam afferenda sit distinctio substrati, seu causae materialis talium accidentium; cùm autem accidentales formae, quae specialem imbibunt connexionem cùm tali substrato, plurificentur numero iuxta subiectorum pluralitatem: accedit inde, vt sicut nequeat eadem intellectio connaturaliter plures potentias intellectiuas afficere, ita nec à pluribus facultatibus intellectiuis diuisim elici.

Sed contra hoc est; quòd sicut non contradiceret actui facultatis immanentis dependentia aptitudinalis à pluribus potentijs in genere causae efficientis diuisim spectatis; ita nec repugnare videtur dependẽtia aptitudinalis à pluribus potentijs in genere causae materialis, etiam diuisiuè acceptis. Quia licet actualis dependentia, et compositio actus vitalis ad plura substrata necessariò importet partitionem, et pluralitatem formae afficientis plura subiecta: aptitudinalis verò dependentia à pluribus subiectis, non conuincit partitionem formae, cùm actualiter illi tantùm potentiae componatur, à qua elicitur, licet alijs potentiis aptitudinaliter inhaerere valeat, à quibus et pendere posset in genere causae efficientis; eò quòd actualiter illi tantùm substrato componatur, à quo in genere causae efficientis effluit.

Quare, sicut calor, qui actu vni tantùm subiecto componitur, non plurificatur numero, eò quòd aptitudinaliter pluribus aliis substratis componi posset; nec enim vis informatiua caloris exhauritur circa illud tantùm substratum, quod actu afficit; quia non est forma modalis identificata cum compositione ad hoc substratum (alias nec de absoluta Dei potentia alteri subiecto coniungi posset, cùm Deus vim informatiuam supplere non valeat.) Ita nec ex hoc quòd volitio, quae elicitur à voluntate Petri, possit afficere voluntatem Pauli; (sicut et à voluntate Pauli procedere in genere causae efficientis;) non plurificatur numero ob aptitudinalem dependentiam in genere causae materialis à voluntate Pauli; cùm tamen à pluribus substratis actu pendere nequeat, et coniunctim, sed tantùm in aptitudine, et diuisim.

Qui modus dicendi magnam habet probabilitatem: supposito quòd qualitas vitalis non sapiat naturam modi per suam essentiam affixi substrato; imò quòd id videtur necessariò sustinendum de mente Scoti, apud quem non est essentialior comparatio operationis, vel qualitatis vitalis, ad suum principium intrinsecum in genere causae materialis; quàm sic intima comparatio eiusdem qualitatis ad idem principium in genere causae efficientis. Quare sicut non obstat vicinitati, et intimitati comparationis qualitatis vitalis in genere causae efficientis ad principium intraneum, et coniunctum, quòd intellectio effluat ab intellectu Petri, vel ab intellectu Pauli, quia à quocunque agente eliceretur tanquam à principio coniuncto; ita nec magis exposcit intellectio quòd componatur in genere causae materialis huic intellectui quàm alteri: siquidem non est intimior comparatio intellectionis ad intellectum in genere causae materialis quàm in genere causae efficientis.

De quo sic accipe philosophantem Scotum in Quodl. 13. §. de quarto principali dici potest. n. mar. 32. vbi inquit. » Illa qualitas, qua vel est operatio, vel includitur in operatione, no habet relatione ad subiectũ magis essetiãle quã alia qualitates, alias qualitates » non esse essentialiter relatas ad subiectum, nec ista ponetur essentialiter relata ad subiectum.

64 Sed dici etiam potest aliter pro Soarez; actus vitales, qui effluunt à potentijs, à se, et in se, operantibus, seu praefigentibus tale substratum sui influxus, et non aliud; non posse elici ab aliis agentibus numero discretis. Quia, licet eadem forma numero à pluribus efficientibus diuisim produci connaturaliter queat, eò quòd talis dependentia sit omnino extrinseca; secus verò est de depēdētia in genere causae materialis eductiuae, quae est intrinseca, si forma iuxta connaturalem exigentiam postulet educi à tali substrato. Quod discrimen videtur insinuasse Scotus loco à nobis transcripto, sub num. 50. Ignis (A) si ex tali materia ignem talem generaret; ignis (B) eiusdem virtutis, et qualitatis pro eodem instanti, si in istam materiam ageret, eumdem ignem in numero produceret. Vbi licet ad numericam vnitatem ignis nõ exposcat vnitatem agentis; petit tamen vnitatem materiae, quae attinet ad quidditatem talis compositi. Igitur, si forma vitalis iuxta connaturalem exigentiam exposceret praehaberi in tali principio coniuncto, et ex illius virtualitate eductiua extrahi; nequiret connaturaliter educi ex alio substrato.

Quod etiam insinuare videtur Scotus in 4 sentent. dist. 43. quaest. 3. cuius textum ad plenum transcribimus infra sub num. marg. 71. inquit enim. Quando cunque materia tota eadem approximatur agenti eidem sine impedimentis, potest idem reduci; (intellige de non esse ad esse.) Nec tantùm eidem agenti numero, sed eidem secundùm speciem; quia identitas secundùm speciem in agente aequiualet identitati numerali.

Vbi etiam incidenter obseruandum occurrit id, quod contra Soariū ostendimus sub num. 53. quòd Scotus continentiam eiusdem effectus in pluribus causis non petiuit ab aequalitate virtutis, sed ab identitate specifica; vt liquet ex illis verbis. Identitas secundùm speciem aequiualet identitati numerali. Quod verò ad vnitatem numericam effectus, licet non requiratur vnitas agentis, exigatur vnitas mate-rialis causae, patet ex illis verbis. Quādocunque materia tota approximatur agenti; potest idem reduci.

Cùm autem intellectus Pauli nequeat sibi subiicere intellectum Petri tanquam materiam, et substratum suae causalitatis intentionalis, sed necessariò intra se ipsum agere valeat; eò fit, vt potens non sit ad eliciendas eas formas actuum vitalium, quae connaturaliter praehabentur in genere causae materialis eductiuae intra mentem Petri.

Sed respondetur; quòd ad hoc quòd intellectus Petri eliciat intellectionem, quae producitur ab intellectu Pauli, non requiritur quòd subiiciat sibi intellectum Pauli; sicut nec intellectio elicita ab intellectu Pauli habet maiorem connexionem cum intellectu Pauli inquantùm comparatur ad talem intellectum in genere causae materialis, quàm vt refertur ad ipsum in genere causae efficientis. Vnde sicut qualitas vitalis per suā essentiam non pendet ab hoc intellectu in genere causae efficientis; ita nec in genere causae materialis; de quo nos latè supra in controu. 9. de Visione Dei, dist. 3. subdi. 1. art. 1. de Vitalitate visionis beatificae praecipuè, à nu. 40 vsq; ad 45. Quare responsio Soarij non potest sustineri in via Scoti; nec fauent Soario testimonia Scoti exigentis idētitatem materiae ad vnitatem numericam eiusdem indiuidui. Quia ibi procedit Scotus de indiuiduo composito ex materia et forma; verbi gratia de igne; non autem de forma simplici, et irresolubili secundùm esse physicum; et quae per suam essentiam non cōponatur substrato.

Ad instantiam de speciebus intentionalibus; fatemur, quòd ob illarum absimilitudinem, seu heterogeneitatem in repraesentando, (licet species repraesentatiuz obiectorum solo numero discretorum tātùm numeraliter, et non essentialiter dissideant) Petrus nequit producere species intentionales Pauli.

Quod idem astruimus de gradibus intensionis, in quibus cùm melioris notae authoribus heterogeneitatē etiā recipimus; ob quā calor vt unum non est in actu ad gradum intensionis, qui vocatur vt octo, exuperatque actualitatē caloris vt vnum.

Satisfactio ad alia obiecta; ubi disquiritur, an hypostasis huius individui queat connaturaliter elici ab alio individuo eiusdem Speciei?

Ad oppositio- nē quòd hy- postasis Pe- tri produci queat à Pau lo 65 CIrco oppositionem verò num. 43. contendentem, quòd si quaelibet causa efficiens praecontineret virtualiter totam seriem effectuum suae speciei; sequeretur, vt natura Petri praehaberet omnem collectionem humanarum hypostasum, quae solo numero distinguuntur; ac proinde, et quòd naturaliter causare posset suppositalitatem Pauli.

Vera solutio hypostasis ca iualibet in- dividui po- test effici ab alio eiusdem speciei Hanc obiectionem ex parte dilutam praemittimus, in controuersia 1. in Appendice Metaphysica de subsistētia creatā. à num. margin. 34. vsque ad 36. sed adhuc responderi potest: concedendo, non esse inconueniens, quòd natura Pauli praehaberet intra eminentiam suam suppositalitatem Petri; ac proinde à prima causa hauriendam fore contractionem naturae Petri ad eliciendā hanc hypostasim prae alia.

Eneruatur obiectio, quòd à solo Dei decreto traheretur, quòd Petrus sit tale sup- positum. Nec ex praedicto asserto inferri; quòd à solo extrinseco Dei statuto petatur, quòd Petrus sit tale suppositum, et non aliud eiusdem speciei. Quia, vt liquet ex dictis ad 3. argument. sub nu. 61. sicut ex hoc quòd iste effectus, qui intra eminentiam plurium causarum eiusdem speciei praecontinetur, pro Dei voluntate, et praedeterminatione effectiua eliciatur ab hac potiùs causa, quàm ab alia, non sequitur, huiusmodi effectionem à solo extrinseco Dei nutu trahi, sed ab intrinseca rerum connexione, et eminentia causarum; quae praemissa, ad primam causam attinet, supposito quòd hic effectus intra plurium causarum virtualitatem praecontineatur, quòd efficiatur ab hac, et non ab illa; ita de virtute naturae substantialis ad eliciendam hypostasim, et de indeterminatione hypostasis vt ab ista, vel altera natura eiusdem speciei effluat, censendum erit.

Obiicitur tū trā doctrinā praecedentē, quòd natura respectu hy- postasis sit immanenter operatiua 66 Verùm praedicta responsio oppugnari videtur his, quae tradit Scotius citatus, sub num. 64. de principiis immanenter operatiuis, et praestituentibus sibi determinatum substratum suae causalitatis; ita vt externam materiam immutare nequeant, nec extra se operari. Cuiusmodi videtur esse vis illa; quam naturae cuilibet deferimus, vt se contrahat, trahatque ab statu negatiuae perseitatis ad perseitatem positiuam; nec enim vis ista elicitiua hypostasis congruit naturae vt in extrinsecum passum influat, sed vt se se intraneè perficiat.

Cōfirmatur de subsistētia materiae pri mae. Quod ostendi potest in materia prima, cui talem effectiuam potestatem ad productionem propriae hypostasis adscribimus, et ad propriae vbicationis productionem; cùm tamen de communi philosophorum sensu materiam carere vi effectiua ad extrinsecum passum immutandum, profiteamur.

Vrgetur ra- tio, quòd hy postasis hu- ius indivi- dui nequeat produci ab alio. Quare cùm natura substantialis, prout principium efficiens suppositalitatis, sit à se et in se operatiua; eò fit, vt discretio numerica principij efficientis imbibat discretionem causae materialis: Praeterea, cùm distincta causa materialis necessariò inferat distinctionem in effectu; accedit inde, vt hypostasis Pauli, quae petit extrahi ab eminentia naturae Pauli in genere causae materialis, nequeat educi ex natura Petri in genere causae materialis; ac proinde nec elici in genere causae efficientis ab eadem natura Petri: cùm vis productiua hypostasis identificetur cum substrato eductionis eiusdem hypostasis.

Instatur ex Scoto, quòd vna indivi- dua non in- clinetur n- turaliter in hypostasim alterius. Et quòd ad Scotum attinet; videtur asseuerandum; nec naturam naturaliter inclinari in alienam hypostasim, estò quòd sit eiusdem speciei cum propria; nec illam virtualiter praehabere; tanquam adaequatum, et connaturale principium. Si enim natura Petri esset connaturale principium virtualiter praehabens hypostasim Pauli; in illam naturaliter propenderet. De quo sic audi philosophantem Scotum; in Quodlibeto 19. a. 3. §. Tertio etiam negatio no sufficit sub n. mag. 19. editionis Hugonis Cauelli.

Ipsa enim (loquitur de humanitate Christi Domini à Verbo assumpea.) Cùm sit eiusdem rationis cum mea natura, habet aptitudinem ad subsistendum in se; et non habet aptitudinem ad dependendum ad personam extrinsecam.

Nec est inconueniens, possibilitatem esse sine aptitudine; quia ad formas supernaturales, etsi sit potentia aliqua insusceptiuo, non tamen propriè aptitudo, quia illa non est propriè, nisi ad formas naturaliter perficientium.

Vbi absolutè, et absque vlla distinctione inter hypostases eiusdem, aut diuersae speciei, pronuntiauit Scotus; non dari in natura inclinationem naturalem ad vnionem cum hypostasi alterius suppositi. Si autem natura Petri praehaberet naturaliter intra eminentiam suam hypostasim Pauli, inclinaretur naturaliter ad illam; vt apparet perspicuum.

Sed praesens dissertatio consopienda est iuxta ea, quae de mente Scoti tradidimus de natura modi identificati cum actuali compositione eius ad lubstratum; ita vt obiter modo componi alteri substrato etiam de absoluta Dei potentia; ex quo erumpit aperta huius quaestii decisio.

Si enim suppositalitas sit modus naturae identificatus realiter cum compositione actuali ad hanc naturam; implicabit contradictionem, quòd suppositalitas Petri effluat in genere causae efficientis à natura Pauli, sicut et quòd pendeat in genere causae materialis à natura Pauli; cùm suppositalitas Petri, sit sua compositio exercita ad naturam Petri; quò fit vt dependentia huius suppositalitatis ab hac natura in genere causae materialis imbibat etiam affixionem huius suppositalitatis, vt modalis formae, ad hanc naturam in genere causae efficientis.

Si autem subsistentia non sit forma modalis, sed entitatiua non identificata cum actuali cópositione ad hoc substratum; quod probabilius aestimamus in via Scoti asserentis, esse magis probabile, quod suppositum creatum de absoluta Dei potentia assumere queat extraneam naturam. Quod sustineri non valeret, si hypostasis identificaretur cū reali cópositione ad substratū; cū hypostasis nó idētificetur, nec idētificari queat realiter cū actuali cópositione ad naturam extraneam: sicut nec relatio componi valet diuinitus alteri fundamento, aut substrato, quatenus actualis compositio, (vel actualis accidentalitas, vt loquitur Scotus,) per quam cohaeret huic substrato, identificetur cùm relatione,

Dato igitur, quòd hypostasis non sit modus sed entitas; dicendum est consequenter ad principia Scoti, quod suppositalitas, quae connaturaliter effluit à natura Petri, potuit connaturaliter à natura Pauli elici.

Nec obstat illa oppositio; quòd natura respectu pullulationis propriae hypostasis sit principium immanenter seu intra se ipsum operatiuum. Quia si natura Petri efficeret hypostasim, qua modo elicitur à natura Pauli, etiam à se,et in se operaretur eamdem numero hypostasim. Simili ratione, qua sub num. 64. docuimus; quòd vt Petrus à se, et in se eliciat eam intellectionem, quae efficitur ab intellectu Pauli, non exigitur quòd immutet intellectum Pauli, vel quòd subiiciat sibi intellectum Pauli; cùm Petrus circa proprium intellectum elicere queat eamdem formam qualitatis vitalis, quam Paulus efficit in suo intellectu, eòquòd intellectio sit forma entitatiua, et non modalis, quae identificetur realiter cum tali accidentalitate exercita, vel actuali compositione ad tale substratum.

67 Nec etiam aliquid facessunt negotij illa verba Scoti. Natura habet aptitudinem ad subsistendum in se; et non habet aptitudinem ad dependendum ad personam extrinsecam.

Tantùm enim vult Scotus, quòd natura Petri non inclinetur naturaliter in suppositalitate Pauli vt compositiuo naturae Pauli, et vt effluente mã natura Pauli; non tamen iuit inficias, quòd natura Petri inclinetur in hypostasim Pauli, vt effluentem à natura Petri, et vt compositatn naturae Petri; cùm talis suppositalitas à ratione intrinseca, sit potentialis, et indifferens, vt à qualibet natura eiusdem speciei dependeat in genere causae efficientis et materialis. Nec in illa hypothesi diceretur natura Petri pendere in genere causae formalis à persona extranea; quia hypostasis Pauli, vt effluens à natura Petri, et vt composita naturae Petri, non esset extrinseca, aut extranea personalitas.

Suppari ratione, qua licet intellectus Petri non inclinetur naturaliter ad eliciendam intellectionem, quae efficitur à Paulo, prout pendet à Paulo, et componitur Paulo tanquam principio intrinseco; at propendet in intellectionem eam, quae est à ratione intrinseca potentialis, et indifferens, vt effluat ab intellectu Petri, vel Pauli, tanquam à principio intrinseco. In quo sensu accipienda sunt, quae supra tradidimus agentes de subsistentia, in controuersia 1. de Essentia, et simplicitate naturae diuinae. art. 3. in Appendice Metaphy. de subsistentia creata. Membro 2. à numer. 34. vsque ad 36. inclusiuè.

Eliduntur alia obiecta contra nostram sententiam; et defenditur inaequalitas substantialis indiuiduorum contra Petri Hurtadi placitum.

AD Vltimum argumentum, respōdetur, quòd cùm actio seu causalitas spectet formale principium operandi in agente, et formalem etiam rationem terminandi influxum in termino, si in ratione formali terminandi influxum, et in principio formali agendi, vel in principio (Q. 9.) detur aequalitas, assignabitur concinnè actus primus expeditus ad eliciendum effectum.

Quia tamen principium formale operandi, vel principium (Q. 10.) non cohaeret naturae vt contractae, taliter quòd potentia operatiua effluat à compositione naturae cum propria singularitate, sed potius congruat naturae, prout anteit suam singularitatem (natura enim ignis, prout formaliter supponitur ad singularitatem, importat quòd sit ignifactiua, sicut et natura humana quòd sit risibilis;) ita etiam terminus formalis operationis naturae non est natura inquantum determinata per singularitatem, vel compositio naturae cum singularitate.

Aliàs nulla assignaretur actio vniuoca in indiuiduis eiusdem speciei, cùm non respondeat terminus formalis similis principio producenti; ed quòd in singularitate nulla reperiatur similitudo, cùm indiuidua, inquantum talia, sint primò diuersa. Quamobrem tantùm exposci videtur, quòd indiuiduum agens importet aequalitatem cū producto secundùm rationem specificam; non verò secundùm conditionem indiuidualem.

Quae tamen non ita accipienda sunt vt natura in esse abstracto, et specifico sit operatiua, absque singularitatis cōcraetione; aliàs enim fieret, vt etiam absque existentia agere valeret, cùm existentia non sit vicinior essentiae, quàm singularitas, et è contra. Sed, quòd vis agendi sequatur praedicatum specificum, tanquam passio suam essentiam; ita vt vis agendi, cohaereat naturae indiuiduae, loquendo specificatiuè, non verò reduplicatiuè, vt indiuidua est; sed vt refert constitutionem specificam, à qua effluit, vel cui respondet talis vis agendi tanquam passio.

Deinde, quòd videtur non habere verum id, quod asseruerat Soarius, in Metaphy. disp. 26. sect. 5. num. 25. quòd data sententia de inaequalitate substantiali indiuiduorum; indiuiduum non posset efficere, sicut nec intra eminentiam suam praehabere, vniuersam indiuiduorum collectionem, sed solùm ea indiuidua, quae generanti aequalia, aut inferiora essent secundùm perfectionem indiuidualem; nō autem quae praecellentiora secundùm numericam actualitatem.

Contra hoc enim est, quòd ex praedicto asserto Soarij inferri videtur, quòd indiuiduum genitum nunquam debeat anteire indiuidualem perfectionem sui generantis; quòd verùm habere non potest in parentibus Beatissimae Virginis, et etiam fallit in aliis generantibus, qui ingenio, et caeterarum facultatum vitalium vsu, et functionibus, minus valere comperiuntur quàm geniti: ex quo à posteriori detegitur, genitos exuperare aliquando indiuidualem perfectionem parentum.

Alia ratio ad hominem contra Soarium. Deinde, quòd si non admittitur qualitas perfectionis in praedicatis, quae secundùm speciem dissident; à fortiori nec in indiuiduis, inquantùm referunt rationem indiuidualem primò, et per se diuersam, asserenda erit. Quare fiet, vt nec indiuiduum producere queat aequalia indiuidua secundùm numericam actualitatem, sed tàtùm inferiora, contra Soarij pronunciatum; admittit enim Soarius, quòd indiuiduum sit potens ad generationé indiuiduorum aequalium.

Obiectio contra nostrum assertum. 69 Sed instabis; quòd licet singularitas effectus non sit terminus formalis actionis productiuae, ab illa tamen verè, et realiter attingitur; at implicat, causam imperfectiorem elicere (sicut nec praehabere intrą eminentiã suam) effectum perfectiorem: igitur indiuiduum non valet esse causa efficiens effectus nobilioris secũdũ numericam perfectionem.

Enucleatio obiecti. Respondetur; quòd cùm talis inaequalitas non attineat ad principium, Quo, nec ad terminum formalem actionis, ac proinde nec spectetur ab agente, quà agens est formaliter, non praepediet quominus tale indiuiduum ab alio minus perfecto secundùm numericam conditionem efficiatur; praecipuè accedente diuina praemotione, quae complere potest causam secundam ad illam praestantiam, seu excessum materialem actionis, et termini.

Aliis oppositio, quòd indiuiduũ efficiat causam instrumentalĩs respectu inferioris. Nec ex hoc infertur, indiuiduum imperfectius attingere effectum perfectiorem tanquam instrumentariũ principium; eò quòd non sola virtute propria, sed adminiculo diuinae praedeterminationis efficiat productum excellentius.

Obtunditur obiectio. Quia ibi intercedit supparitas in principio Quo generandi, et in termino formali actionis; ratio autem principalis, et instrumentarij agentis non spectatur penes terminum materialem, sed formalem.

Apta satisfacio pro nostra sententia. Deinde; quòd sicut non contradicit rationi causae principalis, quòd operetur vt mota; eò quòd egeat diuina praemotione contrahente illius indeterminationem ad tale indiuiduum prae alio; adeò, vt tali praedeterminatione cessante, in actu non sit, vt tale indiuiduum eliciat; ita nec aduersabitur conceptui eiusdem principalis agentis, quòd facultas exequens Dei, seu vis exequutiua eius ad extra, dum contrahit indeterminationem principij ad tale indiuiduum actionis, etiam suppleat illud materiale inaequalitatis.

Alius modus dicendi prodilutione arg. vltimi. At, is, cui ista minus arrideant, respondere poterit; quòd cùm indiuidua substantialia heterogeneicatem substantialem sibi vendicent; quid mirum quòd in actu ea non sint ad aliorũ productionem, quae anteeant illorum substantialem actualitatem; ob quam etiã rationem gradus secundùm intensioné heterogenei, et absimiles non praestant ad efficiendam formam perfectioris intensionis.

Dici potest, quòd valeat indiuiduum ad generanda aequalia, et inferiora, non tamen praecellentiora. Quare dici poterit; quòd indiuidua ea tantùm producere valebunt, quae inferiora sunt secundùm numericam actualitatem; et quae paria; nõ verò quae fuperiors.

Nec instantia illa de indiuiduationibus primò diuersis multum facelsit negotij; asseri enim valet aequalitas inter indiuidua primò diuersa; sicut et paritatem perfectionis inter differentias specificas intercedere posse ostendimus, in controuersia 9. de Visione Dei. distinct. 3 subdistin 1.art. 2. num. 15. Vbi ex Basolio tale pronuntiatum transcripsimus. Non apparet impossibilitas, cur non possent esse aequales duae differentiae indiuiduales sub eadem specie licet sint alterius rationis, sicut etiã dicetur de differentijs specificis.

Ad instantia de generatione B. Virginis ex parentibus non adaequantibus perfectionẽ indiuidualẽ Virginis. Illa verò obiectio de praestantia indiuiduali Virginis, etiam dilui videtur; eò quòd speciali Dei prouidentia à parentibus non exaequantibus purissimi foetus indiuidualem nobilitatem generata sit.

Iudiciũ Authoris, de hoc duplici modo sentiendi. Sed quia in bona philosophia ad miracula (quoad fieri possit,) recurrendum non est; ideò aestimo probabiliorem primum modum dicendi, qui asseuerat, quodlibet substantiale indiuiduum praehabere intra eminentiam suam caetera cuncta indiuidua eiusdem speciei; eò quòd suppetat aequalitas in principio Quo generandi, et in termino formali generationis, ad quem non attinet indiuiduatio; aliàs, vt ostedimus, nulla generatio esset actio vniuoca. Deinde; quòd hic modus dicendi est magis conformis menti Scoti: qui absolutè loquutus nulla distinctione vsus est in magis, aut minus perfectis indiuiduis, sed vniuersaliter docuit; quòd electi generati á parentibus reprobis, generarentur ab aliis electis durante statu innocentiae: et quòd identitas secundum speciem in agente aequiualet identitati numerali.

70 Caeterum, quia Petrus Hurtadus, disp. 2. de Anima. sect. 7. subsect. 5. §. 94. non leui contentione inuehitur in substantialem indiuiduorum inaequalitaté; è re erit illius oppositiones prosternere.

Sic igitur arguit; quia gradus specificae constitutionis in indiuiduis referunt aequalitatem quidditatiuām; at hi ante intellectum non dissident ab haecceitatibus, siue rationibus indiuidualibus, vt in communi Thomistarum schola constitutum est; implicat igitur quod haecceitates sustineant substantialem inaequalitatem, cùm aequalitas, et inaequalitas priuatiuè opponantur, vt positio formae, et non esse illius.

Inaequalitas enim nil aliud exprimit quàm negationem quantitatis virtutis adaequantis actualitatem siue perfectionem alterius; sed implicat positionem formae, et non esse eius, in eâdem entitatem coëxistentata: ergo supparsitate praedicati specifici, non repugnare non poterit inaequalitas in gradu essendi indiuiduali.

Nec expeditè iret obuïá huiusmodi oppositioni; qui affereret, solam virtualem distinctionem, siue eam, quae ratiocinatae rationis vocitatur (qualis intercedit inter gradum essendi specificum et numericum) praestare posse ad inferēda shuiusmodi habitudines aequalitatis, et inaequalitatis, respectu diuersarum formalitatum.

Quia quidquid vni formalitati congruit reduplicatiuè; id conuenit alteri formalitati materialiter, et identicè: Sicut ratio vitae, quae formaliter cohaeret appetitioni supernaturali per habitudinem ad principium viuum, et intraneum; etiam conuenit supernaturalitati talis actus materialiter, et per identitatem cum praedicato vitalitatis.

Atqui negatio quantitatis virtutis, quam formaliter imbibit inaequalitas, nec materialiter, vel per identitatem congruere valet positioni quantitatis virtualis, quam refert aequalitas, vel è contra; aliàs formae, et non esse illius in identicam coniunctionem conuenire possent; ergo si duo indiuidua inferūt habitudinē aequalitatis ratione praedicati specifici, implicat quòd importēt inaequalitatem ob gradu essendi numericum.

Sed praedicta doctrina nullo negotio corruit; nam praeterquam quòd supponit falsum in sententia Scoti, nimirum gradus specificos, et indiuiduales sola ratione secerni, cùm metaphysica discretione ex natura rei dissideāt: adhuc admissa sola distinctione virtuali praedicati specifici, et rationis indiuidualis, praedicta Hurtadi oppositio conuellitur.

Falsum enim praemittit, nimirum, respectum inaequalitatis in negatiuo positum iri; cùm aequalitas, et inaequalitas sint reales habitudines exposcentes positiua substrata. Fundamentum ergo relationis inaequalitatis non est negatio quantitatis virtutis, sed positio talis gradus essendi, qui eò formaliter, quò vt suae constitutionis siue rationis quidditatiuus nactus est talem quantitatem virtutis, (nulla alia negatione expectata,) infert habitudinem imparilitatis ad aliam quantitatem virtualem, quae exuperat quantitatem illius. Vnde, licèt talem minorem quantitatem virtutis necessario comitetur negatio quantitatis exuperantis illam, praedicta tamen negatio non est fundamentum relationis inaequalitatis; aliàs inaequalitas non esset habitudo realis, sed rationis contra communem sententiam; apud quam nulla negatio est substratum illatiuum formae realis positiuae, qualis est relatio.

Deinde; quòd sicut apud commune Thomistarum placitum, quod tutatur Hurtadus, sola discretio virtualis, quae intercedit inter gradum essendi genericum, et specificum, obtinet, vt gradus animalitatis inferat relationem identitatis, aequalitatis, siue conuenientiae essentialis, inter hominem, et equum, et gradus rationalitatis habitudinem essentialis disconuenientiae et inaequalitatis; quidni ergo sola virtualis discretio inter rationes specificas, et indiuiduales conferat ad inferendam realem, et positiuam habitudiné aequalitatis inter indiuidua, vt important praedicata quidditatiua; et ad emanationem realis et positiuae habitudinis inaequalitatis, vt exprimūt rationes indiuiduales?

Satisfactio ad fundamenta Vazquez circa determinationem causae secundae ad hoc indiuiduum, praemissa tali circumstantiarum coitione, vbi asseritur physica naturae potestas ad producendum corruptum.

71 AD Argumenta secundi modi dicendi de indeterminatione ex parte causae; quatenus causa secunda hîc, et nunc, et sub qualibet temporis, loci, et caeterarum circumstantiarum compositione, asseritur indeterminata ad effectionem hujus indiuidui prae alio; ac proinde egens effectiua contractione, et praemotione causae primae: respōdetur.

Ad primum fundamentum Vazquez contendentis, quòd si causa hìc, et nunc, esset indeterminata ad hoc indiuiduum prae alio; sequeretur, quòd etiam esset ab intrinseco valens ad producendum indiuiduum, quod corruptum est; ac proinde et resurrectio esset possibilis ex viribus naturae.

Respondeo cum Scoto, in 4. sent. dist. 43. q. 3. vbi inquirit. Vtrùm natura possit esse causa actiua resurrectionis? vbi §. de secundo articulo principali sub n. marg. 19. inquit.

» Prima conclusio probatur; quia si tertia opinio in praecedenti artic. sit vera, quandocunque materia tota eadem approximatur agenti eidé sine impedimētis, potest idem reducere.

Nec tantùm eidem agenti numero, sed eidem secundùm speciem; quia identitas secundū speciem in agente aequiualet identitati numerali.

Probatio; si in isto instanti, hic ignis ex illo ligno generat ignem hunc; et si in eodem instanti, ille alius ignis esset approximatus eidem ligno, generaret eundem ignem. Sed possibile est, totam materiam, ex qua formabatur corpus istud aliàs in generatione naturali, esse iterum sub forma seminis, et menstrui in alia matrice; sicut probatur per dictum Gregorij Moralium. 4. et ponitur libr. 2. dist. 20. quaestione. 2. ergo tunc in alia matrice formaretur idem corpus mixtum.

72 Secunda conclusio est mihi certior; quia ista dependet ex quibusdā, si opinio tertia dicta sit vera.

Illam secundam probo; quia tota natura actiua est alligata cuidam ordini formarum in transmutatione, ita quòd tota natura non posset immediatè post acetum inducere vinum: solus autē Deus in agendo non limitatur ad illum ordinem, et maximè est ille ordo necessarius respectu agentis naturalis, quando proceditur ab imperfecto ad perfectū; quia illud non potest pluribus, seu paucioribus modis produci.

Nunc autem mixtum istud est perfectum inter illa corruptibilia, et ideo ad ipsum determinatur magnus ordo in formis praeuius secundùm ordinem naturalem, vt potè seminis, sanguinis, et carnis, etc.

Nunc autem tales formae non praecedent illam formationem corporis eo modo, quo tunc reparabitur; quia subitò reparabitur de cineribus, vel pulueribus, vel alijs, in quibus fuerat priùs resolutum; ergo tota natura creata non poterit reparare illud corpus eodem modo, quo tunc reparabitur.

Vbi duo constituit Scotus. Primùm; quòd data vnitate numerica materiae, estò quòd intercedat pluralitas agentium eiusdem speciei poterit idem effectus numero generari;quod disertè tradit illis verbis. Identitas secundùm speciem in agente aequivalet identitati numerali. Vbi repetit, firmatque eam doctrinam de praecontinentiâ eiusdem numero effectus in pluribus causis eiusdem speciei, quam de mente Gregorij Magni tradiderat, in 2 sentent. distin. 20. quaestion. 2. et nos transcripsimus, sub numer. 48.

Alterum; quòd ex praedictis non sequitur, quòd resurrectio generalis hominum in fine mundi asseri queat esse ex naturae viribus. Quia quamuis naturae suppetant vires ad reproducendum eumdem numero effectum; non tamen ad reproductionem ita miraculosam, qua subito natura humana reparabitur de cineribus, vel pulueribus, absque coitione maris, et foeminae, et puerperio.

Scotum explicat Guilielmus Rubionus, in 2. sentent. dist. 34. quaest. 2. § Sunt hic duo dubia. Vbi mira eruditione arcanam Scoti doctrinam de hac re elucidat, vt non modò se verum Scoti sectatorem exhibeat, sed auditorem: sic igitur habet loco citato.

Ista potest ratio assignari quare eadem res corrupta non potest naturaliter reparari: videlicet quia nulla causa secunda potest agere, nisi ad effectum, ad quem est à causa prima determinata; primò autem causa non determinat secundam, nec coagere ipsi statuit ad aliquem effectum corruptum eūdem numero reparandum.

Cùm enim ignis iste corruptus non magis sit nihil, nec impossibilis, postquam corruptus, quàm fuerat antequam esset ab alio igne productus; per consequens, quod tunc produci naturaliter potuerit, et non modò, hoc non videtur posse esse ex alio, quàm ex prima causa nolente coagere secundae ad eumdem numero effectum, nisi semel.

Scotum etiam sequitur Pet. Hurtadus in sua physica. disp. 10. de causis prima. sect. 4. § 78.

75 Quando verò vrges pro Vazquez; quoniam causa secunda esset ab intrinseco potens ad reproducendum effectum; non posset Deus ex munere causae primae nō praestò fuisse huic potentiae ad expediendum ad talem reproductionem; aliàs inferretur vis causae secundae.

Respondetur; quòd sicut ab omnibus authoribus, nemine dempto, asseritur naturalis potentia passiua in materia ad formas post illarum separationem; cùm tamen compositio huiusmodi formarum ad materiam viribus naturae impossibilis astruatur. Ita nec repugnat vis actiua naturalis ad producendum corruptum, quamuis haec potentia nunquam reducatur ad actum; eò quòd causa prima, de cuius munere, et functione venit, vt secundam causam ad tale indiuiduum actionis praemoueat, et contrahat nunquam ad idem indiuiduum reproducendum praedeterminet, sed ad diuersa elicienda: eò quòd inexhaustam diuinae bonitatis diffusionem magis demonstret noua indiuiduorum multiplicatio, quâ repetita, vel iterata eorum reproductio. Sic Hurtadus loco citato, sequens Guilielmum Rubionum de quo in art. sequenti sub numer. marg n. 51. et 52. licet non citet Rubionum Hurtadus.

Illud verò restat expendendum, quod pro placito Vazquij, et Dolani videtur facessere; quod nimirum vnitas loci, et temporis determinent principium, et illud contrahant ad vnitatem numericam huius actionis prae aliâ.

Id enim insinuare videntur illa verba Scoti transcripta, sub num. 71. Si in isto instanti, hic ignis ex illo ligno generat gnem hunc, et si in eodem instanti, hic alius ignis esset approximatus eidem ligno, generaret eumdem ignem. Vbi semel atque iterum exposcere apparet Scotus vnitatem instantis, pro vnitate numerica ignis producendi.

Sed mens Scoti esse non potuit, quòd vnitas instantis exigatur ad vnitatem numericam effectus; cùm apud Scotum; vnitas numerica agentis non requiratur ad vnitatem numericam effectus, et sit certo certius, et euidentissimum, magis exposci vnitatem numericam agentis, et magis conducere ad effectionem huius indiuidui, quâ circumstantias omnino extrinsecae loci, et temporis. Dedit tamen id aduersariis Scotus, vt supposita identitate extrinsecae circumstantiae temporis, et quali ab ea expeditus, magis vrgeret ad- uersarios exigentes vnitatem numericam agentis ad vnitatem numericam effectus.

Quod apertè constat ex contextu eiusdem quaest. 3. §. Quantum ad istum articulum respondeo. sub num. margin. 12. vbi vel sic ostendit, quòd insit potestas naturae ad producendum effectum corruptum, quatenus accidat effectui, (salua conditione numerica eius,) in praesenti, aut praeterita extensione temporis produci; proposito exemplo radii erumpentis ex corpore luminoso, et absque vlla additione physica, vel accretione intensiua, per vnam horam conseruati. Sicut enim radius, vt productus per actionem conseruatiuam in vltimo instanti illius horae, non pendet, quantum ad identitatem numericam talis radii, à coexistentia talis radii, et compositione praesentiali eiusdem cum extensione successiuae temporis extrinseci primi mobilis mensurantis per integrae horae decursum; (siquidem esset idemmet radius physicè immutatus quamuis in solo vltimo instanti horae productus fuisset, nec successiuè compositus durationi extrinsecae, per vnam horam,) ita nec conducit ad vnitatem numericam radii, quòd huic, vel illi mensurae extrinsecae temporis componatur per coexistentiam, vel respondeat. Vnde etiam efficitur, vt post corruptionem iterum naturaliter reproduci queat; cùm nec magis distet à nihilo post corruptionem, quàm ante productionem; et à ratione intrinseca non magis vendicet coexistere illi instanti extrinseco quàm alteri; accipe verba Scoti, quae in numer. 75. praesentis artic. integrè transcribimus.

Cùm non dependeat illa identitas radii in secundo instanti ad se ipsum in primo instanti, vel ab existentia eius in tempore intermedio; quia sine illa existentia posset idem numero fuisse productum etc.

Enervantur obiecta contra sententiam Scoti de virtute naturae ad producendum corruptum.

74 Verùm contra naturalem potestatem reproducendi productum oppones ex Scoto contra propriam sententiam obiiciente in praecitata distinction. 43. quaestion. 3. §. Praeterea rationes quatuor ponuntur. sub numer. 8. vbi ait.

Praeterea, non posset redire idem, nisi ad ipsum esset eadem potentia; sed hoc falsum est, quia aut eadem potentia semper manens; aut de nouo reducta. Non primo modo; quia potentia corrumpitur in aduentu formae; et per consequens post primam reductionem ad actum non manet eadem potentia. Nec secundo modo; quia sicut forma succedit alia priuatio, quam quae praecessit eam; ita forma resoluitur in aliam potentiam, si in aliquam resoluitur.

Probatur etiam simul quòd neutro modo: quia ad praeteritum non est potentia; haec forma est praeterita.

Vbi mens Scoti eò it, quòd sicut distincta numero est ea priuatio formae, quae consequitur potentiam post corruptionem formae, ab ea priuatione formae, quae afficiebatur potentiam ante formae productionem (vbi apud Scotum potentiam ad formam non manere, adueniente forma, nil aliud est quàm tolli à substrato carentiam formae) ita et ipsa forma distincta numero esse debet; cùm vnitas priuationis accipiatur ab vnitate formae, cuius est non esse; igitur post corruptionem formae non datur potestas in agente ad eandem numero formam.

Deinde; quòd ad praeteritum nulla datur potentia; igitur non relinquitur in natura vis effectiua ad eandem numero formam eliciendam, quae iam praeterita est.

Quae obiectiones nullo negotio Scoti doctrina conuelluntur. Prima enim assumit id, quod illi ostendendum erat; nimirum esse distinctam numero priuationem formae ignis post corruptionem eius ab ea priuatione, quae in potentia praeextitit ante talis formae generationem.

Quia cum vnitas priuationis petatur ab vnitate formae; cuius est non esse; sicut eandem numero formam intra eiusdem potentiae eminentiam ante productionem formae, et post corruptionem formae, cum Scoto asseueramus; ita et illius priuationis numericam vnitatem non sustinere non possumus: vnde quasi reuiuiscit idem nihilum formae, forma corrupta, quod praeexistebat ante formae productionem.

Secunda etiam oppositio nihil obtinet; quia vt optimè demonstrat Scotus, quando potentiae inesse vim ad eliciendam formam corruptam astruimus, tunc talem facultatem potentiae suppetere ad formam, vt praeteritam, non intendimus, sed vt futuram; sic igitur habet Scotus loco citato n. 18.

Cùm arguitur contra vtrumque membrum quòd potentia non est ad praeteritum; verum est, vt est praeteritum. Vnde non est propriè potentia, vt illud, quod fuit, non fuerit; sed potentia est ad illud, quod fuit praeteritum, inquantum tamen ipsum potest esse futurum.

75 Cùm enim res (vt supra sub n. 58 et 73. aperuimus,) per suam essentiam non componatur tali durationi temporis, sed omnino à se potentialis, et indeterminata sit, vt tali successioni temporis coexsistat; adeò vt egeat forma successiuae coexsistentiae, seu praesentialitatis realiter modaliter distinctae, à qua contrahatur vt tali temporis mensura coniugatur, et non alteri: accedit inde, vt eadem omnino forma numero propter diuersam compositionem ad distinctum temporis decursum, entis praeteriti, et futuri, denominationes sustinere possit.

Quod scitè enucleat Scotus eadem dist. 43. q. 3. §. Quantum ad istum articulum respondeo sub num. marg. 12. vbi subdit.

Non apparet, quare non possit natura aliquid idem numero reducere; si enim vbi est continua actio agentis naturalis respectu producti, sicut est in Sole respectu radii, si ponatur in primo instanti producere radium, et in tempore habito conseruare, in vltimo instanti (puta B) erit ibi idem radius; cùm non dependeat illa identitas radii in secundo instanti ad se ipsum in primo instanti, vel ab existentia eius in tempore intermedio: quia sine illa existentia posset idem numero fuisse productum in eodem instanti. Sequitur ergo; quòd illo esse intermedio destructo, posset idem esse in vtroque extremo.

Vbi ideò contendit Scotus, inesse Soli vim naturalem ad reproductionem eiusdem radii in eodem subiecto; eo quòd sicut salua identitate numerica radii Solaris, potest coexistere diuersis temporis decursibus, per diuersas formas intrinsecas coexsistentia, et praesentialitatis ad tempus, quae pertinent ad praedicamentum Quando; ita et illi non contradiceret, iuxta naturalis status existentiam; post corruptionem eius, distincta temporis extensione respondere, aut componi, ab ea, cui coexstitit in primo effluxu illius à Sole. Attamen, licet haec ita se habeant, nunquam idem numero effectus reproducitur; eò quòd Deus nunquam ad eiusdem indiuidui reproductionem praesto sit, et praemoueat causam secundam; quòd ostendimus ex Guilielmo Rubiono transcripto sub num. marg. 72.

76 Ad secundum argumentum Vazquez; damus ingenuè, quamlibet causam creatam praehabere intra eminentiam suam collectiuè vniuersum coetum indiuiduorum eiusdem speciei; non tamen vt collectiuè vniuersam classim indiuiduorum efficiat, sed vt ex illa indeterminata collectione alterum, aut alterum, diuisiuè eliciat pro nutu diuinae praedeterminationis contrahentis potentialitatem illius indiuidui respectu totius collectionis indiuiduorum. Nec enim repugnat limitationi principii finiti vt intra virtualitatem suam praehabeat innumeram indiuiduorum multitudinem; sed quòd haec potestas agendi reduci ad actum queat ad infinitos effectus collectiuè; non ita ad infinitos diuisiuè, seu ad tot, vel tot, ex infinitis, ex placito diuinae praedeterminationis.

77 Ad vltim. arg. Vazquez; Respondetur, nullatenus perstringere sententiam Scoti, quae, salua libertate, non modo praemotionem Dei ad hoc indiuiduum actionis pra alio, sed ad istam etiamspeciem prae alia, tutatur; imò ex necessitate diuinae praemotionis ad tale indiuiduum actionis necessitatem etiam eiusdem praemotionis ad talem speciem actus, haurit; quod et nos praestitimus supra in praesenti ar. a nu. 27. usque ad 29.

Articulus VI: Qualiter praesciantur a Deo actus pravi?

ARTICVLVS VI

Qualiter praesciat Deus futura contingentia actuum prauorum?

SVMMARIVM.

Opinio Aureoli, et eorum, qui praedeterminationem Dei circa materialia actuum prauorum inficiantur. Num. 1.

Oppositiones Aduersariorum contendentium, quòd Deus determinetur à creatura ad materiale peccati; vbi refellitur Vazquius autumans, quòd Deus non producat substratum peccati inquantum morale et liberum. Nu. 9.

Praecluduntur effugia; et urgentur rationes contra praedeterminationem actuum prauorum. Nu. 12.

Refellitur ea diuinae innocentiae excusatio, de praedeterminatione ad materiale peccati ob recti finis intentionem. Num. 15.

Opponuntur testimonia Scoti, quae videntur improbare praemotionem Dei ad materialia actuum prauorum. Nu. 19.

Aureoli placitum afferentis; Deum non concurrere immediatè ad materialia actuum prauorum. Nu. 24.

Defenditur Aureolus à nota improbata doctrina ex Bonauentura, Scoto, et Gregorio Ariminensi. Item et censura placiti Ladou. Dolani Capucini adhaerentis Aureolo. Num. 30.

Ostenditur contra Aureolum, Deum immediatè concurrere ad materiale peccati; vbi expenduntur Scoti probationes, et reiiciuntur fundamenta Gregorii Ariminensis, quem sequitur Vazquius. Num. 32.

Litera Scoti ad veram sententiam firmandam. Num. 40.

Observationes in textum; vbi praedeterminationem substrahi malitiae moralis de mente Scoti necessariò sustinendam; demonstramus. Nu. 43.

Basolii et Guilielmi de Rubione Auditoris Scoti testimonia pro promotione Dei ad materiale peccati, et potestalitate liberi arbitrii ad vsum indiuiduum actionis. No. 48.

Bonauenturam non abigere praedeterminationem concursiuam Dei ad materiale peccati, imò eam expressè tutari. Num. 56.

Rationes pro sententia Scoti. Nu. 58.

Implicare non solùm in re, et physicè, sed etiam per conceptionem nostram; quòd voluntas diuina contrahatur à voluntate creata pro concursu ad materiale peccati; contra Scotum et asseclas. Num. 61.

Quam causalitatem importet permissio peccati? Ad primam Aureoli oppositionem. Num. 64.

Cur Deus non sit causa peccati? ad secundam Aureoli oppositionem; vbi optimam Scoti, et Alensis rationem expendimus. Num. 68.

Quid de praedeterminatione ad materiale peccati censuerit Anselmus? et aliquid ex Basilio. Nu. 72.

Pro dilutione oppositarum rationum ostenditur; aut opinandum esse cum Aureolo, Deum non concurrere immediatè ad materiale peccati; aut specialiter non perstringere assertores physicae praedeterminationis argumenta, quae nobis opponuntur. Nu. 75.

Respondetur ad fundamenta Recentiorum. Num. 79.

Pro elidendo cauillo Neotericorum ostendimus, Deum non excusari à causalitate peccati ob recti finis intentionem; vbi Aduersarios adorimur ad hominem ex Alensi. Num. 87.

Expenduntur testimonia Scoti, quae opponuntur contra nostram sententiam. Num. 93.

Testimonia Maioris, et aliorum Asseclarum Scoti pro promotione Dei ad substratum peccati; et qualiter constet prioritas naturae inter praemotionem concursuam Dei, et operationem liberi arbitrii creati; de sensu Scoti. Nu. 97

*Infringuntur obiecta, Vazquii et aliorum contra nostram sententiam; vbi etiam expenditur ratio, cur stante prae- motione non tributur Deo peccatū omissionis? Num. 101.

Excutiuntur oppositiones Card. Aureoli improbantis immediatum concursum Dei ad materiale peccati; et vindicatio eiusdem Aureoli à rigida Neotericorum censione; adiuncta etiā nobilium Theologorum corona, qui subscribunt Aureolo. Nu. 106.

Examen placiti Ambrosij Machini circa praedeterminationem Dei ad substratum peccati. Nu. 113.

1 Celebris sententia ea est quae negat praemotionem Dei circa materialia actuum prauorum; ita ut inde petat acriora fundamenta ad oppugnandam praedeterminationem, quae sit medium ex parte obiecti praescientiae futurorum; eòquòd tale medium in praescientia prauorum actuum omnino explodendū iudicet. Quam doctrinam ex antiquis Theologis acutissimè disertissimèque expendit Card. Aureolus; ea iudicij vi et pondere rationum, ut à iuratis physicae praedeterminationis hostibus nil ultra praestetur, quod è re sit, aduersariofque premat.

At dum ea feneritate nos adoritur Aureolus, in aliud extremum prolapsus, iniciatus est; Deum cōcurrere immediatè ad positionem entitate actus peccaminosi, et ut aestimo consequenter; quia aduersariorum molitiones aut agunt, Deum non esse causam physicam immediatam actus pravi, aut nil proficiunt, ut ex dicendis constabit.

Aureolum, quatenus infectatur praedeterminationem actus praui, sequitur vniuersa Iesuitarum schola; Soarius Opuscul. 1. de Auxilijs. lib. 2. cap. 3. à n. 12. usque ad 20. Petrus Arrubal _1. parte. disput. 66. capit. 3._Valentinus de Herice 1. pars. tractat. 1. de Scientia Dei. disp. 6. cap. 3. praecipuè numer. 40. Didacus Ruiz de Voluntate Dei, latissimè à disp. 27. usque ad 45. itant vastum opus, quòd de voluntate Dei cōscripsit, ferè totū insinuat in cōfutatione praedeterminationis Dei ad materiale peccati. Quā praedeterminationē ad materiale peccati confutat Curiel 1. 2. q. 79. a. 2. dub. unico. §. a. cond. 2..

Et Iesuitis adhaerent authores non pauci, qui cùm praedeterminatione in actibus bonis tutentur; sub pietatis specie, et religionis fuco, à doctrina cōsequentia deficiunt. Ita Zumel, quē refert et sequitur Machinus. 1. p. disp. 35. sect. 5.

Sed liber huius sententiae confirmationem ab Aureolo, ob eximiam argumentorum subtilitatem, exordir is quae tradit, in 1. sententiar. distinctio. 38. art. 1. §. Restat ergo nunc dicere. folio 875. Vaticanae editionis. ubi sic habet.

2 Illud non cognoscit Deus per determinationem suae voluntatis, respectu cuius non est determinatio suae voluntatis: sed manifestum est, quòd voluntas diuina non determinat creatam voluntatem ad peccandum; ergo dici non potest, quòd cognoscendo determinationem suae voluntatis, cognoscat Deus, Iudam in tali nunc fore peccaturum.

Sed fortè dicetur, quòd licet Deus non determinet voluntatem ad peccandum, nihilominus permittit; et secundùm hoc habet voluntatem permissionis, secundùm quam nouit, quòd Iudas in tali instanti peccabit; eòquòd ipse permittet.

Sed si ita dicatur, non valet; illud enim, quo posito, adhuc remanet effectus indeterminatus ad utramque partem contradictionis, quia passibile fieri, vel non fieri, non ducit per certitudinem, et determinatè in alteram partem contradictionis; sed voluntate permissionis posita, adhuc remanet voluntas creata indeterminata, et peccatum posibile est fieri, vel non fieri. Non enim permissio determinat ad peccandum, sed exigitur ultra hoc determinatio voluntatis creatae, quae penitus remanet indeterminata, quantumcunque permittatur; ergo Deus non nouit determinatè peccatū futurū in tali nunc ex hoc, quod nouit permissionē sua voluntatis.

Et confirmatur; quia causa, quae non ponit effectum determinatè, non ducit certitudinaliter in cognitionem illius.

3 Ulterius fortè dicetur; quòd in praedicto semper est aliqua po- stiuum; videlicet actus substratus deformitati; licet ergo diuina voluntas non determinet ad deformitatem peccati, determinat tamen ad actum substratum, cum sit aliquid positiuum.

Quod si ita dicatur, non valet; impossibile est enim quòd aliquid determinet ad actum, quin determinet ad deformitatem inseparabilem ab illo actu; sed deformitas est inseparabilis ab illo actu numerali, in quo est; et omninò ab actu odij diuini deformitas separari non potest; ergo si determinet Deus voluntatem creatam ad actum; determinabit, et ad deformitatem, ac peccatum.

Confirmatur; quia nec voluntas creata intendit deformitatem per se, sed delectationem, et id quod est positiuum in actu; nullus enim ad malum aspiciens operatur secundùm Dionysium, imò displicet quòd est actui annexa deformitas; et si posset, vellet peccator perfrui delectatione, et habere quidquid est positiuum in actu, exclusa deformitate. Et tamen hoc non obstante dicitur author peccati; propter quod est causa actus, quem deformitas necessariò comitatur.

Quare si Deus determinaret voluntatem creatam ad talem actum, necessariò esset author peccati; et iterum non deberet peccatori imputari, si determinetur ad huiusmodi actum positiuum à voluntate diuina quae efficax est, et quae semper impletur.

4 Vlteriùs fortè dicetur; quòd Deus nouit, quibus proposuit gratiam se daturum, et quibus non daturum; cognoscendo ergo hoc propositum, cognoscat quis peccabit; quia cui non dabit gratiam, qui verò habebit gratiam, non peccabit.

Quod si ita dicatur, non valet; quia contingit habentem gratiam peccare; et non habentem gratiam, aliquando non peccare.

5 Vlteriùs fortè dicetur; quòd licet per determinationem voluntatis Deus non possit mala cognoscere; potest tamen alia futura.

Sed nec etiam istud valet; tum, quia remanet nobis difficultas, quomodo nouit actus liberi arbitrij, in quibus contingunt peccata? Tum, quia difficultas est generalis circa omnia futura; et aliquod nouit in se, absque determinatione voluntatis; videtur, quòd omnia possit etiam sic cognoscere.

Tum, quia licet aliquorum futurorum Deus sit author per suam voluntatem; non tamen est omnium. Vnde non ideò, quia Deus praenouit futura, sunt; secundùm Magistrum in praesenti dist.

Sic ergo demonstratiuè concluditur cuilibet fideli; quòd Deus non nouit futura omnia per cognitionem nutuum suae voluntatis, et determinationis ipsius.

Hucusque Aureolus, ex cuius vltimo pronuntiato, quod sub numer. 5. transcribimus, habetur; manifestè deficere à consequentia doctrinae eos, qui cùm futuris contingentibus determinatam veritatem ex hypothesi futuritionis denegent, praedeterminationẽque diuinae voluntatis tanquam vnicũ mediũ obiectiuae determinationis recipiant, de futuris actuum prauorum aliter sentiunt; in praedeterminatione diuinae voluntatis non praesciri, autumantes: eos enim euidenter reuincit Aureolus. Quia difficultas est generalis circa omnia futura, et si aliquot nouit in se, absq; determinatione volũtatis; videtur, quòd omnia possit etiã sic cognoscere.

Deinde ex illis Aureoli verbis; licet aliquorum futurorum Deus sit author per suam voluntatem, non tamen est omnium; satis apertè colligitur huius authoris opinatio, quàm in 2. sentent. ex instituto stabiliuit; nimirum actus prauos pro materiali, vel quantùm ad positiuam illorum entitatem, à Deo non effici.

6 Deinde, contra praedeterminationem actuum prauorum, sic agũt Aduersarij Recentiores.

Primò; quia, vt liquet ex illo Iacobi cap. 1. Deus intentator malorum est, ipse autem neminem tentat, unusquisque verò tentatur à concupiscentia sua abstractus et illectus. planè deducitur, vt Deus asseri nequeat moralis causa prauae actionis, etiã materialiter acceptae, et ratione substrati obliquitatis peccaminosae.

Quia, vt quis habeatur moralis causa peccati, nõ exposcitur vt formaliter malitiã intendat; vt enim homo tenet alterum ad perpetrationẽ malitae

non exigit, ex quod suggerat priuationē debitae rectitudinis, sed utilitatem, vel voluptatem ex turpi opere. Adde, quod concupiscentia etiā tentat voluntatem, quatenus eam allicit ad appetitionem boni delectabilis, non quaefita formali ratione malitiae, quae non percipitur à sensitiua, et materiali apprehensione, à qua concupiscibilis facultas dirigitur. Quare, sicut sensitiua, et materialis insinuatio obiecti tantùm spectat bonum delectabile, nec percipit bonum, vel malum morale; ita ut concupiscentia asseratur tentare appetitum intellectualem, sat superque erit, si trahat ad boni sensibilis prosequutionem; non autem ad moralem deformitatem immediatè inclinet.

Atqui, si Deus praedeterminet physicè voluntatem creatam ad materialia actuum prauorum; etiam moraliter influeret in huiusmodi actus, quibus intrinsecè composita est moralis deformitas: igitur Deus asseri posset tentator, et implantor hominis in perpetratione prauae actionis.

7 Quod ex oppositae sententiae principiis satis concinnè produci videtur; quia sicut praedicti authores praedeterminationem cunctorum actuum creatae voluntatis petunt ab essentiali subordinatione causae secundae ad Deum; ita et consequenter fateri tenentur, Deū praedeterminate intellectum, et imaginatiuam ad omnes eas apprehensiones obiectorum turpium, ad quorum appetitionem daemonis uersutia, et calliditas instigat hominem. Ita ut imaginatiua nullam obiecti prohibiti propositione elicere queat, nisi à Deo ad huiusmodi effectionē praemoueatur et praedeterminetur; quantumuis daem phantasiam exagitet, et phantasmata coponat ad insinuationem actus inhonesti.

Igitur Deo adscribenda est tanquam praemouenti, et praedetermināti principio ea propositio obiecti prohibiti, quae allicit voluntatem ad assensum culpabilem; cū autem talis motio, imaginatiuae, quae excitat voluntatē ex parte obiecti, seu in genere causae finalis, sit moralis quaedam tractio et causalitas; fiet, ut Deus renuntiari debeat causa moralis tentans et pelliciens voluntatem ad lapsum.

Sicut enim Deus ea ratione adstruitur causa moralis honestae et piae operationis; quatenus immittit cogitationes et inspirationes indeliberatas, seu praedeterminat intellectū et voluntatem hominis ad motus primò primos sanctarū illuminationum, et inspirationum; qui ideò à nobis sine nobis fieri dicuntur, eo quod praemoueantur à Deo facultates vitales ad huiusmodi motionū supernaturalium productionem indeliberatè, eo fine, ut mediis illis motibus, Deus à peccatore assensum sanctae operationis obtineat. Si Deus etiam praeuaricātium apprehensionum promotor et praedeterminator assueretur; quidni etiam causa moralis astrueretur, eiusmodi suggestiones eo fine excitās, et immittēs, ut accedente postea physica praemotione ad malum, peccator, tū morali, tū physicae illi motioni, nō assentiri nō ualeat?

8 Vigetur praeterea ratio ex daemonis tentatione; dum enim instigat peccatorem ad eliciendū actum odij Dei, nulla alia ratione se gerit, nisi applicando in imaginatiua talem phantasmatū compositionem, quae eliciat apprehensionem Dei ut truculēti, et infestissimi hostis; et exagitando appetitum sensitiuum, vt indeliberatos motus irae et rabiei adeat, ea contentione ut suggestioni peccator succumbens tādē deliberatè Deum odio prosequatur; cū tamē daemonis vis nō progrediatur ultra ad immutādas immediatè spirituales facultates intellectūs et voluntatis. Sed Deus, suppositis aduersariorū principiis, ita complere videtur daemonis oppugnationem, ut expugnet hominē illiusque vires prosternat: tū praedeterminando imaginatiuam, et appetitum sensitiuum ad eliciendos actus illos indeliberatos, quos daemonis vires sine praemotione diuina efficere nequeunt: tū praeterea, facultates rationales immediatè praemouendo ad lapsum: igitur Deus debellationem peccatoris, quam diabolus fuggerit, ita efficaciter consumat, ut praecipuus hominis tentator, et humanae fragilitatis expugnator censendus sit. Oppositiones Aduersariorum agentium, quòd Deus determinetur à creatura ad materiale peccati; ubi refellitur Vazquius autumans, quòd Deus non producat substratum peccati, quà est quid morale, et liberum.

9 Secundò arguitur; quia si Deus non apparet concursum ex se indeterminatum ad bonum, et malum; sed potiùs non à nostra malitia excitatus, sed ex munere, et functione causae primae contraheret suum cõcursum ad eliciendum actum legi diuinae contrariũ, verbi gratia, odium Dei; fieret, vt vitari non posset in Deo, quòd author peccati habeatur.

Quod aperitur adhibito exemplo hominis suggestione daemonis exagitati; qui antequam ruat in lapsum, supponitur cum indifferentia, et deliberata insinuatione obiecti ad vtrumlibet, vt bonum, vel malum amplecti queat; ita vt nulla daemonis, quamuis acrior, et molestissima oppugnatio, extorquere assensum in malum queat, non praestituente seu praedefiniente Deo alteram partem contradictionis, vel adigente peccatorem ad lapsum. Ita vt non occurrat, quid Deus respondere posset iustae illi querimoniae peccatoris, quam suppositis aduersariorum principiis attexit Soarius, loco citato, libr. 2. capit. 2. numer. 14.

Per Deum abfuit: ipse enim potuisset meam voluntatem ad dissentiendum determinare, et noluit, non mea culpa, sed sua voluntate; nam antequam ego quidquam peccarem, ipse ita decreuit, et fecit.

Verè etiam dicere posset, ipse me implanauit; nam ipse voluntatem meam determinauit, et fecit me facere: et nisi ipse talem voluntatem in me inchoasset, ego non potuissem incipere; nec postquam ipse me determinauit, vitare ego potui malitiam, quàm cum tali actu coniunctam habui: re vera nihil occurrit quod tali homini responderi posset.

Et sub numer. margin. 17. sic in oppositam sententiam inuehitur praedictus author. Denique non video, quomodo illud verum sit; perditio tua ex te, tantummodo in me auxilium tuum Oseae 13. Expendantur, quaeso, primùm exclusiua illa, (tantummodo.) Haec nam determinatio ad malam voluntatem, quantumuis addas pro materiali, est ne auxilium? Quis enim tale auxiliũ desideret? Si ergo à Deo tantummodo est auxiliũ; quomodo ab illo est haec praedeterminatio, et ab illo solo, et ex sola eius voluntate? Deinde ponderentur illa verba (perditio tua ex te) nam si vera est praedicta sentẽtia, quanti impugnamus magis est perditio nostra ex Deo, quàm ex nobis, etc.

10 Praeterea premitur praedicta oppugnatio; quia in eo statu, in quo constituitur peccator diaboli actu impetitus; pro tota ea praesuppositione, in qua peccator adhuc nutans consensum tentationi non praebet. Sciscitor, an Deus tanquam prima causa aequè possit praedeterminare assensum in obiectum turpe, sicut et dissensum? Nequit negari haec indifferentia primae causae ad praebendum concursum ad vtrumlibet, sicut nec asseri Catholicè valet, voluntatem peccatoris pro toto eo tentationis decursu antequã expugnetur, non esse indifferentem, et proximè, moraliterque valentem ad bonum, vel malum; cùm vtrumlibet positum sit in manu consilij sui.

Si autem Deus non astruatur apparans concursum ad vtrumlibet, nequiret voluntas creata afferi proximum et morale principium expeditum ad vtrumlibet; igitur, data qualibet vehementi tentatione daemonis, integrũ est Deo, saluo munere, et functionibus primae causae, praestituere bona vel malam operationem hominis. Acproinde Deo tãquam motori et promotori primario adscribi debet lapsus hominis; non solũ quia eũ vitare valuit; sed quia tentationem expugnationemque daemonis consumare lubens praeordinauit cùm ad bonum creatam voluntatẽ pręmouere potuisset.

Quare Sequitur quòd Deus esset implanator hominis impij; cū Ecclesiastici. cap. 15. Quare contra praedictam opinionem militare videtur illud Ecclesiastici, cap. 15. Non dicas ille me implanavit, non enim necessarij sunt illi homines impij; cùm ex adversariorum pronuntiatis inferri videatur, quòd Deus sit implanator hominis, eum alliciens moraliter, et impellens physicè in lapsum.

Occursus; quòd Deus praedeterminet ad malum iuxta exigentiam liberi arbitrij. Si occurras; Deum praedeterminare ad malum iuxta exigentiam creatae voluntatis; eò quòd non aequè in bonum, et malum propensa sit, sed potiùs ita in malum inclinata, vt expectare videatur concursum Dei, vt actum pravum eliciat.

Refellitur in voluntate ante primum peccatum mortale. Vt tale effugium praecludatur; procedat obiectio de primo peccato hominis nullam aliorum peccatorum molem praemittente, quae pravae consuetudinis pondere in alios lapsus trahat; verbi gratia, de primo lapsu Adami, et de primo peccato Angeli, vbi quaelibet dispositio, vel inclinatio in lapsum antecedens consensum non potuit esse culpabilis. Ac proinde tota radix illius peccaminosae obliquitatis videtur reducenda in merum absolutum Dei decretum non involvens conditionem cooperationis causae creatae; quod cùm, pro nutu, dissensum praedecernere potuisset, assensum in malum praedeterminavit.

Premitur ratio, etiā data vehementi propensione in malum. Tum vel maximè; quia data illa maiori propensione in malum, per modum actus primi ante actualem consensum; si ad munus primae causae attineret praemovere voluntatem creatam ad malum iuxta vim istius inclinationis; fieret, vt quoties daemon validè impetens hominem, cùm in tali statu constituit, vt in vehementi periculo lapsus agonizans, in assensum turpem magis propendeat; tunc ad functionem primae causae attineret praemovere, et consumare tentationem daemonis, et peccatorem, vel nutantem, in lapsum impellere; quod vel cogitare horret pia mens apud Soarium.

Arg. 3. quòd Deus esset causa peccati, vt peccatum est, formaliter. 11 Arguitur tertiò; quia si Deus, non expectata peccatoris transgressione, absolutè determinaret assensum ad malum, nec ex parte sua offerret concursum indifferentem contrahendum tamen ab operatione peccatoris deficientis; nulla esset ratio, cur Deus in toto rigore causa peccans et deficiens renuntiari non debeat? Cùm attingat quidquid physicum, et morale in actu peccaminoso efficiatur à voluntate deficiente.

Evasio ex doctrina Vasquezii; quòd Deus non sit causa moralitatis in actu pravo. Nec enim placet Vazquez: t. 2. tomo 1. disput. 129. capit. 9. numer. 25. quòd Deus ideo non est causa peccati, quia non producit moralitatem in actu pravo; eò quòd tale praedicatum non sit quid intrinsecum in actu, sed extrinseca tantùm denominatio co-notans principium intrinsecum liberè deficiens; non verò principium extrinsecum, qualis est Deus.

Confutatur Vazquius. Hoc enim non obstat; quia id quod est causa efficiens physica formae, à qua extrinseca denominatio trahitur, etiam est verum principium extrinsecae denominationis, quae ad talem formam accedit. Sed Deus causat, non influxu à se indeterminato, et indifferenti ad verumlibet, sed contracto ad talem speciem actionis, quidquid physicum in actu considerari potest, vt est substratum illatiuum moralitatis; ergo etiam attingit secundariò, et consequenter denominationem entis moralis, et liberi, quae ad talem substantiam actus, sub tali circumstantiarum compositione eliciti infallibiliter consequitur.

Qualiter efficiatur extrinseca denominatio consequens ad formam intrinsecam. Nec enim aliud emanationis genus extrinsecis denominationibus adscribi valet quàm sequela quaedam, et accessio ad talem formam intrinsecam, quae verè physicè, et primariò efficiatur ab agente; sicut dexteritatis denominatio nullum aliud physicum principium agnoscit praeter motum localem, qui dum locatum sub tali vbi, et situ constituit, secundariò, et consequenter denominat locatum dextrum, vel sinistrum; motus enim localis, quo animal accedit ad dexteram hominis, dum primò intendit animal in tali spatio locare, consequenter et secundariò illud locatum denominat dextrum.

Sequitur quòd Deus non esset principium moralitatis in actu recto. Deinde; quòd si effectio praedicati moralitatis, vel libertatis in actu peccaminoso, Deo non adscribi posset, eò quòd quid intrinsecu et physicū non sit, fieret etiam, vt Deus nec causa actus honesti esse valeret, eò quòd bonitas moralis etiam praemittat praedicatum entis liberi in actu, quod referat habitudinem connotationis, non ad causam extrinsecam, qualis est Deus, sed ad principium intrinsecum. Ac proinde sequeretur; vt dum Vazquez Deum authorem peccaminosae obliquitatis vitare studet, eum etiam non principium rectae actionis, (quâ moralem honestatem induit,) pronuntiare cogatur.

Praeterea, et efficaciùs; quia non exprimit maiorem vicinitatem cum principio intrinseco praedicatum moralitatis, et libertatis, quàm praedicatum vitalitatis; vt omnibus perspicuum, et in confesso est. Atqui, licet actus importet vitalitatem per habitudinem ad principium intraneum; innegabile tamẽ est, praedicatum vitalitatis a Deo effici, cùm sit gradus essendi realis, et intrinsecus: igitur, esto quòd esse morale, et liberum exprimat conuorationem ad principium intraneum, id non praepediet quominus attingatur à Deo, si causalitas Dei attingat immediatè quidquid à causa creata elicitur vt fundamentum talis extrinsecae denominationis.

Accedit pro libertate actus non solùm à Deo elicita, sed perpriùs pendenti à prima causa quàm à libero arbitrio creato, elegans Scoti testimonium ex 1. sentent. dist. 39. quaest. vnica §. Ad aliud de tertia opinione. in fine quaestionis, sub numer. margin. 35. vbi habet ita.

Dico, quòd contingentia non est tantum priuatio, vel defectus entitatis, sicut est deformitas in actu secundo, quae est peccatum; imò contingentia est modus positiuus entitatis, sicut necessitas est alius modus; et omne positiuum, quod est in effectu, principaliùs est à causa priore.

Et ideò non sicut deformitas est ipsius actus à causa secunda, et non à causa prima, ita est contingentia; imò contingentia perpriùs est à causa prima, quàm secunda: propter quod nullum causatum esset formaliter contingens, nisi à prima causa contingenter causaretur; sicut ostensum est.

Vbi Scotus agit, praedicatum libertatis in actu humano, et morali nó deferri soli causae secundae liberae, vt vult Vazquius; imo perpriùs primae, quâm secundae. Sed ampliorem huius testimonij Scoti elucidationé subijcimus infra in hac controuer. de Scientia Dei. distin. 3. de Scientia contingentium absolutorum. art. 4. num. margin. 5. et 8. qui textus recolendus est, vt potequi referet constantem Scoti mentem de praemotione concursiua Dei respectu omnis operationis creatae.

Modo tamen illud restat obseruandum circa ea verba. Contingentia est modus positiuus entitatis, sicut necessitas est alius modus: quòd quando asserit Scotus contingentiam, seu indifferentiam, et libertatem in operatione liberi arbitrij esse modum operationis; ibi non accipit modum intrinsecum inquantùm opponitur rei, vel formae entitatiuae, quae vt condistincta à modo, non identificatur realiter cum compositione eius ad hoc substratum. In quo sensu Scotus in Quodlibeto 3. §. Habemus ergo primum membrum, sub num. marg. 3. tenet, relationem non esse rem, sed modum; in qua etiam modi vsurpatione, solam substantiam, quantitatem, et qualitatem, censuit esse res, relationem verò, et caetera alia praedicamenta esse modos: de quo pressè disseruimus in art. praecedenti in digressione physica de potentialitate voluntatis ad tale indiuiduum. num. margin. 61. ostendentes, actionem huic agenti compositam intrinsecè, nec de absoluta Dei potentia esse componibilem alteri agenti; eò quòd sit modus identificatus cum actuali cõpositione eius ad hoc agens.

Non igitur contingentia et libertas actus asseritur modus actus in ea vsurpatione modi per suam essentiam substrato affixi; cùm libertas, et necessitas in actu voluntatis, vt non semel ostendimus, non sint intrinseca praedicata, sed merae denominationes extrinsecae, quae accedunt actui, et recedunt, salua physica substantia eius; vt liquet in impulsu non libero voluntatis, ob defectum deliberationis, qui accedente deinde deliberatione rationis, continuatur liberè absque vlla mutatione, et additione physica ex parte impulsus.

Vocatur ergo modus libertas, et contingentia actus, in ea modi acceptione, quae indicat non substantiam en-tis tis, sed circumstantiam rei, prout abstrabit à circumstantia intrinseca, vel extrinseca. De quo accipe Scoti testimonium loco citato, ex Quodlib. 3. nu. marg. 3.

Secundo modo accipit Boetius distinguendo rem contra modum rei; sicut loquitur libro de Trinitate. Patet (inquit) quae fit differentia praedicationum; quia aliae quidem quasi rem monstrant, aliae quasi circumstantiam rei; quia istae praedicantur sic; quòd secundùm se rem aliquam monstrant, illa verò, ut non esse, sed poriùs extrinsecùs aliquid apponunt. Vult ergo distinguere rem contra circumstantiam; et sic secundùm eum, sola tria genera, substantia, qualitas et quantitas, rem monstrant: alia verò rei circumstantias.

Addendum praeterea; quòd licet contingentia inquantum accipitur pro libertate actus, et necessitas inquantum opposita libertati, sint modi extrinseci entis; attamen contingentia inquantum opposita necessitati in essendo, et ut importat vertibilitatem in nihilum, seu potentiam logicam ad non essendum, non est modus extrinsecus naturae creatae, sed modus intrinsecus transcendens quidditatem entis creati, iuxta eam modi vsurpationem, quae sonat praedicatum imbibitum in quidditate rei. Qualiter infinitas est modus Deitatis apud Scotum; et finitas est modus entis participati transcendens quantitatem virtutis, vel perfectionis eius. De quo vide, quae exarauimus supra, in controuersia 2. de Unitate Dei. in appendice de dist. entis. art. 3. de distinct. modali, et quadditate modi. num. margin. 5. His pro expugnatione modi dicendi Vazquez praemissis; caeterorum aduersariorum molitiones contra praemotionem Dei ad materiale peccati prosequamur.

12 Arguidur quartò; si Deus, non expectato nostro lapsu, adiret absolutum propositum determinatè efficiendi actum legi diuinae contrarium, verbi gratia, odium Dei; teneretur peccator taliter assentiri diuinae illi praemotioni, ut absque lethali crimine attentationis violandi diuinam omnipotentiam, nequeat se ab odio Dei cohibere.

Quae oppositio, ut magis aduersarios perstringat, supponit; aliquem per diuinam reuelationem callere absolutam Dei decretum de praedeterminanda voluntate Hominis ad talem actum prauum, verbi gratia, ad odium Dei. Tunc, vel ille tenebitur aliquid contra absolutum Dei propositum non inuoluens conditionem coöperationis causae creatae moliri; quod esset violationem diuinae omnipotentiae attentare; vel teneretur Deum odio prosequi.

Cōfirmatur; quia hucufque ab aduersarijs tradita ratio non est, imò nec reddi potest, cur Deus nequeat esse causa moralis actûs praui materialiter accepti, seu quatenus est substratum malitiae moralis, si Deus astruatur praemotor, et praedeterminātor physicus cuiuslibet actus praui, quoad omnem rationem positiuam eius? Si enim non occurrit absurdam in hoc, quòd Deus non à nostra malicia quasi excitatus, et motus, sed pro solo suae voluntatis statuto, praestituat ante creatae voluntatis consensum effectionem actus turpis; quidni motus indeliberatos in intellectu, et voluntate peccatoris eliciat eo fine, ut peccator suauiùs, et liberiùs consentiat in obiectum turpe? Sed primum de causalitate morali Dei circa materialia actuum prauorum, etiam non intenta ratione formali malitiae, absque graui nota erroris asseri non valet; igitur nec defendi potest talis praedeterminatio physica, quae à Deo praestetur.

13 Caeterùm; nec satisfacere videtur praedictis obiectionibus illa satis veriata Theologorum responsio; quòd Deus eadem ratione se gerit quando praedeterminat, et praemouet ad actum odij, ac se haberet in illa hypothesi, in qua eundem actum odij Dei, (quem non in actione, sed in qualitate vitali essentialiter positum esse, non semel docuimus,) se solo sine cooperatione causae creatae efficeret; et eidem voluntati componeret. Sed ob productionem huiusmodi qualitatis Deus author peccati censeri non deberet, quamvis vi compositionis talis formae ad creatam voluntatem, creata voluntas Deum odio prosequeretur: igitur nec de facto, quando, cooperante voluntate, Deus influit in huiusmodi actum.

Hypothesim de producibilitate actus odij Dei, quae à prima causa absque concursu causae secundae praestetur; explodit Didacus Ruiz, tomo de voluntate Dei, disput. 27. section. 7. num. 21. quamuis qualitates vitales caeteras à Deo sine concursu facultatis vivae elici possent.

Sed immeritò et contra communem antiquorum Theologorum sententiam; licet enim Authores aliquot sustineant, esse implicatoriam productionem qualitatis vitalis absque influxu potentiae; attamen caeteras qualitates vivas à Deo solo producibiles aestimare, et formam odij Dei tantùm improducibilem renuntiare, videtur voluntarium pronuntiatum.

Nec enim probabilis occurrit ratio, cur admissa possibili productione caeterarum qualitatum impulsivarum à solo Deo, absque facultatis vitalis concursu, eam virtutem inficiemur in Deo circa materialia pravorum actuum, ad quorum effectionem absque iniuria suae supremae sanctitatis concurrit non contractus à praescientia absoluta exercitae cooperationis liberi arbitrij deficientis; cùm talis contracta operatio liberi arbitrij non prodiens à determinata Dei voluntate, sit inintelligibilis, et implicatoria, vt in hoc articulo evidenter ostendimus.

Deinde; quòd licet plures Theologi tutentur, actum volitionis à Deo absque effectiuo influxu voluntatis productum non posse constituere voluntatem in esse vitaliter prosequentis obiectum; communior tamen sententia Thomistarum autumat; qualitatem vivam (vt pote quae immediatè, et per suam essentiam à facultate vitali non pendeat) à Deo effici posse absque vitalis potentiae cooperatione; esto quòd id impossibile de actione seu influxu vitali asseverent.

Quare; supposita producibilitate actus odij Dei, rem enucleat Ferrariensis; quem transcribo, vt vel liquidò constet quàm apertus fuerit physicae praemotionis Dei ad materialia actuum pravorum assertor; propter Iesuitas quosdam Authores, qui huiusmodi praemotionem, non antiquorum Theologorum pronuntiatum, sed novam recentiorum Thomistarum excogitationem asseverant. Sic igitur habet libr. 3. contra gentes capit. 71. §. Aduerte, quod ex ista responsione. vbi subdit.

Sed occurrit unum dubium. Nam movens causam secundam ad actionem, quam semper, et inseparabiliter concomitatur defectus, et malum; videtur non solùm esse causa bonitatis actionis, sed etiam malitiae concomitantis; unde ut habetur ex 2. Physic. quod pro maiori parte euenit, non dicitur esse praeter intentionem.

Sed sunt aliquae operationes humanae habentes semper annexam malitiam, puta odium Dei; ergo si Deus est causa entitatis actionis, oportet dicere quòd etiã sit causa malitiae et deformitatis coniunctae; et sic non refertur illa operatio, inquantùm deficiens est, solùm in causam proximam deficientem.

Respondetur ex doctrina Sancti Thomae; quòd malitiam consequi inseparabiliter actum aliquem, dupliciter potest intelligi; uno modo ut consequatur ipsum absolutè consideratum secundùm entitatem suam: alio modo ut consequatur ipsum secundùm quòd à tali agente, puta à libero arbitrio, procedit.

Primo modo nulla deformitas peccati, concomitatur aliquem actum; quia si essentia illius actus odiendi Deum producti à libero arbitrio creaturae, à solo Deo produceretur, non esset malus actus, et deformis; quia non malè fieret. Licet enim ille actus non possit ab homine sine deformitate procedere, quia nunquam ab ipso procedit nisi inquantùm discrepat à sua regula; potest tamen agens primum movere causam ad agendum entitatem actionis, et non agere ad deformitatem. Verùm, in hoc displicet Ferrariésis; quòd iudicat, per formam actus odij Dei, absque effectiuo concursu facultatis vitalis, non posse constitui in esse Deum odio habentis; sic enim subijcit.

Ad hoc vt aliquit per actum odij dicatur alium habere odio, non sufficit quòd essentia illius actus sit ab illo immediatè causata; sed requiritur quòd sit operatio ab ipsius voluntate deficientè immediatè elicita;etc.

Quod latè expugnatum praemittimus, in controu. 9. generali de Visione Dei: dist. 3. subdist. 1. ar. 1. praecipuè à n. 46. vsque ad 49.

Quare meliùs sic rem expendit Aureolus in 2. sen. dist. 38. q. 1. ar. 2. §. respondeo; in quolibet peccato actuali sunt tria. vbi ait.

Ad propositum dico; quòd absolutè de potentia, posset Deus ponere in voluntate mea odium sui; ita quòd actus ille esset virtute diuina in voluntate mea, et esset malum, et defectus voluntatis; non tamen esset peccatum nec culpa.

Primum probo; quia esset disconueniens voluntati; malum est autem coniunctio disconuenientis, vt patet suprà.

Secundum; quòd non peccatum, probo. Quia peccatum dicitur in ordine ad agens, voluntas autem non se haberet ibi actiuè, sed passiuiè; ergo respectu voluntatis non esset ibi peccatum.

Quia culpa connotat dominium in agente respectu actus voluntatis; voluntas autem tunc necessitaretur à Deo ad actum istum: ergo non esset culpa voluntatis, nec imputabilis ei. Nec est inconueniens, quòd Deus ponat in voluntate absolutum quodcunque sine imputabilitate.

Vbi egregiè docet Aureolus, quâ ratione, esto quòd voluntas creata Deum odio prosequeretur per formâ à Deo immissam absque vllo influxu potentiae, non peccaret in illa hypothesi; quod et nos seriò aperuimus loco citato.

Sed adhuc ex illis, quae inibi obseruauimus, sequens instruitur oppositio contra assertores physicae praedeterminationis substratorum malitiae moralis. Quia, vt liquet ex his, quae ibi stabiliuimus; data immissione formae vitalis absque eo quòd potentia influeret in primam effectionem talis formae si tamen postea voluntas effectiuè concurreret ad conseruationem huiusmodi qualitatis cum deliberatione, et vsu rationis, re vera voluntas creata peccaret. Sed potiori iure adscribi debet Deo praedeterminanti voluntatem ad actum odij deformitas inseparabiliter tali actui connexa; quàm deferri posset creatae voluntati, non primò efficienti talem actum, sed deliberatè tàtùm conseruanti formam odij à Deo immissam; ergo.

Deinde vel sic vrgeo rationem in illa hypothesi quòd liberum arbitrium eliceret actum odij Dei; et data libera productione talis actus peccaminosi, necessitaretur à Deo ad continuationem talis actus praui. Necessitari enim posset liberum arbitrium iuxta nostra principia, si Deus immitteret qualitatem aliquam de specie potentiae, quae affigeret liberum arbitrium ad vnum in actu primo; vel per potentiam suam specialiter compositam in ratione principij particularis suppleret vim effectiuam illius qualitatis, et determinaret liberum arbitrium ad vnum in actu primo; ita vt non componatur potentia Dei cum libero arbitrio ad vtrumlibet in actu primo, sed determinatè ad vnum in actu primo.

In hac igitur hypothesi, in qua liberum arbitrium necessitaretur ad continuationem actus praui à voluntate creata liberè eliciti; non peccaret liberum arbitrium in continuatione illius actus, quia necessitaretur à Deo ad talem continuationem. Atqui non minus affigeretur ad continuandum materiale peccati, in illa suppositione, quàm de facto adigitur ad primam effectionem eius à praedeterminatione, per absolutum propositum voluntatis diuinae: igitur nec de facto peccat liberum arbitrium praedeterminatu per decretum absolutum et efficax.

Tum etiam; quia non aliter se gereret liberum arbitrium ex parte effectus in illa suppositione; seu non aliter se haberet liberi arbitrij cooperatio, nec esset magis affixa ad vnam partem contradictionis, quàm existit de facto quando asseritur voluntas praedeterminari liberè à Deo ad continuationem actus praui; igitur nec ex partete decreti componentis potentiam Dei cum libero arbitrio intereffet aliqua absimilitudo; cùm implicet disparitas decretorum diuinae voluntatis, quin illis refpõdeat diuersa mutatio ex parte effectus.

Vel á contrario sic produco rationem; si esset contra essentialem sanctitatem, et innocentiam Dei, quòd necessitaret liberum arbitrium ad continuationem actus praui, quia renũtiaretur author, et causa peccati; ita â fortiori contradicit fupremae puritati naturae diuinae, quòd Deus non excitatus à praescientia liberi arbitrij actu deficientis, contrahat efficaciter liberũ arbitrium ad lapsum.

14 Nec etiam aliquid praestat illa folutio, quam innuit Scotus, in 2. sent.dist.37.q.2.§.ad folutionẽ iftorũ obiectorum.nu.marg.14. vbi eò Deum causam peccati vitare fatagit; quò illum non fubditum legi autumet; sic enim habet.

Ita igitur si ad velle voluntatis creatae concurrant duae voluntates, scilicet voluntas creata, et diuina, potest esse defectus in ipso velle ex defectu alterius causae; et hoc quia ista causa posset rectitudinẽ dare actui, quã tenetur dare, et tamen nõ dat: alia autem licet nõ teneatur eã dare, tamen quantũ est ex fe daret, si voluntas creata cooperaretur.

Talis enim doctrina nodum non dirimit, imò Sectariis anfam lapsus praebuiffe videtur; vt constat ex Thefauro Catholico Iodoci Coccij. tomo 2.lib. 2. de peccato hominis. art. 1. vbi introducit Zuinglium ita in essentialem Dei sanctitatem blafphemantem.

Impullit Deus vt occideret, et qui impellit, agit fine omni criminis fufpicione; non est enim sub lege. Vnum idemque facinus, puta adulterium, aut homicidium, quantũ Dei est, authoris, motoris, impolforis opus est, crimen non est; quantum autem est hominis, crimen ac foedus est.

Quare; nec Scotus in praedicta folutione pede figit; nec Deum eò praecisè non peccati causam asseuerat; quò non subijciatur legi. Vnde subdit. §.ex isto respondetur ad obiectiones sub num. marg. 16.

Sed tunc est dubium, quantùm ad principalem quaestionem; licet enim faluetur quòd peccatum non adfcribatur Deo sicut causa, sed voluntati creatae; non tamen ostendit, quòd Deus non possit esse causa prima deficiendi.

Vbi mens Scoti eò tendere videtur; quòd licet ex hoc, quòd Deus non fubiiciatur legi, inferatur Deum agere non posse contra legem coactiuam superioris; non tamẽ ostenditur, cur non fit prima ratio deficiendi respectu causae creatae, si praemoueat ad substratum malitiae moralis?

Refellitur ea Diuinae innocentiae excufatio circa praedeterminationem ad materiale peccati, ob recti finis intentionem.

15 Verùm enim verò; nec magis euacuat difficultatem altera responsio; quae Deum â causalitate, et influxu peccati excufat, ob recti finis intentionem. Ita vt, esto quòd Deus eumdem omnino terminum in actu legi, et rectae rationi, aduerfo attingat, quem intendit homo peccans, et diabolus tentans; eò tamen Deus author peccati non habeatur, quò materiale illud, vel substratum malitiae moralis, non efficiat, nisi eo fine, vt debito, et functionibus causae primae fatiffaciat.

Contra istam enim folutionem, talia commmenta obijcit Didac. Ruiz, disput. 30. section. 1. Fieret, (inquit) vt si Deus propter honesti finis intentionem praemouere posset voluntatem creatam ad actum rectae rationi, et legi diuinae contrarium; nutare posset authoritas diuinae veracitatis; imò et fides totius Ecclesiae fluctuare.

Vt si Deus homini, vel dormienti, vel vigilanti, immitteret materialem entitatem falfarum affertionum; non intendendo formalem rationem mendacij, sed praedeterminando intelle- stum ad assensum falsae enuntiations, propter aliquem bonum finem.

Vel si formaret in aëre voces humanas falsum enuntiantes; et miracula adiungeret ad falsi illius roborationem; non intenta ratione formali mendacij. Ut, si quatriduano à morte excitato, vox in aëre intonaret, illud miraculum à Deo exhibitum esse ad falsi alicuius attestationem. Quae omnia absurdisfima et execrabilia sunt, ea tamen, quae ab aduersariis congruè vitari non posse videntur; si asseri valeat, creatam voluntatem à Deo praedeterminari posse ad actum prauum, ob recti finis intentionem.

16 Praeterea; quia quamvis sustineri posset huiusmodi defensio causalitatis diuinae circà malum, ob aliquos honestos fines suae prouidentiae; adhuc vrget disquisitio, cur ad primae causae functiones conducat praemouere creatam voluntatem ad ferè immensam eam turpium actionum multitudinem, quae numero, et pondere sexuperant cumulum piarum operationum?

Nec enim eludit difficultatem ea cōmunis responsio de humanae conditionis fragilitate; quae exposcat magis in malum quám in bonum praemoueri.

Quia supposito quòd voluntas creata nequeat operari malum non praedeterminata à Deo; illa humanae fragilitatis excusatio videtur manifestam principij petitionem inuoluere: Cùm idem sit, voluntatem praedeterminari saepiùs ad malum, quàm ad bonum, ob eius fragilitatem; quàm ideò praedeterminari à Deo ad frequentissimos lapsus, quia praedeterminatur à Deo.

Quia cùm peccator sit moraliter impotens ad lapsum, si non praemoueatur à Deo; nulla alia fragilitatis ratio admittendā est, quae praemotioni diuinae non innitatur, ita ut eādem spectety voluntatem talem esse, ut à Deo pro nutu ipsius frequenter in lapsus praemoueatur, ac voluntatem hominis latibilem esse, ni velimus verbis luder e.

17 Deinde; etiam praecluditur aliud Theolorum effugium contendens, ideò Deum non esse causam peccati, quia malitia moralis nö cōsequatur ad actum, nisi proueniat à causa deficiente:

Quia si Deus praeciperet, vel cōsuleret peccatori, ut eliciat actū odij Dei, quantùm ad materiale eius; non liberaretur Deus à nota principij moralis, vel causae peccati.

Ned eluderet difficultatem in illa hypothesi, qui assereret, actum illum non referri peccaminosam obliquitatem, prout est à Deo, sed ut à causa creata deficiente. Ergo, nec etiam virtute de facto; data praedeterminatione physicè attingente totam substantiam positiuam actûs, quae est illatio priuationis rectitudinis debitae.

Deinde arguit Ruiz disput. 27. section. 7. num. 19. Quia si Deus praedeterminaret ad enuntiations erroris secundùm materialem entitatem huiusmodi mendaciorum cunctos Authores Sacrae Scripturae, et vniuersos Pontifices Sacrorum Canonum conditores; et Catholicam insuper Ecclesiam. Adhuc supposita praedicta euasione; comminisci quis posset, aeternitatem mendacij non consequi ad substantiam, et entitatem falsae enuntiationis prout à Deo, sed à causa deficiente: explodenda igitur ea responsio est, quae fauere videtur haereticis, et absurdis pronuntiatis.

18 Adde; quod nec infirma oppositae opinionis confutatio ea est; quae agit, nil supernaturale exigi ad perseuerandum longo tempore absque peccato, etiam in aestu grauissimae tentationis; si ad primae causae functiones spectaret praemouere voluntatē creatam ad materialia actuum prauorum.

Quis enim sat inficias, Deo (saluo munere primae causae) integrum esse praedeterminare, vel non praedeterminare hominem ad materialia actuum prauorum per longum tempus: igitur accedente grauissimae tentationis occursu, posset peccator in statu naturae lapsae, absque aliquo gratis auxilio, nō peccare; vel per longum tempus se se à peccatori ruinis continere: cū certo certius sit, talē negationē physicae praemotionis ad malū inter auxilia gratiae numerāri non posse.

Si autem vocabulo gratiae abutēns, talem negationem praedeterminationis ad malum per longum tempus, vel in agone molestissimae oppugnationis diaboli, inter seriem auxiliorum gratiae recenseas; fieret, ut cùm peccator horrenda facinora, vt sui ipsius, aut filiorum interemptionem, absque physica praemotione exequi non valeat; si subtractio physicae praedeterminationis per multum tempus sit beneficium gratiae; sequeretur, quòd infideles, et barbari, qui per totam vitam truculentam istam immanitatem vitant, id medio gratiae auxilio praestarent; quae omnia falsissima sunt et absurda.

Opponuntur testimonia Scoti, quae videntur improbare praemotionem Dei ad materialia prauorum actuum.

Tandem arguitur authoritate Scoti, qui huiusmodi praedeterminationem ad malum insectari videtur; in 2. sent. dist. 37. q. 2. §. Ad solutionem istorum obiectorum. sub num. 14 vbi inquit

Vniuersaliter quidquid Deus dat antecedenter, daret illud consequenter quantùm est ex se, nisi esset impedimentum; dando autem voluntatem liberam dedit antecedenter opera recta, quae sũt in potestate voluntatis: et ideò quantùm est ex parte sui dedit rectitudinem omni actui voluntatis, et voluntati ex consequenti daret, si ipsa voluntas quemcunque actum elicitam rectè ageret ex parte sui.

Est igitur defectus in effectu duarum causarum; non propter defectum causae superioris, sed inferioris. Non quia causa superior causet rectitudinem in effectu, et inferior obliquitatem; sed quia causa superior, quantùm est de se causaret, si causa inferior secundùm suã causalitatem causaret; et ideò rectitudinem non causari, est propter hoc, quia causa secunda quantùm ad se pertinet non causat.

In quem textum tale apponit Scholium Hugo Cauellus Scoti Scholiator. Ex quo patet clarè, Deum non praedefinire absolutè actum peccati, nulla cooperatione nostra praeuisa; alioquin, certè non esset paratus, quantũ est ex se, actum bonum causare: siantequã videret quid ego essem facturus, decreuit talem actum à se, et à me, fieri debere.

Quare Scholiator praedictus quasi de mente Scoti praedeterminationem explodens, textui citato sequentes marginales annotationes adiungit. Nota contra praedeterminationem intrinsecam, et extrinsecam, voluntatis ad suos actus. Et paulò infra. Voluntas diuina ideò non causat semper bonũ, quia creata id non vult: haec ergo ad malum determinat.

20 Praeterea; causam secundam determinare primam causam ad operandum; non tamen, è contra, causam secundam à prima praemoneri; contendit praedictus author haberi apud Scotum, in 2. physic. quaestion. 8. §. Quantùm ad quartum notandum. vbi inquit.

Tertio modo, dicitur causa immediata, quae non determinatur per aliud agens magis particulare ad producendum hoc, vel illud; sed dicitur causa mediata, quae determinatur per vnum, vel plura agentia particularia ad productionem istius effectus, magis quàm alterius.

Verbi gratia; causae vniuersales, vt Deus et caelum, dicuntur causae mediatae effectus hic producti; eò quòd ad productionem illius effectus determinantur per agentia particularia, vt puta, per ignem, et calorem.

Et sic ignis dicitur causa immediata, vel etiam calor; quia non determinatur per aliquod agens magis particulare ad producendum hoc, vel illud.

En Scotum expressè asserentem; primam causam determinari à secunda quòad speciem influxus; non igitur, è contra, causa prima praemouet, et contrahit secundam quòad speciem talis causalitatis, praesertim in actibus prauis.

21 Nec minus vrget aliud Scoti testimonium, ex 2. sentent. loco citato, dist. 37. q. 2. §. Et si obijcitur de illis duobus instantibus sub num. margi. 15 vbi improbare videtur; quòd actio Dei sit prior prioritate naturae actione creaturae, ex quo pronuntiato mani- nifestè producitur, influxum Dei non esse praemotionem, aut praedeterminationem: sic igitur habet.

"Et si obijcitur de illis duobus infantibus naturae, sicut obiectū est; quòd Deus in primo daret rectitudinem actui."

Respondeo et dico; quòd prioritas, quae includit, ea posse esse sine se inuicem absque contradictione, non est ordo in causis ut causant effectum communem; sed simul causant.

Sicut enim loquendo de diuersis generibus causarum, non priùs natura materia materiat, quàm efficiens efficiat; quasi sine contradictione possit esse materiatum, et non effectum, vel è contra: sed tantùm prius natura, hoc est perfectiùs una causat, quàm alia. Ita in eodem genere causae; diuersae causae ordinatae, licet habeant ordinem secundùm perfectiùs, et imperfectiùs causare; non tamen habent prioritatem naturae, quae dicat posse esse sine se inuicem, respectu tertij.

Imò sicut in uno instanti naturae materia materiat, et efficiens efficit; ita duae causae efficientes, ordinatae in uno instanti naturae causant effectum communem, ita quòd neutra tunc causat sine altera.

Sed quòd effectus non rectus causetur, hoc non est nunc propter causam priorem, quae quantum est ex se, rectè causaret, si secunda causaret; sed propter defectum causae secundae, quae in potestate sua habet concausare causae primae, vel nō concausare; et si non concausat illi, ut tenetur, non est rectitudo in effectu communi ambarum.

In quo textu Scoti, non solùm abigere videtur omnem eam prioritatem naturae, quae alia sit à prioritate perfectionis, et quae sustineri nequeat improbata praemotione; ut liquet ex illis verbis. Imò sicut in uno instāti naturae materia materiat, et efficiēs efficit, ita duae causae efficientes ordinatae in uno instanti naturae causant effectum communem. Sed etiam inficiari videtur praemotionem concursuam; dum adserit: quòd voluntas peccans habeat in sua potestate concausare, vel non concausare actum prauum; et quòd causa prima quantum est ex se, rectè causaret, si secunda causaret. Igitur ipsa determinat

et non determinatur ad materiale peccati.

22 Accedit aliud Scoti pronuntiatum, quod etiam praedetermininatiónē impetere videtur, in eadē quaest. citata. §. Sed quare in voluntate increata nō potest esse prima ratio deficiendi n. mar. 17. ubi subijcit:

Respondeo; si Deus non causat liberè rectitudinem, qua deberet esse in actu voluntatis creatae, et hoc propter libertatem voluntatis suae, non autem propter defectum voluntatis creatae non voluntariè cooperātis; non est tunc causa peccati in voluntate creata, quia non est ibi carentia iustitiae debitae.

Non enim est iustitia debita à voluntate creata, nisi inquantū in potestate eius est rectè agere; ita quòd nulla intelligitur subtractio causae prioris, propter cuius defectū non possit voluntas rectè agere.

Si igitur Deus esset prima causa nō agens rectitudinem; actus non rectus no esset peccatam. Ex quibus verbis cōtra diuinam praemotionem sequens formatur oppositio.

Tunc, apud Scotum, voluntati creatae adscribi nequiret actio peccaminosa; quando subtraheretur à Deo aliquid prius necessariò requisitum ad piam operationem eliciendam. Aliàs turpis operatio creatae voluntati imputari non deberet, sed causae primae pro nutu, et voto, auferenti id, quod tanquam quid prius anteneniens influxum creatum, necessariò exigitur ad honestè operandum. Igitur praedeterminatio Dei ad bonum, vel non cōducit ad actionem creaturae per modum prioris et praeuij, ac proinde praedeterminatio, aut praemotio non erit, vel peccatum nō imputaretur creaturae, sed Deo.

Quod Scoti argumentum praesertim urgere videtur in peccato omissionis; quae si ad praecepti impletionem exposcitur praemotio Dei, igitur priùs ommittic Deus, qui non praemonet ad obseruationem praecepti.

23 Tandem; quòd cùm Scotus expressè, et frequenter praedeterminationem intrinsecam, siue per influentiam alicuius formae immissae voluntati certò respuat; reliquum est, ut si aliqua praemotio iuxta Scoti principiasustinenda esset, haec extrinseca foret siue per decretum absolutum Dei, inquantùm est influxus ad extra, siue causalitas facultatis diuinae exequentis; eò quòd actio Dei apud Scotum (vt pote quae ipsi Deo intrinseca, sicut et quaelibet actio agenti cohaeret,) sit ipsamet Dei volitio absoluta.

Quod assertum videtur multum fauere erroribus Nouatorum oblatrantium, Deum per absolutam, et impedibilem voluntatem suam necessitare nostram voluntatem ad operandum; vt videri potest in Thesauro Catholico Iodoci Coccij tom. 2. libr. 2. de peccato hominis. art. 1. vbi de hoc blasphemantem haereticorum colluuie transcribit. De quo etiam latè noster Franciscus Feuardentius, piè et eruditè; in Theomachia Caluinistica. lib. 2. de Sanctae Trinitatis perfectione. cap. 12. de summa integritate innocentiae et sanctitate Dei, aduersus. 31. haereses, quibus Caluiniani conantur illam deformare, atque omnium mundi peccatorum authorem ac reum facere.

Discutitur oppositum Aureoli placitum asseruans, Deum immediatè non concurrere ad materialia actuum prauorum; et an mereatur qualitatem? Qualiter vè à Durando dissentiat?

24 Fundamento, quae ex Aureolo pro sententia negatiua proposuimus, illum ita concusserunt, vt in diametraliter oppositam sententiam adegerint; vt enim praedeterminationem Dei ad materialia actuum prauorum effugeret, Deum immediatè concurrere ad prauos actus, inficiatus est. Licet, praemissa illorum dimanatione, et effluxu à voluntate creata; pendere à Deo immediatè in sua conseruatione, fuerit opinatus: quod autem

Aureolus expressè docuerit, Deum immediatè concurrere ad conseruationem actuum prauorum, patet ex testimonio illius à nobis in hoc articul. transcripto sub num. marg. 33. prope finem numeri. Quia tamen, licet Aureolus minus probatam sententiam amplexus fuerit, eam tamen acutè pro materiae qualitate firmauit, oppositamque solita dexteritate confutauit; ideò illius verba transcribo. Tum vel maximè; vt liqueat apertè quantum à Durandi opinione dissideat; qui licet tueatur, Deum non influere immediatè in actus prauos, id tamen generaliter de cunctis effectibus causarum secundarum sustinuit; illis, vel leuibus, commotus fundamentis, quae apud plurimos, non benè audiunt. Sic igitur habet Aureolus, in 2. sent. dist. 38. quaest. 1. art. 1. §. Alia est opinio opposita. Vbi dum refert quorundam innominatorum placitum, cui subscribit; subdit.

Non omnis actus est à Deo, et quoad positiuum elicitiuè; et hoc specialiter dicunt, verum esse de actu voluntatis nostrae. Et si quaeratur ab eis, quomodo actus ille dependet à Deo? Respondent, quòd in habitudine ad conseruantem, quia secundum eos non est eadem habitudo cum habitudine producentis. Nunc pono propositiones aliquas. Prima est, videtur mihi quòd opinio secunda sit magis rationalis; nec ego video quod dicunt, quòd omnis actus sit à Deo, dato quòd sit positiuus, nisi fortè desiderando potentiam, quae elicit, et naturam actus eliciti. Et ita dico; quòd Deus non agit immediate in actum voluntatis deformem per peccatum; nec oportet quòd agat immediate in omnem creaturam.

25 Hanc propositionem probo; quia si ageret in actum positiuum substratum, necessariò ageret ad deformitatem; cuius oppositum dicunt Sancti, et ipsimet de alia opinione.

Probo consequentiam; quoniam quando aliqua sic se habent, quòd vnum est priuatio in alio, inseparabilis ab illo, agens in vnum, necessariò agit in reliquum; sed ita se habet deformitas ad actum: ergo.

Maior patet; quia enim priuatio albedinis in nigredine est annexa insepa- parabiliter nigredini, ideò producens nigredinem, necessariò producit non album.

Minorem probo; capio istud, quod est odire Deum; ego dico, quòd ita comitatur deformitas istum actum, quòd impossibile est eum separari et tolli.

Et hoc est, quod dicunt Doctores; quòd non potest Deus dispensare in praeceptis primae tabulae; quia ex se habent annexā deformitatem.

26 Secundò; quia quae sunt mala ex obiecto, non possunt fieri sine deformitate; ratio est, quia sunt de se conuoluta cū malo.

Confirmo hoc per Arist. 3. Ethicorum: ille enim quaerit, vtrū habitus insit nobis voluntariè? Et dicit, quòd sic; quia voluntariè elicimus actus, ex quibus necessariò generatur.

Quia quidquid est causa causae, est causa causati necessariò ab illa secunda causa; sed deformitas in actu sequitur necessariò naturam actus, nō minus quā habitus; ergo si Deus causat actū quòad substratum, necessariò causabit deformitatem.

27 Secundò principaliter ad idem sic. Si Deus coagit actui voluntatis, aut hoc est, quia sequitur determinationem voluntatis in illo actu; sic quòd voluntas prius natura determinet se ad actum illum, et ex hoc Deus coagit voluntati determinata.

Aut è conuerso; priùs Deus determinat se ad agendum, et voluntas nostra sequitur determinationem eiusmodi, et venit ad actionem illam; sed nullo eorū modorum est; ergo: maior patet per sufficientem diuisionem.

Minorem probo; primò quòd non primo modo; quia tunc haberetur propositū quia in illo determinare nō coagit Deus; et sic non est causa respectu omnis actus positiui.

Nec potest dari secundus modus; quia voluntas determinaretur à Deo ad peccatum; ergo non ageret à se, sed ab alio, et ita voluntas non peccaret, quia de se non haberet unde esset causa peccati, quia non libera: determinaretur enim ab extrinseco.

28 Inquam Aureoli doctrinam has accipe obseruationes. Prima est circa cextum n. 25. quòd difficultas, quae ex praemotione Dei ad substrata peccatorum erumpit, aequè perstringit eos, qui essentiam peccati in negatiuo, sicut et alios, qui illā in positiuo cōstituūt; nec vlla ratione praesentis praesurae effugiū parari ab his, qui peccatū formaliter esse positiuum quid, inficiantur.

Quia, sicut in sentētia Scoti asseuerātis, peccatū formaliter esse priuationē debitae rectitudinis, volūtas creata affruictur verè et propriè causa peccati; eòquòd eliciat positiuū actus, prout est inductiuum illius priuationis peccaminosae; ita si Deus attingeret quidquid positiuū est in actu prauo, inquantū importat defectibilitatē illatioā priuatio nis rectitudinis debitae (seu inquātū nō exprimit compatationē essentialis cōtinuationis et coniunctionis cum Deo in ratione finis, quae cōtinuatio ablegat obliquitatē, iuxta ea, quae ex Alensi, et Scoto tradimus in art. praesenti à n. 68. vsq; ad 70) eo inquam dato, Deus auctor peccati propriè et rigorosè nō haberi nō posset. Cū priuatio terminus positiui influxus aliter esse nequeat, nisi quatenus necessariò cōnectitur cū positiuo, quod est terminus physicae causalitatis, et sub ea cōparatione causalitatis, aut quasi causalitatis, qua infert negationē: ea ratione, qua apud Aureolū, et cōmunē sentētiam, priuatio albedinis in nigredine nō efficiatur, nisi quatenus producitur nigredo inseparabiliter et necessariò inferēs non esse albedinis. Id enim obtinēt illa pronūtiata Aureoli. Quia priuatio albedinis in nigredine est annexa inseparabiliter nigredini, ideò producens nigredinem, necessariò producit non album.

Altera obseruatio est; circa ea Aureoli verba proposita sub n. 27. quod si voluntas creata determinaret Deū ad talē speciē peccaminosi influxus; sequeretur quòd in illo determinare nō coagit Deus et sic nō est causa respectu omnis actus positiui. Si enim verū esset, creatā volūtātē et increatā ita ad concursū cōponi, vt volūtas creata, vt exercita in actu secūdo, determinet voluntatē diuinā ad influendū in materiale peccati; fieret, vt influxus creaturae, quatenus est ratio determinatiua diuini concursus ad actū prauū, concipi debeat (sub tali causalitate, vel quasi causalitate contrahendi influxum Dei) vt independēs immediatè à Deo.

Quia, si odium Dei, qua rationeexprimit fugam à Deo, et concipitur determinare Deum à se indifferentem ad influxum prosequutionis, et fugae, dependeret à Deo; non determinaret Deum, sed prodiret à Deo iam determinato ad talem speciem actus; cùm actio effluere nequeat à principio non determinato, aut contracto, in sensu compositionis, vel inquantùm componitur actioni. Quam Aureoli probationem, sic prementem censeo, vt eam concludentem iudicem: de quo vide infra sub numero 61.

Aut igitur actio profluit à Deo determinato ad talem speciem influxus; ac proinde actio creaturae non determinat voluntatem Dei, nec illam contrahit ad speciem actus. Aut producitur talis actio, vel effluit à Deo, quatenus à principio indeterminato, et potentiali ad talem speciem impulsus; et fieret, vt principium, quatenus compositum influxui exercito, esset indeterminatum ad talem speciẽ causalitatis exercitae; quod inuoluit implicationem in adiecto.

Deinde; quod si apprehenderetur causalitas creata, vt pendens à Deo pro illo signo, quo contrahit influxum diuinum; nequiret pro illa praesuppositione concipi causalitas Dei, (quae non distinguitur realiter ab influxu creato prout à Deo) sub indeterminatione vel potentialitate contrahibili ad assensum, vel dissensum, sed contracta ad speciem talis actionis, verbi gratia, odij Dei. Siquidem pro illa anterioritate nostrae conceptionis, intelligitur actus odij Dei, non solùm vt pendens à voluntate creata, sed etiàm à Deo; ac proinde pro illo priori spectari non valet diuinus influxus, vt potentialis ad amorem, et odium, sed vt contractus ad odium; cùm causalitas Dei, apud aduersarios, sit operatio creaturae, (prout pendet à Deo in illo signo,) est odium Dei; causalitas Dei nequiuit concipi sub communitate indeterminationis ad assensum, vel dissensum, amorem, vel odium. Cú actus determinatus fugae, vt pendens à Deo, sit actio Dei; ac proinde sit actio, non potentialis et cõtrahibilis, sed determinata et contracta ad talem speciem.

Vel afferendum esset, actionem creaturae secundùm speciem determinatam talis actionis pro aliquo causalitatis signo praeconcipi valere vt futuram infallibiliter et absolutè per comparationem ad solam causam creatam absque habitudine dependentiae immediatae ad Deum (quem in illo priori cõcipimus indeterminatu ad vtrũlibet,) et haberet intentum Aureolus; quod infra latiùs persequemur aduersariorũ effugia praecludentes sub n. 61.

39 Adnotãda sunt tertiò Aureoli verba, sub n. 24. Dico, quòd Deus non agit immediatè in actu voluntatis deforme, per peccatum; nec oportet quòd agat immediatè in omnem creaturã. Ex quibus constat, praedictum authore rãtùm ex instituto, et sub assertione docuisse, actũ peccati à Deo immediatè nõ effici; et solũ incidenter, et opinatiuè sustinuisse, necessariò nõ exigi ad cuiuslibet causae influxum, quòd Deus immediatè concurrat ad primã instãs effectionis; dúmodo praestet conseruatiuũ influxum.

Quòd verò Aureolus in altero pronuntiato de actione aliarũ causarum secundarum absque immediata cooperatiohe Dei; nõ improbauerit, causam primam cum qualibet causa secunda immediatè concurrere, vt asseruit Durãdus; constat ex loco citato. §. tertia ratio est ista, vbi subdit. Nõ est minoris potestatis voluntas respectu sui actus, quã alia naturalia respectu actuũ propriorũ; sed aliqua principia naturalia sic eliciũt suos actus per se, quòd Deus ibi non cooperatur actiuè nisi per conseruationem: ergo.

Vbi circa illa verba. Aliqua principia naturalia sic eliciunt suos actus per se quòd Deus ibi nõ cooperatur actiuè nisi per cõseruationem. Obseruãdũ est quòd licet Aureolus asserat, Deũ nõ cõcurrere immediatè ad materiale peccati in prima effectione actus; autumat tamẽ immediatã cõseruationẽ actus praui à Deo, vt ostendimus infra sub n. 33.

Deinde; §. secundò per rationes suas. de sententia Doctorum quorundam solemnium, quos non recenset, dicit; quod nõ apparet, quare Deus non possit cõmunicare creaturae actionẽ absque immediato Dei cõcursu: eòquòd ad talẽ rationem non requiritur virtus infinita. Vnde, nunquam Aureolus id aestimauit implicatorium (quod merito ra- xatur in Durando) quòd scilicet Deus concurrat cum creatura ad illius operationem, cùm de facto id tucatur in plerisque casibus. Sed vt viam sterneret ad ostendendum, Deum non concurrere immediatè ad actum prauum; motus est, non implicare, quòd causa naturalis agere queat absque immediata Dei cooperatione. Quod constat ex illis verbis: Aliqua principia naturalia sic eliciunt suos actus per se, quòd Deus ibi non operetur actiuè, nisi per conseruationem. Si igitur aliquae causae naturales agunt absque immediato Dei concursu; ergo non omnes, apud Aureolum; ac proinde, apud ipsum, implicatoria non est immediata cooperatio Dei cum creatura, sicut apud Durandum.

Quare, manifestè deceptum estimo Petrum Hurtadum, in sua Physica dispu. 10. de causa prima. sect. 2. subsect. 2. §. 32. vbi placitum improbans, posse Deum immediatè concurrere cum creatura, tribuit Aureolo; cùm id solus expresserit Durandus, in 2. sentent. dist. 1. quaest. 5. vbi ex instituto quaerit. Vtrùm Deus agat immediatè in omni actione creaturae? sub nu. enim marg. 14. Patet igitur, quòd ea, quae producitur per actionem creaturae, non producuntur à Deo immediatè: posset tamen Deus ea immediatè producere, si vellet, sed tunc creatura nihil ibi ageret.

Quae assertio ab Hurtado, et aliis communiter, nota, et acri censione digna iudicatur. In hoc tamen scitè processit Hurtadus, quatenus asseruit, non ita improbari id pronuntiatum, quod sustineret; Deum pro nutu posse concurrere immediatè cum creatura; posseque pro arbitratu non concurrere.

Quia tamen Aureolus ex instituto tantùm agebat in quaest. citata, Deum immediatè non concurrere ad materialia prauorum actuum; vt liquet ex titulo articuli, vbi inquirit: Vtrùm actus malus sit à Deo? Et solùm incidenter, et quasi ex aliorum opinione innuit, posse aliquam causam creatam absque immediata Dei cooperatione agere; eadem improbatae doctrinae nota inuri Aureolo non debet, quae Durandus apud plures, afficitur, et specialiter de immediata productione actus praui non asseruans, sed vniuersaliter de cuiuslibet creaturae causalitate: et asserta implicatione concursus immediati causae primae cum secundis, vt patet ex dictis.

Defenditur Aureolus à nostra improbata doctrina ex Bonauentura, Scoto et Gregorio Ariminensi, et examen placiti Ludouici Dolani adhaerentis Aureolo.

30 Restat modo disquirere; an ob negationem diuini concursus immediati ad materiale peccati, quam ex professo tradit Aureolus, malè audire debeat? Gabriel Vazquez in 1. 2. tom. 1. disp. 129. cap. 2. num. 5. Aureoli sententiam improbantem, Deum immediatè concurrere ad actum peccati, non improbat; imò et eam pluribus Augustini authoritatibus communire satagit, quas praetereo, quia faciliter eludi posse videantur, et interpretentur de formali, et non de materiali peccati.

Aureoli placitum probabile indicauit Alisiodorensis, lib. 2. summa, tract. 27. cap. 3. cui adstipulatur Greg. de Ariminensi in 2. dis. 38. q. 1. art. 3. vbi inquit.

Dubium est, de quo sunt solemnes opiniones doctorum, quarum neutra temere asserendo, pro hac conclusionem affirmatiuam tanquam probabiliorem, et vt mihi videtur Sanctorum dictis magis consonam teneo, sic etiam et communius tenetur à modernis Doctoribus. Pro huius etiam placiti defensione citat Pet. Hurtadus Alensem. 1. p. q. 3. memb. 2. sed mihi dicit, quod è re sit, Aureoloque faueat.

Fauet tamen Bonauent. in 2. sen. dist. 37. art. 1. q. 1. vbi quaerit. An omnis actio secundùm quod actio, sit à Deo? vbi docet, sub §. responsio ad argumenta.

_Dicendum, quod sicut Magister dicit in litera, circa istam quaestionem fuerunt diuersae positiones adeò magnorum_viuorum, et adeò rationabiles, vt nec Magister ausus fuerit definire, quae earum magis contineat veritatem. Attamen, quia per multam discussionem dubia ducuntur ad manifestationem; nunc communiter tenetur, quòd illa opinio verior sit, quae dicit, quòd omnis actio, siue substrata peccato, siue non, secundùm id quod est actio, est à Deo. Accedit etiam Scotus qui in 2. sententiar. distinct. 37. quaestion. 2. §. Si haec via esset vera. numer. margin. 6. praedictam opinionem, quam posterius est Aureolus, non damnat; imò et argumenta contra eam opposita diluit; ita enim habet.

Si haec via esset vera, posset secundùm eam faciliter assignari; quomodo Deus non sit causa peccati, loquendo enim, siue de materiali, siue de formali in peccato, totum esset causatum à voluntate; sicut à totali causa, et tamen nullo modo à Deo, nisi mediatè, qui Deus produxit voluntatem talem, quae posset sic et sic velle.

Sed contra istam viam obijcitur, quia ista via non saluaret; Deum esse causam meriti, cùm meritum sit ita liberum sicut peccatum. Et similiter non saluaret ordinem essentialem causarum; quia secundùm primam propositionem de causis (omnis causa primaria, etc.) Sed secundùm istam viam causa primaria non influeret in effectum nisi quia produxit causam istam. Ad primum istorum potest dici; quòd Deus aliquomodo est causa meriti, quomodo non est causa peccati; quia immediatè causat in animam gratiam, vel charitatem, quae per modum naturae inclinat ad merendum; et quaecunque forma activa per modum naturae, est ab aliquo agente; etiam actio forma illius est ab eo. Et ex hoc etiam pateret, quomodo effectus aliarum causarum aliter essent à Deo, quàm effectus voluntatis: quia ista causa determinata acceperunt inclinationem à Deo, et necessitatem ad tales effectus, non sic voluntas. Ad secundum diceretur; quia licet aliquando ordo causarum principalium et minus principalium, quarum neutra mouet alterum sicut se habet obiectum et potentia cognitiva respectu actus cognoscendi. Aliquando autem fit ordo, ita quòd principale mouet minus principale, vel ad actum secundum, vel primum, ita tamen quòd istae duae causae sint partiales, et integrent per se vnam causam totalem; sicut manus, et baculus respectu motus pilae; vel sicut Sol et pater respectu filij. Tamen in causis totalibus respectu suorum effectuum immediatorum potest etiam esse ordo essentialis, ita quòd causa secunda sit causa totalis immediata respectu sui effectus, sicut causa prima respectu sui effectus, et tamen essentialiter sit secunda; quia secundum suam causationem, sicut secundum sui esse, essentialiter dependet a prima: non tamen ita, quòd ista dependentia sit immediata effectus ipsius ad ipsam, et ad causam priorem.

Hactenus Scotus; vbi contendit, aliqualiter sustineri posse absque periculo damnatae doctrinae, Deum immediatè non concurrere ad operationes liberas supernaturales voluntatis creatae.

In subsidium verò illius responsionis Scoti tribuentis Deo specialiter operationes supernaturales liberi arbitrij, estò quòd illae immediatè non effluant à Deo; vel illud restat ad notare. Quod non solùm adscribantur Deo tanquam speciali authori operationes supernaturales liberi arbitrij, quae attinent ad gratiam cooperantem, eò quòd immediatè eliciantur ab habitu supernaturali à Deo immisso; sed etiam quia Deus eliciat immediatè motus indeliberatos sanctorum illuminationum, et inspirationum, qui spectant ad gratiam excitantem, et alliciunt moraliter ad supernaturalem consensum liberum, qui vocatur gratia cooperans.

Quia, licet in ista via sentiendi Deus non sit principium immediatum cooperationis liberae supernaturalis; quatenus praedicta opinio contendat, non esse composibilem liberae creatae voluntatis cooperationem cum immediato concursu Dei. Attamen non inficiatur immediatum concursum Dei ad operationes non liberas, quales sunt motus primò primi sanctorum illuminationum, et inspirationum, qui ideò asseruntur fieri à Deo in nobis sine nobis, quia fiunt sine nobis liberè, seu deliberatè cooperantibus: licet non defuerint Theologi aliqui, qui autumarint, tales excitationes supernaturales fieri à solo Deo, eò quòd aestiment, non implicare vitalitati qualitatum, quòd à solo Deo efficiatur immediatè, et facultati viuae se-merè passiuè gerenti immittatur. Quod tamen nobis non probatur: quia licet sustineamus, intellectum constitui posse in ratione intelligentis, et voluntatem in esse prosequentis, vel fugientis per formas qualitatum à solo Deo immissarum; id tamen praeternaturaliter fieri, et non iuxta exigentiam connaturalem talium formarum.

Ex quibus congruam excipiunt interpretationem illa verba Aureoli transcripta sub num. margin. 29. Aliquas principia naturalia sic eliciunt suos actus per se, quòd Deus ibi non operetur actiuè nisi per conseruationem.

Quòd Aureolus solùm negat immediatum Dei concursum ad actiones liberas, non autem ad non liberas; quòd perspicuè infero ex aliis Aureoli verbis transcriptis sub nu. 27. in fine numeri.

Nec potest dari secundus modus; quia voluntas determinaretur à Deo ad peccatum; ergo non ageret à se, sed ab alio, et ita voluntas non peccaret, quia de se non haberet vnde esset causa peccati, quia non libera; determinaretur enim ab extrinseco. Quae argumentatio Aureoli non solùm impedit immediatum concursum Dei ad materiale peccati, sed etiam ad quamcumque operationem liberam.

Nunquam tamen implicationem immediati influxus petiit ex repugnantia concursus, vel conuentus plurium comprincipiorum, quae essent partialia partialitate causae, et non partialitate effectus, vt effutiuit Durandus à nobis transcriptus, sub num. margin. 29. cuius doctrina obtunditur, et profligatur euidenter in coitione potentiae, et obiecti ad generationem notitiae.

Vnde infertur Hugonem Caellum non modo Scholasticos saepe transiliisse, imò et defecisse ab Scoto; dum opinionem Aureoli damnare apparet, quam aliqualiter defendit Scotus, ita vt opposita argumenta diluere moliatur. Sic igitur habet Hugo, in scholio textus, §. Contra istam opinionem arguitur sub num. mar. 8.

Resolutiue reiicit dictam sententiam negantem; Deum influere in volitionem nostram immediatè, quia tollit Dei scientiam, et omnipotentiam; de quo Doctores citati, et censetur oppositum eorum contra id Iob 10. (Manus tuae Domine fecerunt me) et Psalm. 146. (Qui producit in montibus foenum.) Ioannes. 5. (Pater meus vsque modo operatur.) de quo Augustinus. 3. de Trin. cap. 3. et 4.

Sed quantum ad Augustinum attinere potest, lege infra in hoc articu. sub numer. 110. quantum ad Scotum verò, constat praedictam opinionem non ita abegisse vt illam damnaret; subdit enim. §. Propter igitur, sub num. mar. 9.

_Propter istas duas rationes de omni- ex asserto philosophico, in quo Neoterici omnes, tam Praeterminantes vocitati, (ob ab illis mordicus assertam praeterminationem physicam,) quam scientiae mediae assertores conveniunt, assignantes, indispensabilem necessitatem diuinae cooperationis immediate proximae, et identificata ad omnes, et singulos actus nostros bonos ac malos, Deum esse causam peccati, blasphemant, et liberum arbitrium inficiantur.

In quo, ut meum quale quale iudicium candidè aperiam; in primis probavi, et probo viri pietatem, et fidei zelum, precorque Deum ut hoc studium illi cedat feliciter; aestimo tamen magnam affumpsisse provinciam, et timeo ne in cassum eat talis ratio conciliandi libertatem cum praescientia, ut Nebulonum ora praecludantur. Quia impia mens dum excusso fidei iugo, et modestiae Christianae fraeno posthabito, imbuit haeresim, in omnia sacra invehit, ipsamque essentialem Dei innocentiam, et sanctitatem denigrare molitur. Quare si apud Dolanum, huic immedicabili morbo non occurrunt efficaciter axiomata illa, quae omni scholae communia sunt, de immediato concursu Dei ad omnem effectum causae creatae; quomodo urgebunt haereticos pronunciata Aureoli inficiantis immediatum concursum ad omnes actus liberos, quae à magna Scholasticorum parte improbantur, ita ut illorum defensio haud parum nos fatiget, et desudare compellat.

Et quàm antiqua sit de Deo peccati authore procax haec haereticorum criminatio; accipe ex Tertuliano adversus Marcionem libr. primo. in initio. Languens enim, (quod et nunc multi, et maximè haeretici,) circa mali quaestionem: unde malum? Et obtutis sensibus ipsa enormitate curiositatis, inueniens creatorem pronuntiantem, ego sum, qui condo mala; quanto ipsum praesumpserat mali authorem, et ex alijs argumentis, quae ita persuadent peruerso cuique, tanto in creatorem interpretatus malam arborem malos fructus condentem scilicet mala; alium Deum praesumpsit esse debere, in partem bonae arboris bonos fructus.

En antiquissimam haereticorum cum Deo de concursu peccati expostulationem, et quot pepererit absurda! In cassum ergo laborat, qui devia persuadet Aureoli placita denegantis immediatum concursum Dei ad actus liberos, ut blasphemantes coerceat haereticos; cùm utilius sit Patrum nostrorum tritas percurrere vias distinguentium inter concursum ad substantiam actus, et defectibilitatem eius. De quo vide Anselmum, in hoc artic. transcriptum sub n. 72. et Alensem n. 89.

Accedit, quòd subtilissimum, ac verè aureum Aureoli ingenium hanc sequens viâ hisce pedicis cõstrictum est, à quibus se expedire nequivit; viderit an se extricet Dolanus? Quia Aureolus, licet inficiatus fuerit immediatum Dei concursum ad productionem actuum liberorum; eum tamen inficiari ausus non est circa conservationem illorum. Quia si appareret probabilis ratio, cur talis creatura non penderet à Deo in suo conservari? pateret via, ut nulla creatura exigeret essentialiter conservari à Deo; sed quòd conservaretur tantùm à causa secunda. Si ergo Deus immediatè concurrit ad conservationem actus liberi; tunc urgeo rationem.

Aut liberum arbitrium concurrens cum Deo ad conservationem operationis liberi arbitrij, habet in sua potestate concursum Dei attemperatum libero concursui nostrae voluntatis; aut non? Si Deus attemperat suum concursum libero arbitrio circa immediatam conservationem sui actus; igitur, et potest attemperare concursum circa primam productionem eius; ita ut liberum arbitrium habeat in sua potestate propriam operationem, quamvis haec pendeat immediatè à principio extrinseco: contra id quod molitur Aureolus à nobis transcriptus in numero praecedenti.

Eò enim eunt illa verba Aureoli: Ergo non ageret voluntas à se, sed ab alio, et ita voluntas non peccaret, quia de se non haberet unde esset causa peccati, quia non libera: determinaretur, ab extrinseco. Aut operatio liberi arbitrij inquantum immediatèest conseruata à Deo; et sic pendens à principio extrinseco quantum ad conseruationem, non esset libera, sed necessaria à principio extrinseco necessitante; ac proinde sequeretur, quòd per conseruationem actus, et illius durationem, etiam absque vllo decremento intensiuo addito actui in prima effectione eius, non posset voluntas mereri, et demereri, quod est absurdum.

Praeterea, quod ratio ea, quae praecipuè perstrinxit Scotum ad asserendum immediatum Dei concursum ad materiale peccati, fuit praescientia futurorum contingentium, et determinata veritas obiectiua illorum, quam petit Scotus à decreto immutante futurum obiectiuè pro tali fore, aut non fore; quae immutatio obiectiua erumpens à decreto, exigit immediatum concursum voluntatis diuinae circa tale volitum, vel taliter immutatum obiectiuè.

Quare è contra Aureolus sicut improbauit immediatum Dei concursum circa actus liberos, ita inficiatus est determinatam veritatem actuum liberorum ante actualem emanationem eorum à suis causis: vnde, et minus verè asserit, huiusmodi futura ab aeterno à Deo cognosci: esto quòd ab aeterno non suppetat futuris determinata veritas. De quo legimus liberantes Aureolum ab his, qui illi eam notam inurunt, quòd negauerit in Deo determinatam futurorum praescientiam, vt liquet ex praelibatis infra, in hac distinctione, articul. quart. à numer. 44. vsque ad 49.

Cùm haec igitur ita sint, non fallo qualiter defendat Dolanus determinatam veritatem futurorum contingentium; siquidem abigit immediatum Dei concursum ad actus liberos, et contra omnes Praedeterminantes, et assertores scientiae mediae decercat. Quia scientiam mediam adstruentes, sicut et determinatam veritatem obiectiuam conditionatam profitentur, ita, et admittunt detectam conditionatorum non solùm ex parte obiecti, sed etiam ex parte actus; quod licet actu non insit Deo, inesset tamen si purificaretur conditio. Qua etiam ratione, sicut adstruunt decreta circa talia obiecta: ita etiam et concursum Dei immediatum conditionatè tueantur, sine quo talis determinata veritas conditionata apud ipsos non subsistit. Quomodo ergo Dolanus absque vllo concursu immediato conditionato, veritatem obiectiuam astruat; Non percipio. De quo iterum contra Dolanum distinctione sequenti de Praescientia contingentium conditionatorum, 4. 2. 4. n. mar. 53. vsque ad 57.

Vltimo contra praedictum Authorem obijcio, vehementer insistere oppugnationi, et criminationi contra Praedeterminantes, quatenus aestimet, omnes, aut plures eorum, censere, Deum concurrere ad actus liberi arbitrij per actionem identificatam cum liberi arbitrij actione; cùm tamen placitum istud, quod commune est Iesuitis Authoribus, differat à communi modo sentiendi Thomistarum, qui non distinguunt actionem Dei ab aeterna substantia illius, in quo consensionem habet Scotistarum Scholam, quae assueuit, actionem habitualiter agenti, et non passi, vt non senserit oppositum; Quo praesupposito reliquum est, vt actio Dei, ipsi in- uiduum actionis, et proinde egeat determinatione concursus causae primae. A quo nodo non se expediuit Aureolus, licet inficietur, indiuiduum a tali causa productum, potuisse ab alia causa eiusdem speciei generari; nec Vazquius, qui minus philosophicè loquutus, et aneri succumbens, dum vidit, hanc sententiam non constare cum placito Iesuitarum improbante liberi arbitrij determinationem à Deo, voluit inter arcana naturae, quae delitescunt, adnumerandam talem assertionem. De qua nos latè in artic. 5. in digressione physica sub nume. 46. et 57. agentes contra Dolanum, et Vazquium.

Tandem, praedictam opinionem respuentem immediatum concursum ad materiale peccati, non leui fundamento innixam, ex recentioribus autumat Petrus Hurtadus, in sua Physica. disp. 10. de causa prima sect. 2. subsectio. 3. §. 35. Sed de Aureolo à noua censura liberando, ob negationem concursus Dei ad materiale peccati, vide infra à n. 107. vsque ad 111.

Ostenditur contra Aureolum, Deum immediatè concurrere ad materiale peccati; vbi expenduntur Scoti probationes, et reiiciuntur fundamenta Gregorij de Arimino, et Gabrielis Vaz.

21 Caeterùm; quia Aureolum non recipimus, quem à nobis immunem volumus, illius placitum expugnandum est; et priùs, velleui calamo confutandae infirmae oppugnationes talis sententiae. Sic igitur contra Aureolum rationem ex Gregorio; et Gabriele, construit Vazquez loco citato capit. 3. sub num. 11. Tam terminus actionis intranscendere, et vitalis; quàm ille, qui per exteriorem illuminationem producitur, non solùm à sua causa pendet immediate in fieri, sed etiam in conseruari. At termini isti dum beneficium conseruationis à suis causis hauriunt, etiam à Deo pendent immediatè; igitur sicut conseruantur à Deo immediatè, ita efficiuntur; cùm non appareat ratio, cur conseruationem à Deo trahant, productionem verò non ita?

At quòd dum termini actionum vitalium, et exteriorum etiam illuminationum, à suis causis, nimirum à facultatibus viuis, et corporibus luminosis, immediatè conseruantur, etiam à Deo conseruentur immediatè, sic ostenditur.

Fieret enim, vt si Deus immediatè non conseruaret huiusmodi formas, praestare nequiret vt facultates vitales, et agentia luminosa, à suis actionibus cessare possent; nisi vel destruendo principia operatiua, vel immittendo formam positiuè contrariam tali operationi; non tamen per meram cessationem diuini influxus: quod videtur absurdum, et Deo indignum.

Sequela patet; quia causalitas cuiuslibet principij operatiui aliter praepediri non posse videtur, nisi trifariam: vt si à valentiori agente forma contraria imprimatur; verbi gratia, si dum nix infrigidat, ignis vehementior calefaciat contrarij actionem retardando, et debilitando, vel si destruatur principium operans; aut ob negationem, vel suspensionem diuini concursus. Igitur, si Deus immediate non conseruaret actionem; sequeretur, vt nulla alia ratione obtundere posset energiam agentis nisi destruendo ipsum agens. Vel immittendo formam contrariam energiae potentiorem; non tamen per meram negationem sui ipsius; quod à Dei potentia prorsus alienum iudicandum videtur.

Et vrgetur ratio in formis carentibus contrario positiuo, vt in actione illuminatiua Solis, quae cùm tolli nequeat per immissionem contrariae actionis; sequeretur, vt Deus praestare non posset, quod Sole superstite, illuminatiuam actionem non exhiberet.

33 Verùm; praedictae probationescogere non videntur; tum, quia vniuersaliter non concludunt, nisi specialiter contra terminum illuminationis, et actionis vitalis. Quare cauillari quis posset; eneruem esse collectionem quae trahitur à praedictis terminis actionum, ad caeteros omnes alios, qui non pendent à causis creatis in sua conseruatione. Posset enim quis comminisci; quòd sicut singulare est in huiusmodi terminis, quòd immediatè pendeant in sua conseruatione à suis causis creatis: ita et quòd pendeat immediatè in sua conseruatione à Deo; itavt talis doctrina necessariò extendi non debeat ad terminos aliarum actionum.

Deinde, quòd licet Durandus innuat, actiones causarum secundarum immediatè non pendere à Deo in sua conseruatione; id tamen apertè improbat Aureolus asseuerans, quòd licet dari queat actio, quae in primo illius effluxu à causa creata non pendeat à Deo; implicat tamen actio creata, quae in sua conseruatione à prima causa non pendere valeat. Ex quo deducitur, vt Deus per meram suspensionem concursus impedire posset conseruationem cuiuscunque actionis creatae; estò quòd per meram suspensionem influxus tollere nequeat primam emanatione actionis à principio creato.

Quando verò premis Aureolum; quòd si Deus est immediata causa conseruationis cunctarum creaturaru, ita debeat esse immediatu principiu productionis illarum.

Respondet negando sicuitatem; eò quòd Deo magis propria sit immediata conseruatio vniuersalis creaturarum, quàm illarum productio; cùm Deus assumat omnem creaturam operantem ad consortium actionis productiuae suorum effectuum; non tamen ad consortium actionis conseruatiuae illorum. Eò quòd de facto Deus se solo conseruet absque causarum secundarum consensu cunctas creaturas (praeter terminos actionum vitalium, et externarum illuminationum, qui à causis creatis conseruantur) non tamen efficiat creaturas absque causarum secundarum concursu. Igitur magis propria, et singularis est Deo, actio conseruatiua creaturarum, quàm illarum productio; siquidem cunctis agentibus creatis communicauit vim elicitiuam, non tamen vim conseruatiuam suorum effectuum; ac proinde non ex hoc; quòd conseruet immediatè actiones cunctorum agentium creatorrum, infertur quòd eas immediatè eliciat.

Sic igitur inquit Aureolus loco citato in responsione ad primum. Ad idem facit; quia Deus communicat actiones creaturae, et non communicat eis conseruationem: quaelibet enim res immediatè, et totaliter conseruatur à Deo, sed non quaelibet res totaliter, et immediatè producitur à Deo, sed per causas secundas; ergo non est idem creatio, et conseruatio.

Si verò instes contra Aureolum; quòd data immediata conseruatione actus praui à Deo; eadem inconuenientia sequantur, quae militant contra immediatam effectionem actus peccaminosi.

Responderi potest negata disparitate, quia aliud est, ad primam peccati effectionem praemouere, vel concurrere; aliud verò supposita emanatione talis actus à causa creata deficiente; iuxta exigentiam causarum secundaru et pro munere causae primae, ad conseruationem actus praui concurrere.

34 His igitur oppugnationibus amissis; contra Aureolum agendum est Scoti rationibus, quae licet specialiter procedant de immediato concursu Dei ad actus voluntatis creatae; etiam intendunt, Deum immediatè operari cum omni agente creato ad cuiuslibet effectus productionem.

Quas probationes nobis instillat Scotus, in 2. sententiar. dist. 37. quaest. 2. vbi inquirit.

Vtrùm voluntas creata sit totalis causa, et immediata sui velle, ita quòd Deus respectu illius non habeat aliquam efficaciam immediatam, sed mediatam? Ibi enim. §. Contra istam opinionem arguitur dupliciter. sub n. marg. 8. duabus rationibus contendit Deum immediatè concurrere, ad actus voluntatis creatae.

Prima est; quòd si Deus per volitionem suam absolutam, inquantum obijciuntis causalitatis externae, siue eius facultatis diuinae exequentis, non atting- tingeret immediatè actus, voluntatis creatae; tales actus eam determinationem obiectiuam non referrent, quae esse possit obiectum iudicij diuini infallibilis; ac proinde Deus non esset praescius futurorum. Quam rationem enucleabimus infra ad praecipuam nostrae sententiae comprobationem; vbi et illam textualiter transcribemus, sub n. 45. et 46.

Altera ratio est; quòd si Deus non adiret immediatum concursum circa actus voluntatis creatae; non esset omnipotens; quam probationem tripliciter fulcit Scotus loco citato; vbi subdit.

35. Probatio secundae consequentiae tripliciter. Primò; quia quidquid valet omnipotens hoc fit; sed si velit volitionem meam fore, et ista est in potestate voluntatis meae, vt totalis causa contingenter se habentis ad illud; ergo ipsa potest determinari ex se ad vnam partem, vel ad aliam indifferenter; et ita potest non sortiri illud actus, ad quod voluntas diuina eam determinauit.

36 Secundò; quia voluntas diuina non potest impedire voluntatem meam, nisi violentando eam; si enim ex se determinetur ad vnam partem, exCirca secundam verò probationem Scoti contendentis; quòd si voluntas operari posset absque immediata Dei cooperatione; non valeret Deus inclinare voluntatem creatam ad alteram partem contradictionis oppositam ei, quam voluntas praeelegisset, nisi violentando voluntatem; cùm tamen implicatorium sit, voluntatem posse violentari quòd ad actus elicitos, benè tamen quòad imperatos.

Contra praedictam Scoti rationem etiam opponitur; quòd si voluntas statuisset, odio habere Deum; potuisset Deus vehementissimum amoris actum se solo in voluntate creata absque illius effectiuo concursu efficere; per quam formam positiuè contrariam actui odij, (praeualente intensiori dilectione,) odium oppositum cohiberetur absque violentia voluntatis; cùm actus amoris à solo Deo elicitus, licet non sit liber, sit tamen voluntarius (inquantùm voluntarium significat id, quod iuxta naturalem exigentiam exposcat elici à principio intrinseco cum cognitione, vt ostendimus, in controuersia 9. de Visione Dei. distinct. 3. subdistin. 1. art. 1.) ac proinde non contra internum impetum voluntatis, nec vim illi inferens.

Quae oppositio ostendit, non esse concludentem probationem Scoti, quam sub num. 36. transcripsimus, suppositis principiis suae scholae assueuerantis; posse creatam voluntatem constitui in esse prosequentis, vel fugientis obiectum, per formam volitionis à Deo immissam voluntati merè passiuè se habenti. Licet Scoti probatio vim habeat in communiori Thomistarum sententia, qui autumant: voluntatem creatam adite non posse vitalem denominationem volentis, vel nolentis; per formam ab ipsa non elicitam. De quo adi Ferrariensem à nobis transcriptum in hoc ar. sub n. mar. 13.

39 Tertia Scoti ratio ex nume. 37. firmior, et communior est, vt potequae ostendat, non solùm actus creatae voluntatis, imò nec vllum ens participatum, absque immediato Dei concursu effici posse. Eò enim eunt illa Scoti pronunciata: Voluntas om. 2. potentis producit volitum in esse pro tunc,

pro quando vult illud esse, non enim est alius actus voluntatis diuinae respectu Angeli, vel alicuius alterius entis creati, quo producitur in esse. Quia actus nostrae voluntatis eadem ratione producuntur à voluntate diuina in esse volito; sicut producitur Angelus, et quodlibet aliud ens creatum. Produci autem creaturam à diuina voluntate in esse volito iuxta Scoti phrasim, quam saepe expendimus nil aliud est quàm creaturam immutari obiectiuè ad futuritionem; ita vt extrahatur à mera collectione possibilium, trahaturque ad classim futurorum.

Atqui, nullum ens creatum extrahi potest à se ipso, vel ab aliqua causa creata, à congerie possibilium ad seriem futurorum, sed solùm ab efficaci actu diuinae determinationis: cùm pro illo signo, et praesuppositione rationis, pro qua creaturae possibiles antecedant proposita libera diuinae voluntatis, concipiantur tantùm cum non repugnantia ad essendum, non verò cum obiectiua mutatione ad futuritionem. Nec pro illo signo rationis intelligatur res creata vt principium, vel causa efficiens alterius, sed à decreto diuinae voluntatis hauriatur quòd talis effectus procedat ab ista causa, et non ab alia; cùm praecontineatur intra virtualitatem plurium agentium eiusdem speciei, sitque à se potentialis vt ab ista causa pra alia eliciatur.

Tum vel maximè; quòd res possibilis pro illo signo praesuppositionis ad decretum, concipitur in esse negatiuo, vel non repugnantiae ad existendum, absque productione in esse volito; vt loquitur Scotus, vel absque immutatione obiectiua iuxta communem modum loquendi; ac proinde non suppetit illi vis ad immutandum aliud possibile ad absolutam infallibilemque futuritionem pro aliqua differentia temporis; cùm nequeat ens possibile eam mutationem seu habitudinem ad existendum in effectum transfundere, quam ipsum non habeat: trahitur ergo omnis mutatio obiectiua creaturarum ad futuritionem à libera volitione Dei.

Nec etiam causa iam obiectinè immutata ad futuritionem à decreto absoluto Dei potest esse ratio obiectiua Im- mutationis ad absolutam futuritionem in actu libero; quia mutatio obiectiua futuri, vel productio passius in esse volito iuxta phrasim Scoti, exposcit volitionem realem exercitam à tota aeternitate; et etiam á tota aeternitate efficacem, et inimpedibilem, qualis non existit volitio alicuius principij creati, vt ab ea expectari valeat productio passiua alicuius obiecti futuri in esse volito, vel obiectiua mutatio, per quam futurum extrahatur à mera collectione possibilium, et contrahatur ad seriem futurorum.

Igitur à decreto Dei hauritur absoluta, et obiectiua mutatio cuiuslibet futuri creati; ac proinde, et ab absoluto Dei decreto, (vt obiit functionem externae causalitatis, siue vsus facultatis diuinae exequentis,) effici etiam immediatè debet existentia cuiuslibet entis creati. Sequela probatur; quia existentia realis essentialiter praemittit absolutam rei futuritionem sicut ens existens essentialiter supponit ens futurum, siuè obiectiuè immutatum ad absolutam futuritionem. Sed res nequit immutari obiectiuè ad futuritionem absolutam, et infallibilem absque immediata efficacia diuinae voluntatis; igitur nec res extrahi valet ab eminentia, et virtualitate causarum ad statum positionis extra causas, absque immediata dependentia à voluntate Dei, vel à facultate eius exequente.

His Scoti probationibus eam adiungimus, quae neruos habet, et plurimum negotij facessit contra negantes praemotionem primae causae ad materiale peccati; quam petimus à subtili Theologo, et Metaphysico Guilielmo de Rubione auditore Scoti, vt liquet ex his, quae ex ipso transcribimus infra, in praesenti art. sub num. marg. 52. vbi eò sustinet causam secundam determinari à prima ad materiale peccati; quò liberum arbitrium nequeat determinari à principio intrinseco ad tale indiuiduum operationis. Qua etiam ratione vsus est Gregorius Ariminensis à nobis transcriptus sub numer. marginal. 77. licet inconsequenter altruat, Deum excitari, seu commoueri à praua operatione nostra ad influendum in substratum, seu materiale pecca-ti; vt inibi obseruamus.

Scoti textus ad decidendam dissertationem; ex quo euincimus, de mente Scoti necessariò sustinendam esse praemotionem Dei ad materialia actuum prauorum.

40 ITA Luculenter praemotionem siue praedeterminationem ad substratum peccati referauit Scotus; vt solus ambigere possit, qui voluntariè caecutiat. Sic igitur docet Scotus, in 1. sentent. distinct. 41. q. unica. §. Sed adhuc contra istud instatur. num. marg. 13. vbi inquit.

» Instatur; quia Deus certitudinaliter non praeuideret, Iudam esse malum; secundum istam viam. Nam sola permissio alicuius actus, et certitudo de permissione, non facit certitudinem de illo actu, quia oporteret habere aliquam causam effectiuam; igitur ex hoc solo, quòd Deus praescit, se velle Iudam permittere peccare, non erit certus de Iuda peccaturo, vel Iudam esse peccaturum.

» Praeterea; quid est istud velle permittere Luciferum peccare? Si hoc est aliquis actus positiuus voluntatis respectu peccati; igitur videtur, quòd vult eum peccare. Si non est actus positiuus respectu actus peccati; sed respectu actus permissionis; tunc erit actus reflexus, et tunc erit quaerere de ista permissione; quis actus sit? Si actus positiuus voluntatis; ergo videtur adhuc, quòd Deus habeat actum positiuum respectu peccati, quod permittit.

» 41 Primum istorum soluitur per hoc, quòd Deus praescit se cooperaturum ad substantiam illius actus, qui erit peccatum; hoc autem praescit, quia vult cooperari illi; si est peccatum commissionis.

» Vel praescit se non cooperaturum ad actumScotus actum aliquem, si non vult ipsum, et hoc scisse actus primus est peccatum omissionis: et sciendo se cooperaturum ad talem substantiam actus cum non circumstantijs debitis, vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens, quem omittet, sciet illum peccaturum.

Ita quòd scit hunc peccaturum, non solùm quia scit se permissurum; sed etiam quia scit se cooperaturum huic ad substantiam actus non circumstantiato; per consequens iste committet; vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens iste omittet.

» 42 Secundum dubium difficultatem quaerit tangentem diuinam voluntatem, de qua non modo, sed aliàs.

» De istis opinionibus, quia Apostolus videtur disputans de ista materia ad Roman. infine, quasi totum imperscrutabile relinquere: (O altitudo diuitiarum sapientiae, et scientiae Dei! et quis nouit sensum Domini, aut quis consiliarius eius fuit?) Ideò ne scrutando ac profundo, secundum dictum Magistri, eatur in profundum, eligatur quae magis placet, dum tamen saluetur libertas diuina sine aliqua iniustitia, et alia quae saluanda sunt circa Deum, vt liberaliter eligentem; et qui aliam opinionem tenuerit, respondeat ad ea, quae facta sunt contra eam.

43 Ex quibus verbis liquidò patescit, quàm confitans assertor fuerit Scotus physicae praedeterminationis (arbitrati malitiae moralis; quod praecipuè demonstrant verba illa, quae sub num. 41. transcripsimus. Scit hunc peccaturum, non solùm quia scit se permissurum, sed etiam quia scit se cooperaturum. Vbi distinguens Scotus voluntatem Dei permissiuam, et cooperatiuam; edocet, in voluntate permittendi peccatum, illud à Deo praesciri non posse, sed in voluntate cooperandi; eò quòd voluntas permittendi lapsum ita interpretari queat vt inuoluat concursum indeterminatum ad contraria, et contradictoria, tantùmque decernat actum prauum ex hypothesi, et importando conditionem, si voluntas creata velit.

Ac proinde sola voluntate permissiua spectata, à Deo apprehendi nequit determinata infallibilisque futuritio praui actus; si ipsamet creaturae determinatio non inspiciatur. Cùm autem actus creatae voluntatis apud Scotum, pro toto futuritionis statu, et vt trahitur ad omnem durationem anteuertentem productionem talis actus (si remoueatur obiectiua mutatio, vel determinatio infallibilis ad futuritionẽ, quae volitioni nostrae ex absoluto proposito diuinae voluntatis accedit) nõ habeat determinatam veritatem in se ipso; data etiam qualibet hypothesi (cùm quaelibet suppositio futuritionis, praecisa mutatione obiectiua ad determinatum fore, quae à decreto absoluto Dei petatur, sit infrà potentialitatem principij liberi indeterminati ad vtrumlibet.)

Reliquum est; vt praeter voluntatem permissiuam, quae non apparat influxũ contractum ad talẽ speciem et indiuiduationem actus, exigatur voluntas illa, quae cooperatiua appellatur ab Scoto; quae nimirùm determinet in actu secundo, et per modum actualis cooperationis, voluntatem nostram ad alteram partem contradictionis, ea energia cõcursus, vt infallibiliter assensum, vel dissensum obtineat.

Si autem talis disparitas inter voluntatem permissiuam, et cooperatiuam, iuxta mentem Scoti non constituitur; infcitè pronuntiaretur, in sola voluntate permissiua apprehendi non posse futura contingentia actuum prauorum: benè tamen in voluntate cooperatiua. Porrò, si voluntatem cooperatiuam eam autumemus; quae contrahat communitatem diuini concursus, et moueat determinatè per modum actus secundi ad alteram partem contradictionis, (non expectata cooperatione nostra vt determinatiua communicatis vel potentialitatis causalitatis diuinę indifferentis ad contraria et contradictoria) talẽ cooperationem, nõ praedeterminationem vel praemotionem sustinere non possumus.

Vltimò ex illis verbis; Scit hunc peccaturum, non solùm quia scit se permissurum, sed etiam quia scit se cooperaturum. Satis superque constat, nullam aliam praedeterminandi rationem agnouisse Scotum, quae non attineat ad actũ secundum, vel ad cooperationé actualem. Si enim aliter praedeterminaret Deus voluntatem creatam ad mate- riale peccati, eam rationem determinandi distinctam ab ipsa cooperatione actuali, et exercita reddidisset Scotus sufficiens medium ex parte obiecti ad praescientiam materialis vel substrati malitiae moralis; dum ita seriò versat, et exquirit contractionem causae secundae à prima ad materiale peccati.

44 Ex quo detegitur Hugonis Cauelli friuola, et extorta Scoti interpretatio, quam in marginali adnotatione huius loci comminiscitur; adiungens. Quòd praedicta litera Doctoris nõ intelligitur de decreto absoluto, nisi praeuideatur cooperatio libera nostra. Si enim necessariò exposcitur praeuisio liberae cooperationis nostrae, ad hoc quòd Deus in suo decreto futura contingentia praesciret; cur inficiatus est, huiusmodi futura in sola voluntate permissiua apprehendi? Cùm tamen voluntas permittendi, accedente inspectione nostrae cooperationis, medium sufficiens iudicij infallibilis esse valeat?

Deinde; quòd si, apud Scotum, nostra operatio non habet in se determinatam veritatem, seu determinationẽ, ab aeterno ex hypothesi alicuius futuritionis, quae non erumpat ex absoluto proposito Dei; quare importat cõtractionem extrinsecam tantùm illa, quae ei à decreto accedit; quae est ipsa obiectiua mutatio ad determinatũ fore, vel infallibilis destinatio talis cooperationis ad existẽdum pro tali differentiae temporis. Cùm autem principium obiectiuae mutationis anteeat causalitatis prioritate mutationẽ, quam producit; eò abest, vt diuina volitio, quae producit actus creatae volũtatis in esse volito, iuxta Scoti phrasim, seu illos inimpedibiliter ad futuritionẽ destinat, pẽdeat in sua determinatione à sciẽtia creatae voluntatis; quod, è cõtra operatio võlutatis creatae (praecisa diuina motione) relinquatur neutra vel indifferẽs ad fore, vel nõ fore; ac proinde eã determinationẽ obiectiuã non nacta, quę possit esse obiectum infallibilis praescientiae, et contrahere voluntatem diuinam ad talem speciem motionis et influxus.

Duo alia testimonia Scoti pro praemotione concursiua Dei ad materiale peccati.

45 QVam doctrinam firmo optima alia Scoti probatione; quam instruit contra eos, qui asseruerunt, Deum immediatè non concurrere ad actus nostrae voluntatis; traditque loco citato, ex 2. sent. dist. 37. q. 2. §. cõtra istam opinionem arguitur sub n. mar. 8. vbi inquit.

Ex ipsa sequitur; quòd Deus non sit naturaliter praescius futurorũ. Quia nõ habet scientiam de futuris contingentibus, nisi quia certitudinaliter nouit determinationem voluntatis suae respectu eorum, ad quae voluntas sua est immutabilis, et inimpedibilis; sed si voluntas creata est totalis causa respectu sui velle, et ipsa contingenter se habet ad illud velle: ergo quantumcumque voluntas diuina ponatur determinata ad vnam partem eorum, quae dependent, à voluntate creata, poterit voluntas creata aliter velle; et ita non sequitur certitudo ex cognitione determinationis voluntatis diuinae.

Vt autem defaecatè in expensione Scoticae probationis procedatur, praemitto. Quòd si Deus immediatè non concurreret ad actus nostrae voluntatis, (vt commentus est Durandus, et de actibus prauis asseuerauit Aureolus,) sed tales actus à sola voluntate creata tanquam ab immediato principio effluerẽt; si vera esset Iesuitarum opinio de infallibili determinatione ex hypothesi futuritionis, seu de veritate determinata futurorum contingentium in se ipsis, respui nequiret determinata veritas in ipsis actibus voluntatis creatae ob hypothesim futuritionis; estò quòd Deus non concurreret immediatè ad huiusmodi actus.

E contra verò Scotus, sicut abiegit omnem eam futurorum veritatem quae in obiectiua mutatione posita non sit, quae à decreto trahitur; supposito quòd Deus nil physicum circa actus

nostrae voluntatis praestare immediatè posset, ita nec illos in esse volito producere valuisset, vel ad unimpedibilem futuritionē destinare. Quâ mutatione obiectiua, quae à decreto relinquitur, praecisa; euanescit tota ratio futuritionis, vel determinatio veritatis huiusmodi actuum.

Quibus praelibatis, talem construo rationem. Nulla hypothesis (suppositiove determinatae futuritionis, semota productione creaturae in esse volito, vel mutatione obiectiua, quae à decreto hauritur) ea est, quae importet infallibilem determinationem obiectiuā; ita vt actus voluntatis nostrae, (quantumuis asseueretur determinatissimus ad fore ob hypothesim futuritionis,) si non contraheretur à decreto Dei ad alteram partem contradictionis per mutationem obiectiuam ad existendum pro tali differentia temporis, non esset determinatè verus, nec scibilis á Deo.

Igitur, vt actus prauus á Deo praesciri posset, non solùm exposcitur ea voluntas, quae offert concursum indeterminatum, communem ve ad contraria, et contradictoria; sed exigitur volitio, quae immutet obiectiuè actum nostrae voluntatis ad infallibilem existentiam pro tali differentia temporis. Ita vt actus prauus, vt anteuertit mutationem ad fore, quam à decreto trahit, cōcipiatur vt neuter ad veritatē, et falsitatem; accedente tamen Dei statuto, transeat ad infallibilem classem futurorum.

Sed huiusmodi contractio, seu mutatio obiectiua, in qua posita est adaequata ratio veritatis actus praui contingentis, praemittit decretum, vt principium efficiens huiusmodi mutationis; igitur talis determinatio est praedeterminatio, vt potequae ratio totius determinationis volitionis nostrae.

46 Praeterea; proceditur contra Hugonem Cauellum, Fabrum, Smitingium, et alios Neotericos Scotistas à castris Scoti manifestè deficientes. Quia vt liquet ex illis verbis: Non habet scientiam de futuris contingentibus nisi quia certitudinaliter nouit determinationem voluntatis suae respectu eorum, ad quae voluntas est immutabilis, et inimpedibilis.

Inanem futilemque probationem exhibuisset Scotus, si procederet de voluntate inuoluente conditionem coöperationis causae creatae, pro arbitratu contrahentis voluntatem diuinam à se potentialem ad talem speciem actionis; talis enim voluntas impedibilis foret à creata voluntate (pro nutu dissentiente).

Nec diceretur frustrari diuina voluntas, cùm in dicta hypothesi tantùm conditionaliter decernat actum nostrae voluntatis, supposito quòd ipsa velit. Sicut nec frustraretur voluntas Petri componentis se ad deambulationem cum Paulo, si ille velit, Paulo nō adhibente consensum; sicut enim nil praesticuerat Petrus circa deambulationem nisi ex Pauli arbitratu; ita voluntas Petri, quae anteit praescientiam coöperationis Pauli, absoluta immutabilis vel inimpedibilis censenda non esset.

Vnde sicut si Petrus non constituisset currere, nisi pro voto Pauli, inepta reddi posset ratio futuritionis talis cursus, spectata solius Petri voluntate; ita si determinatio illa, in qua Deus, apud Scotum, praescit futura, importaret conditionem cooperationis causae creatae à voluntate creata purificandam; insufficiens, ineptaque ratio futuritionis peteretur à sola voluntate diuina. Cùm autem Scotus saepissimè enodans medium ex parte obiecti praescientiae futurorum (vt liquet ex locis quos per totam istam distinctionē frequenter citauimus) nec semel praescientiam cooperationis causae creatae nominauerit, quae sit ratio contractionis voluntatis diuinae ad talem speciem influxus; si autem exigeretur, apud Scotum, manifestè ostenderet, in re tā Taestia oscitanter, et stupidè processisse. Addo, et quòd expressè asseruerit, quòd Deus non determinatur à voluntate creata ad taliter operandū; de quo vide infra sub n. 61. in fine.

47 Accedit deinde perspicuum aliud testimonium Scoti pro determinatione ad materiale peccati, ex 1. sentent. dist. 41. quaest. vnica. S. Viterius in speciali dicit sub num. marg. 9. vbi dū agit contra Henricum adstruentem, quòd praeuisio boni vsus liberi arbitrij ex gratia sit causa praedestinationis electorum, subijcit. " *Deus non praeuidet, istum benè u- * " surum libero arbitrio, nisi quia vult, vel " praeordinat, istum benè usurum eo. Quia " sicut dictum est dist. 39. certa praeuisio " futurorum contingentium est ex deter- " minatione voluntatis diuinae. " Si ergo offerantur voluntati dini- " nae duo aequales in naturalibus; quaero, " quare istum praeordinat benè usurum li- " bero arbitrio, et illum non? " Non est huius, vt videtur, assigna- " re rationem, nisi voluntatem diuinam; " et haec est prima distinctio inter eos, " quam per te, sequitur electio, vel repro- " batio: ergo in prima distinctione pertine- " te ad praedestinationem, sola ratio est " diuina voluntas.

Vbi plura è re praestat Scotus; primò, referat et stabilit eam sententiam quam in 1 sent. dist. 39. q. unica. tradiderat, quem textum transcripsimus in ar. 4. huius dist. à n. mar. 11. usq; ad 14. vbi eam de mente Scoti assertionē firmauimus, quae in futuro contingenti nullam aliam determinatam veritatē aut intelligibilitatē agnoscit, nisi productionem in esse volito, seu mutationem obiectiuam à proposito absoluto erumpentem.

Deinde, expressissimis verbis tutatur, Deum praeordinare bonum vsum liberi arbitrij ex gratia, et etiam prauum quoad materiale eius, non expectata alia ratione sciendi vsum obliquū quae petatur à veritate determinata actus in se (quã ibi explodit apertè,) sed à proposito absoluto voluntatis diuinae vt liquet ex illis verbis: Non est huius assignare rationem nisi voluntatem diuinam; et haec est prima distinctio inter eos.

Quod etiam Scoti testimoniū omnino improbat scientiã conditionatorū in veritate determinata illorū, semoto actuali decreto circa cōplexa cōditionata, sicut et admittit scientiã conditionatorū in proposito libero; quāobrem eo textu vtimur ad nostrā sententiā firmandam in seq. dist. de praescientia conditionatorum. ar. 1. n. mar. 21. vbi etiam defendimus Scotum à vellicatione Vitalis Zucolij elucidatoris Henrici, qui impetit Scotū, eò quòd asseruerit, Deum praeordinare malum vsum liberi arbitrij quòad materiale eius.

Bassolij, et Guilielmi de Rubione Auditorum Scoti testimonia pro determinatione Dei ad materiale peccati, et potentialitate liberi arbitrij ad tale indiuiduum actionis.

48 QVam obrem Ioannes Bassolius Scoti Auditor determinationem Dei ad materialia peccati tutatus est expressè; in 1 sentent. dist. 38. quaest. unica. art. 2. §. Ad primum eorum. vbi sic docet.

Ad confirmationem; quòd Deus non potest determinare aliquem ad odiendum se ipsum, scilicet Deum. Dico; quòd sicut Deus potest creare actum odiendi se ipsum, et id quod est sibi positiuum, et propter se ipsum, vt propter finem naturalem actus, non obstante quòd fūmè diligat se ipsum; ita etiam potest determinare aliquem ad actum odiendi se ipsum, dato quòd ipse Deus in hoc non peccet, sed fummè diligat se ipsum.

Ad aliam confirmationem; quando dicis; quòd saltim aequalis necessitas te peccaret peccator, sicut ignis calefacit.

Dico; quòd verum est quantum ad hoc, quòd sicut stante diuina volūtate, quòd ignis calefaciat praesente combustibili, impossibile est quòd ignis non calefaciat; ita necessitate consequentiae impossibile est, quòd iste non peccet. Non tamen naturaliter peccat, nec à principio naturali sicut ignis; sed à principio libero, quod quidem determinatum est ad peccandum, non naturaliter, sed liberè.

Vbi acutè vel inde producit Bassolius, quòd Deus valeat absque iniuria supremae sanctitatis, et innocentiae suae, determinare liberum arbitrium ad eliciendum actum odij Dei; quia valeat sine effectiuo concursu creatae voluntatis producere actum odij Dei in voluntate creata, ipsa merè passiùè se habente: in qua hypothesi Deus non esset causa peccati, vt euidens est, siquidem nec voluntas creata merè passiuè se gerens peccaret; et sub eadem comparatione causalitatis terminaretur potentia Dei ad actum odij, et absque nouo peccati in vtraque hypothesi, siue quando concurrit cùm voluntate peccante, siue quando absque peccato ex parte voluntatis merè passiuè se habentis, producit actum odij in voluntate creata.

Id enim volunt illa Basolij pronunciata: sicut Deus potest creare actum odiendi se ipsum et propter se ipsum, vt propter finem naturalem actus; ita potest determinare aliquem ad actum odiendi se ipsum, etc. De quo vide, quae egimus contra Didacum Ruiz negantem, posse Deum causare actum odij in voluntate creata passiuè se habente; et contra Ferraram autumantem, quòd voluntas passiuè se gerens nequiret odio habere Deum, contra quem disseruimus ex Aureolo: adi n. 13. huius ar.

49 Basolio adstipulatur egregius alter Scoti auditor Guil. Rubionus, vel de Rubione, qui edidit doctissima quatuor volumina in quatuor sent. libros anno Domini 1323. sub Gerardo Ministro Generali Ordinis, sub quo praedictus Guil. de Rubione Prouinciam Aragoniz vt illius Minister Prouincialis administrauit: quem Guil. à Rubione fuisse Scoti discipulum accuratè obseruauit eruditus vir Dermicius Thadaei, in sua Nitela Franciscana Religionis contra Bzouit fol. mihi 27. et consentit ratio et series temporum, quia obiit Scotus anno 1308. Scotus ergo duos ex nostris Hispanis et ex Aragoniz regno insignes nactus est asseclas, et auditores Ancon. Andream fidelissimum Magistri sectatorem et Guiliel. de Rubione.

Guilielmus autem non solùm firmat eam doctrinam, quam in digres. phys. praecedenti, stabiliumus de indeterminatione causae secundae ad productionem huius indiuidui prae alio; immò et petit inde necessitatem diuinae determinationis, eo quòd huiusmodi determinatione semota, non relinquatur causa secunda nec naturalis, nec libera, proxime expedita ad actualem influxum. Sic igitur docet in 1. sen. distinct. 38. quaest. 1. conclusione 3. Causa secunda modo praelibato in conclusione est determinata; non ab alia quàm à prima causa.

Probatur; quoniam aut causa secunda, (puta hic ignis) determinatur ad producendum istum ignem, et non alium; et voluntas creata ad producendum istum actum volendi, vel nolendi; magis quàm alium, a se, vel ab alia causa secunda, vel à prima. Sed non à se; nec ab alia causa secunda: ergo à prima.

Minor probatur; et primo quantùm ad primam partem eius; videlicet quòd non à se. Quoniam nec ignis, nec aliquod aliud naturale agens, quod est secundùm se uniformiter productiuum principium omnium effectuum eiusdem rationis, et per consequens est ad omnes aequaliter indeterminatum, potest determinare se ipsum ad producendum magis vnum quàm alterum; nec ad producendum istum primo, et alium secundò, magis quàm è contrario.

Voluntas etiam creata, licet liberè velit, vel nolit, non tamen potest velle, nec nolle per omnem volendi, vel nolendi actum; nec enim voluntas potest elicere aliquem actum ab alia iam productum: nec actum etiam semel elicitum à se potest iterum elicere. Nec etiam circa idem obiectum saepe volitum, vel nolitum; actum secundo elicitum videtur potuisse elicere primo: nec primo elicitum, secundo: ergo causa secunda non videtur esse ex se determinata, sed potius indeterminata; cum non magis effectus istius, quàm alterius eiusdem rationis, sit quantum est ex se productiua.

50 Quam sententiam etiam apprimè fulcit praedictus author in 2. sent. dist. 34. vbi expendit. Vtrum Deus sit causa peccati ibi enim in q. 2. praedicta distinct. sub §. Sunt hic duo dubia: nobis sequentem doctrinam eruditè satis suppeditat. Ad 1. inqua arguuntur contra aliud dictum superius, de determinatione primae causae necessariae causae secundae ad agendum. Ad primum, dicendum; quòd licet causa naturalis sit determinata ad agendum, seu determinatum effectum in specie producendum, vt ignis ignem, non tamen indiuiduum: et ideo licet ignis non indigeat aliquo determinante ipsum ad producendum ignem indiget tamen aliquo determinante ipsum ad producendum nunc istum ignem, nunc alium. Nisi enim aliqua causa sic determinaret ipsum ad certum et determinatum indiuiduum producendum; non magis hic ignis produceret nunc istum ignem, et postea alium à priori distinctum, quàm è conuerso; ita vel vtrumque simul produceret; vel neutrum producere posset.

51 Et ista potest ratio assignari, quare eadem res corrupta non potest naturaliter reparari; videlicet, quia nulla causa secunda potest agere, nisi ad effectum, ad quem est à prima causa determinata: prima autem causa non determinat secundam, nec coagere ipsi statuit ad aliquem effectum corruptum eumdem numero reparandum.

Cùm enim ignis iste corruptus non magis sit nihil, nec impossibilis postquam corruptus, quàm fuerat antequàm esset ab alio igne productus; per consequens quòd tunc produci naturaliter potuerit et non modò, hoc non videtur posse esse ex alio, quā ex prima causa nolente coagere secunda ad eumdem numero effectū nisi semel.

52 Ad secundum de agente libero: consimiliter est dicendum; quòd nec potest se determinare ad aliquem actum primò, magis quàm ad alium, per se ipsum. Licet enim voluntas possit quodcunque sibi praesentatum velle, vel nolle; quòd tamen circa ipsum obiectum intellectum, eliciat nunc istum volendi, vel nolendi, actum, et postea alium à priori distinctum, magis quàm è conuerso: hoc non potest esse, nisi à voluntate increata ipsam determinante, ipsique coagente nunc ad istum, et postea ad alium actum.

53 Ad confirmationem; dicendum, quòd prima causa determinat voluntatem creatam ad alterum oppositorum determinatione de inesse tantùm; non autem de possibili, imò vt sic est indeterminata.

Et ideò, licet de inesse sit ad alterum tantùm determinata, non tamen necessitata; cùm maneat de possibili indeterminata. Propter quod potest in illud, ad quod non est determinata; potest (dico) de possibili: non tamen illud facit de facto.

Ex quo apparet, quòd non sequitur, quod infertur; videlicet quòd non sit sufficienter determinata. Est enim sic sufficienter determinata de inesse, quod numquam euenit aliud de inesse, siue de facto quàm illud, ad quod est determinata; licet posset de possibili euenire.

Et per hoc distinguitur agens liberū à naturali, quod est determinatum sic de possibili, et de inesse; quòd, quantùm est ex se, nec potest, nec facit aliud ab illo, ad quod est determinatum.

Vbi praedictus author optimam eam reddit rationem physicam, quam in digressione praecedenti expedimus sub n. 73. ostendentes contra Vazquez, cur isto quòd quodlibet indiuiduum intra virtualitatem suā praehabeat cuncta indiuidua eiusdem speciei, nequeat reproducere effectū corruptū? Nimirū quia Deus non praemoueat vel determinet causam secundā ad eiusdem indiuidui reproductionem.

Deinde; cùm praedictus author expendens concursum Dei ad materiale peccati, vniuersaliter constituat, Deū determinare voluntatem nostram à se prorsus indifferentem ad productionē huius indiuidui peccaminosi prae alio; censet apertè, ad materialia actuum prauorum determinare; vt liquet ex his, quae contra Soarium egimus, articul. 5. huius distinct. à num. 27. vsque ad 29.

Quam praeterminationem referat doctrina Guilielmi, quam sub n. 53. huius art. proposuimus; vbi asseuerat, contractionem illam, quam causa secunda à prima petit, eam esse, quae inimpedibilis determinatio astruatur de inesse, siue de facto; quod est circa materialia actuum prauorum voluntatem absolutam, et non expectantem scientiam cooperationis causae creatae, asseuerare.

Cohaerentem celeberrimi alterius Scoti Auditoris sententiam, Francisci Maironij vide infra sub numer. 98. vbi praesertim occurrunt recolenda illa verba, quae generalem doctrinam veritatis determinatae cunctorū contingentium, etiam actuum prauorum, instiliant. Sic enim habet, in 1 sentent. dist. 39. quaest. 4. §. Quantùm ad secundū .

Hoc Hic ergo probato primo scilicet, satis euidenter. Omni praedestinationi actiuae correspondet necessario aliqua passiua, sed diuina voluntas ab aeterno produxit ista futura entia in esse volito, quod non est aliud nisi actio ad determinare. Ad locum citatum ib. a. 98.

Pro physica etiam praedeterminatione substrati malitiae moralis merito citatur Franciscus Lycheus Minister Generalis Ordinis Minorum eruditusque Scoti interpres; qui in 2. sen. dist. 39. q. 4. a. 2. ibi disquirit, vtrúm per causam possit esse à Deo sub 4. ibi ex profana via. inquit.

Suppono mihi vnum, quòd inter causam primam, et secundam est simpliciter ordo essentialis in causando; ita quòd omnis causa secunda agit in virtute primae, et eo modo mouet, quo mouetur a prima.

Ergo apud Lycherum expendendam motionem Dei ad materialia actuum prauorum, voluntas creata deficiens non determinat Deum ad concursum, vt loquuntur aduersarij; sed et contra voluntas creata mouetur à Deo et contrahitur ad materiale talis deformitatis.

Accedit Petrus Tataretus Professor Parisiensis in 1. sent. dist. 39. de praescientia futurorum contingentium. §. et hoc quantum ad tres quaestiones. vbi in concl. 3. inquit.

Tertia conclusio, futurum contingens ad hoc quod fit determinatum ad alteram partem contradictionis: oportet quod habeat causam extrinsecam determinantem ipsum ad alteram partem. Pro cuius conclusionis confirmatione saepissimè versat tanquam Scoticum axioma id, quod in superioribus ostendimus, actum creatae voluntatis ab aeterno nullam aliam determinanscibilitatis rationem nancisci, praeter eam, quae in mutatione obiectiua perita à decreto absoluto, posita est.

Vt ergo actus prauus futurus à Deo praesciri valeat; necessario praemittenda est, de Scoti mente, absoluta determinatio futuritionis huiusmodi actus, in quo adaequata suae scibilitatis ratio consistit. Quod autem determinatio illa extrinseca, quam praedictus author assignat adaequatam rationem determinata veritatis sunt contingentis, sic De voluntas; constat ex ipso aucthore loco citato sub concl. 6. vbi inquit. Causa primaria, et extrinseca determinans futurum contingens ad alteram partem contradictionis, est diuina voluntas.

Non ergo apud Tataretum, voluntas creata deficiente excitet moueatque voluntatem increatam ex se indeterminatam ad praebendum assensum ad materiale peccati. Quia determinatio creata pro illo priori, pro quo constat indifferentiam diuinae voluntatis, sicut apud aduersarios altruenda est determinatè vera, ac proinde et scibilis à Deo, vt postquam indifferentiam diuinae voluntatis contrahat, quam determinare non posset, nisi à Deo talis creata determinatio ad malum praesciretur infallibiliter, et determinatè; ita creata determinatio suam scibilitatem ab absoluto Dei proposito non habuiret; quòd est contra communem Scoticarum consensum.

Idem habet Iacobinus Batgius celebris Scoti discipulus, cuius doctrinam transcribimus infra in hoc ar. sub nu. 97. vbi praesertim obseruanda sunt illa pronunciata. Sexta conclusio: causa extrinseca prima determinans futurum contingens ad alteram partem est voluntas diuina.

55 Caeterùm; ex Recentibus Scoti asseclis praemotionem Dei ad materiale peccati expressè sustinet Franciscus de Herrera Salmanticensis Professor in 2. sen. to. 2. disp. 38. quaest. 6. conclus. 5. vbi inquit.

Voluntas diuina in ratione potentiae exequutiuae promouet voluntatem creatam ad omnem actionem ipsius voluntatis, quaecunque est actio realis; (etiam si sit peccati,) promotione physica; nam implicat, voluntatem creatam aliquid operari non praemotam à prima causa.

Vbi Herrera scite quidem (et ad mentem Scoti, constituents actionem in agente) asserit; Deum praemouere liberum arbitrium per volitionem diuinam, inquantùm obit functionem causalitatis et influxus ad extra potentiae exequutiuae, quae etiam apud Scotum non secernitur ab articulo voluntatis vt connotantis ens possibile. Suffragatur Petrus Posnaniensis in 1. sent. dist. 39. dub. 2. §. Ad argumenta in principio dubitationis posita. S s

Praeterea; ipsa dictam Scoti sententiam tanquam de Sancti Bonauenturae obuia vlus accipiamus, illius expositoris Petrus Trigosus Capucinus 1. par. quaest. 1. artic. 4. dub. 3. sect. 5. Vnde pro reprobatione huius sententiae sunt aliqua notanda. et expressius infra in responsione ad 3. argument. Trigoso adhaeret Franciscus Coriolanus etiam Capucinus, et sancti Bonauenturae in 2. part. quaest. 19. artic. 3. §. Dico quintò; Deus praedestinat seu praedestinauit assumptum peccati inquantum assumptum.

Bonauenturam non abigere praedeterminationem concursiuam Dei ad materiale peccati; imò eam expressè tutari.

Verùm; quis contra Scoti sententiam militare. videtur quoddam Seraphici Doctoris testimonium; restat nobis illud subijcere, et diluere. Quod nobis obijcitur ex 2. sen. dist. 37. art. 1. quaest. 1. vbi contra propriam sententiam opponens Bonauentura sequentem obiectionem, quae est sexta in ordine; inquit.

Si Deus cooperatur libero arbitrio in actione, quae est substrata peccato; aut igitur liberum arbitrium mouet principalius quàm Deus, vel è conuerso. Constat, quòd liberum arbitrium in illa operatione neque principalius, neque aequè principaliter potest mouere sicut Deus; cùm Deus tam in mouendo, quàm in causando, cuiuscunque dicatur esse causa, siue motor principalissimus intelligatur: ergo Deus mouet principalius. Si ergo motor principalis excitat, et mouet motorem non principalem, videtur quòd in operatione culpabili liberum arbitrium excitetur à Deo; ergo cùm adulter lasciuia tur; et latro furatur, ad tales actiones à Deo excitantur: quod omnino absurdum est.

Cui oppositioni sic occurrit sanct. Bonauentura, in fine quaestionis. Ad illud, quod obijcitur, quòd Deus est principalis motor in talibus actionibus. Dicendum; quòd diuersum est. Ad hoc enim non sequitur ex hoc quòd excitet liberum arbitrium ad faciendum illam operationem, excitatio huiusmodi dicit aliquam obfirmationem gratiae praeuenientem ipsam voluntatem, quam natura requiritur in bonis meritorijs. In alijs verò operibus indifferentibus, vel etiam malis, non est necesse sola cooperatio diuinae virtutis; quae existens in creatura potentialiter, essentialiter, et praesentialiter sicut conseruat eam in essendo sic adiuuat in operando: propter quod conceditur ibi sola cooperatio, non praeuentio, vel subsequutio.

Ex quibus vltimis verbis, vbi Bonauentura confundit praeuentionem Dei ad opus prauum, austum arripiunt aduersarij, quasi Bonauentura etiam praedeterminationem physicam videatur explodere, cùm idem sonare appareat praeuentio, quod praeuia quaedam praedeterminatio. At, tantùm abest, vt Bonauentura in nostram sententiam innuatur, quòd eam expressè confirmet; cùm planè concedat, Deum, etiam in operatione substrata peccato, esse primum mouentem; vt liquet ex illis verbis. Ad illud quod obijcitur, quòd Deus est principale mouens in tali actione. Dicendum; quòd verum est. Quid apertius? Asserit igitur sanct. Bonauentura Deum principalem mouentem physicum ad substratum peccati, et negat motorem, et excitatorum moralem. Non ergo apud Bonauenturam operatio creaturae deficientis excitat, mouet, vel conatur excitando indifferentiam voluntatis diuinae, vt voluntas Dei praestet concursum ad actum prauum. Quare, cùm excitationem tantùm respuit S. Doctor, quae fit ad instar moralis causalitatis gratiae praeuenientis; ita vt Deus motus indeliberatos moraliter pellicientes ad lapsum infillet, eosque, vt assensum prauum obtineat; ea ratione, qua motus sine sanctarum illuminationum, et inspirationum in nobis sine nobis efficit, vt reddant cooperationem creatae voluntatis consequutam.Quod demonstrant apertè verba illa: _Non sequitur ex hoc, quòd excitet liberum arbitrium ad faciendam illam operationem (intelligis prauam) excitatio enim dicit aliquem effectum gratiae praeuenientem ipsam voluntatem._Id est, exprimit excitationad peccatum, quam explodit Bonauentura, causalitatem moralem Dei inuitantis liberum arbitrium ad lapsum; ea similitudine, (si quae illa sit, quae à contraria ratione honestè operandi sumi potest) vel analogia, quae interest inter causalitatem moralem ad bonum, et ad malum, per immissionem apprehensionum, et appetitionum indeliberatarum, quae alliciant ad consensum. Quò fit, ut licet Deus asseratur causa moralis piae operationis; impiae tamen aut prauae actionis principium morale esse nequeat; licet ad physicam entitatē deordinatae actionis praemoueat.

Deinde; cùm Bonauentura abigit quamlibet motionem Dei ad substratum peccati, quae non sit ipsa cooperatio; licet improbet illud placitum, quod assereuat, creatam voluntatem praemoueri à Deo per impressionem alicuius formae, vel qualitatis de specie potentiae attinentis ad actum primum, siue principium operandi; atque adeò realiter condistinctae ab actu secundo influxus actualis, vel cooperationis voluntatis creatae. Scoti verò doctrinam non perstringit, quae nullam aliam praedeterminationem agnoscit praeter actualem cooperationem diuinae voluntatis, ut obit munus exterae causalitatis, siue usus ad extra facultatis diuinae exequūtis; quae Dei causalitas, licet non anteceat influxum creaturae prioritate in quo, siue temporis, illum tamen anteuertit prioritate à quo, vel dependentiae; de quo infra latiùs.

Accedit etiam pro S. Bonauenturae sententia eius iudicium de placito improbante immediatum Dei concursum ad materiale peccati, quod transcripsimus in praesenti articul. sub num. m. rg. 30. pro liberando Aureolo à nota improbatae doctrinae: Attamen (inquit,) quia per multam discussionem dubia ducuntur ad manifestationē; nunc communiter tenetur, quòd illa opinio verior sit, quae dicit, quòd omnis actio, siue substratū peccato, siue non, secundùm id

quod est actio, est à Deo. Quod Bonauenturae testimonium existimo è re esse ad firmandam praemotionem concursuam Dei ad materiale peccati; quia, ut supra ostendi, eaedem vrgent rationes de praemotione concursua, ac de absoluto proposito concurrendi, ut liquet ex his, quibus Soarium impetimus infra, _sub n. 62._unde aestimo quòd ex multa illa discussione, quam refert S. Bonaue. eruperit perspicuum illud pronūtiatū. Ad illud, quod obijcitur, quòd Deus est principale mouens in tali actione; (substrata peccato) dicendum, quòd verum est.

Illud vltimò restat expendendum in S. Bonauent. pronuntiatis; quòd in hac re magnum habet pondus contra negātes immediatū Dei concursum ad materiale peccati. Quòd immediatū Dei concursum ad materiale peccati trahat Bonauentura ex immediata conseruatione actus praui; ut liquet ex illis verbis: sicut conseruat creaturam in essendofic adiuuat in operando. Vnde infertur, quòd necessariò adstruenda sit immediata causalitas cōseruatiua Dei circa materiale peccati, quā negare ausus nō est Aureolus; quia si tolleretur immediata dependentia prauae operationis, quoad materiale eius, á Deo, ut à conseruante; etiam proststerneretur fundamentum, cui innititur immediata dependentia causae secundae à Deo, ut à conseruante.

57 Quamobrem, licet eos authores nō recipiamus, qui asserunt physicā praedeterminationem per formam voluntati compositam intrinsecè, realiterq; difsitam ab actuali cooperatione voluntatis; eòquòd huiusmodi praedeterminationē tenērē se ex parte principij, et nō merae actionis, atq; adeò ad actū primū spectantē, vt libertati aduersam, insectetur Scotus. Eijsdē tamē authorib. adhaere mus, quatenus cōstituūt, voluntē creatā nō mouere, vel cōtrahere quasi vniuersalitatē, cōmunitatē, vel indifferentiā diuinae volūtatis ad cōcurrendū, vel nō cōcurrendā ad materiale peccati. Imò, è contra, creatae volūtatis potentialitātē à Deo contrahi tutamumus, huiusmodique determinationē absq; prioritate naturae, vel caeusalitatis, in influxu diuino nec concipi posse.

Quare; Ferrariēsis à nobis trānscriptus sub n. 13. manifestè pronūciat; creaturam à Deo ad materiale peccati promoueri. Idem sustinet Capreolus in dist. 37. q. 1. art. 3. ad secundum principale, vbi loquens de influxu Dei ad materiale peccati, subdit.

Quantum ad omne positiuum, quod est in actu voluntatis, actio volita creata est posterior actione Dei in producendo quodlibet tale; quia nulla creatura agit, nisi mota à Deo.

Et postea: Motio Dei ad determinandum voluntatem creatam ad aliquid, non est secundum se malum, sed ad illud, quod est secundum se bonum ex natura sua, licet sit malum quoad deformitatem, quam habet respectu ad causam secundam.

Quare, est cur miremur, quod in mentem venerit Didaci Ruiz lib. de voluntate Dei disp. 37. sect. 1. n. 10. et aliorum Neotericorum Iesuitarum asserentium, sententiam pronuntiantem, Deum praemouere ad materiale peccati, non esse de mente antiquorum Theologorum; cùm eam expressè sustineat Scotus cum probationibus suae scholae, vt patefecimus, et ex antiquioribus Thomistis Ferrariensis, et Capreolus, Quibus ex rectioribus adstipulantur Domin. Banez. 1. par. q. 14. art. 1. dub. vlt. Nunius Cabezudus. 3. p. q. 62. ar. 5. q. 1. et 2. de auxilijs, Cabrera. 3. p. q. 18. art. 4. disp. 2. s. 12. Nauarrete. 1. p. to. 2. contro. 25. concl. 6. et 7. Aluarez de auxilijs. dispu. 24. conclus. 2. et alibi saepe. Ledesma q. 2. de auxilijs ar. 18. concl. 3. Albelda, et alij omnes Thomistae ex Dorithicana familia.

Et nouissimè praedeterminationem Dei per decretum absolutum ad materiale peccati defendit Collegium Salmanticense Carmelitarum Excalceatorum. 1. p. tract. 4. de Voluntate Dei disp. 10. dub. 7. à num. marg. 124. vsque ad 223. et vltimo Ioannes de S. Thoma Complutensis professor. 1. p. q. 14. dispu. 19. ar. 3. §. aduertium principium. Sed mitto ista, et ad probationem Scoticae sententiae propero.

Ostenditur, Deum praedeterminare nostram voluntatem ad materialia actuum prauorum.

Sensu igitur ac mente Scoti de praedeterminatione Dei ad materialia actuum prauiorum praelibatis; reliqua sunt, vt nostra sententia rationibus stabiliatur. Priusque merito taxanda occurrit opinatio Ludouici Molinae in concordia quaestion. 14. articul. 13. disputat. 53. numbr. 3. qui docet praemotionem Dei ad materiale peccati vitare se regit; quod concursum diuinum potentialem, et indifferentem astimet, ab influentiaque causae creatae contractabilem ad talem speciem actus; quod pronuntiatum ex parte obscuratius supra sub num. 29. Quia cum, apud Molinam, et vniuersam Iesuitarum Scholam, actio vel causalitas Dei ad extra, nihil aliud sit quàm influentia causae creatae, prout pendens a Deo; cùm actio creaturae non pendeat à Deo secundùm communia tantùm, et vniuersalia praedicata, sed etiam secundùm contractum gradum essendi specificum, et numericum; fit, vt creatura influxus sit causalitas Dei, non solùm secundùm communissimum conceptum actionis spectatae in termino vniuersalem gradum essendi, sed etiam secundùm talem specificam et indiuiduam rationem.

Quare, si actum Dei, prout imbibit vltimum conceptum talis actus fugae, et auersionis à Deo pendet, non solùm a voluntate creata, sed etiam à Deo, pro qualibet praesuppositione rationis; (aliàs daretur aliquod signum rationis, in quo concipi posset ens creatum obiectiuè immutatum ad absolutam futuritionem absque immediata dependentia à Deo; ac proinde, et produci posset absque eo quòd immediatè efflueret à Deo, vt voluit Aureolus) ergo actio Dei non contrahitur á causalitate creaturae, táquã commune quid á particulari. Praeterea; quòd actio physica non praescindit tendentia sua in termi-num, vel non attingit illum sub uno praedicato, et non sub alio; vt pote quae talis actio intendat existentiam termini, vt illum exstrahat à potentialitate, et eminentia causarum; existentia verò non congruat rei secundùm abstractos conceptus, sed prout induit ultimam entis singularis rationem; igitur actio Dei nequit esse potentialis, et contrahibilis, sed contracta ad talem speciem influxus.

59 Quare; Franciscus Soarius communitatem, vel vniuersalitatem concursus Dei, quae contrahitur à voluntate creata ad causalitatem peccati, non constituit immediatè in ipso influxu diuino, hunc enim determinatum asseuerauit: sed in voluntate Dei, non absolutè praestituente lapsum ante scientiam absolutam nostrae coöperationis, sed poriùs apparante, et offerente concursum ad plura indiuidua determinata actionum diuersarum specierum, verbi gratia, ad tale indiuiduum determinatum intra speciem amoris, vel odij, etc. Ita ut principio libero integrum fit, ut in influxu diuino ad prosequutionem Dei, vel ad fugam eius; non tamen praestituatur fuga, seu determinetur species odij ante absolutam scientiam voluntatis deficientis, quia id esset, Deū pronuntiare peccati authorem; sic ille saepe in Opusculo 1. de concursu Dei cum voluntate. praecipuè lib. 2. cap. 3. num. marg. 17.

At praemissa Soarij doctrina prae-sentem difficultatem non euacuat: Quia, sicut Deus apparans concursum in actu primo ad varias species et indiuidua actionum; re vera, potentiam exequatiuam, vel exequentem facultatem non exercet, nisi circa illam speciem influxus, quam liberum arbitrium elicit; ita circa solam illam speciem obit Deus actualem concursum, circa caeteras verò species tantùm potentialem, et per modum actus primi.

Reuocetur ergo disquisitio ad solā determinationē concursus actualis, et exerciti ad talem speciem influxus, in quod principium deferenda sit? in liberum arbitrium deficiens? vel in primam causam?

Aut igitur; quòd Deus, actu in-fluat cum voluntate nostra ad actum prauum; et non ad actum studiosum; adscribi debet libero arbitrio contrahenti quasi potentialitatem diuinae voluntatis offerentis concursum ad vtrūlibet; vel Deo determinanti speciem sui influxus; vel utrique principio aequè et absque ullo praesuppositionis ordine concurrenti.

Si deferatur haec contractio spe-ciei influxus utrique voluntati, scilicet diuinae, et creatae simul cooperanti, absque ulla prioritatis habitudine; fiet iam, vt Deus non à nostra malitia excitatus, sed pro sola primae causae functione, obeat talem speciem pescaminosi concursus; ac proinde, rueret inutilis illa agglomeratio rationum, quae instruitur contra sententiam astantem praemotionem Dei ad materiale peccati; cùm aequè procedat contra voluntatem concurrenti, semota omni praeterminandi ratione. Cùm in utraque hypothesi, (scilicet data praedeterminatione Dei ad materiale peccati; vel negata prioritate naturae in actione creaturae deficientis; vt talis lapsus prioritate à quo non sat conueniens influxum Dei ad materiale peccati, non excitet Deum ad praestandum huiusmodi influxum,) non posset adscribi creaturae contractio influxus Dei ad talem speciem pescaminosae actionis; siquidem in utraque hypothesi, malitia creaturae non anteites determinationem diuini influxus, vt ratio talis determinationis, vel excitationis Dei ad praebendum concursum ad malum; de quo iterum infra.

Aut Deus et creatura ita compo-mintur ad actus pravi effectionem; vt prioritate naturae, vel causalitatis, antecedentia actio Dei cooperatione nostra anterioritate scilicet à quo, non in quo; et haberet intentum opposita Scoti sententia.

Aut tandem, vt premant aduer-sariorum oppositiones, dicendum erit; in voluntatem creatam, tanquam in rationem formalem contractiuam concursus ad talem speciem, reducendam esse determinationem influxus Dei ad talem speciem causalitatis; ita vt Deus, non ut functionibus primae causae respōdeat, sed á nostra malitia excitatus et quasi contractus, adeat talem concursum deficientem.

Oppugnatur 3. haec oppositio ex concessa comparatione. 60 Verùm enim verò; quòd tertia pars huius pronuntiati, quam tutatur Molina, et alij, sit falsa, et impossibilis; ostenditur sic. Quia influxus creaturae non potest realiter, et physicè determinare aequalem Dei concursum, suppositis aduersariorum principiis; vt diximus sub numer. 55. cùm concursus Dei ad extra sola ratione dissidere valeat à cõcursu creaturae, eò quòd creaturae cooperatio sit ipsamet actio Dei, apud aduersarios; et idem indiuiduum, sub diuersa comparatione habitudinis ad aliam concansam nequeat realiter, et physicè contrahere potentiam elicitinam ad effectionem eiusdem indiuidui ab alia concausa. Igitur influxus creaturae, prout à causa creatâ, nequit verè, et realiter determinare facultatem Dei exequentem ad effectionem eiusdem numero influxus prout à Deo; quae ratione asseritur actio, et causalitas Dei.

Fuga de contractione influxus cum identitate reali in causis conuenientibus per sympathiam naturalem. Si occurras; ad physicam eam contractionem, quae intercedit inter causalitates principiorum inter se per naturalem sympathiam conuenientium ad agendum, non exposci discretionem realem contrahentis à contracto, vel determinantis à determinato; vt liquet in influxu speciei intelligibilis, et intellectus possibilis ad verbi mentalis productionem; ipsa enim effectio verbi mẽtalis, prout effluit ab specie impressa repraesentatiuus talis obiecti, contrahit potentialitatem intellectus, et illius indifferentiam ad eliciendam eamdemmet actionem, vt procedentem ab intellectu possibili, à se indeterminato ad productionem imaginis expressae talis, vel talis obiecti. Ita nec obstabit, quòd influxus creaturae determinatus à causa secũda ad talem speciem deformis actionis; contrahat physicè facultatẽ Dei exequente ad eliciendam talem speciem influxus prae alia.

Occupatur instantia opposita Verùm; nullo negotio praecluditur effugium; cùm obtrudat, voluntarièque assumat id, quod eodem iure explodimus; nimirum productionem verbi, vt effluit ab specie impressa, determinare verè, et realiter intellectum ad eliciendam eamdem numero causalitatem, vt importat habitudinem ad intellectum possibilem, quatenus est mera potentia in genere intelligibilium; implicatoria enim astruitur determinatio physica, quam actio praestet circa potentiam elicitivam, vt eadem numero actio à tali potentia emanet.

Enucleatur doctrina praecedens in principiis Scotti, et Thomistarum Vnde; Thomistae, qui praedeterminationem physicam, et realem tutantur, eam non constituunt in actu secundo elicito à voluntate creata, prout pendet à Deo; sed in forma intrinseca realiter discreta ab actu secundo voluntatis nostrae. Scotistae verò, qui physicam praedeterminationem recipientes, abiigunt praemotionem per modum actus primi, ideo praedeterminationem per extrinsecam Dei volitionem sustinent; quia, cùm talis volitio, vt obit munus causalitatis ad extra, sit realiter distincta ab actu secundo voluntatis creatae, ea intercedit realis discretio, quae praestare possit ad habitudinem determinantis, et determinati; vel ad hoc quòd causalitas diuina per modum actualis concursus praemoueat contrahatque voluntatem nostram ad talem speciem, et indiuiduationem influxus.

Corollaria ex praelibatis. Quò fit; vt licet intellectus possibilis indeterminatio, et potentialitas ad expresfionem huius imaginis prae alia, physicè contrahatur; vel immediatè ab obiecto, ob naturalem sympathiam intellectus, et obiecti ad causalitatem intentionalem obeundam; vel ab specie vicaria obiecti, et quae sufficitur vice eius; contrahi tamen nequeat ab influxu eiusdem intellectus, prout ab specie impressa emanat, vt eumdem influxum, (quà à potentia intellectiua indeterminatum) contrahat effectiuè, et eliciat; cùm non intersit realis discretio inter influxum exercitum elicitiuum verbi, prout ab specie impressa, et prout à facultate intellectiua, quae à se est mera potentia in genere intelligibilium.

Occursus ex doctrina Scoti Si verò aliter respondeas probationi nostrae ex doctrina Soarij; concedendo, concursum creatae voluntatis non contrahere immediatè influxum diuinum ad talem speciem; eò quòd apud aduersarios non intercedat distinctio realis inter influxum creatae voluntatis, prout à voluntate nostra, et à Deo, ex quo euidenter infertur, vt exercitus concursus Dei debeat esse determinatus, sicut et realiter identificatus cum gradu specifico talis influxus, qui tribuitur, et respondet causae secundae deficienti. Attamen inde non inferri, quòd influxus creatae voluntatis, prout pendet à voluntate nostra deficiente, non determinet diuinam voluntatem ex se indeterminatam ad plures species influxuum; cùm inter cooperationem nostrae voluntatis, et diuinam voluntatem apparentem concursum ad diuersas causalitatum species, vera intersit discretio realis.

Implicare, non solùm in re, et physicè, sed etiam per conceptionem nostram, quòd voluntas diuina contrahatur à voluntate creata pro concursu ad materiale peccati; contra Soarium, et asseclas.

[Marginal note: Ratio efficax cōtra aduersarios]

61 SED Contra; agendum est, implicatoriam esse, non solùm in re, et physicè, sed etiam per conceptionem nostram; huiusmodi determinationem diuinae voluntatis, quae trahatur à praescientia influxus voluntatis creatae deficientis.

[Marginal note: Omne determinās sub eā cōparatione quasi causa determinati, est prius prioritate à Quò]

Quia omne determinans sub eo conceptu, sub quo contrahit potentialitatem alterius, debet anteire ipsum determinatum vel contractum, vt ratio eius in tali esse; aliàs prorsus conuelleretur fundamentum, cui innixa vniuersa philosophia profitetur prioritatem naturae (siue à Quo) stante simultate (in Quo) vel temporis, infer quaelibet gradum essendi, et rationem constitutiuam eius in tali esse, quae cōcipitur vt Quo respectu illius.

Ergo, si operatio creaturae defi- [Marginal note: Si operatio creata determinat voluntatem Dei terminatū ad tale actum, debet esse prior tali ex ratione vxertata voluntatis diuinae.] cientis est ratio contrahens communitatem diuinae voluntatis ad praebendum concursum ad varias species causalitatis, ita vt voluntas Dei ante determinationem creatae voluntatis tantùm concipiatur cum aptitudinali praeparatione ad concurrendum ad istam, vel alteram speciem influxus; nec ab ipso Deo petat intellectus noster, apud aduersarios, fundamentum apprehendēdi contractionem ad talem speciem actionis, sed à causa creata deficiente; ita vt diuina voluntas, pro illa praesuppositione rationis, pro qua concipitur anteire absolutam praescientiam determinationis voluntatis creatae ad malum, non intelligatur exercita, et actualiter terminata ad talem speciem influxus, sed tantùm conditionaliter, et in actu primo applicata ad talem speciem operationis, quam creata voluntas eliciet de facto, sicut et ad alias species, ad quas nullatenus determinabitur:

[Marginal note: Sequeretur quòd materiale peccati prodire intelligatur à creata absq́; cōpositione potentiae diuinae ad influxū exercitū]

Fieret igitur, vt sicut respectu earum specierum influxus, ad quas apparatur voluntati nostrae à Deo causalitas externa, quas tamen nostra voluntas nunquam eliciet de facto, voluntas diuina offerens concursum se gerit aptitudinaliter, et signata tantùm ratione, non verò actuali, et exercita; ita respectu speciei illius causalitatis peccaminosae, quam de facto praestabit voluntas deficiens, ante praescientiam absolutam nostrae cooperationis, tantū concipitur diuina volūtas vt potentialis non verò vt contracta:

[Marginal note: Vrgētur ratio contrà Soarium]

Ita vt voluntas Dei pro illo signo praebere nequeat fundamentum conceptioni nostrae ad hoc, quòd intelligatur voluntas Dei determinata ad istam speciem influxus, nisi accedente operatione creaturae, et praesupposita scientia absoluta existentiae operationis peccaminosae, à qua hauritur tota ratio determinationis contrahētis voluntatem diuinā, à se potentiālē, ad tale speciem causalitatis.

[Marginal note: Ratio Aureoli obtinet, et concludens]

Adde ex Aureolo, (vt egimus sub num. 29.) quòd si operatio nostra determinaret Deum ad talem speciem actus; fieret, vt motus creatae voluntatis prout contrahens causalitatem Dei ad extra, aut non procederet à Deo; aut prodiret à Deo tanquàm à principio indifferenti, aut indeterminato ad talem speciem influxus; cùm tamen sit implicatorium, quòd actio effluat à principio indifferenti in sensu compositionis, vel prout componitur actioni contrahenti potentialitatem, vel indifferentiam principij in actu secundo. Vel si procedat motio nostrae voluntatis à voluntate diuina, vt determinata ad talem speciem influxus, ergo motus voluntatis creatae non cõtrahit nec determinat voluntatem Dei ad talem speciem influxus.

Aut igitur respui debet axioma philosophicum, quod vniuersaliter cõstituit prioritatem naturae, (siue à Quo) peti à dependentia huius ab alio tanquam à ratione constitutiua eius in tali determinato ordine essendi. Vel assignandum est signum, seu instans naturae, in quo concipi queat creatura aequaliter determinata ad talem speciem influxus, absque dependentia ab actuali exercitaque terminatione, vel extensione diuinae voluntatis in talem speciem causalitatis; sed cùm potentiali tantùm, vel aptitudinali terminatione. Ac proinde et concipi posset aliquod ens creatum immutatum obiectiuè ad absolutam infallibilemque futuritionem, cùm ea sola determinatione diuinae voluntatis, quae subsistere posset circa actus, et operationes liberi arbitrij, quae nunquam existent pro aliqua differentia temporis; vt ostendimus.

Quare, vel afferendum erit, Deum non excitari ab actu exercito creaturae deficientis, vt absolutum adeat propositum concurrendi ad talem speciem influxus; sed potiùs absolutum Dei propositum anteire contractionem causalitatis creatae ad talem speciem exercitam. Vel sustinendum est, operationem nostram concipi posse cùm absoluta immutatione obiectiua ad futuritionem, imò et cum existentia reali exercita pro aliquo signo à Quo, absque actuali exercitaque terminatione diuinae voluntatis in cooperationem nostram prauam conceptam, et praeuisam à Deo vt exercitam.

Vnde, scitè Aureolus à nobis transcriptus sub numer. 27. docet; quòd si Deus concurreret ad materiale peccati à nostra deformi operatione determinatus, vel conmotus; illa operatio nostra determinans Deum, pro ea causalitatis praesuppositione (pro qua anteuertit Dei voluntatem contractam, et determinantem,) obiret absolutam infallibilemque immutatione ad existẽdum, absque Dei voluntate actuali et exercita; atque adeò etiã absque immediato influxu diuinae voluntatis produci posset.

Si voluntas (inquit) priùs natura determinet se ad actum illum, et ex hoc Deus coagit voluntati determinatae, tunc haberetur propositum; quia in illo determinare non coagit Deus, et sic non est causa respectu omnis actus positiui.

Quare Scotus; sicut constanter inficiatus est, praemotionem Dei actualem, et exercitam, subiacere, et subijci libero arbitrio, quòad positionem, vel negationem talis praedeterminationis de inesse, et de facto, ita et praedictum pronuntiatum produxit ex alio sibi valde familiari axiomate; quòd nimirum causa prima non determinetur à voluntate creata.

Ita enim habet in 4. sentent. dist. 49. quaest. 6. num. margi. 15. Non repugnat sibi, (intellige voluntatem creatam,) quòd contingentia eius non ponat contingentiam ex parte effectus simpliciter, quantum est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa. Quid apertius?

Igitur, apud Scotum, ea solùm ratione posset subijci praemotio Dei arbitratui nostrae voluntatis, quòad positionem, vel negationem eius de facto, et inesse: si liberum arbitrium contraheret quasi potentialitatem voluntatis diuinae; ita vt Deus talem obeat influxum, quia voluntas creata taliter constituerit. Id enim sonant illa verba: Non ponit contingentiam ex parte causae superioris, quia causa superior non determinatur ab ipsa.

62 Quòd autem ex pronuntiatis Soarij inferatur euidenter, quòd autumet determinationem creatae voluntatis ad malum videri à Deo, et pro aliquo signo naturae intelligi, quòd egrediatur à potentia Dei, vt in actu signato, et ante exercitam terminationem voluntatis diuinae in materialia prauorum actuum; patet ex ipso Soario, in Opusculo 1. de Concursu, et motione Dei Dei. lib. 2. de concursu Dei ad actus ordinis naturalis. cap. 3. §. Voluntate quasi generali concurrit Deus ad actus malos. num. margin. 7. Vbi cùm taxâsset modum sentiendi illorum, qui autumant, Deum, supposita praescientia conditionata actus praui, concurrere determinatâ, et absoluta voluntate, ad actum prauum; postea sublicit asserca sequentia, quae transcribo, vt constet ex Soarij verbis, quòd asserat, materiale peccati intelligi non solum absolutè futurum, sed etiam actualiter exercitum cum sola dependentia aptitudinali à potentia Dei absque actuali, et exercita dependentia; sic enim habet.

Vnde non est otiosa, aut superflua illa voluntas Dei, quandoquidem ad hoc tendit, vt voluntas numinis re ipsa sit expedita ad actum cuiuscunque speciei, quem in eo instanti possit efficere; cùm autem illa voluntas, sit conditionata, nõ oportet vt aliquid ponat in effectu non adhibita conditione, sed quod sit tantùm in affectu, seu praeparatione ex parte Dei. Vbi pende illa verba: sit tantùm in affectu seu praeparatione ex parte Dei. Ibi enim apertè opinatur, intelligi posse emanationem exercitam actus liberi arbitrij ex potentia Dei, non actu operante, sed in affectu praeparata, seu in actu primo expedita ad agendum.

Et quòd haec sit perspicua mens Soarij, patet ex pronuntiatis antecedentibus; vbi aperiens compositionem potentiae Dei ad actus prauos; subdit. Vocatur autem illa voluntas generalis; quia Deus, quantum est de se, nõ limitat concursum ad istum actum seu adfersitum ad alios, bonos, vel malos; etiam in particulari, quos in eodem momento posset voluntas hominis facere si vellet.

Si ergo apud Soarium concursus, quem offert voluntas Dei ad cooperandum cum libero arbitrio; in egressu prauae operationis à voluntate deficiente, non est limitatus ad talem speciem, sed indifferens ad actus bonos, et malos; igitur non importat compositionem potentiae diuinae actu operantis, sed operantis in aptitudine; cùm influxus exercitus non sit indifferens, et potentialis ad varias species, vt euidenter ostendimus.

Reliquum ergo est, vt concipi queat, apud Soarium, pro primo illo signo operatio liberi arbitrij deficientis egredi ex voluntate creata, cùm ea sola compositione potentiae diuinae ad operandum, quae potentialis sit, et mere signata, ac proinde et quae subsistere posset absque exercitio illo voluntatis creatae deficientis; sicut et re vera, apud Soarium, subsistit circa alias species piarum operationum, quae de facto non eliciuntur à libero arbitrio.

Quod placitum, si non tutatur apertè cùm Aureolo, Deum non concurrere immediatè ad materialia actuum prauorum, firma ei substernit fundamenta; dato enim, quòd non obstet enti participato, quòd intelligi queat, physicè egredi à causa creata absque exercita dependentia à causa prima, (siue cùm ea comparatione causalitatis ex parte primae causae, quae de facto superesset, apud Soarium, etiam ablato actu prauo,) consequens est, vt non implicet existentia operationis liberi arbitrij absque immediata dependentia exercita à Deo, vt voluit Aureolus.

Quare Soarius loco citato, sub nume. margin. 18. cùm obiecisset contra praemissam doctrinam. Ergo exponitur in rerum natura aliquis effectus positiuus, et realis, sine absoluta, et efficaci voluntate, qua Deus velit, illum esse. Tali ictui vel sic occurrit, Respondetur, concedendo, aliquem realem effectum à voluntate creata fieri, quem Deus absoluta voluntate beneplaciti non vult esse. Per voluntatem vero conditionatam tantùm intelligit voluntatem in affectu praeparatam ad agendum, non tamen actu agentem; quia dum actu agit(contracta iam à cooperatione liberi arbitrij) est efficax in actu secundo, et absoluta; quatenus purificata existit conditio ob scientiam visionis terminatam ad operationẽ liberi arbitrij actu deficientis.

Vnde concludit Soarius in fine illius numeri 18. Idcò non est necesse, quòd Deus simplicitèr velit voluntatem agere, sed quòd velit praebere concursum, illamque sinere; vt sua facultate voluntaria, agendi, vtatur. Igitur cùm sola voluntate praebendi concursum lum, absque exercito concursu Dei saltim pro aliquo signo naturae potest intelligi exercita volitio per habitudinem ad solam causam creatam; quod vel est in Aureoli placitum recidere, vel infirmare ea fundamenta dependentiae essentialis exercitae, quibus vniuersa schola Theologorum inuehitur in Aureolum, et Durandum.

Accedit contra Soarium id roboris, quòd cùm apud Soarium actio Dei ad extra sit ipsamet cooperatio creaturae, prout à Deo; si intelligeretur pro aliquo signo cooperatio liberi arbitrii egredi à voluntate diuina nondum contracta ad alteram partem contradictionis; sequeretur, quòd à principio indifferenti, vt indifferenti, et indeterminato, in sensu compositionis, praediret actio, seu quòd inquantùm actio componitur agenti in actu secundo, agens esset indeterminatum, quod est implicatorium, et euidenter absurdum.

Altera nostrae sententiae confirmatio est; quam haurimus ex potentia state, et indeterminatione nostrae voluntatis ad tale indiuiduum actionis prae alio; quàm vel attigisse sufficiat, eam enim pressè expendimus contra Soarium, art. 5. huius distinct. à numer. 27, vsque ad 29. videatur digressio physica, vbi praesens doctrina de indeterminatione causae creatae ad tale indiuiduum actionis contra Vazquez seriò defenditur.

Nunc obiter illud tantùm animaduertum velim; quòd praeter Soarium, et Hurtadum, astruentes causam primam determinare causam secundam ad tale indiuiduum actionis; eandem sententiam sustinet Valentinus de Herice. 1. part. tract. 2. de voluntate Dei. disput. 19. capit. 4. §. Quod attinet ad specialem modum dicendi. sub n. 33.

Licet Vazquez non immeritò opinetur, praedictos Authores Iesuitas deficere à consequentia doctrinae; eò quòd sententia illa de contractione, et determinatione causae secundae a Deo ad tale indiuiduum actionis, non cohaerere appareat cum placito huiusmodi authorum, qui praedeterminationem totis neruis infectantur. Adi loca citata, nec enim eadem inculcare licet. Attamen nec magis è re praestat aliquid Vazquius, dum non expedit rationem contractionis voluntatis ad tale indiuiduum actionis, vt obseruauimus agentes contra Dolanum. in hoc articul. sub numer. 31. prope finem numeri.

Confutatio oppositarum rationum Aureoli; vbi pro eneruatione primae obiectionis, enodatur ex instituto, quid nomine permissionis peccati intelligendum sit. Tridentini definitio expenditur; et Soarij oppositiones obtruncantur.

64 Restat modo aduersariorum argutias infringere; et quia prima ratio Aureoli, quam sub numer. 2. proposuimus, molitur; Deum non praescire futura contingentia actuum prauorum in voluntate permissiua huiusmodi actuum; operae pretium erit, vel breuiter enodare, quid apud classicos authores nomine permissionis intelligendum occurrat? Alensis noster ita rem absoluit. parte 2. Summae Theologicae, quaestione 94. articul. 6. §. 2. An actio mala, inquantum mala, sit à Deo? In responsione ad secundum. vbi inquit.

De voluntate permissionis, verum est, quòd Deo volente fit malum; ita quòd notetur hic concomitantia per illam ablatiuam, et non causalitas aliqua: quia permissio, secundùm quòd huiusmodi, non ponit causam respectu permissi.

Voluntas autem approbationis ponit aliquam causalitatem respectu voliti; et ita loquendo de hac voluntate, non est concedendum, quòd malum fiat Deo volente; quia si ipse ablatiuus importat causalitatem, nulla autem causalitas est in Deo respectu mali.

Quod admittit, quòd substratum malitiae sit Deo authore. Quia tamen non expendit, an talis voluntas approbationis intendens materiale peccati inuoluat conditionem cooperationis causae creatae, vel illam absolutè praestituat; vnde sit, vt ex hoc loco perspicuum non sit, an talis voluntas ad materiale peccati terminata, iuxta mentem Alensis praebeat medium ex parte obiecti ad infallibilem praescientiam?

Sed praemotionem Dei ad materiale peccati insinuare videtur Alensis à nobis infra transcriptus; vide numer. 70. huius articuli vbi serio expendens, in summa Theologica parte 2. quaest. 94. art. 6. §. 3. An actio mala, inquantùm actio, sit à Deo sub versiculo. Postea quaeritur. aperte concedit; Quòd liberum arbitrium est mouens sub Deo. Ita vt in actione substrata peccato liberum arbitrium sit mouens sub Deo, et se subordinet, et subijciat Deo in eliciendo substrato malitiae; igitur cooperatio liberi arbitrij non contrahit Deum ad efficiendam talem speciem actus.

Deinde (quod ad hanc rem maioris momenti est obseruationis) patet ex textu Alensis etiam expressè celebrem illam elucidationem Concilij Tridentini desumentis; Deum concurrere solùm permissiue ad mala opera, et non proprie ac perfecte, vt permissio referatur ad malitiam, et causalitas Dei ad substantiam operis: vt liquet ex illis verbis. Non ergo Deo authore sit malitia, sed illud quod subseruitur malitia, quia ad illud comparatur Dei voluntas, in ratione voliti. Similia habet Alensis transcriptus in hoc art. supra. 69. et supra n. 89.

Nunc etiam permissio perfectati supposita rationem obiectiuam iudicij infallibilis in ea acceptione, quam vsurpat Scotus a nobis transcriptus sub numero 40. vbi sustinet, in voluntate permissiua non apprehendi a Deo futurum Iudae lapsum, sed in voluntate cooperatiua. Alibi enim, vt cooperatiuam voluntatem a permissiua discernere possemus, quantum ad id, quod operatius suppeditare valeat medium ex parte obiecti ad infallibilem praecientiam, permissiua vero non ita: permissiuam voluntatem eam appellauimus, quae iuuat exequentem Dei facultatem, ad operandum, reducitur si volumus, apparantem concursum indeterminatum ad vtrumlibet in actu primo, antequam obeat Deus absolutum propositum praefinitans alteram partem contradictionis: voluntatem verò cooperatiuam eam asseruimus, quae absolutè contrahat indeterminationem creatae voluntatis in actu secundo et exercitio ad talem speciem et indiuiduationem actus.

Caeterùm; quia communis Sanctorum phrasis positiuam Dei causalitatem circa substrata prauarum actionum vocat permissionem; nomine permissionis intelligi etiam potest voluntas positiuè, et absolutè intendens materiale actionis deformis; et merè negatiuè se gerens circa deformitatem, quae consequitur ad actionem, non prout à Deo, sed à causa deficiente; in qua acceptione, permissio praeberet omnimodam determinationem obiectiuam praescientiae Dei; in quo sensu loqui videtur Alensis in hoc numero transcriptus et elucidatione.

§ 5 Verum; dum permissionem peccati expendimus, et qua ratione causalitatem respectu peccaminosae actionis importare valeat, indagamus; è re erit fidei dogma ex Concilio Tridentino referre, quod nobis ab aduersariis eâ cõtentione opponitur, quasi sentêtiae nostrae firmitaté, vel aliqualiter concutiat.

Sic igitur Tridentin. Concilium, sessione 6. de iustificatione. Canone 6. Siquis dixerit, non esse in potestate hominis vias suas malas facere, sed mala opera, ita vt bona, Deum operari, non permissiuè solùm, sed etiam propriè, et per se; adeò vt sit proprium eius opus, non minus proditio Iudae, quàm vocatio Pauli, anathema sit. Ex qua fidei definitione ita in nostram sententiam inuehitur Soarius. Opusculo 1. de diuina motione, et concursu. libr. 2. capit. 2. §. Assertio ex Tridentino confirmatur. numer. 22.

Et primò; obijcitur ex illis verbis; Esse in potestate hominis vias suas malas facere. Quia supposito quòd homo peccare non possit, si non praemoueatur ad materiale, et substratum malitiae; consequens est, vt in potestate hominis non sit vias suas malas facere; sicut nec in eius arbitratu positum est, taliter, vel taliter à Deo praemoueri.

Secundò; obijcitur ex illis verbis: Sed mala opera, ita vt bona, Deum operari. Vbi cùm improbet Conciliũ, Deũ propriè, et per se operari mala opera; videtur ostendere, non solùm malitiam operum prauorum à Deo non esse, quod incontrouersum erat, et apud haereticos etiam ipsos in confesso; sed nec substantiam ipsam actus mali à Deo effici per voluntatem à se determinatam ad talem speciem peccaminosi influxus, id enim innuere videntur illa verba (mala opera,), quae non solùm sonant malitiam, sed etiam substratum illius.

Tertiò; obijcitur contra nostram sententiam ex sequentibus verbis: Nõ permissiuè solùm; sed etiam propriè, et per se. Vbi actio permissiua, vt distinguitur ab actione propriè, et perse intendente opus prauum, (quam vt prorsus impiam, et Deo indignam execratur Concilium) nil aliud importat quam oblationem, seu apparationem concursus ad vtrumlibet, ita vt non affigatur voluntas creata ad malam operationem; quia id iã non esset malum permittere, sed illud praeordinare, praedefinire, vel praedestinare; vt haeretici loquuntur.

66 Sed ex praelibatis operosum non erit praedictas oppositiones demoliri. Ad primam agentem; ex nostra sententia produci, non esse in potestate hominis vias suas malas facere. Dicimus; quòd cùm praedeterminatio, quam de mente Scoti tutamur, non tollat indeterminationem de possibili, sed tantùm de inesse, vt in sequenti art. latiùs expendemus; sit inde, vt licèt homo praemotus ad materiale peccati, peccet necessario de inesse, siue ex hypothesi, non tamen de possibili, et absolutè. Eò quòd, licet ob essentialem dependentiam entis participati à Deo nequeat cooperatio voluntatis creatae non primò pendere à Deo prioritate à quo, siue dependêtiae (quia aliàs sequerentur ea incommoda, quae contra Soariũ patefecimus, de absoluta immutatione entis creati ad futuritionem absque actuali terminatione diuinae voluntatis in illud,) apud Scotum verò, non contrahitur voluntas creata in actu primo ad alteram contradictionis partem, nec affigitur ad lapsum; cùm potiùs apparet illi concursus ad vtrumlibet in actu primo; vt liquet ex dictis, et ex infra latiùs exarandis in sequenti art.

Vnde, si talis excursio aliquid praetenderet acuminis, etiam adoriretur immediatum Dei concursum ad materiale peccati absque vlla signi, seu naturae posterioritate ex parte concursus primae causae; siquidem ea praemotio, quam adstruimus, solùm concursiua est, inuoluens hypothesim, et necessitatem de inesse, vel actus secundi; non tamen potentiae, vel in actu primo; ac proinde non adigit in actu primo ad lapsum, sicut nec tollit potestatem proximam ad piam operationem. De quo vide quae disserimus infra in sequenti art. 7. de conciliatione nostrae libertatis cum praescientia Dei. sub n.mar. 38.

Quando verò premis; praemotionem ad malum non subijci nutui voluntatis nostrae; ac proinde nec relinqui in potestate hominis viam suam malam facere; cùm id absque praemouente Dei causalitate praestare non valeat.

Praedictae oppositioni satis superque fecimus in art. 5. huius distinction. num. margin. 30. et 31. ubi ostendimus ad conditionem liberi agentis tantùm attinere, quòd moueatur à Deo iuxta exigentiam indifferentiae, et iura libertatis suae; non tamen quòd Deus ita componatur causae creatae ad operandum, vt ab illa motionem, et contractionem expectet; ita vt prioritas naturae in operando causae creatae necessariò adscribi debeat, tanquam principio, aut quasi principio contractiuo communitatis, vel potentialitatis facultatis diuinae exequentis ad talem speciem influxus. Quam naturae prioritatem, licet negent aduersarij, quasi verbis ludentes, eam tamen in re amplectuntur; cùm prioritas naturae nil aliud sit quàm signum praesuppositionis, ob dependentiam huius ab alio in tali gradu essendi vel ordine causandi; et Deus, apud praedictos Authores, creaturae deficientis operationem expectet, tanquam excitationem, et motiuum illius ad talem speciem causalitatis.

Dilutio oppositionis secund. ex Cõcil. Triden.

67 Secunda obiectio ab illis verbis Concilij petita: sed mala opera, ita vt bona, Deum operari. Satis demonstrat quàm extortè, et violenter sacri Concilij definitio nobis opponatur; quod praecipuè referant illa vltima verba Canonis. Adeò vt sit proprium eius opus, non minus proditio Iudae, quã vocatio Pauli.

Cõciliũ damnat causalitatẽ moralẽ in Deo respectu actus praui.

Ex quibus liquet, Concilij mentem solum fuisse taxare vecordiam haereticorum oblatrantium; ita Deum esse causam moralem lapsus Iudae suggerentem peccatum illius per immissionem prauarum cogitationum in intellectu, et impiarum affectionum in deliberatarum in voluntate proditoris; sicut fuit causa moralis vocationis Pauli, illum praeueniendo per motus Sanctorum illuminationum, et inspirationum. Si enim mens Concilij fuisset, à Deo cunctam politiuam causalitatem exercitam, et absolutam respectu substantiae actus praui remouere; et diuinam voluntatem ita permissiuam exhibere, vt circa nostrum lapsum merê negatiuè se gereret; etiam impeteret concursum Dei ad materiale peccati.

In eodẽ sensu procedit S. Bonau.

In quo sensu causalitatis moralis, Sanct. Bonauentura inficiatur praedeterminationem Dei ad materiale peccati; vt liquet ex praemissis sub num. marg. 56. scilicet quatenus moraliter alliciat ad peccandum. Id enim apertè exprimunt illa verba: Non sequitur ex hoc quòd excitet liberum arbitrium ad faciendam illam operationem; excitatio enim dicit aliquem effectum gratiae praeuenientem ipsam voluntatem. Et quòd Concilium loquatur in sensu intento à Bonauentura patet ex illis verbis: Sed mala opera, ita vt bona, Deum operari.

Obiectio Soarij, quòd data praemotione, De⁹ esset causa moralis ãtus praui

Nec alicuius est roboris Soarij replica; quòd respectu praemotionis ad malum, non solùm se gerat Deus tanquam physicum, sed etiam tanquam morale principium; eò quòd liberè procedat à Deo talis praemotio, et applicet hominem ad actionem moralem.

Obiunditur obiectio, atq; retorquetur cõtra Soariũ in actione cõcursus Dei ad materiale peccati

Si enim ista obiectio aliquid ageret; euinceret vtique, quòd Deus respectu concursus ad materiale peccati, non solùm esset causa physica, sed etiam moralis; cùm liberè influat, praestetque causalitatem ad operationem moralem voluntatis deficientis. Quare, sicut Soarius respondere tenetur; non in eo sensu denegari Deo causalitatem moralẽ ad substratum peccati, eò quòd liberè non operetur, vel ad liberam actionem non concurrat; sed quia prauè non suggerat, vel alliciat moraliter ad lapsum; ita et nos, vel sic Soarij obiectionem infregisse, illi displicere non debet.

Conuellitur alia Soarij excursio.

Si verò recurrat Soarius ad contractionem voluntatis diuinae ad talem influxum obliquum ob praescientiam liberi arbitrij deficientis; hanc doctrinam expugnatam praemittimus in hoc articul. sub numer. 62. eò quòd sit inintelligibilis, et implicatoria; nisi abigatur cum Aureolo immediatus exercitus, et absolutus concursus Dei ad materialia prauorum actuum.

Resp. ad obiect. 3.

Tertia etiam oppositio Soarij non vrget; quia, vt constat ex dictis, Deus ante actualem praemotionem ad malum, (quam tantùm per modum concursus, vel actualis cooperationis, non verò per modum principij, vel formae attinentis ad potestatem operandi, sustinemus,) apparat voluntati nostrae concursum ad vtrumlibet in actu primo, ita vt anteuertit actualem praemotionem, aestimari debeat principium morale expeditum proximum ad vtrumlibet, ac proinde non contractum in actu primo, nec ante exercitam operationem necessitatum ad lapsum, vt blasphemant haeretici.

Damnantur ergo haeretici eò quòd autument, concursum ad peccatum tollere potestatem ad non peccandum, et virtutem sufficientis auxilij ad salutem; insuper quòd non distinguant inter substantiam actus, et malitiam seu disconuenientiam moralem respectu cuius se gerit Deus permissiuè, et non per causalitatem positiuam, vt liquet ex Alensi transcripto sub numer. 64. et sub numer. 89. et ex Bonauenturae transcripto, sub nu. 30.

Cur Deus determinans ad materiale peccati censeri non debeat principium deformitatis moralis? Ad secundam oppositionem Aureoli; vbi optimam Scoti, et Alensis rationem expendimus.

68 Secunda Aureoli oppositio, quam praemisimus sub num. 3. perscrutatur, inuestigatque rationem; cur Deus determinans ad materiale, vel substratum deformitatis moralis, cui illa inseparabiliter annectitur, censeri non debeat author talis malitiae? Pro cuius argumenti dilutione, versanda est Scoti doctrina ex 2. sen. dist. 37. q. 2. §. Sed tunc est dubium. num. marg. 16. vbi sic habet.

Respondeo; quòd Deus in se peccare non possit; patet per hoc, quòd non potest à se auerti, nec formaliter, quia non potest. Si non diligere suamet, et ordinatè, et cum omnibus circumstantijs requisitis, alioquin vel non posset se ordinatè diligere; vel posset mutari; quorum vtrumque est impossibile. Nec etiam virtualiter potest à se auerti; quia nihil aliud à se est necessarium sibi ad volendum se, quodcunque enim aliud à se est, quia ab eo volitum, et hoc modo volitum, et pro nunc, et pro tunc, ex hoc est sic ordinatè volendum.

Vbi Scotus, eò agit, Deo deferri non posse causalitatem deficientem, aut peccaminosam; quò in omni causalitate sua nequeat Deus auerti à se, nec formaliter, nec virtualiter; eòquòd omne ens creatum, inquantùm attingitur à Deo, et vt terminus suae causalitatis, essentialiter referatur ad Deum, subiiciaturque illi, non solùm in genere causae efficientis, sed etiam in genere causae finalis.

Quare odium Dei, licet vt elicitur à voluntate creata se non subdente, et subordinante primae causae in productione talis actus fugae, deficiat à Deo; vt tamen efficitur à prima causa attingente substratum illud, vel materiale peccati, ob increatam bonitatem, tanquam ob rationem motiuam intrinsecam actionis elicitiuae talis actus in esse naturae; eò abest, vt effectio talis formae, vt effluit à Deo, importet auersionem à Deo, in qua posita est ratio peccati; quòd potiùs essentialiter imbibat continuationem cum Deo in genere finis; vel cohaereat bonitati diuinae, vt rationi finali suae productionis.

69 Rem acutè exarat Alensis, in summa Theologica, par. 2. quaest. 94. ar. 6. §. 3. An actio mala inquantùm actio sit à Deo? vbi sub versiculo. Postea quaeritur: obiiciens contra propriam sententiam autumantem, Deum immediatè concurrere ad materiale peccati; seorsum haec nobis propinat asserta, quae Scoti firmant pronunciata. Et videtur quòd non; quia liberum arbitrium est mouens sub alio, scilicet Deo; vnde est motor particularis. Hoc autem agens particulare aliquando coniungatur cum summo agente Deo, qui est agens vniuersale; aliquando discontinuitur, et separatur ab ipso: cùm autem con- continuatur in actione sua cum primo agente, tunc dicitur ab ipso libero arbitrio procedere actio bona: cùm autē discontinuatur in actione sua ab ipso, tunc dicitur actio mala.

Ex hoc obijcitur sic; nihil, quòd procedit ab ipso libero arbitrio per dīscōtīnuationem et separationē à Deo, potest dici procedere à Deo aliquomodo: sed mala actio est huiusmodi, etc.

Quam oppositionem eneruat in responsione ad primum; vbi inquit. Dicendam: quod cùm dico discontinuationem liberi arbitrij à Deo, duo dico. Dico enim ibi separationem liberi arbitrij à Deo, quantùm ad affectum, vel effectum: dico etiam coniunctionem ipsius quantùm ad esse. Separatio ergo illa inducit deformitatem, siue malitia: (hoc enim est voluntatis deficientis,) sed ipsa coniunctio cum summo bono quantū ad esse, inducit actionem.

Sic ergo mala actio ratione malitiae vel deformitatis procedit à libero arbitrio per discontinuationem eius à Deo, sed non ratione actionis; imò ratione actionis procedit ab ipso per continuationem eius cum Deo. Et ideò mala actio, inquantùm est actio, est à Deo; sed inquantùm mala, à libero arbitrio deficiente tamen, vel discontinuante se à Deo.

70 Vbi circa doctrinam Alensis obseruandum occurrit; appellare liberum arbitriū mouens particulare, siue mouens sub Deo; vt constat ex illo pronuntiato, quod substernit Alensis, et praemittit obiectioni contra concursum ad materiale peccati: Liberum arbitrium est mouens sub alio, scilicet Deo, vnde est motor particularis. Quasi in omni motione se se Deo subijciat liberum arbitrium vt mouens motum; ac proinde non contrahat diuinae voluntatis quasi potentialitatem, sed potius ab illa contrahatur, et determinetur. Quae assertio Alensis firmare videtur illud satis tritum Scoti axioma, quod autumat; liberum arbitrium ita agere vt motum à Deo, quòd si Deus esset necessarium agens, et non liberū, voluntas creata etiam necessario operaretur; eò quod Deus non praestituat actiones nostras inuoluēdo cōditionē nostrae cooperationis, seu ex hypothesi, sed absolutè, ac proinde inimpedibiliter. Deinde; colligitur ex illis verbis (vbi Alensis motione Dei ad malu pro substrato, et materiali, vocat continuationem cū Deo in esse entis; licet tali cōtinuationi annectatur discontinuatio in genere moris, ob subfequētē deformitatem moralem,) quòd manifestè indicat Alensis dependentiā cuiuslibet entis creati à Deo, vt est terminus diuinae actionis, non solū in genere causae efficientis, sed etia in genere causae finalis.

Ob quam quidditatiuā continuationem, siue coniunctionem creaturae cū Deo in genere finis, sicut ens creatum, vt attingitur à prima causa, nequit non referri in Dei bonitatem, vt in rationem finalem eius; ita Deus, vt eliciens illum terminuum, sub tali ratione motiua et finali, nec valet à Deo formaliter, nec virtualiter auerti; ac proinde nec esse author, vel causa peccati, cùm peccatum quiddiratiuè imbibat auersionem à Deo.

71 Eòdem spectat Basolius à nobis cranscriptus sub num. 48. vbi eò agit, Deum in productione actus odij Dei non posse esse authorem peccati; quò talem actum fugae eliciat propter bonitatem increatam suam; non tanquam ob finem per accidens, et accidentariè appositum adiunctūve tali formae, vt est terminus diuinae causalitatis; sed tanquam ob finem essentialem cuilibet enti creato, vt spectatur, et intenditur ab influxu, et motione Dei.

Cui rationi remouendi ab influxu Dei omnem peccati causalitatem, tāquam probatiori subscriberit ex recentibus theologis, Ludouicus Montesinos Primarius Complutensis professor. 1. 2. tom. 2. q. 79. arti. 2. disput. 10. quaest. 4. versiculo. Dicendum ergo est. numē. 42.

Quae doctrina illustrari potest instātia motus primò primi, siue actus indeliherati odij Dei; qui sicut nullam inducit obliquitatem peccaminosam, prout anteuertit deliberationem, et iudicium rationis; ita et attingitur à Deo, ob finem suae increatae bonitatis. Accedente verò deliberatione, absque immutatione physica talis actus fugae, vel odij Dei; licet illi accedar deformitas moralis à causa creata nō subordinante, nec sub dente se Deo in conseruatione talis formae; non tamen à prima causa, quae terminum in esse entis attingit, conseruat, et spectat sub eadem ratione finali, sub qua illu primò elicuit ante deliberationem rationis, et liberam conseruationem talis formae.

Ex qua Alensis, et Scoti doctrina de compositione essentiali causalitatis Dei, vel essentiali continuatione cum bonitate diuina in genere finis; ea obiectionis acies obtundi posset, quae vel sic impeteret immediatū concursum Dei ad materiale peccati.

Quia, si per impossibile, Deus constituisset, supremum Angelum talis energiae creare; vt illum quasi vice primae causae sufficeret, à qua caeterae omnes substantiae Angelicae penderent in operando. Teneretur supremus ille Angelus non concurrere cū Angelis inferioribus ad substrata prauarum actionum; ita vt talis voluntas praestādi concursum eam imbibat et trāscendat turpitudinem, quae defaecari, aut depurari nequeat ob quemcunque titulu exigentiae talis concursus ex parte labilitatis inferiorum spirituum deficientium: vnde teneretur, ex hypothesi, ille Angelus relinquere omnes alios, in aeternum desides ac inertes, quàm illis suppeditare concursum ad molitiones ex natura, et obiecto prauas, quamuis causarentur desertores illi spiritus, debito concursu orbari, neque concursus ille ad malum valeret vllo quantumuis fucato praetextu colorari.

Id igitur quòd bonitatem supremi illius Angeli foedaret, quidni illimitatam Dei sanctitatem dedeceat? Non ergo asseri potest, Deum muneri suo causae primae, et prouisoris vniuersalis respondere, quando non tantùm concurrit, sed etiam praedeterminat ad substratum peccati.

Cui oppositioni occurrimus, petita ab similitudine ex praelibatis; quatenus nulla natura creabilis exprimere valeat essentialem continuationem cū bonitate diuina in genere finis; ac proinde, et cui congruat ea concursus apparatio ad substratū peccati, vt depurari queat à deformitate innexa; qualiter suppetit essentiali innocentiae Dei ea compositio vel cōtinuatio actionis cū sua regula rationis et bonitate, vt ab illa deficere, implicet: pro quo adi egregium aliud Alensis pronūtiatū à nobis infra transcriptum: in hoc art. sub nu marg. 89.

Quid de praedeterminatione ad materiale peccati censuerit Anselmus? et aliquid ex Basilio.

72 Vltimò tandem obseruo; praedictam sententiam de praedeterminatione substrati malitiae, etiam Anselmi authoritate suffulciri; dum enim expendit rationem, cur peccatum voluntati deficienti addicatur, rectù verò opus Deo? Ita habet tom. 3. libr. de concordia praescientiae, et praedestinationis. §. Quòd sit praedestinatio, et quòd praedestinatio nihil inferat necessitatis libero arbitrio.

Ibi enim, cùm in initio sibi opposuisset; Quòd praedestinatio videtur idē esse, quòd praeordinatio, siue praestitutio; et ideò quod Deus praedestinare dicitur, intelligitur praeordinare; quod est statuere futurum esse. Quod autem Deus statuit futurum esse, necessitate videtur futurum esse; quare quidquid Deus praedestinat, necesse est futurum esse.

Si ergo Deus praedestinat bona, et mala; quae fiunt, nihil fit per liberum arbitrium; sed omnia ex necessitate. At si tantùm bona praedestinat; sola bona sunt ex necessitate, nec est liberum arbitrium nisi ad mala, quod nimis est absurdum; non ergo sola bona praedestinat Deus.

Ita obiectionem diluit; subdens. In primis itaque ante quaestionis responsionem, videndum est; quia praedestinatio non solum bonorum est, sed malorum potest dici; quemadmodum Deus mala, quae non facit, dicitur facere, quia permittit. Nam dicitur hominem indurare cū non emollit, ac inducere in tentationem, cùm non liberat; non est ergo inconueniens eum hoc modo praedestinare, dum malos, et eorum mala opera non corrigit. Sed bona specialius praescire, et praedestinare dicitur, quia in illis facit, quòd sunt, et quòd bona sunt; in malis autem non, nisi quòd sunt essentialiter; non quòd mala sunt, vt supra dictum est.

Vbi ex Anselmo adnotandum est, nõ abhorrere vocem praedestinationis ad malum pro materiali, siue praestitutionis vel praeordinationis Dei ad substratú peccati; imò illam expressè admittere. Vt liquet ex illis verbis: Praedestinatio non solùm bonorũ est, sed malorum potest dici. Vbi facit satis voci illi praestitutionis, vel praeordinationis malorum pro materiali, quam vt absonam sibi obiecerat subdes: Quòd praedestinatio videtur idem esse quod praeordinatio, siue praestitutio, etc. Tãtũ enim vult, quòd Deus specialius bona praescire, et praedestinare dicatur; nõ tamé quòd mala non praestituat, vel praedefiniat. De quo vide etiam n. 32. in fine.

Quare Anselmus cum dicta discretione inter pios, et prauos actus, admittit praedestinationem omnium obiectorum contingẽtium, quae sunt obiecta diuinae praesciẽtiae; vt liquet ex verbis sequentibus. Consideremus nũc, an aliqua possint praedeterminari per liberũ arbitrium futura? Dubitari vtique non debet, quia eius praedestinatio et praescientia non discordant: sed sicut praescit, ita quoque praedestinat. Et paulò infra prope finem eiusdem, §. subiicit. Patet igitur ex his, quae dicta sunt, si benè considerẽtur; quia nec praedestinatio excludit liberum arbitrium, nec liberum arbitriũ aduersatur praedestinazioni; siquidẽ omnia illa, quibus supra mõstrauimus, liberum arbitriũ praesciẽtiae non repugnare, pariter ostendunt, praedestinationi concordare.

Deinde obseruãdũ, id Apud Anselmũ discrimẽ intercedere inter praeordinationẽ praux, et piae actionis; quòd Deus nõ solũ attingat opus rectũ, quà ens est, sed etiã quà bonũ est; prauũ verò tãtú eliciat, vt ens est, siue inquantũ entitatiua bonitate nãciscitur, nõ verò prout moraiẽ deformitatem refert. Ita vt in causalitate vel cõcursu Dei ad obliquã et rectã operationẽ, eã non assignauerit Anselm. discernẽdi rationem, quae à neotericis excogitata est; quòd scilicet ad rectã operationẽ moueat et determinet Deus à se; ad malã verò à nostra malitia excitetur, et cõtrahatur. Cũ Anselmus seriò inuestigãs disparitatẽ praedestinationis Dei ad malũ, vel ad bonum, nec insinuauerit talẽ rationem discriminis; quod demõstrat nec in illius cogitationem venisse.

Vnde vel id absimilitudinis inter cõcursum ad bonam et malam operationẽ, subiungit: Quòd in bonis faciat Deus quòd sunt, et quòd bona sunt; in malis autem non, nisi quòd sunt essentialiter, non quòd mala sunt. Quid luculétius ex Anselmo è re nostra? Nec enim meminit eius contractionis ad cõcursum prauae actionis, spectato lapsu liberi arbitrij; vt volũt oppugnatores physicae praestitutionis, aut praedeterminationis; quã (retẽta etiam voce ipsa praestitutionis) tutatus videtur Anselm. respectu concursus ad malum.

Praeterea, nec praemotionem Dei ad materiale peccati improbat illa Anselmi verba: dicitur hominẽ indurare, cùm non emollit, ac inducere in tentationem, cũ non liberat, etc. quae absolutũ Dei propositum praestituens materiale peccati inficiari videntur. Inibi enim, vt ex sequentibus constat, tãtũ agit, non concurrere nec praemouere ad prauũ opus, vt prauum est, sed vt ens est: aliàs enim si verba illa intenderent, Deum merè negatiuè se gerere circa substratum peccati; etiam concursum Dei ad materialia actuu prauorũ impeterent.

73 Aliquid etiã è re attigisse videtur S. Basil. in Hom. Quod Deus non est author malorũ. Vbi dum Deũ non esse authore peccati, pronũtiat, sicut nec principium corporalis morbi, in eo sensu, quòd intendat malum poenae, vt malum homini, sed vt medicamen hominis; ita pariter inficiatur, peccatũ à Deo esse. Cũ autẽ Basilius nõ neget, physicã morbi realitatem à prima causa effici; cõsequens etiam est, vt adstruat immediatũ concursum ad materiale peccati

Deinde cü nil attingat illius excitationis, et contractionis ad materiale peccati, quam autumant recentiores; petere Deum à libero arbitrio actu deficiente, vt praebeat cõcursũ ad substratũ praux actionis; sed pari omnino ratione loquatur de productione morbi, et de concursu ad malum, pro materiali; reliquum est, vt talis

sentiendi ratio non fit de sensu huius Patris, dum seriò inuestigat, cur Deus non sit author peccati? Ita igitur habet.

Vnde igitur (inquies) habet essentiam, si neque sine principio est, neque factum est? interrogantur talia quaerentes. Vnde morbus? Vnde corporis laesiones? Nō enim increatus est morbus, neque item Dei opus. En vbi Basilius aequaliter loquutus apparet de morbo corporis, et de substrato peccati. Deinde post pauca nullam aliam reddit rationem, nisi quòd Deus neque morbum vt naturae inimicum, et à sanitate deficientem intendat; quod etiam quadrat, non solùm ad concursum, imò ad praemotionē cōcursuam ad materiale peccati.

Inquit enim: Corpus itaque Deus fecit, morbum minimè fecit;et animam similiter Deus fecit, non autem peccatū. Non tamen eam assignat rationem vitandi concursum Dei ad malum; quia appetitus in actu secundo deficiēs excitet Deum, ad praestandum concursū; cùm sit implicatoria talis excitatio à libero arbitrio, vt in actu secundo, quin imbibat dependentiam ipsius actus secundi à Deo iam determinato ad talem actionem exercitam; vt acutè colligebat Aureolus.

Quare Basilius in concursu Dei ad malum, licet videatur respexisse ad labilitatem, et libertatem liberi arbitrij in actu primo, seu per modum potētiae; vt constat ex illis verbis. Vnde autem omnino mali capax est? quoniam libero facta est arbitrio, quod creaturae rationis participi maximè conueniebat. Sed non spectauit Basilius liberum arbitriū in actu secundo cōpositu suae volitioni vel inclinationi elicitae, ob quā cōtrahatur, vel excitetur Deus ad praebendū talem determinatum concursum, cū id implicet; vt ex Aureolo euidenter ostendimus.

74 Ad tertiam Aureoli oppositionem ex n. 4. dicimus: quòd gratia praeueniente, nimirum cum motu sanctae illuminationis ex parte intellectus, et inspirationis ex parte voluntatis, sicut stare potest non assensus, ita et peccatum; non tamen cum gratia comitante, ad quam pertinere asserimus praemotionem Dei ad opera supernaturalia; eòquòd praedeterminationem, quam de mente Scoti constituimus, eā esse tutemur, quae non spectet ad principium operandi, sed ad actualem operationem, cū qua de facto constare nequit negatio concursus, aut concursiuae praemotionis. Sed praedicta Aureoli obiectio penitus diluetur in sequenti art. vbi attingemus; an cōducat ad rationem auxilij sufficientis, quòd data supparitate illius in esse physico, alius conuertatur de facto, alius verò non?

Ad vltimam instantiam Aureoli, ex n. 5. vbi inuehitur in eos, qui futura cōtingentia honestarum operationum in determinatione diuinae voluntatis praesciri autumant; non ita futura prauarū actionum.

Respondetur; manifestè obtinere Aureolum, non sibi constare authores praedictos, qui cùm explodant determinationem ex hypothesi futuritionis secluso decreto non inuoluente conditionem, et abigant determinatam veritatem futurorum contingentium in se ipsis; nullum aliud medium ex parte obiecti infallibilis determinationis in futuris contingentibus liberis agnoscunt, nisi absolutum Dei propositū immutans obiectiuè rem ad alteram partem contradictionis pro aliqua differentia temporis. Consequens igitur est; aut quòd futura contingentia prauarum actionū non praesciantur à Deo; aut quòd admittatur decretū absolutū Dei destinans huiusmodi obiecta ad determinatum fore. Quod decretum saltem prioritate à Quo anteuertere debet influxū nostrae voluntatis, vt ratio et principium suae contractionis ad alterā contradictionis partem; quā obiectiuā mutationem non inuoluentem conditionē à cooperatione causae creatae purificandam, appellamus praetitu- tionem, praeordinationem, vel praedeterminationem entis futuri, iuxta Anselmi phrasim. Ad obtundenda acumina Recentiorum agitur; aut tenendum esse cum Aureolo, Deum immediatè non concurrere ad substratum peccati; aut nos specialiter non perstringere aduersariorum molitiones.

59 Agentes contra Soarium, sub nu. 59. attigimus id, quod modo presse inuestigãdum est; an sublata prioritate naturę inter determinationẽ Dei, et voluntatis creatae (ita vt motio nostrae volũtatis nõ anteceat prioritate à Quo absolutã Dei volũtatẽ de praebẽdo concursu ad materiale peccati) perstringere possint Scoti sentẽtiã fundamenta aduersariorum, quae adoriuntur praedeterminationem Dei ad materiale peccati?

Asseruimus enim, quòd si improbetur talis prioritas naturae; reliquum est, vt corruat ea excitatio, et determinatio absolutae diuinae volũtatis, quã à nostra volũtate deficiẽte trahi pronũtiant aduersarij. Quare, aut sustinẽda est naturae prioritas ex parte actus nostrae volũtatis, quã seriò inibi expugnauimus; aut cõuellẽda determinatio diuinae volũtatis, quae à nostra determinatione hauriatur: ac proinde fieret, vt Deus nõ à nostra praua operatione excitatus, (quasi à ratione, ob quã absolutò proposito obeat praestãdi talem concursũ) influat in materiale peccati; cũ implicatoria sit praesuppositio nostrae determinationis, quae pro priori etiam à Quo anteuenire intelligatur absolutum Dei propositum de praebendo concursu.

Si ergo Deus nõ operatur substratũ peccati vt cõmotus à deformi operatione nostra pro aliquo suppositionis naturae signo antecedẽti absolutũ Dei statutũ de praebẽdo tali cõcursu; fiet, vt effugiũ praecludatur aduersariis, dũ id inter vtrãq; sententiã discriminis constituũt; quòd assertores praedeterminationis Dei ad substratũ peccati, Deum excitatũ à nostra mala operatione asseuerare non valeãt, cũ nostra deformis operatio sit posterior natura motione Dei. Apud aduersarios verò, excitatio et contractio diuinae volũtatis ad talem speciẽ causalitatis respectu substrati malitiae, eò defendi queat; quò nostrae volũtatis determinatio sit ratio determinandi diuinam voluntatem ad talem speciem influxus.

Implicatoriũ enim apparet, quòd assignabilis sit aliqua ratio excitatiua, et motiua determinationis alicuius causae, quae concipi nõ possit vt prior illa causa, vt cõtracta, et determinata; ac proinde, aut naturae prioritas ex parte influxus causae creatae sustinenda est, quam vno ore inficiãtur aduersarij; aut prosternitur ea ratio discriminis, quã inter vtramque sententiam constituunt, vt solùm contra Scoti mentem specialiter militare velint argumenta, quae ab absurdo inferunt, Deum esse authorem peccati.

Vnde inaniter videtur laborasse Ambr. Machinus dum aliter, vel sic re expedire molitur. 1. par. q. 22. artic. 4. disp. 45. sect. 5. §. Ad hanc difficultatem. Quod determinatio voluntatis creatae si accipiatur in genere causae formalis, ceu quatenus vt forma intrinsecè cõtrahit voluntatem ad alteram partem contradictionis, sit posterior determinatione Dei; attamen si voluntas concipiatur in genere causae efficientis, vel prout principium eliciens suam determinationem; vt sic apprehenditur anteire absolutam determinationẽ diuinae voluntatis tanquam ratio ob quam Deus renuntietur taliter decernere actum pro materiali prauum, quia liberum arbitrium creatum id praestituerit.

Sed contra; quia haec voluntas creata quae in genere causae efficiẽtis adstruitur ratio contrahẽs voluntatem diuinã aut cõcipitur merè in actu primo; et sic est õnino potẽtialis et indifferẽs ad contraria et contradictoria; ac proinde apprehendi nequit vt contrahens voluntatem diuinam ad talem speciem actus.

Aut concipitur quatenus composita actu secundo; atque adeò non est sola, et nuda facultas volũtatis, sed etiã exercita appetitio eius. Et per consequẽs rediret premẽs oppositio Aureoli; quòd aut actus secundus creatae voluntatis non efficeretur à Deo; aut quòd si prodeat à Deo, eliciatur ab illo vt contracto ad talem speciem influxus; cùm sit implicatorium, quòd actio effluat à principio indeterminato in actu secundo, vel indeterminato ad talē speciē actionis, inquantū componitur reali actioni.

Dices iterum cum Machino ibidem, quòd licet volitio creata sit posterior determinatione diuina in genere causae efficientis; est tamen prior in ratione termini, vèl connotati diuinae voluntatis, à quo contrahitur volūtas diuina. Simili ratione, qua productio aeterna filij est prior, prioritate originis, ipsomet filio vt producto per talem generationem; filius tamen est prior in ratione termini cognitionis diuinae, quae cōprehendere nequit generationē non praeconcepto termino talis productionis.

At quis non videat similitudinem omnino extra rem esse? cùm prioritas originis in diuinis nullatenus obstet connexioni, et simulēati cognitionis; vt seriò expendimus in controuersia 9. de Visione Dei. distinct. 3. subdistin. 2. ar 2. nu. margi. 22. in quo et consentientem habemus Thomistarum scholam.

Nec magis cōcinnum est, quod subijcit praedictus author de cognitione practica, quae licet sit prior in genere causae efficientis suo effectu, est tamen posterior in ratione termini specificatiui; cùm cognitio specificetur ab effectu, vt à termino.

Quia eo dato; igitur esto quòd verum esset, quòd influxus voluntatis creatae circa materiale peccati esset prior in ratione termini, vel connotati quám terminatio absoluta diuinae voluntatis; esset tamen posterior illa in genere causae efficientis. Ac proinde fieret, vt priùs esset à Deo, vt ab efficiente, praua nostra operatio quàm à libero arbitrio creato; sicut cognitio practica est principium à se contractū et determinatum efficiens sui effectus.

Nec aliquid etiam praestat vltimus praedicti authoris occursus; quòd cùm causalitas effectiua in influxu liberi arbitrij sit inseparabilis à causalitate termini vel conotati determinātis volutarem diuinam ad talem speciem influxus; ita licet diuina voluntas anteuertat nostram determinationem in genere causae efficientis, nullatenus censenda est ad malum determinare; cùm haec dependentia nostrae volitionis à voluntate primae causae in genere causae efficientis non subsistat sine praesuppositione nostrae volitionis in ratione termini vel connotati cōtrahētis voluntatem diuinam.

Sed contra; quia haec determinatio voluntatis diuinae à voluntate creata, aut fictitia est; aut praemittit subsistentiam volitionis creatae, vt pendentis à prima causa, cùm sit ens participatum: vide qua ratione se extricent physicae praedeterminationis circa materiale peccati oppugnatores.

76 Quare; Gabriel Vazquez. 1. p. q. 13. ar. 6. disp. 99. cap. 4. num. 16. putauit; Gregorium Ariminensem in 2. dist. 28. q. 1. ar. 3. in responsione ad 12. argumentum, docuisse; actionem creaturae deficientis esse priorem determinatione Dei.

Sed falsò citatur Gregorius; nisi Vazquez talem prioritatem produxerit ex pronuntiato Gregorij autumantis, Deum á nostra praua cooperatione excitari, et commoueri ad cōcurrendum ad materiale peccati. Verùm, si praedicta illatio cogit, vt Ariminensis habeatur assertor talis prioritatis naturae; consequens est, vt Iesuitae Authores eamdem prioritatem naturae ex parte determinationis causae creatae asseuerare teneantur; cùm voluntatem Dei à nostra deformi operatione ad talem speciem causalitatis contrahi, pronuntient. Sic igitur habet Gregorius citatus à Vazquez; Gregorium enim transcribimus vt Vazquij pronuntiatum discutiamus.

*Sic igitur ad argumentum dico; quòd Deus iuuat nos immediatè ipsum actum efficiendo, et quòd non ipse solus efficit actum sed etiam voluntas coefficit; sed, vt iam tetigi, non solùm iuuat Deus ad bonum velle, partialiter coefficiēdo, qui est modus cōmunis, quo cōcurrit ad quēlibet effectū cuiuslibet creati agētis, vt in argumēto dicebatur; sed quoddā alio speciali: videlicet facēdo ipsā volūtatē partialiter cōcausare, ita quòd ipsa volūtas partialiter cōcausat applicata, et quasi instrumentaliter mota à Deo ad sic partialiter causandum.*In qua tamen motione ipsa non necessitatur, sed instrumentum liberè existens, in cuius potestate est sequi motionem primi agentis, iuxtar, ita vt agat quod non sic adiuta nequaquam agere potuisset.

Ad productionem verò actus mali, solùm Deus concurrit, quia non facit, voluntatem agere actū malum, sicut facit, eam agere actum bonum.

Hucusque Gregorius, vbi nil asseuerat de prioritate naturae determinationis voluntatis creatae deficientis; imò talem prioritatem inficiatur expressè, in eodem. 2. sen. dist. 35. quaest. 1. artic. 3. in responsione ad 8. argument. vbi inquit.

Dico iuxta modum loquendi arguentis; quòd Deus sequitur determinationem voluntatis; non quòd determinatio voluntatis sit aliqua entitas distincta à voluntate, et actu eius, quae primò fiat à voluntate; sicut imaginari videtur argumentum.

Nec etiam intelligendo, quòd priùs natura voluntas agat actum illum quã Deus, propriè loquendo de priori naturae; quoniã tunc sequeretur, quòd possit illum agere Deo non coagente, sicut patet ex diffinitione prioris secundùm naturam.

Sed ad hunc sensum dico: Deum sequi determinationem voluntatis; quoniam ideò Deus agit illum actum, quia eum voluntas agit; et non ideò quia Deus agit, ideò voluntas agit: et ideò magis propriè dicitur Deus coagere voluntati in talem actum causandi, quàm volūtas dicatur coagere Deo.

Vbi nihil asserit Gregorius de cotractione diuinae voluntatis ad cōcurrendum ad materiale peccati, quae petatur à nostra deformi operatione; quod obuijs vlnis nō excipiat ferè cuncti Iesuitae authores; quare, sicut apud ipsos, nō infertur ex tali determinatione prioritas naturae in cōsensu nostrae volūcatis respectu determinationis diuinae; ita nec est, cur Gregorio tale prōnūciatū adscribatur. Si verò ex cōtractione diuinae voluntatis ad tale specieī influxus, quã à nostra determinatione petit, necessariò infertur prioritas naturae, siuè a Quo, in operatione nostra respectu absolutae determinationis Dei; incōsequenter eã prioritatē inficiantur authores oppositae sententiae.

77 Verùm enim verò, quòd Ariminensis incōsequēter etiã augumauerit, Deū excitari, seu commoueri à praua operatione nostra, ad induēdum in materiale peccati; sed quòd iuxta illius principia necessariò asserēdum sit, creatam voluntatem praemoueri à Deo ad substratum peccaminosae actionis; patet ex his, quę tradit in eadem dist. 35. q. 1. art. 3. in 2. probatione conclusionis. vbi inquit.

Suppono, quòd in nulla specie actus mali est tantùm vnus actus numero producibilis à voluntate; quinimo multi sūt producibiles omnino similes, et eiusdem rationis, siue plures ex eis possint esse simul in voluntate, siue non.

Suppono etiam, quòd nullus talium est de se magis vno tempore quàm alio producibilis; nec etiam in aliquo dato tempore, aliquis magis est producibilis quàm alius. Haec sunt probata in 1. dist. 35. et satis etiam communiter concessa; licet fortè ab aliquibus diceretur oppositum.

His suppositis; probo propositum sic. Quando voluntas efficit aliquem actum malum, non quilibet possibilis similis illi fit; igitur ille non fit à sola voluntate.

Patet consequentia; quia cùm nullus talium actuum sit prò tunc magis possibilis quàm alius; et voluntas ipsa creata indifferenter se ad quemlibet illorum habeat, nullumque distinctè cognoscat antequam ipse actus sit: ac per hoc nec possit velle distinctè aliquē illorum determinatè producere, nisi alia causa naturaliter determinata ad productionem vnius determinatè tantùm concurrat; quod constat falsum esse. Aut aliqua libera, quae distinctè illos cognoscat, aliquem determinatè velit comproducere, nullum vnquam produceret; quia quaratione vnum produceret, eadem et quemlibet.

Sed talis causa libera distinctè illos cognoscens non potest esse alia quā Deus, vt certum est; quare, etc.

Vbi id constituit assertum, quod in digress. phy. ar. praecedentis, expendimus de indeterminatione creatae volūtatis ad tale indiuiduum actionis prae alios, ex qua manifestè inferri praemotionem siue praedeterminationem cūctorum actuum nostrae voluntatis pa- resecimus contra Suarium, et alios qui asserta huiusmodi contradictione voluntatis creatae à voluntate diuina, moliebantur effugia, vt eam non esse praedeterminationem, saltitentent. Nec id etiam praetermittendum ex Ariminensi; optimam construxisse contra Aureolum probationem, ad ostendendum, voluntatem creatam non posse efficere suos actus absque immediato Dei influxu; eò quòd semota Dei causalitate, à qua contrahitur nostra voluntas ad tale indiuiduum actionis prae alio, non relinquatur voluntas creata proximum, expeditumue principium ad operandum.

78 Sed misso Gregorio, vt ad praecipuum instituti punctum perueniamus; aut omnino explodenda est naturae prioritas in actibus prauis nostrae voluntatis respectu motionis Dei; ac proinde Deus non excitaretur à nostro lapsu, tanquam à ratione motiua contrahente indeterminationem diuinae voluntatis. Si enim aequè, et absque prioritate vlla, apud Autores praedictos, Deus et creatura componuntur ad influendum in actum prauum, semota omni praesuppositionis habitudine; et creatura ideò non mouetur à Deo ad substratum peccati, quia non supponitur motio Dei vt ratio determinationis voluntatis deficientis; consequens etiam est, vt nec Deus asseratur moueri, vel excitari à nostro lapsu; siquidem cooperatio nostra deficiens nec concipi valet vt prior ac proinde vt ratio contraactionis diuinae voluntatis ad talem speciem causalitatis.

Aut si prioritas naturae ex parte determinationis causae creatae astruatur; fieret, vt pro aliquo praeconceptionis signo congrueret enti creato infallibilis destinatio ad fore imò; et realis existentia absque immediata dependentia à Deo; ac proinde et quòd actus praui nostrae voluntatis absq; immediato Dei influxu effici possent; vt acutè colligebat Aureolus, et nos ex illo patefecimus sub n. 62.

His fortè rationibus expugnati aliqui recentiores palinodiam canere coacti, sustinent; ita Deum, et liberum arbitrium aequè ad operandum componi, vt neque liberum arbitrium de- terminent Deum ad speciem actus, neque è contra. Sic Alarcon 1. par. tract. 2. de Scientia Dei. dispu. 5. cap. 8. §. 3. num. margin. 4. vbi sequens Lessium subiicit.

Quòd Dei omnipotentia semel applicata, et assistens in actu primo voluntati creatae per decretum antecedens applicatum, caeco quodam modo et quasi coactè ex vi talis applicationis tribuitur diuina virtus à voluntate, vt velit, nolit, cùm illa producat indiuisibiliter amorem, vel odium absque vlla excitatione inter vtrumque agens; et absque eo, quòd Deus antecedenter praeuideat in voluntate creata inclinationem aliquam, qua inclinetur in amorem potiùs quàm odium.

Quid apercius ad debellandam determinationem Dei à creatura ad materiale peccati? De quo egimus in hac dist. ar. 2. n. marg. 63.

Ad caecam verò illam tendentiam concursus Dei cum causa secunda spectare videtur Granadus inficiens inesse Deo ideales rationales ad productionem substrati malitiae moralis, imò et ad effectionem habitus vitiosi: de quo nos infra in contra. 1. 2. de ideis ar. 2. n. marg. 14.

Satisfactio ad fundamenta Neotericorum contra praedeterminationem Dei ad materiale peccati.

79 Quibus praelibatis; recentiorum fundamenta expeditius conuelli poterunt. Quare ad primum argumentum ex nume. 6. dicimus; quòd licet Deus praemoueat, per concursiuum influxum imaginatiuam, et alias facultates apprehensiuas materiales, et immateriales, ad insinuationem prauarum operationum; et licet huiusmodi apprehensiones moraliter alliciant voluntatem ad assensum; quia tamen Deus non praemouet potentiae ad eliciendam propositionem obiectorum rum turpium, vt in assensum inducat voluntatem nostram, sed vt pro munere primae causae respondeat, praestoque sit virtuti motiuae obiectorum, et compositioni phantasmatum, nec vim inferat talibus agentibus physicis, denegato illis debito concursu ad agendum: ideò asseri non potest moralis causa substratorum peccati; sicut pronuntiatur causa moralis piarum operationum, quas per motus indeliberatos sanctarum illuminationum, et inspirationum, primariò, et per se elicit, intendens consensum nostrum.

Ad replicam verò de concupiscentia tentante voluntatem, cùm etiam non quaerat rationem formalem malitiae, vt patet ex num. 6.

Dicimus; quòd licet appetitus sensitiuus formaliter non intendat malum morale; allicit tamen ad prauum actum, cui non repugnat deformitas moralis, vt defertur appetitui sensitiuo quatenus componitur libero arbitrio. At substrato peccati contradicit moralis deformitas, inquantùm est terminus causalitatis diuinae; cùm exprimat essentialem continuationem cum Deo in genere finis; vt ex Alensi patefecimus.

Vnde etiam liquet ad instantiam, ex num. 8. daemon enim ideò est causa moralis nostri lapsus; quia imaginatiuam, et appetitum impetit, et exagitat, et phantasmata ad agendum componit, vt assensum in turpia obiecta suggerat.

80 Ad secundum argumentum, ex numer. 9. quòd Deus antequam creatam voluntatem per modum actualis cooperationis praemoueat ad substratum peccati, apparat in actu primo concursum ad contraria, et contradictoria; ita vt ante aditam actualem cooperationem, supponatur liberum arbitrium in proximo procinctu ad vtrumlibet, adeò vt nil desit voluntati ex parte principij ad liberè operandum.

Si verò occurras; deesse praemotionem Dei. Dicimus; quòd in eodem sensu non suppetit voluntati nostrae ante operationem praemotio, (quàm tantùm per modum concursus constituimus,) sicut et illi deest actualis cooperatio, et concursus primae causae.

Vnde, sicut ideò voluntas creata caret actu secundo, quia non exercet vim operatiuam, quae omnino supponitur sufficiens, et praestans ad actum; ita etiam non praemouetur actualiter ad bonum per modum cōcursus exerciti, quia non explicat se, et exercet de facto ad rectam operationem, ad quam praesupponitur cum vi, et auxilio sufficienti. Quia licet motio Dei sit prior prioritate a Quo, siue naturae, cooperatione nostra, ob essentialem subordinationem agentis creati ad primam causam; non tamen est prior prioritate in Quo: adi ea, quae exaramus infra sub numer. 94. agentes contra Hugonem Cauellum. Quare semper est verum, quòd si creatura in aliquo instanti in quo, siue temporis, se se exercuisset ad assensum; etiam Dei praemotionem, per modum concursus, et actus secundi excepisset.

Quando verò premis; ideò iuxta nostram sententiam Deo adscribenda videri potiùs quam daemoni causalitatem peccati; quò sine tali praemotione nulla validissima diaboli inuasio hominem prosternere possit.

Dicimus; quòd si talis obiectio efficax esset, etiam ageret, Deum non concurrere ad materiale peccati; eò quòd licet daemon omni versutia in hominem irruat, si Deus ad lapsum non concurrat, homo in malum prolabi nõ valeat de facto, et de inesse.

81 Ad fucatam verò illam querimoniam iustitiae, quam in persona peccatoris, iuxta principia nostrae sententiae, attexit Soarius. Respondetur; quòd cùm, apud aduersarios, praua nostra operatio non sit prior natura concursu Dei, sed Deus aequè primò cum creatura, (non praemissa pro aliquo praesuppositionis signo nostra deformi operatione,) influat in substratū peccati; posset etiam peccator sic contra diuinam prouidentiam mussitare, vel excipere.

Antequam ego quidquam peccarem, vel transgressionem meam Deus praemitteret quasi ex pacto obligantem ad praebendum concursum ad malum; ipse aequè primò cùm mea voluntate ad malum cooperauit, non expectato meo lapsu pro aliquo signo praesuppositionis assecuente absolutam Dei voluntatem de praestando concursu. Non igitur ego**magis in culpa esse debeo, quàm Deus; qui aequè primò mecum ad malum cooperauit.

Nec magis firma est illa oppositio, quam ex Osee verbis instruit Soarius: Perditio tua ex te, tantummodo in me auxilium tuum. Ibi enim tantùm intendit Propheta; quòd quidquid assignetur auxilij ad rectam, et piam operationem, id à Deo tantùm petendum sit; non tamen quòd quidquid concursus expectat nostra voluntas á prima causa, mereatur nomen auxilij pressè, et strictè sumpti inquantùm sonat concursum intra ordinem gratiae.

Aliàs enim retorqueri posset ratio cõtra Soariũ ita: Si à Deo tantummodo est auxilium peccatoris, quomodo est à Deo concursus ad materiale peccati; cùm concursus ad substratum actionis prauae nullatenus aestimetur inter auxilia diuinae gratiae? Si autem nomen auxilij extendatur ad concursum ad actiones naturalis ordinis; etiam praemotio ad materiale peccati, quae tantùm spectat bonum in esse naturae, appellari potest auxilium; si apud aduersarios eo nomine vocetur concursus Dei ad materiale peccati.

82 Ad instantiam ex nume. 10: dicimus; quòd pro toto eo tentationis decursu, qui anteit consensum nostrae voluntatis in malum; sicut verum est, dissentiri valere voluntatem creatam, etiam ex parte principij extrinseci, cùm illi apparetur concursus in actu primo ad vtrumlibet; ita et certum est, Deum posse praemouere voluntatem nostram ad vtrumlibet. Attamen in eo instanti durationis, in quo Deus per modum concursus siue cooperationis actualis praemonet voluntatem creatam ad assensum, non valet ad dissensum praedeterminare; eò quòd talis praemotio inuoluat sensum compositum creatae cooperationis necessitate de inesse, siue ex hypothesi, comitantis motionem diuinam. Vnde, sicut implicat, voluntatem dissentiente componi assensui; ita et repugnat, voluntatem Dei praemouentem in actu exercito ad dissensum, contrahere voluntatem nostram ad assensum.

Quando verò vrget oppositio; Deo imputabilem esse praemotionem ad actum prauum, eò quòd praestituere valuisset actum rectum.

Respondetur; negando, quòd potuerit de inesse et de facto praemouere ad actum rectum in eodem instanti durationis, siue in quo voluntas creata operatur actum obliquum; cùm in nullo instanti temporis effluat á Deo talis motio ad actum prauum, in quo creata voluntas se se non componat prauae determinationi; et per consequens iam inuoluitur sensus compositus actualis cooperationis ex parte creaturae, et praemotionis concursiuae ex parte Dei: quia Deus, apud Scotum, praedeterminat per solam actionem concursiuam, et non per aliquam formam attinentem ad actum primum.

Si autem retrotrahatur obiectio ad instantia durationis antecedentia cooperationem nostrae voluntatis; dicendum est, quòd sicut voluntas creata pro tota ea extensione durationis, antequam componatur cooperationi, et praemotioni concursiuae, in sensu diuisionis, et separationis á cooperatione exercita liberi arbitrij, est proximè praestans ad vtrumlibet, sed ad alteram tantùm partem contradictionis se se liberè exercebit; ita licet Deus praemouere queat ad vtrũlibet, (sicut et creata voluntas agere potest ad vtrumlibet) de inesse verò alteram tãtùm partem praestituet, et ad alteram praemouebit eliciens influxum simul cum causa creata deficiente in eodem instanti in Quo; causae tamen secundae adscribitur peccaminosa obliquitas, eò quòd non subordinetur Deo in sua causalitate, sicut è contra, terminus motionis diuinae, vt ab illa attingitur, essentialiter coniungitur, et subijcitur Deo in genere finis, vt diximus.

Perstringeret verò oppositio; si pro aliqua praesuppositione instantis in Quo, Deus sine consortio nostrae voluntatis praemoueret ad lapsum; vel contraheret in actu primo, et in sensu diuisionis, vel separationis ab actione concurrendi. Alteram tamen partem contradictionis simul cum causa creata elicere, admissa tantùm prioritate à Quo; (quae ineuitabilis est, ob quidditatiuae dependẽtiam participati entis à prima causa,) et apparato concur- su ad vtrumlibet in actu primo, non est Deum nos ad lapsum adigere, quem praecauere potuisset suppositis generalis prouidentiae legibus. Tum, quia expeditissimum concursum ad vtrumlibet apparauit in actu primo ante aditionem actualis influxus contracti ad alteram partem contradictionis; tum vel maximè, quia iam Deus passus necessitatem de inesse, ob consortium voluntatis creatae deficientis in eodem instanti in quo, siue durationis, non valuit ex hypothesi comitantis operationis creaturae, ad bonum praemouere.

Si autem aduersarij his tricis nos implicatos affectant, cur etiam non se expediunt? Supposito enim quòd prioritatem naturae in lapsu cooperationis causae creatae improbant; consequens est, vt Deum aequè primò cū voluntate creata concurrentem ad malū, ac proinde non à nostra praeeunte malitia excitatum, velint.

Tandem vice coronidis graui huic aduersariorum criminationi contra praemotionem concursiuam obiicio Anselmum, tomo 3. libro de Concordis gratiae et liberi arbitrij, vbi habet ita. Non est enim culpa Dei, qui creauit in eo cum libertate arbitrij voluntatem, et contulit ei iustitiam, vt nihil nisi iustè vellet; sed culpa hominis, qui iustitiam deseruit, quam seruare potuit. Deus igitur habet in bonis quidem quod bona sunt per iustitiam, in malis verò solummodo quod bona sunt per essentiam; non quod mala sunt per absentiam debitae iustitiae, quae non est aliquid.

Vbi pressè expendens Anselmus rationem, cur Deo concurrenti ad prauam operationem, imò et iuxta phrasim Anselmi, Deo praedestinanti materiale peccati, (vt patet ex verbis ipsius transcriptis sub num. 72. huius artic.) non tribuatur peccatum? Eam reddit rationem, quia liberum arbitrium ante quam componatur prauae operationi supponatur indifferens ad vtrumlibet, et omnino liberum: insuper et illi suppetat quidquid exigitur vt operari possit iustum et rectum influxum vi sufficientis auxilij: id enim adstruunt Anselmi pronuntiata. Non est enim culpa Dei, qui creauit in eo cum libertate arbitrij voluntatem, et contulit ei iustitiam, vt nil nisi iustè vellet; sed culpa hominis, qui iustitiam deseruit, quam seruare potuit.

Deinde, referans, cur specialiter adscribantur Deo nostra bona opera, non autem mala; non reddit eam rationem quam Molina, Soarius, et asseclae expendunt, quòd Deus concurrat ad materiale peccati à liberi arbitrij praua operatione excitatus, et contratus; sed quia in bonis actibus attingat substantiam, et rectitudinem, in prauis tamen entitatiuum bonitatem, non autem malitiam, quae apud Anselmum, non est aliquid, seu in positiuo consistes sed in mera priuatione.

Accipe Anselmum: Deus igitur habet in bonis quidem quod bona sunt per iustitiam, in malis verò solummodo quod bona sunt per essentiam: non quod mala sunt per absentiam debitae iustitiae, quae non est aliquid. Pende illa verba: Quae non est aliquid: pro sententia Scoti constituentis essentiam peccati non in positiuo, sed in priuatione rectitudinis debitae; quam priuationem vocauit Anselmus absentiam debitae iustitiae, quae non est aliquid.

83 Ad tertium argumentum, ex num. 11. licet specialiter non adoriatur nostram sententiam, sed contra Theologorum omnium caetum conspiret, quatenus argu. improbare videtur immediatam Dei causalitatem circa substratum peccati; quare Vazquez praedeterminationis insectator idem argumentum contra suam opinione de immediato cōcursu ad materiale peccati formawit.

Dicimus; quòd explosa responsione Vazquez, quae inibi sufficienter improbata relinquitur; autumamus, nō ideò non esse Deum authorem peccati, quia extrinsecae denominationis, vel praedicati moralitatis vt sic, in tota ea abstractione, causa esse non valeat; cùm talem denominationem moralis, et liberae operationis, eliciat Deus dum concurrit ad actum pium, et rectum; sed ob rationem, quam latè expendimus in responsione ad secundam oppositionem Aureoli, à numero 68. vsque ad 71. Eò quòd termians causalitatis diuinae essentialiter referatur in Deum in genere finis; sicut et ab eo quidditatiue pendet in genere caus sae efficientis; quò sic, vt res creata, quà attingitur à Deo, essentialiter fubjiciatur Deo, ac proinde, (vt terminus diuinae causalitatis,) à Deo auerti nequeat; et ideò nec moralitatem peccaminofam induere. Ad ea, quae inibi ex instituto aperimus.

84 Ad quartum argumentum, ex nume. 12. Respondetur; quòd si nos perstringeret, etiam obtineret contra aduersarios admittentes absolutam Dei voluntatem praeftandi concursum ad materiale peccari, supposita praescientia absoluta lapsus creatae voluntatis; si talis absoluta Dei voluntas peccatori per reuelationem innotefceret.

Quare dicimus; quòd sicut Deus praemouens de inesse, et de facto ad substratum peccati, non adigit voluntatem ad istam contradictionis partē, ita vt non offerat expediat ve concursu in actu primo ad vtrūlibet, et cùm auxilio sufficienti ad piam operationem; ita data qualibet reuelatione infinuante creatam voluntatem quasi lapfui affixam, integrum erit cum sufficienti auxilio, quod ad piam operationem talis voluntas nacta est, conari in actu primo in rectam operationem. Sed de inesse, et in actu secundo non conabitur ad oppositum praemotioni, quia praemotio, quam adstruimus est merè concursiua, et voluntas non accipit cōcurfum oppositum praemotioni, quia id esset accipere concursum exercitum oppositum eidem concurfui exercito: licet in actu primo conari queat ad oppositum. Nec haec esset attentatio violandi diuinam omnipotentiam, quia sicut cum omnimoda determinatione de inesse ad talem lapsum, quae est determinatio in sensu composito, siue ex hypothesi, est compofsibilis indeterminatio de possibili proximo, in sensu diuisionis, quae est indifferentia simpliciter, ita simpliciter et absolutè fit potestas proxima, et moraliter expedita voluntati, vt actu rectum intendat et efficiat.

Esset autem implicatoria de inesse, et de facto, attentatio violandi diuinam omnipotentiam taliter compositam quòad concursum exercitum, quia vt liquet ex Scoto à nobis transcripto in hoc artic. sub numer. 21. Prioritas, quae includit, ea poffi esse fine fe inuicem absque contradictione, non est ordo in causis, vt causant effectum communem; sed simul causant. Quò fit, vt praemotio concursiua nequeat fruftrari, eò quòd fit importans necessitatem consequentiae, et infallibilem comitantiam de inesse, quae respondeat ex parte cooperationis exercitae liberi arbitrij; vnde implicat contradictionem, quòd liberum arbitrium aliquid moliatur in actu secundo contra praemotionem concursiuam, quae inuoluit sensum compositum creatae cooperationis, sicut et contradicit, quòd Petrus, vt fedens, currat.

Et licet liberum arbitrium peccās possit ad oppositum, et referat potestatem plenam, et moralem ad piè operandum vi sufficientis auxilij; sed id non esset attentare, aut moliri violationem diuinae omnipotentiae, vt loquitur, et vult Didacus Ruiz; quia diuina omnipotentia, licet componatur determinatè ad vnum in actu secundo praemotionis concursiuae; componitur tamen cum libero arbitrio creato ad vtrumlibet in actu primo, et ita fit libero arbitrio proxima potestas ad vtrumlibet etiam ex parte principij extrinseci.

85 Ad confirmationem quarti argumenti, sub eodem nume. 12. quòd si talis oppositio efficax esset, etiam aduersarios premeret in causalitate morali, non vt voluntas respondeat praemotioni, sed concurfui ad materiale peccati. Quia, sicut apud aduersarios, quamuis non praemoueat Deus ad materiale peccati, ad illud tamen physicè concurrit, ita opponi posset, quòd sicut non contradicit diuinae bonitati immediatus concursus phyficus ad materiale peccati; sic nec repugnare videretur moralis influxus alliciēs volūtate creatā, nō vt sequatur praedeterminationem physicam voluntatis diuinae, sed vt praestet voluntas creata concursum; ita vt Deus immitteret apprehenfiones, et appetitiones indeliberatas prauorum obiectorum eo fine, vt voluntas creata his motibus exagitata praeftaret concursum, et refponderet Deo physicè praemouenti ad materiale peccati.

Quare, sicut aduersarij respondere coguntur, esse prorsus à Dei bonitate alienam causalitatem moralem allicientem ad concursum physicum peccati: licet Deo indigna non sit physica causalitas concurrēns ad efficiendum substratum malitiae; ita et nos ictū eadem ratione obtundimus.

Quod praecipuè vrget, non solùm in sententiā Cordubae, qui vult actionem creaturae anteire actionem Dei, vel illius determinationem, pro aliquo priori naturae; sed in doctrina Iesuitarum inficiantium prioritatem naturae in actione creaturae. Quo praemisso, vel sic retorqueri potest ratio de causalitate morali Dei ad materiale peccati.

Quia licet supposita Scoti mente de praedeterminatione concursiua antecedente secundum prioritatem naturae; facilis esset immissio indeliberatarum apprehensionum, et appetitionum obiecti prohibiti, eo sine vt voluntas liberè cooperaretur, et efficaciter ad talem impulsum. verbi gratia, odij; eò quòd, apud Scotum, creatura determinetur à praemotione concursiua, cum qua non est de facto compossibilis negatio cooperationis in creatura deficiente; ac proinde inanis euaderet ea determinatio moralis alliciens ad materiale peccati, cùm satis superque praestet praedeterminatio physica ad infallibilizandum talē impulsum; eò quòd motio creaturae sequatur praeeuntem motionem Dei.

At supposito, quòd Deus, et creatura aequè primò, absque vllo prioritatis signo, componantur ad eliendum materiale peccati; non apparet otiosa impressio actionum indeliberatarum moraliter allicientium liberum arbitrium, ad concurrendum ad materiale peccati; siquidem creatura non adstruitur determinata à prima causa, nec sequens praeeuntem causae primae determinationem; posset igitur Deus allicere moraliter causam secundam, vt praester concursum ad materiale peccati, sicut et Deus de facto assistit, et coadiuuat physicè voluntatem creatam ad materiale peccati, vt infallibilizaretur concursus creaturae ad actum prauum pro materiali; atque adeo vrgentur aduersarij eadem instantia causalitatis moralis ad substratum peccati per modum simultanei concursus, qua nos premi contendunt, ob physicam praemotionem concursiuam.

Responsio ad alia obiecta contra praemotionem Dei ad materiale peccati.

§ 6

Altera instantia de implicatione productionis odij Dei ex num. 13. non vrget, praemissis his, quae inibi supposuimus. Responderur enim; quòd licet voluntas deliberatè conseruans, per influxum à se elicitum, formam odij Dei à prima causa voluntati merè passiuè habenti immissam, peccaret; quia licet actiuè non se gereret in prima productione talis actus, postea tamen actiuum exhibuit peccaminosum influxum ad conseruationem talis actus. At influxus Dei, qui vocatur praemotio, nequit esse defectiuus; eòquòd repugnet termino causalitatis diuinae, vt ab illa attingitur, quòd referre possit obliquitatem, auersionem, siue deordinationem à Deo; cùm essentialiter importet subordinationem ad Deum, vel continuationem cum Deo, non solùm ingenero causae efficientis, sed etiam in genere causae finalis; vt ex Alensi ostendimus.

Ad aliam oppositionem ex eodem numer. 13. quae vrget in ea hypothesi quod liberum arbitrium eliceret actum odij Dei liberè, et posteà necessitaretur à Deo ad continuationem actus. Respondetur, admittendo hypothesim; quòd liberum arbitrium necessitari queat à Deo ad continuationem actus. Sed tunc Deus non renuntiaretur author peccati in illa hypothesi; sicut nullum interesset peccatum in illa necessaria continuatione actus; nec voluntas creata peccaret in cōtinuatione actus, licet peccauerit in prima effectione eius.

Vnde, licet ille actus esset physicè indiuiduus, et omnino indiscretus; sed moraliter, et quòad praedicata extrinseca liberae, et necessariae operationis, esset

diuersus. Quia in primo effluxu prodiret à voluntate in actu primo indifferenti ad vtrumlibet; non solùm ex parte principij intrinseci, sed ex parte Dei componentis potentiam suam ad vtrumlibet in actu primo cum libero arbitrio. In continuatione verò actus, necessitaretur liberum arbitrium à principio extrinseco componente potentiam suam determinatè ad vnum in actu primo; qualiter se gereret, si imprimeret qualitatem de specie potentiz, quae affigeret liberum arbitrium ad continuationem actus odij Dei; vel immediatè per suam voluntatem, vel facultatem exequentem compositam in ratione agentis particularis, suppleret illam qualitatem, et ita se ipso immediatè necessitaret liberum arbitrium in genere causae efficientis, sicut necessitari posset per illam qualitatem in genere causae efficientis, iuxta ea, quae latè exarauimus in hac dist. in digress. ad 2. ar. An voluntas possit necessitari à Deo?

Vnde etiam eliditur instantia in oppositum, quae molitur, quòd eadem ratione ex parte effectus se gereret liberum arbitrium necessitatum ad continuationem actus, et non necessitatum ad primam effectionem eius; supposito quòd liberum arbitrium praemoueatur etiam per actionem concursiuam ad primam effectionem actus odij Dei.

Dicimus enim ex latè discussis in digressione citata, quòd aliter se gereret operatio voluntatis creatae moraliter, non tamen physicè; et quòd ad distinctionem illorum decretorum efficacium, quae terminantur ad actum primum potentiae non exigentis formalem compositionem alterius comprincipij inhaerentis intrinsecè, sed solùm extrinsecè assistentis in genere causae efficientis, (qualiter componitur potentia Dei ad concursum cum libero arbitrio,) non exposcitur ex parte termini, et connotati disparitas physica intrinseca, sed solù extrinseca, et moralis.

Ad vltimam verò replicam, quòd esset contra essentialem sanctitatem Dei, quòd necessitaret liberum arbitrium ad continuationem actus odij Dei. Dicimus; quod ibi concurreret ad actum illum inquantum in ratione termini actionis Dei imbibit essentialem continuationem cum Deo in genere causae finalis: vt ostendimus ex Alensi, Scoto, et Bassolio.

Pro elidendo cauillo Recentiorum ostendimus, Deũ non excusari à causalitate peccati ob recti finis intentionem; ubi Aduersarios adorimur ad hominem ex Alensi.

§7 AD Oppositionem, ex numer. 15. agentem, Deum non excusari à causalitate, et influxu peccati ob recti finis intentionem, si praemoueat ad materiale peccati; eò quòd diuinam dedeceat bonitatem intendere malum, ob extrinsecam honesti finis adiunctionem.

Dicimus; Deum non intendere malum, ob extrinsecam recti finis appetitionem, dum praemouet ad malitiae substratum; sed tantùm praemouere ad entitatiuum bonitatem actus praui, inquantum vt terminus causalitatis Dei importat essentialem continuationem cum Deo in genere causae finalis. Quare, licet fateamur ingenuè; esse ab essentiali Dei innocentia, et sanctitate prorsus alienum, appetere malum, ob extrinsecam ordinationem illius in rectum finem; accidentaliter tamen, et peraccidens compositum prauae actioni. Attamen Deus non intendit naturalem bonitatem actus peccaminosi, ob appositionem honesti finis extrinseci; sed ob finem rectum quidditatiuè imbibitum in qualibet natura creata, vt est terminus causalitatis diuinae: eòquòd cuilibet enti participato, vt attingitur à Deo, non minus quidditatiua sit connexio, et cõtinuatio cum Deo in genere causae efficientis, quàm in genere causae finalis; vt liquet ex dictis.Ad absurda verò, quae Didacus Ruiz contra nostram sententiam obiicit, vno verbo dicimus; Deum non posse intendere obiectum turpe, ob honestum finem extrinsecum; ac proinde omnia ea commenta, et execrandae delirationes, sicut solo nutu, et voluntaria assertione, non iudicio, nobis opponuntur; ita et sola negatione corruunt. Quia, licet Deus praedeterminet per modum actualis concursus ad substratum peccati, vt praestitò sit motioni obiectorum, compositioni phantasmatum, et libero arbitrio prono in malum; attamen quòd Deus, absque voluntatis creatae deficientis cooperatione, formet in aere voces falsum enuntiantes, et miracula ad falsitatis attestationem edat; nec id in Atheistae impietatem cadere potuit.

Quare, licet fateamur, quòd Deus possit concurrere iuxta exagitationem phantasiae à daemone impetitae; et iuxta exigentiam compositionis phantasmatum, ad productionem alicuius falsae assertionis; sicut et concurrit de facto simul cum voluntate ad motus primò primos, vel indeliberatas appetitiones obiectorum turpium; attamen in illa hypothesi non attingeret malum, ob extrinsecam appositionem finis recti; sed eliceret entitatiuam actus bonitatem quidditatiuè subordinatam Deo in genere finis, inquantum est terminus causalitatis diuinae: quod praestat, vt omnem moralem obliquitatem ableget, inquantum talis actus est terminus motionis Dei.

88 Sed retorqueo rationem contra Ruiz; eò quòd ipse in nostram sententiam inuehatur; praemittens nos tutari, Deum praemouere ad malum, ob recti finis extrinsecam adiunctionem; ita vt talis continuatio cum bonitate diuina non transcendat, et imbibatur essentialiter in quolibet termino causalitatis physicae Dei, quà formaliter existit terminus talis causalitatis, iuxta Alensis, et Scoti doctrinam. Quae assertio, si vera esset, non minorem impietatem referret, supposita praemotione Dei ad materiale peccati, quam nos asserimus; quàm supposita voluntate concurrendi immediatè ad materiale peccati, quam aduersarij sustinent.

Eò quòd non minus Dei sanctitatem dedeceat praedeterminare ad malum, quam ad malū cooperari; vt liquidò constat in humanis. Non enim solùm peccat, qui alterum ad lapsum excitat; sed etiam, qui alium ad peccandum iam commotum, fouet, et adiuuat ad ruinam. Sicut ergo Ruiz respondere cogitur; Deum concurrentem ad substratum peccati, non cooperari ad malum, ob honesti finis intentionem; sed terminum diuinae causalitalis esse entitatiuam bonitatem actus praui; sic et nos praedicti Authoris ictum nullo negotio, et ad hominem infringimus.

89 Sed libet huius pronunciati elucidationem ab Alensi petere.part. 2. suae summae Theologicae. quaest. 94. art. 6. §. 3. An actio mala, inquantum actio, à Deo sit? arg. 2. vbi sic inuehitur cōtra communem sententiam.

Qui adiuuat furem in opere furti, particeps est furti, iuxta illud Psalm.(si videbas furem, etc.) hoc habetur ibi in glossa; ergo qui adiuuat peccatorem in opere peccati. Sed Deus nunquam est, nec potest dici particeps peccati, siue mali; ergo cùm actio mala sit peccatum, nunquam Deus adiuuat peccatorem in actione mala: non ergo adiuuat ipsum liberum arbitrium in actione mala.

Sed adiuuaret, si cùm illo malam actionem faceret; ergo nullo modo ipsa actio mala, inquantum actio, est à Deo; imò solum à libero arbitrio.

Quam obiectionem ita diluit Alēsis in responsione ad argumenta.

Ad secundum dicendum; quòd non adiuuat ipse Deus liberū arbitriū in malo; adiuuat enim ipsum tantum quantū ad actionē, sed non quantū ad malitiam, vel defectum.

Dat enim potentiam ad actionem, inquantum actio nominat naturam, siue quid bonum; sed non dat potentiā ipsi voluntati, vel libero arbitrio ad malum, vel defectum; quia illud non est posse, imò non posse.

Non enim hoc habet natura, vel potentia à Deo, quòd deficiat, sed à se, quia de nihilo: tamen non potest esse ille defectus sine bono, quod Deus facit; nec tamen Deus facit defectum. Vnde Dionysius; bonum sustentificat priuationem.

Vbi Alensis eam celebrem tradit distin- ctionem, (quam Anselmus, et omnes prisci, et classici authores obseruarunt contra haereticos,) de cooperatione ad bonitatem entitativam actus, non tamen ad malitiam eius.

Alensi subscribit Scotus in 2. sentent. distinct. 37. quaest. 2. §. Propter istas duas rationes. num. marg. 9. vbi habet. Ex hoc apparet illa via, de causa per accidens, licet enim ista causa non causet formaliter, quod est in peccato, efficiendo, sed deficiendo; causat tamen efficiendo aliquod positiuum, cui annexus est iste defectus deficiendo causatus, et ita stant authoritates Dionysij de accidentalitate ex parte effectus.

Vbi Scotus eò adstruxit, Deum non esse causam peccati, quòd priuatio rectitudinis debitae inferatur à substrato positiuo, vt deficiente à Deo, vel non continuato essentialiter cum Deo in genere finis, sicut continuatur substratum peccati, vt est terminus motionis, et causalitatis diuinae: id enim volunt illa verba Scoti: Licet enim ista causa non causet formaliter, quod est in peccato, efficiendo, sed deficiendo: et sequentia: Causat tamen efficiendo aliquod positiuum, cui annexus est iste defectus deficiendo causatus.

90 Ad instantiam ex numer. 16. Respondetur; quòd sicut apud Authores oppositae opinionis, licet Deus non praemoueat ad materiale peccati, praestat tamen immediatum concursum ad praua opera, quae incomparabiliter superant numerum piarum operationum; eò quod pronitas ad peccandum naturae lapsae, et naturalis defectibilitas liberi arbitrij exposcant, vt Deus iuxta exigentiam nostrae voluntatis taliter praestò sit causae secundae deficienti; ita ob eamdem rationem Deus praemouens voluntatem creatam iuxta internum impetum propensionis suae, et se se liberi arbitrij legibus accommodans, praedeterminat tot peccaminosas operationes, vt potequi calleat apprimè, et supercomprehendat liberi arbitrij conatus.

Cùm autem obtrudis; non posse refundi frequentissimam praemotionem ad malum in nostrae naturae labilitatem; eò quòd eòdem spectent, in idemque recidant, voluntatem nostram praemoueri ad malum; et fragilem esse; cùm nulla alia appareat nostrae fragilitatis conditio, quae in praemotionem Dei ad malum non refundatur.

Respondetur; quòd eadem ratio etiam militat contra voluntatem Dei de praestando immediato concursu ad actum peccati, non assignata prioritate naturae ex parte cooperationis creatae contrahentis Deum; si enim remoueatur immediata Dei operatio circa materiale peccati, (quam praestat Deus in eodem signo naturae cum creatura, ac proinde ab illa non contractus,) voluntas creata nunquam prolaberetur in malum; laederet tamen Deus libertatis iura, si facultati in malum conanti non appararet, et expediret concursum.

91 Ad oppositionem ex numer. 17. quòd licet repugnet termino causalitatis diuinae, (vt physicè attingitur ab illa,) quòd deficiat à Deo, vel essentialiter non subijciatur illi in genere causae finalis; ac proinde, quamuis Deus esset causa moralis alliciens ad physicam productionem substrati malitiae, non diceretur physicè attingere actum prauum, vt deficientem à Deo; vel physicè non continuatum cum Deo in genere causae finalis, vt loquitur Alensis. Attamen contradicit Deo, quòd sit causa moralis peccati, pro materiali, non ob praedictam rationem; sed quia ab essentiali Dei bonitate, et innocentia prorsus alienum sit, motus prauos indeliberatos in nobis sine nobis, seu sine nostra deliberatione, et assensu efficere, eo fine, vt pelliciat voluntatem nostram ad materiale peccati, à quo inseparabilis est deformitas, per habitudinem ad voluntatem creatam. Quia aliud est, Deum simul in eodem instanti durationis, cum nostra voluntate consentiente, et liberè concurrente, praedeterminare materiale peccati; aliud verò, Deum in nobis sine nobis, absq; assensu nostro, motus prauos elicere, vt ad lapsum alliciat.

Nec praeterire debemus; argumentum à repugnantia causalitatis moralis petitum ad improbandam physicam praedeterminationem substrati malitiae; etiam vrgere contra immediatam causalitatem physicam Dei circa materiale peccati; vt patefecimus sub num. 85.

Quare, licet non obstet essentiali innocentiae diuinae naturae, quod pro munere primi agentis physici, contrahat ad tale indiuiduum actionis, (ac proinde ad speciem, cum species physica absque indiuiduo non subsistat,) vt in superioribus egimus; contradicit tamen sanctitati Dei, quod concurrat alliciendo moraliter. Ad meram enim et praecisam agentis physici functionem, non attinet praecauere quidquid deformitatis moralis accedat actioni ab alio comprincipio deficiente, sed quod pro munere mouentis primi praesto sit agenti secundo, quod operatur, vt mouens motu, vel, vt mouens sub Deo, vt loquuntur ex priscis Theologis celebriores; Alensis transcriptus sub num. 69. et Bonau. sub n. 56. huius ar.

Agens autem morale (qualis renuntiaretur prima causa si pelliceret ad substratum peccati per motus indeliberatos apprehensionum, et appetitionum) ferio attendere debet, nequid moralitatis innexum accedat, quod sit deuium a regula rationis; esto quod actio physica, prout a primo principio effluit, deficiens esse nequeat. Si enim ad munia agentis physici spectaret, non concurrere ad operationem connexam cum malitia, sicut spectat ad functionem causae moralis, non cooperari ad malum moraliter; fieret, vt prima causa non concurreret ad materiale peccati; de quo vide pronuntiatum Alensis in n. 89.

Quod etiam firmatur sententia probabili Theologorum, autumantium, quod actus secundum substantiam supernaturalis potest vitiari ex affectu, aut motiuo gloriae vanae, aut alicuius temporalis commodi, qui determinet voluntatem principiis supernaturalibus compositam ad eliciendum actum supernaturalem secundum substantiam.

Verbi gratia, data ea hypothesi, quod voluntas pro aliqua prioritate naturae praemittatur excitata auxilio gratiae praeuenientis, et expedita sibi, vel apparata facultate exequente ad operandum, cum habitu supernaturali infuso, et iuxta exigentiam illius; et quod voluntas in tali dispositione, se determinet ad agendum per affectum vitiosum reflexum ex alio motiuo inanis gloriae. Tunc in eo conuentu, apud authores praemissae sententiae, quamuis gratia excitans, et habitus supernaturales secundum substantiam eliciant actum, cui annectitur moralis deformitas, non attingunt moraliter actum deformem; sed quasi necessitate physica, ob apparationem comprincipiorum supernaturalium in vltimo procinctu physico constitutorum ad agendum. Nec enim gratia excitans allicit moraliter ad actum supernaturalem, prout exprimit habitudinem ad motiuum extrinsecum, a quo vitiatur, ac proinde nec habitus supernaturalis moraliter influit in actum illum, prout comparatur ad principium deficiens; licet concurrat habitus supernaturalis determinatione physica, iam contractus ad talem actu supernaturalem, cui accedit ab extrinseco deformitas vitiosa.

Fit ergo vt non obstet causalitati physicae principij supernaturalis, quod illa comitetur deformitas moralis; quia causa physica, ex proprio munere physico, non tenetur vitare lapsum moralem comitantem. Quod aliter euenit in causa morali, quae si sit intrinsece recta nequit ad actum allicere, cui componatur obliquitas; eo quod causa morali consulenti, vel allicienti ad actionem, cui annexa est malitia, tribuatur talis malitia, non tamen principio mere physico: alias habitui supernaturali, concurrenti physice ad actum vitiatum, tribueretur obliquitas talis actus. Quod autem actus supernaturalis possit vitiari, contendit Ripalda, de ente supernaturali lib. 3. disp. 50. sect. 2. praecipue n. num. 7. et 8. vbi plures refert et sequitur authores.

Ad altera instantia Ruiz sub eodem n. 17 Respondetur; quod cum in causis sacrae scripturae authoribus, et in omnibus sumis Pontificibus sacrorum canonum conditoribus, et in catholica, et vniuersali Ecclesia non sit moralis propensio ad illaqueandas fidelium animas per spiritum mendacij, et erroris (quod absque stomacho vel proferre non possumus) ideo si per impossibile, Deus determinaret columnam veritatis et organa Spiritus Sancti ad decipiendas animas hominum, cum id praestaret, non iuxta exigentiam liberi arbitrij exposcentis concursum ad tam execrandos lapsus, sed pro sua potentia, adigente homines ad ruinam: tunc Deus renuntiaretur causa necessitans ad peccandum, ac ità implicatorium est, Deũ ad haeresim praemouere Ecclesiã veritatis colũmnã, sicut et quòd sit peccati aucthõr.

Ad argum. ex n. 18. quòd si alicuius esset momẽti, etiã aduersarios premeret supposito immediato concursu Dei ad materiale peccati. Quia si Deus non concurreret ad vllam obliquam operationem, nec etiam ad peccatum leuissimum et veniale (cùm negatio talis concursus non sit quid supernaturale, sicut nec positio concursus ad substratum peccati) fieret, vt absque aliquo supernaturali dono, posset homo tota vita innocenter absque lethalis et venialis culpae perpetratione transigere; denegato illi concursu etiam ad venialem lapsum.

Dicimus ergo, quòd sicut si Deus denegaret concursum ad lapsum voluntati nostrae, iuxta pronitatem labilem illius exposcẽti concursum ad materiale peccati, id absque miraculo, et praeternaturali ratione fieri non posset; atque adeò esset beneficiũ singularissimum praeter cunctas ordinis gratiae leges, Deum ad lapsum iuxta exigentiã labentis voluntatis non concurrere; ita esset beneficium maximum, hominem, iuxta internum spontaneumque inclinationis impetum, propendentem in malum, non praemoueri à Deo concurrente ad actualem influxum; cùm talis praemotio non sit per modum principij operandi, sed tantùm per modum concursus, vt ostendimus.

Ad friuolam verò oppositionẽ illã; de patre vitãte suam et filiorum interemptionem. Dicimus; quòd si peccator in horrẽda ista facinora moraliter propẽdeat, proximèq; accinctus sit operi, ita vt Deus ex munere primae causae, tali homini praesto esse debeat ad concursum; esset miraculum, Deum sese à tali causalitate et influxu praestando cohibere, ita vt nũquã ad huiusmodi peccata praebeat concursum; secus veró si peccator iuxta diabolicae expagitationis vim, et naturae improbae propensionẽ, talẽ concursum non efflagitet; quò fit, vt argumentum aequaliter procedat in praedeterminatione, et concursu, ac proinde ab aduersarijs dilui debeat, sicut et à nobis conuellitur.

Expẽdutur testimonia Scoti, quae opponuntur contra nostram sententiam de praedeterminatione Dei ad materiale peccati.

93 Discussis recentiorum oppositionibus; restat expõdenda quaedam Scoti testimonia, quae nobis obiiciuntur. Et primò illud ex num. 19. vbi docet. Quòd Deus dando voluntatem liberam, dedit antecedẽter opera recta, quae sunt in potestate voluntatis, et ideò quantũ est ex parte sui dedit rectitudinem omni actui voluntatis: si ipsa voluntas quaecunque actum elicitum rectè ageret ex parte sui.

Ex quo asserto produxit Hugo Cauellus, de mẽte Scoti non esse praemotionem ad materiale peccati; quia si nulla nostra operatione praeuisa, actu prauum praestituisset, non esset paratus, quantùm est ex se actum rectum elicere.

Sed languida collectio, et quae eadem vi contra oppositam sententiam militat; quia apud aduersarios pro axiomate est, Deum apparare concursum expeditissimum ad rectam operationem ei, cui non confertur vocatio congrua ex praescientia futuri consensus; vt quidergo ad bonum offertur concursus ei, quem constat rectam operationem non eliciturum? Vnde sicut illi authores seriò assenerant, à Deo offerri concursum ad vtrumlibet in actu primo, vt seruentur libertatis leges, et liberum arbitrium relinquatur in manu consilij sui, tanquam principium proximè, et moraliter expeditum ad vtrumlibet in actu primo; quãuis praesciat Deus cum vocatione non congrua, non obiturum rectam operationem; ita licet Deus simul cum libero arbitrio praestituat alteram partem cõtradictionis, verbigratia, dissensum; vt non laedat libertatis iura, etiam expedit concursum in actu primo ad assensum.

Quòd idem premit in opinione Soarij, et aliorum autumantium, Deum absolutè praedefinire actus bonos ante absolutam scientiam nostrae cooperationis; qui authores licet praedictam praestitutionem siue praedefinitionem bonorum actuum sustineant, recipiunt concursum expeditum in actu primo ad vtrumlibet. Vnde praecitatum Scoti testimonium praedeterminationem non impetit; cùm tantùm stabiliat doctrinam de apparatione diuini concursus in actu primo ad contraria, et contradictoria, quam expendimus sub nu. 80. et 82.

In hoc autem dissidemus à Soario et asseclis, quòd licet de mente Scoti adstruamus apparationem concursus diuini ad vtrumlibet in actu primo, quod sanè obtinet praemissum Scoti testimonium, quod nobis opponitur: Deus dando voluntatem liberam dedit antecedenter opera recta, quae sunt in potestate voluntatis; et ideò quantùm est ex parte sui dedit rectitudinem, etc. Sed supposita tali compositione potentiae diuinae cum libero arbitrio creato ad vtrulibet in actu primo; tutamur praemotionem in actu secundo per ipsam actionem Dei concurfluent; de quo supra egimus contra Cauellum in praesenti dist. ar. 2 in Digressione, an voluntas possit necessitari à Deo sub n. mar. 58. et 59.

Ideo autem praemotionem concursiuam in actu secundo componimus cū apparatione concursus ad vtrumlibet in actu primo; vt sarta tecta sit libertas voluntatis creatae in sensu diuisionis et ante exercitum concursum Dei; et vt cooperatio liberi arbitrij concipi queat egredi, pro quolibet signo, ab ipsa me voluntate et potentia Dei determinata ad talem speciem et indiuiduationem influxus; cùm sit implicatorium quòd à principio indeterminato in actu exercito prodeat determinata actio, vt euidenter ostendimus ex Aureolo contra Soarium, et asseclas.

Quare ex dictis sequitur, quòd infirma etiam sit illa Hugonis Cauelli illatio: Voluntas diuina ideò non causat semper bonam, quia creata id nõ vult; ergo creata ad malum determinat. Quia licet obliqua operatio semper in voluntatem creatam deficientem refundatur, ob rationem, quam saepe exarauimus; attamen non quia voluntas creata primam causam ad malum determinet; sed quia Deus de inesse praemouere nequeat voluntatem nostram per modum actualis cooperationis voluntate creata non cooperante, et se attenuperante, et consentiente motioni, vnde si ipsa non prosequeretur malum, nec Deus ad malum praemoueret.

Quod verificatur in qualibet concausalitate plurium principiorum, per naturalem sympathiam conuenientium ad productionem eiusdem effectus, absque praemotione tamen aliqua, vel praesuppositione influxus, vnius concausae ad influxum alterius; vt liquet in specie intelligibili, et intellectu possibili respectu generationis verbi mentalis.

Vera enim est assertio ista; Species intelligibilis est expeditum principium ad productionem verbi, si intellectus concurrat ad generationem illius; ita vt negatio concursus in facultate intellectiua sit ratio sufficiens, ob quam species intelligibilis siue impressa non concauset verbum mentis. At verò in nullo sensu constare potest; Quòd intellectus determinet speciem intelligibilem ad generationem verbi, vel speciei expressa repraesentatiuae talis obiecti; eò quòd intellectus sit pura potentia in genere intelligibiliū; et determinetur ab obiecto, et à motione intentionali obiecti per speciem, ad productionem verbi; et nõ è contra intellectus moueat obiectum, vel speciem intelligibilem (quae est agens vicarium obiecti, et semen informationale eius,) ad generationem talis verbi et imaginis obiecti, et non alterius.

Quae ratio vrget contra Cauellū in omnibus cõcausis, per naturale sympathiā conuenientibus in eūdé indiuiduum influxū absq; vlla prioritate naturae; cū tamé ablatio influxus cuiuslibet comprincipij sit sufficiens ratio, vt tollatur effectus.

Ex dictis sequitur recta intelligentia illius pronūtiati authorū, qui admissa praedeterminatione per decretū absolutū; cēsent, praemotione inferre necessitaté conditionatā; quā aestimat, aliam nõ esse à necessitate cõsequētiae prout opponitur necessitati cõsequentis. Ita Ioā. de S. Thoma Cõplutēsis professor 1. p. quaest. 14. disp. 20. ar. 7. §. igitur cūnobis obijceretur in Congregatione 38. Vbi recenfensqualiter Dominicani diluerint obiectum Iefuitarũ in congregatione Romae habita circa controu. de auxiliis, cõtẽdentium, quòd praemotio per decretum Dei tollat libertatẽ, et faueat Caluino; fubiicit.

Cõfutatio erroris Caluini Negauit Caluinus illam distinctiõnẽ de necessitate cõsequẽtis tollẽtis libertatem, et de necessitate cõsequentia saluãtis libertatem; quia, vt Driedo ait, semper haereticus hãc negauit distinctiõnem per quã omnia haereticorum sophismata diluũtur; quòd enim necessitas cõsequẽtiae, seu conditionata, nõ laedat libertatẽ doctrina sanctorũ est, etc. Vbi praedictꝰ author sustinet, propositũ absolutũ importare necessitatem conditionatam.

Qualiter praemotio inferat necessitatẽ cõditianatã, cũ sit decretum absolutum Haec igitur cõditionata necessitas orta ex decreto, vel quòd decretũ praedeterminatiuũ importet conditionẽ comitãtiae cooperationis liberi arbitrij ineodẽ instãti in quo, ita accipiẽda fũt; non quod decretũ cõponat potẽtiam diuinã ad concursum indeterminatum, et liberum arbitriũ purificet cõditionẽ, contrahendo concursum Dei ad talem speciem influxus, vt vult Soarius et asseclae. Sed quòd decretum praemouens in eo sensu importare asseratur conditionem cooperationis liberi arbitrij: quia licet praemoueat per cõcursum cõtractũ ad talem speciẽ et indiuiduationem actionis, non tamẽ est prius prioritate separationis quàm operatio liberi arbitrij, vt patet ex his quae tradimus infra sub n. mar. 100. exarãtes illud celebre Scoti pronuntiatũ. Dico; quod prioritas, quae includit, ea posse esse sine se inuicem absque contradictione, nõ est ordo in causis, vt causant effectũ communem; sed simul causant.

Firmatur doctrina accidens Si ergo implicat decretum absolutũ absque comitantia operationis exercitae liberi arbitrij; itavt si per impossibile, operatio liberi arbitrij nõ existeret, nec etiam suppeteret Deo tale decretum praemouens per modum cõcursus; accedit inde, vt tale decretum importet hãc quali comitãtiae conditionem; quae posita est in necessitate inseparabilitatis de inesse, quae est necessitas consequentiar.

Datur in arsu intectu spẽs impressa In quo sensu, concursus speciei intelligibilis ad generationẽ verbi, licet sit cõtractus ad talẽ speciẽ dictionis intelligibilis, et prodeat ab specie cõtrahẽte intellectum ad talem speciẽ influxus; potest dici cõditionatus ob comitãtiã connexionis cum cõcursu intellectus; quatenus si non existeret influxus intellectus ad dictionẽ verbi; non suppeteret speciei intelligibili (quãuis mouenti et contrahenti intellectum,) actualis et exercitus influxus ad verbi generationem.

Firmatur authoritate Scoti de cõtrahẽna praecedẽs Scotus Et ita etiam intelligẽdus est Scotus, in 1. sen. dist. 39. q. vnica. §. ad authoritates omniũ sanctorũ sub n. 35. vbi habet. Per hoc concedo, quòd contingentia relata ad diuinam scientiam sunt necessaris necessitate consequentia; hoc est, ista consequentia est necessaria; si Deus scit illa esse futura, illa erũt: non tamen sunt necessaria necessitate absoluta, nec necessitate consequentis.

95 Ex dictis sequitur, etiam à castris Scoti defecisse quemdam illius asseclã neotericum Theod. Smifingium tom. 1 de Deo vno. tract. 3. disp. 3. de voluntate diuina. q. 3. in resp. ad argumenta. sub n. marg. 81. Vbi inquit; quòd determinatio voluntatis creatae est ratio formalis contractiua diuinae voluntatis ad talem causalitatis speciẽ; simili ratione, qua forma substãtialis asseritur formale determinatiuum in composito physico;et subsistentia est ratio formalis incommunicabilitatis in supposito; sicut et in metaphysicis, differentia specifica est ratio formalis compositi metaphysici specifici:et hecceitas ratio formalis indiuidui.

Th. Smisingius deficit ab Scoto.

Expugnatur Quae doctrina admitti non debet; nã praeterquàm quòd pronuntiare, diuinam voluntatem à creata contrahi, est apertè abschola Scoti dissidere; vt constat ex praeceden. art. in digress phys. exempla à praedicto authore insinuata demonstrant talis pronuntiati falsitatem.

Alia extugnatio placiti Smisingii Ideò enim gradus metaphysici differentiales astruuntur rationes formales determinatiuae compositi metaphysici ad talem speciem entis; quia concipi queunt vt priores composito, quod cõstituũt. Quod in physicis formis magis perspicuum est, in quibus apparet innegabilis suppositio formae ad compositum physicum; sicut et hypostasis anteit prioritate naturae suppositum, quod constituit. Ergo si nostra determinatio esset determinatiuum formale, et contractiuum communi- tatis, vel quasi potentialitatis facultatis diuinę exequentis, fieret, vt nostra operatio concipi posset vt prior influxu Dei, vt exercito, actualiterque determinato ad nostram operationem; ac proinde, vt immediatè independens à Deo; cuius asserti falsitas constat ex dictis, et referabitur manifestiùs in dis. sequenti expendēte futurorū conditionatorum veritatem.

96 Ad secundum testimoniū Scoti ex n. 20. Respondetur, quòd ibi nō asseuerauit, causam primam determinari ab actione causę secundae, sed Deū determinari per agentia particularia. Quae contractio non spectat ad genus causae efficiētis, sed ad genus quasi causae finalis; eò quòd Deus gratia operationis cōgruētis naturis agentiū, vel ob fine operacionis cōgrue, seu cōueniētis agentiū conditioni, praemoueat causas secūdas ad liberum, vel necessarium influxum.

Quod verò talis determinatio Dei ab agentibus creatis ita vsurpāda non sit, vt improbetur praemotio Dei, siue causalitas prioritate naturae anteueniēs nostrā operationē, tradit Francis. Aretinus in cōment. loci citati. sub verbic. aliqua causa potest dici mediata, vel immediata. vbi inquit.

Obserua tamen, Deum quadrupliciter habere causalitatem in his inferioribus; primò quia dat virtutem operandi alijs causis. Secundò, quia conseruat virtutē illarum causarum, earumque efficit operentur. Tertiò, quia mouentur à Deo; prius enim natura Deus mouet orbes coelestes, causasque particulares ad agendum; quamuis omnes simul concurrant ad operationem, nec detur instans, in quo Deus sine causis, aut è contra operetur, etc. Quòd autem, apud Scotum, voluntatis diuinae propositum non contrahatur à determinatione volutatis creatae; vide supra in hoc artic. sub nu. 62. et infra. sub numer. 100.

Testimonia Maironij, et aliorum Scoti asseclarum pro praemotione ad substantiam peccati, et qualiter constet prioritas naturae inter praemotionem Dei, et liberi arbitrij operationem de sensu Scoti.

97 VErùm praeter Scoti sectatores, quos citauimus supra à nume. 48. vsque ad 55. qui indeterminationem nostrae voluntatis quantùm ad omnes actus à Dei voluntate absoluta contrahendam, intonant: etiam talis pronuntiati expressus assertor est Iacobinus Malafossius Bargius in 1. sen. dist. 39. sub vers. vel aliter. vbi inquit.

Circa praesentem materiam pono multas cōclusiones. Prima cōclusio est ista; contingens antequam ponatur in esse, est determinatum ad alteram partem contradictionis determinatione de inesse.

Secunda conclusio; futurum contingens, si debet ad alteram partem determinari, est necesse, quòd habeat causam extrinsecam ipsum determinantem; quia quantum est ex se est indifferens, etc.

Deinde sub sexta assertione subdit praedictus author. Sexta cōclusio; causa extrinseca prima determinans futurū contingens ad alterā partē, est voluntas diuina. quid apertius?

98 Vltimò claudat Scotistarū agmen clarissimus ille Scoti auditor Francif. Maironius, ob sapiētiae fulgorem, Doctor illuminatus á Parisiensi schola appellatus, qui in 1. sen. dist. 39. q. 4. vtrū futura contingentia habeant veritatem determinatam? §. quantùm ad secundū. ita habet.

Quantùm ad secundum, videndum est si habent veritatem determinatā in se ipsis? Dicitur ab aliquibus, quòd quia futura contingentia nondum sunt, hinc est, quòd non habent talem ve- ritatem determinatam; quia veritas contingentium est simul cum existentia eorum.

Et si dicatur; quòd licet non sint in sua praesentia, tamen sunt in sua futuritione. Dicit; quòd esse futurum, non est nisi secundum quid esse.

Ex hoc apparet, quòd isti satis concedunt propositum: quòd scilicet in se aliquomodo habent veritatem determinatã; sed quando erunt simpliciter creata, habebunt veritatẽ determinatã, sicut nunc habent praesentia.

Quòd autem futura talem determinationem habeant, patet, nam haec est simpliciter vera; Antichristus erit; et ista est simpliciter falsa; Antichristus non erit. Hoc ego probo primò sic, satis euidenter.

Omni productioni actiuae correspondet necessariò aliqua passiua; sed diuina voluntas actiuè producit ista futura contingentia in esse volito, quod non est aliud, nisi actiuè ea determinare: ergo necessariò aliquid est productum.

Non aliquid, quod sit in Deo formaliter; ergo necessariò aliquid, quod est in creatura, vel in futuro contingenti: sed ipsummet producitur in esse volito: ergo determinatur passiuè.

Confirmatur; quia sicut productiuum requirit producibile, ita determinatum productiuum determinatum producibile; et eodem modo, sicut determinatiuum requirit determinabile, ita determinans determinatum. Voluntas autem diuina est determinans: ergo aliquid est determinatum: illud autem non potest esse nisi futurum contingens.

99 Vbi circa Maironij doctrinam obseruandum occurrit; illi ita perspicuum fuisse, nullam aliam determinatae scibilitatis vel veritatis rationẽ congruere futuro contingenti, quae posita non sit in productione in esse volito, vt id euidens iudicauerit, inquit enim: Hoc ego probo satis euidenter: productio autem rei in esse volito iuxta Scoti phrasim nil aliud sonat, quã mutationem obiectiuã, iuxta cõmunẽ modum loquendi.

Caeterùm; cùm mutatio obiectiua, quae trahitur à decreto immutato ens possibile ad futuritionem, sit posterior ipso decreto, vt manifestum est; accedit inde, vt veritas cuiuslibet futuri contingentis posterior esse debeat libera Dei determinatione; ac proinde et quòd sine decreto tanquã inexistente, nulla determinata veritas, aut scibilitas, assignari valeat.

Ob quam rationem, in distinct. sequenti de praescientia conditionatorum, improbabitur recentiorum assertio autumans; absque decreto conditionato, quod Deo actu insit, dari determinatam veritatem futurorũ sub conditione.

100 Ad tertium Scoti testimonium ex n. 17. vbi inficiari videtur prioritatem naturae inter motionem Dei, et creaturae causalitatem.

Respondetur; quòd tantùm improbat Scotus prioritatem eam, quae appellatur separationis, siue à qua nõ valeat subsistendi consequentia; ita vt positionem prioris infallibiliter non comitetur existentia posterioris. Talis enim prioritas inter causae primae, et secundae causalitates omnino exploditur; aliàs enim dari posset praemotio cõcursus Dei sine cooperatione creaturae, quod absurdum est.

Et sequeretur id, quod ex Scoto saepè taxauimus; quòd Deus praemoueret in actu primo liberum arbitrium creatum, si subsistere posset praemotio Dei, non existente cooperatione exercita creaturae in eodem instãti in Quo; non ergo praemotio concursus Dei est prior prioritate ea, à qua non valeat subsistendi consequentia in operatione creaturae; vnde Deus praemouens per concursum infert necessitatem consequentiae.

Non tamen refellitur prioritas in Quo, siue depẽdẽtiae, inter causalitatẽ Dei, et causalitatem causae creatae, quae stat cũ necessitate cõsequentiae absq; necessitate absoluta et consequentis; quòd manifestè referũt illa Scoti verba. Dico, quòd prioritas, quae includit, ea posse esse sine se inuicẽ absq; cõtradictione nõ est ardo in causis, vt causant effectũ communem; sed simul causant.

Et quòd Scotus improbauerit prioritatem naturae inter actionem Dei, et actionem creaturae, in sola ea prioritatis vsurpatione, quae innuat separationẽ quae absque contradictione superstes esse valeat in sensu composito praemotionis concursus; non tamen in ea acceptione prioritatis naturae, quae indicat prioritatem à Quo vel dependentiae actionis creaturę ab actione Dei: patet ex ipsis verbis cõtextus, qui nobis opponitur, et ibi transcribitur.

Sicut enim loquendo de diuersis generibus causarum non priùs natura materia materiat, quã efficiens efficiat; quasi sine cõtradictione possit esse materiatũ, et non effectum, vel è conuerso.

Quae instantia comparationis causae materialis, et efficientis, absque prioritate naturae in solo sensu separationis causalitatis materialis ab efficienti, et cùm innegabili praesuppositione dependentiae cuiuslibet causae materialis, et efficientis, in ordine proprio causandi; manifestè demõstrat, Scotum non negasse prioritate à Quo vel dependetiae actionis causae creatae ab actione Dei.

Quòd autem Deus non trahatur à creatura ad speciem actus; expressè traditur ab Scoto in 4 senten. distinct. 49 quaest. 6. sub num. margin. 15. Non repugnat sibi (idest voluntati) quòd contingẽtia eius nõ ponat cõtingẽtiã ex parte effectus simpliciter, quantùm est ex parte causae superioris; quia causa superior non determinatur ab ipsa.

Imò determinatur à Deo voluntas creata; vt liquet ex ipso contextu ibi. Non est autem contra naturam eius determinari à causa superiori; quia cũ hoc stat, quòd sit causa in suo ordine.

Quam Scotici textus elucidationem accipio à Guiliel. Rubione in 2. distin. 34. q. 2. in resp. ad tertium argumentum, vbi inquit.

Ad tertium; quando dicitur, quòd si voluntas increata, et creata concurrũt ad eumdem effectum; aut increata agit prius etc.

Respondetur; quòd increata agit priùs prioritate perfectionis; ambae tamen agunt simul simultate generationis. Nec ex hoc sequitur, quòd infertur; videlicet quòd creata non dependeat ab increata. Plurium enim concurrentium ad eumdem effectum simul generatione, imperfectius potest à perfectiori dependere; quia nec concurrunt sine omni ordine voluntas increata, et creata etc.

Vbi Guilielmus admittens simultaneum concursum in eodem instanti in Quo, quod appellauit instans generationis, profitetur tamen ordinem dependentiae, ac proinde, et prioritatem dependentiae; cùm implicet dependentia huius ab alio in concurrendo absq; cõparatione posterioritatis in dependente respectu eius, à quo depẽdet; id enim referant perspicua illa Guilielmi pronuntiata. Nec sequitur, quòd creata nõ dependeat ab increata. Et infra. Nõ concurrunt sine omni ordine voluntas increata, et creata.

Similia habet Petrus Tataretus in 2 sent. dist. 37. q. vnica. §. Et vt clariùs dicatur. vbi inquit.

Ad illud, quòd Deus priùs natura dat rectitudinem, vel deformitatem actui, quàm voluntas creata; distinguendum est de priori. Quoddam est prius prioritate separationis; aliud est prius prioritate perfectionis. Exemplum primi; Sol priùs illuminat, quàm calefaciat; et ideò potest separari illuminatio à calefactione. Exẽplum secundi; vt Sol priùs generat equum, quã equus, id est perfectiori modo. Similiter, Deus priùs producit volitionẽ, quã voluntas; quia Deus indepẽdenter, et voluntas depẽdenter; ideò Deus perfectiori modo agit.

Et quando arguebatur; quòd Deus, in primo instanti, in quo dat rectitudinem actui; vel facit actum esse rectum, vel nõ rectum: et per consequens non imputandum est voluntati?

Dico; quòd argum. procedit de prioritate separationis, qualis non est in illa actione. etc.

Infringũtur alia obiecta cõtra praemotionẽ Dei ad materialia actuũ prauorũ, vbi etiã redditur ratio, cur stante praemotione non tribuatur Deo peccatum omissionis?

Sed obiicies ex Vazquez. 1. p. disp. 99. cap. 4. n. 25. quòd decreta Dei praestituẽs creatae voluntatis operationẽ absolutè; et nõ inuoluẽdo hypothesim, vel cõditionẽ cooperationis voluntatis nostrae; importat necessariò prioritatem, non solùm à Quo, sed etiam in Quo; nisi verbis cōtrouersiam ludificare velimus.

Instatur ex Vazquio. Si enim Deus absolutè praeordinat assensum nostrae voluntatis, non expectata scientia cooperationis nostrae; igitur se solo, pro aliquo signo, praedecernit nostri assensus futuritionem, siue obiectiuam mutationem ad fore; non vocata voluntate nostra, vel assumpta ad consortium talis absolutae praeordinationis: si enim non praestituit Deus ab aeterno consensum creatae voluntatis inuoluendo hypothesim quòd ipsa velit, abigit ergo consortium voluntatis in illa aeterna, et absoluta praedefinitione assensûs liberi arbitrij.

Enruatis obiectum. Respondetur; quòd sicut Deus, non se solo, sed simul cum creatura in eodem instanti in Quo, vel durationis, elicit assensum nostrum; ita etiam ab aeterno praeordinat, talem speciem, et indiuiduum actus, à tali potentia effici; ita vt interna illa definitio, (prout ab aeterno voluntati diuinae insidet) taliter explicetur: Volo cum ista voluntate talem actum assensus, vel dissensus producere. Licet supposita simultate instantis in Quo, sustinenda sit necessario prioritas à Quo, vel naturae; eòquòd Deus concurrat vt principium contrahens indeterminationem creatae voluntatis ad talem speciem, et indiuiduationem actuum, et ratio contrahens essentialiter sit prior ratione contracta; cùm se gerat vt Quo respectu illius.

Agitur ad hominem cōtra Vazquez. Si autem vrgeret oppositio Vazquez; etiam perstringeret communem doctrinam de decreto concurrendi ad talem actum creatae volitionis. Quare sicut Deus absolutè praestituens concurrere ad talem speciem actus, verbi gratia ad assensum; à se solo non praedecernit praestandam huiusmodi assensus existentiam, sed creatam voluntatem ad consortium cooperationis assumit; id etiam de Deo praedeterminante ad assensum pronuntiandum est. Cùm talis praedeterminatio sit tantùm concursus in eodem instanti in quo; et non anteueniens per modum principij.

Praeclusio inge in decreto concurrendi. Nisi velit Vazquius id, quòd refutauimus in Soario, et Herice (in artic. 5. huius distinctionis. à numer. 19. vsque ad 22.) quod voluntas concurrendi ad talem speciem influxus inuoluat conditionem purificandam à libero arbitrio. Quo praesupposito, ineuitabilis apparet praesuppositio operationis, vt effluentis à libero arbitrio, si purificaret conuentionalem applicatione de taliter operando iuxta nutum voluntatis creatae.

Alia oppositio, quod voluntas concurrendi inuoluat conditionem. 102 Instabis vlteriùs; ex dictis inferri, voluntatem Dei praeordinantis operationem nostram non esse absolutam, sed importantem conditionem nostrae voluntatis cooperantis; si voluntatem nostram vocet Deus et assumat ad consortium praedeterminationis actuum voluntatis creatae.

Expenditur qualiter voluntas concurrendi diciqueat conditionata? Respondetur; quòd tunc voluntas Dei absolutè non decerneret actus nostrae voluntatis; si praemitteret scientiam cooperationis voluntatis creatae; vel si componeretur cum libero arbitrio ad effectionem suorum actuum, inuoluendo conditionem, si liberum arbitrium velit, et exhibendo concursum indeterminatum ad speciem actus, et à voluntate creata contrahibilem ad talem speciem. Quia tamen in praeordinatione actuum nostrae voluntatis ita non se gerit Deus; sed absolutè(non expectata scientia nostrae cooperationis,) decernit cum ista voluntate ad talem actum concurrere; ideo tale propositum Dei conditionatum non est, sed simpliciter absolutum.

Amplior elucidatio doctrinae praecedentis. In quo autem sensu dici queat conditionatum, ostendimus supra in hoc art. sub numer. margin. 94. quatenus talis necessitas non sit necessitas illa, quae à Theologis vocitatur necessitas consequentiae erumpens ex principio affixo ad vnum, et absque morali potestate ad oppositum, in sensu diuisionis, et separationis à motione merè concursiua; sit tamen illa necessitas, (quam importet praemotio concurrens,) necessitas conditionata, et respectiua, siue necessitas consequentiae, ex hypothesi solius motionis concursiuae, et in eodem instanti in Quo cum compositione voluntatis creatae ad suam cooperationem praemittentem absolutum posse voluntatis ad oppositum in actu primo. Vnde, licèt decretum praemouens in actu secundo et per modum solius causalitatis concursiuae, non sit conditionatum in eo sensu; quod importet concursum pro arbitratu voluntatis contrahibilem ad talem speciem causalitatis; sed absolutè praestituat talem speciem, et individuum influxus; est tamen conditionatum, eò quòd referat, et inferat necessitatem conditionatam, et respectiuam, ex hypothesi solius motionis concursus exercitae praemittentis absolutam potestatem actus primi indeterminati, et valentis proximè ad vtrumlibet ante causalitatem exercitã decreti diuini concurrentis.

103 Si autem vrgeas tertiò; Obiectio, quòd praedeterminatio inferat necessitatem illationis. concomitantiam illam creatae voluntatis, et diuinae, si absolutè praestituatur actus creatae voluntatis, absque praescientia cooperationis nostrae, rectè vocari posse necessitate illationis; eòquòd voluntas Dei inimpedibiliter inferat energia potentiori assensum; et quasi alliget creatam voluntatem ad actum praeordinatum.

Satisfactio ad obiectionem. Dico; quòd si per necessitatem illationis intelligatur dimanatio consequentis ex antecedenti necessario, siue affixo per modum actus primi ad vnam partem contradictionis, ita vt in proximo posse, vel procinctu non sit per modum principij ad oppositum, in sensu diuisionis, et separationis ab omni motione exercita; negandum est necessitatem de inesse, siue connexionem concomitantiae, (quae intercedit inter causalitates primae causae, et secundae,) esse necessitatem illationis. NOTA. Si verò per necessitatem illationis tantùm intendatur infallibilis comitantia, ob inimpedibilem simultatem de inesse, et de facto, et ob cohaerentiam in sensu composito, cooperationis nostrae cum praemotione concursiua Dei, admitti debet: in tali enim acceptione necessitas illationis, idem sonaret quod necessitas consequẽtiae, quam recipit communis Doctorum consensio; de qua nos in hac controu. distinct. 3. de Praescientia conditionatorum. art. 4. de Causalitate, et necessitate conditionalis praescientiae. à n. mar. 4. vsque ad 7.

104 Ad quartum Scoti testimonium ex numer. 22. Ad 4. testimoniũ Scoti quod tollat praedeterminationẽ per modum actus primi. Respondetur, tantùm inibi conuellere praedeterminationem per modum principij, et in actu primo, non vero debellare prioritotem naturae per modum concursus actualis. Quia si voluntas creata praedeterminaretur à Deo per compositionem, siue intrinsecam, siue extrinsecam virtutis operatiuae in actu primo; manifestè fieret, vt absque forma illa praemouente, non relinqueretur nostra voluntas proximum, et expeditum principium ad vtrumlibet. Si enim voluntas creata, vt valeat proximè ad rectam operationem, exposcit formam attinentem ad actum primum agendi; igitur sine tali forma voluntas nostra non est proximè, et moraliter potens ad bene operandum; ac proinde antequam actualiter operetur malum, relinquitur à Deo quasi ad malum affixa, cùm illi non suppetat potestas proxima per modum principij ad bonum.

Quare, et consequenter inficiatus est Scotus, Firmatur praemissus textus explanatio. quòd causalitas cooperatiua, vel concursiua Dei sit prior quàm causalitas creaturae prioritate separationis, vel prioritate ea, à qua non valeat subsistendi consequentia; ita vt posita motione primae causae, possit de facto, et inesse non poni cooperatio exercita creaturae. Quia relinqueretur creata voluntas non explicans se ad actum secundum, ac proinde in actu primo; atque adeò caderet illa motio et determinatio voluntatis diuinae supra voluntatem creatam, vt in actu primo; ac proinde contraheretur voluntas creata in actu primo, et per cõsequẽs non esset in actu primo indifferens ad vtrumlibet.

Quamobrem, et eodem Scoti testimonio vsi sumus in praesenti distin. art. 2. de Praescientia futurorum in suis causis, sub numer. 19. ad ostendendum non esse imputabile peccatum voluntati nostrae, data huiusmodi praemotione; nec saluari sufficientiam auxilij, quod ob expeditam virtutem ad eliciendam sanctam operationem, vocatur auxilium sufficiens. Cur implicet praedeterminatio liberiarbitrij in actu 1. Si enim praeter motus indeliberatos sanctarum illuminationum ex parte intellectus, et inspirationum ex parte voluntatis, necessaria sit alia forma, aut operatiua virtus de specie potentiae, vt voluntas constituatur proximè potens in actu primo ad actum; ergò sublata illa forma praemouente per modum principij, auxilium sufficiens nõ relinquitur sufficiens.

At verò si praemotio non attineat ad actum primum, sed ad exercitum, et actualem concursum, sicut asseritur voluntas, (vt anteit actum secundum cooperationis nostrae,) proximè valẽs ad vtrumlibet, ad contraria, et contradictoria; cùm praemotio concursus non referat prioritatem respectu instantis in Quo, sed à Quo. Eò fit, vt nostra voluntas non concipiatur in actu primo contracta, et affixa ad alteram partem contradictionis; ac proinde nec necessitata antecedenti necessitate.

Ex quibus etiam dilui valet ea oppositio, quae contra nostram sententiam producitur ex peccato omissionis; quae sic vrget.

Si ad impletionem praecepti affirmatiui necessariò exposcitur praedeterminatio Dei antecedens saltem prioritate à Quo operationem nostram, quae est praecepti adimpletio; igitur illi principio deferri debet peccatum omissionis, quod primò, et per se tollit positionem actus legem adimplentis. Atqui legis obseruantiam priùs tollit principium illud, quod prioritate à Quo non concurrit contrahendo potentialitatem voluntatis creatae, et illam ad influxum applicando; igitur Deo adscribi debet peccatum omissionis.

Respondetur enim similiter; quòd tunc Deo deferri posset peccatum omissionis; quando aliquid se tenẽs per modum principij requisiti ad agendũ ante exercitum et actualem influxum, deesset voluntati omittenti adimpletionem praecepti. Praedeterminatio verò Dei non suppetit voluntati creatae omittenti; ea ratione, qua denegatur voluntati creatae concursus actualis ad bonum, quando non operatur bonum. Eadem enim militat ratio de voluntate non praeterminãdi, sicut de voluntate non concurrendi; cùm omnis praedeterminatio apud nos, in sola exequutione concursus constituatur. Quare, sicut voluntas non concurrendi in Deo, quando instat adimpletio praecepti in creatura, non imputatur nisi principio deficienti; ita et voluntas non praedeterminandi, quae non distinguitur à motione concrslua.

Vnde quando instatur; si Deus praedeterminasset ad praecepti obseruãtiã; voluntas creata non renuisset. Si haec oppositio aliquid obtineret, etiam ageret contra causalitatem concursuam primae causae; quia si Deus praestitisset concursum, nequiret creata voluntas ex hypothesi non implere praeceptum, cùm talis suppositio inuoluat compositum sensum cooperationis liberi arbitrij. Quod idem adstruimus de voluntate praedeterminante; cùm talis praemotio non fit per modũ principij anteuenientis exercitam cooperationem, sed per modum concursus.

Si verò vltra obijcias; ideò nõ excusari liberum arbitrium in peccato omissionis, eò quòd Deus non praestet cõcursum ad obseruantiam praecepti; quia Deus ideò nõ concurrit, quia creatura non vult operari.

Vel sic reconueniri poteris; quòd cùm apud aduersarios, Deus et creatura cõponãtur ad operandum in eodem signo naturae, nec priùs Deus quã creatura, et è contra; sicut astruitur, ideò Deum non concurrere, quia creatura nõ cooperatur, ita etiam opponi posset, quòd creatura ideò non cooperatur, quia Deus non concurrit: cùm neuter concursus, (si non anteueniat prioritate naturae alium,) renuntiari posset ratio alterius, quantùm ad positionem, et negationem eius.

Vnde et constanter Scotus reuocat scientiam peccati ommissionis tanquã in medium infallibile ex parte obiecti, non in scientiam defectus alicuius principij, quod exigatur ad potentiã proximam, vt impleatur praeceptum; sed in solam negationem determinationis concursus, quae merè spectat ad negationem actus secundi; dum in 1. senten. dist. 41. q. unica. § sed adhuc cõtra istud instatur. num. margi. 13. subiungit, obiectionem diluens.

» Hoc autem praescit Deus, quia vult » cooperari illi, si est peccatum commissio- » nis; vel praescit se non cooperaturum ad » actum aliquem, si non vult ipsum, et hoc » scisse actus primus est peccatum omis- » sionis: et sciendo, se cooperaturum ad » talem substantiam actus cum non cir- » cumstantijs debitis, vel non cooperatu- » rum ad actum necessarium, et per con- » sequens, quem omittet, sciet illum pecca- » turum. Ita quòd scit hunc peccaturum, » non solùm quia scit se permissurum; sed » etiam quia scit se cooperaturum huic ad

substantiam actus non circumstantionatis; et per consequens iste committet, vel non cooperaturum ei ad actum necessarium, et per consequens iste omittet.

Vindicatio sententiae Scoti à criminationibus aduersariorum, quòd faueat lapsui Caluini, et Nouatorum.

105 AD Vltimam oppositionem à doctrina Scoti petitam, sub num. marg. 13. quae agebat, Scotum videri fautorem lapsus Caluini, et Nouatorum; eò quòd per absolutum propositum diuinae voluntatis, vt obit functionem causalitatis ad extra, contrahat Deus nostram voluntatem ad alteram partem; ita vt illi integrum non sit in oppositum conari.

Respondetur; haereticos inficiari proximam apparationem, et expeditionem diuini concursus ad vtrumlibet ex vi decreti; quare voluntatem nostram adigi à Dei decreto blasphemant, dum non expediri à diuina voluntate tanquam ab extrinseco principio proximum posse nostrae voluntatis ad contraria, et cōtradictoria, sed à Dei proposito impediri voluntatem in actu primo ante actualem cooperationem, seu in sensu diuisionis, vel separationis ab exercito concursu, tanta contentione oblatrant. Quod omnino alienum est à mente Scotistarum, qui voluntatem nostram ideò relinqui in manu consilij sui asseuerant, eò quòd ante aditam actualem cooperationem supponatur proximè praestans ad vtrumlibet; etiam ex vi decreti apparantis concursum ad vtrumlibet in actu primo; tantumque sustineat necessitatem de inesse, siue inuoluentem sensum compositum aequalis cooperationis, vel praemotionis concursus; non verò necessitatem antecedentem per modū principij et in sensu diuisionis, quae est necessitas simpliciter.

Quod autem hoc fuerit antiquorum Scoti asseclarum, et auditorum assertum; constat ex Guillielmo de Rubione loco citato, ex 2. sentent. distinct. 34. quaest. 2. in respon. ad tertium arg. vbi inquit.

Ad authoritatem Sacrae Scripturae dico; quòd ideò homo dicitur esse in manu consilij sui, quia licet supponat causam determinantem ipsum ad alteram partem determinatione de inesse; non tamen ipse huiusmodi determinationem necessariò sequitur; imò posset non sequi eam de possibili, licet ipsam sequatur de facto.

Et ideò quando dicitur, quòd si homo non posset ex se eligere quod vult sine aliqua causa ipsum determinante; non esset in manu consilij sui, sed causae eum determinātis.

Concedo, si homo non posset in oppositum eius, ad quod est determinatus. Sicut quia ignis sic est à prima causa determinatus, quodcunque aliud naturale agens ad agendum in passum dispositum sibi approximatum; et nunc ad istū ignem, nunc ad alium, quòd nec potest nō agere habito passo, nec agere ad alium, quam ab illo, ad quem est determinatus; ideò nec ipse, nec aliquod aliud agēs naturale est in manu consilij sui, sed potiùs causae primae ipsum determinantis: non sic autē est de homine, nec de aliquo alio agente libero.

Similia habet Bassolius à nobis supra transcriptus in hoc arti. sub numer. marg. 48. vbi ad illam obiectionem; Quod aequali necessitate peccaret peccator sicut ignis calefacit. Respondet; Bassolius Quod verum est quantum ad hoc, quòd sicut stante diuina voluntate, quòd ignis calefaciat praesente combustibili, impossibile est, quod ignis non calefaciat; ita necessitate consequentiae impossibile est quòd iste nō peccet. Non tamen naturaliter peccat, nec à principio naturali sicut ignis, sed à principio libero, quod quidem determinatum est ad peccandum, non naturaliter, sed liberè.

Ex quibus Bassolij verbis. Quod quidem determinatum est ad peccandum, non naturaliter, sed liberè. Manifestè constat, in quo Catholicum assertum à lapsu haereticorū Nouatorū dissideat.

Qui negant, liberum arbitrium à Deo expediri in actu primo ad vtrumlibet, sed ab aeterno Dei statuto ad alteram partem contradictionis adigi, seu affigi, vt non suppetat illi potestas ad oppositum, neque in sensu diuisionis, et separationis à concursu exercito: vnde et virtutem auxilij sufficientis improbant, vt ostendimus supra in hoc ar. sub n. 67. in fine.

Quare et negant celebrem illam Theologorum distinctionem necessitatis consequentiae, et consequentis; de quo ad doctrinam Scoti, et Bonauenturae à nobis elucidatam infra in sequenti distinct. de praescientia contingentium conditionatorum. art. 4. de necessitate, et causalitate conditionalis praescientiae. n. mar. 6. et 7.

Vt autem pateat penitiùs in quo Catholicum assertum à Nouatorum haeresi dissideat; Caluini lapsum transcribo ex Martino Becano. tomo 1. opusculorum. Opusculo 3. de authore peccati. cap. 8. nu. marg. 1. ita igitur habet Caluinus lib 1. institutionum. cap. 18. §. 1. Tergiuersando itaque effugium quaerunt, Dei tantùm permissu, non etiam voluntate, hoc fieri. Quod autem nihil efficiat homines nisi arcano Dei nutu, nec quicquam deliberando agitent, nisi quod iam apud se decreuerit. Et idem Caluinus, lib. 3. institutionum cap. 23. §. 9. subdit impiè blasphemãs, et blaterans. Excusabiles peccando haberi volunt reprobi, quia euadere nequeunt peccandi necessitatem, praesertim cum ex Dei ordinatione sibi inijciatur huiusmodi necessitas. Nos verò negamus, ritè inde excusari; quandoquidem Dei ordinationi, (qua se exitio destinatos conqueruntur) sua constat aequitas, nobis quidem incognita, sed illa certissima.

Vide qualiter Caluinus apertè inficietur potestatem (in sensu diuisionis, vel separationis à concursu exercito) nisi ad eam partem contradictionis, quae ab arcano nutu Dei praestituta est; quare et tollit auxiliũ sufficiens ad oppositum. Pende, quod explodat permissionem circa malitiam, et causalitatem approbationis circa bonitatem entitatiuum substrati, effutiens, tergiuersari et insania parare effugia authores Catholicos, dum permissione Dei referunt ad formale peccati; et voluntatem et causalitatem diuinam comparant ad substratum peccati, vt liquet ex illis verbis: Tergiuersando itaque effugium quaerũt, Dei tantũ permissu, non etiam voluntate, hoc fieri.

Deinde, quòd deliberatio è re nõ sit ad liberam potestatem ad agendũ, etiã in sensu diuisionis et ante cooperationem exercitam, sed quòd voluntas creata in actu primo sit contracta ad vnum ab aeterno decreto Dei, patet ex illis verbis: Nec quicquam deliberando agitent, nisi quod iã apud se decreuerit. Vnde non distinguit inter necessitatẽ consequentis et consequentiae, qua haereticorum molitiones prosternuntur: sed ineuitabilem peccandi necessitatẽ asseuerat, vt liquet ex illo impio pronũtiato; Euadere nequeunt peccandi necessitatem praesertim cum ex Dei ordinatione sibi inijciatur huiusmodi necessitas. Quo supposito, euidenter infertur, quòd ita sit actio Dei proditio Iudae sicut conuersio Pauli; ob absolutam necessitatem ab extrinseco principio iniectam, absque potestate ad oppositum; vnde accedit, deliberationes nostras quasi cassas et superuacaneas porrò habeat et irrideat Caluinus.

Vltimò tandem contra Caluinum id Scoti proloquium obijcio quod sub numero. 100. huius articuli transcripsi. Quod non est contra naturam eius (id est voluntatis creatae) determinari à causa superiori; quia est hoc stat, quòd sit causa in suo ordine. Quòd tam longè à vero distet, quòd determinatio, vel praemotio decreti concurrentis tollat libertatem exercitam actus secundi coperationis voluntatis creatae; quòd potiùs à decreto concurrente tanquam à principio trahatur libertas appetitionis exercitae, vel quod voluntas explicet se et exerceat ad operationem suae naturae congruentem in suo ordine causandi, nimirum agentis liberi; sicut et à voluntate Dei (quae est ipsamet facultas exequutiua eius ad extra) tanquam à principio effluit facultas impulsiua, seu potentia volitiua cum indifferentia ad vtrumlibet. Vnde sicut non obstat libertati voluntatis in actu signato, vel facultatis impulsiuae, quòd erumpat ex principio extrinseco voluntatis diuinae tanquam ex fonte totius indifferentiae participatae, et participabilis; ita nec contradicit libertati impulsus exerciti, quòd efficiatur à voluntate diuina tanquam à principaliter mouente, et determinante, non solùm ad substãtiam actus, sed ad modum indifferentiae eius.

Responsio ad fundamenta Aureoli improbantis immediatum Dei concursum ad materiale peccati; et vindicatio alia Aureoli à rigida censione Neotericorum; adiuncta etiam nobilium Theologorum corona, qui subscribunt Aureolo.

106 Argumenta Aureoli contra praescientiam futurorum in determinatione diuinae voluntatis diluimus supra à numer. 64. usque ad 74. restat modo, vel contracto calamo infringere oppositiones contra immediatum Dei concursum ad materiale peccati.

Et in primis ad pronuntiatum Aureoli sub num. 24. autumantis; quòd Deus non agit immediatè in actum voluntatis deformem per peccatum, nec oportet quòd agat immediatè in omnem creaturam. Ubi stabilire molitur Aureolus, non repugnare effectionem entis creati absque immediato effluxu à facultate diuina exequente. Praeter rationes Scoti, quibus sub numer. 35. egimus, implicationem inuoluere productionem alicuius entis creati, quae immediatè à Deo non pendeat; satis firma est illa, quae petitur ab indeterminatione causae creatae ad productionem huius indiuidui prae alio. Quã operandi potentialitatem ita egere contractione primae causae autumauimus, vt si Deus non praedeterminaret causam creatam, haec operari non valeret; quam rationem cum Scoti asseclis contra Aureolum format Greg. Ariminensis à nobis transcriptus sub num. 77.

107 Ad aliam rationem Aureoli, sub numer. 25. vbi contendit, quod si Deus esset causa substrati malitiae moralis, etiam et ipsius deformitatis necessarium principium haberetur, ob inimpedibilem sequelam, et comitantiam priuationis rectitudinis debitae, cum substrato positiuo; haec oppositio expugnata est à num. marg. 68. et deinceps.

Caeterùm, quia à nota censurae liberare contendimus Aureolum, quatenus asseuerauit; substrata actuum prauorum à Deo immediatè non prodire. Aduertendum est, Gabrielem Vazquez 1. part. disp. 99. cap. 4. nume. margin 19. candidè fateri, nullum se legisse ex Patribus, praeter Anselmum qui immediatum Dei concursum ad materiale peccati assereret; cui subscribit Didacus Ruiz, Tomo de Voluntate Dei, disp. 31. sect. 4. cui talem titulum praefixit; Non solùm de malitia, sed etiam de materiali operatione loquuntur Patres dicentes, nõ fieri à Deo. Ubi plura versat Patrũ, praecipuè Augustini, et illius Sectatorum Fulgentij, et Prosperi, testimonia, quae asserere videntur, Deum nec ad malitiae substrata concurrere.

108 Quia tamen Didacus Aluarez lib 3. de Auxilijs. disp. 24. numer. marg. 16 et 17. suadere conatur, esse de mente Augustini, non solùm immediatum concursum, sed etiam praemotionem physicam ad substratum peccati; ne his Augustini authoritatibus extortè pro physica praedeterminatione citatis allucinetur aliquis, sicut et deceptus videtur noster Franciscus Coriolanus loco citato ad sententiam de physica praedeterminatione firmãdã; è re erit huiusmodi pronuntiata, quae Aluarez planè esse de mente Augustini iudicauit, vel breuiter expendere.

Primum testimonium est, ex tom. 1. lib. 2. de libero arbitrio. cap. 20. vbi cùm opposuisset sibi Augustinus: Sed tu fortasse quaesiturus es, quoniam mouetur voluntas, cùm se auertit ab incommutabili bono ad mutabile bonum, vnde ei iste motus exsistat? Qui profectò malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec rectè viui potest, in bonis numeranda sit. Si enim motus iste, id est auersio voluntatis à domino Deo, sine dubitatione peccatum est, nũ possumus authorem peccati Deum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo.

Quam obiectionem ita diluit. Omne autem bonum ex Deo; nulla ergo natura est, quae non sit ex Deo. Motus ergo ille auersionis, quod fatemur esse peccatum, quoniam defectiuus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est: vide quò pertineat, et ad Deum pertinere ne dubites.

Ex qua Augustini authoritate sic argumentatur Aluarez. In praedicto testimonio, motus, vt defectiuus, et vt importat nihil, scilicet priuationem rectitudinis debitae distinguitur à substrato peccati, quod in ratione entis pronunciatur bonum, et vt sic à Deo esse. Sed ly esse à Deo, non solùm exprimit immediatam causalitatem Dei circa substratum peccati, sed etiam nostrae voluntatis indeterminationem ad materiale peccati contrahi á Deo; praedictum igitur Augustini pronuntiatum, non tantùm stabilit immediatum concursum Dei ad substantiam actus praui, sed etiã voluntatem nostram determinari â Deo ad materiale peccati.

109 Verùm; ne contendas, Deum circa substratum peccati solùm se gerere permissiuè, de mente Augustini; non verò praedeterminatiuè. Praedicta euasio praecluditur altero Augustini testimonio, ex Tom. 7. lib. 5. contra Iulianum Pelagianum. cap. 3. vbi August. Iulianum ita perstringit.

Quid est autem quòd dicis; (cùm desiderijs suis traditi dicuntur, relicti per diuinam patientiam intelligendi sunt, non per potentiam in peccata compulsi) quasi non simul posuerit haec duo idem Apostolus, et patientiam, et potentiam vbi ait: (sic autem volens Deus ostendere iram, et demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae; quae perfecta sunt in perditionem.)

Quid horum tamen dicis esse, quod scriptum est; (Et Propheta si errauerit et loquutus fuerit, ego Dominus seduxi Prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei Israel;) patientia est, an potentia? Quodlibet eligas, vel vtrumque fatearis, vides tamen falsa prophetantis, peccatum esse, poenamque peccati. An et hic dicturus es quòd ait: (Ego Dominus seduxi prophetam illũ,) intelligendum esse deserui, vt pro eius meritis seductus erraret? Age vt vis, tamen eo modo punitus est pro peccato, vt falsum prophetando peccaret.

Vbi Augustinus, cùm Iulianum adoritur, sic distinguere videtur inter permissionem; et promotionem ad malum pro materiali, et substrato; vt permissio, per quam Deus merè negatiuè se habet circa formale peccati referatur ad patientiam Dei; praemotio verò vel contractio physica nostrae voluntatis ad substratum peccati, adscribatur potentiae Dei, eòquòd forti et suaui energia moueat positiuè ad materialia actuum prauorũ in poenam lapsuũ praecedentium.

110 At praedicta Augustini pronuntiata non vrgent; primum enim testimonium ab Aluarez citatum ex mendoso praelo erupit; quia in accurata operum Augustini castigatione à Louaniensibus Doctoribus edita, non legitur; Motus ille auersionis, vide quò pertineat, et ad Deum pertinere nõ dubites. (sed) Et ad Deum non pertinere, ne dubites. Ita vt corruptè, et mendosè sublata sit particula negatiua (non.)

Quare Gabriel Vazquez 1. 2. disput. 129. cap. 2. sub nume. 6. eodem Augustini testimonio confirmat, Deum immediatè non concurrere ad materiale peccati; imò et Augustinum eam tutatum fuisse sententiam, molitur Vazquius, quoties asseuerat Augustinus, Deum concurrere ad omnem naturam entium. Vbi nomine naturae, non intelligit operationem rei (ad quã in actibus prauis Deum nõ operari, de mente Augustini esse, iudicauit Vazquez) sed substantiam entis creati; adi Gabr. Vazquez loco citato, et praecipuè. 1. part. disput. 99. capit. 4. num. 19.

Nec magis premit alterum testimonium Augustini distinguentis inter patientiam, et potentiam, Dei, in causalitate peccati; quia vt optimè obseruarunt Louanienses Doctores in suis annotationibus in praedictum locum, sub numero. 23. non reprehendit Augustinus Iulianum Pelagianum, eò quòd Pelagianus inficiatus fuerit, traditionem peccatoris in reprobum sensum esse causalitatem physicam circa substratum peccati; sed merè negatiuam permissionem asseruerit; ab his enim scholasticae dissertationis apicibus abstinuit Augustinus.

Ideo autem Sanct. Doctor taxat Iulianum; eò quòd traditio peccatoris in reprobum sensum adscribatur patientiae Dei; cùm patientia Dei non intendat punitionem peccatoris, sed propalet potiùs eximium diuinae charitatis beneficium expectantantis peccatorem, donec resipiscat et redeat ad cor; quamobrem traditio in reprobum sensum adscribenda est potentiae diuinae; non patientiae.

At verò traditio ista (inquiunt Louanienses citati,) grauis est vindicta, de magna eius ira descendens, qua fit vt mirabili obduratione mentis alia super alia quotidie quae grauiora peccata committantur. Caeterùm, quod hîc additur de potentia Dei, qua videantur quidam in peccata compulsi, non ita est accipiendum quasi author sit cuiquam peccandi Deus, aut insitum etiam aliquem peccare cogat; sed quòd magnis calamitatibus et supplicijs, in quibus potentiam ac virtutem suam mirificè declarat, superbos quosdam homines, qualis olim Pharao fuit, grauiter interdum affligat; quibus illi adeò non corrigantur, vt ex occasione magis etiam magisque aduersùs Deum obdurentur. De qua nimirum potentia loquitur, et Apostolus illud Exodi de eodem hoc Pharaone proferens testimonium: (Quia in hoc ipsum excitaui te, vt ostendam in te virtutem meam, et anuntietur nomen meum in vniuersa terra.)

Si ergo de mente Patrum non est immediatus concursus Dei ad materiale peccati, imo et Augustinus oppositum expressissè videtur. Tomo 5. lib. 5. de Ciuitat. Dei. cap. 8. vbi habet. A quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium voluntates.

Vbi distinxisse videtur potestatem voluntatis, seu voluntatem vt potentiam in actu primo, ab actu secundo, et exercito voluntatis, quando asserit; quòd licet à Deo sint facultates impulsiuae, et volitiuae, non tamen volitiones, et impulsus exerciti. Et cap. 9. sequenti. Sicut enim omnium naturarum creator est, ita omnium potestatum dator est, non voluntatum; malae quippe voluntates ab illo non sunt, quoniam contra naturam sunt, quae ab illo est. Consequens ergo est, vt à temeritatis nota excusari possit Aureolus, si sit vestigia Augustini imitatus.

Vnum verò restat obseruare; non adeò perspicuum esse, Augustinum docuisse id, quod voluit Aureolus; Deum non concurrere immediatè ad prauam operationem, (vt opinatur Vazquez, Hurtadus, et Ruiz, locis citatis) quin oppositum merito defendatur à Leonardo Coqueo in suis Commentarijs in libros de Ciuitate Dei; sic enim habet, in Commentar. capit. 9. libro 5. sub numero. 9. in illa verba. Omnium potestatum dator, non voluntatum. vbi inquit.

De actionibus et motibus ipsius voluntatis loquitur, non de facultate ipsa; sic enim scribit libr. 12. confess. cap. 11. hoc solùm à te non est, quod non est; motusque voluntatis à te, qui est, ad id, quod minus est, quia talis motus delictum, atque peccatum est. Et lib. de spiritu, et lit. capi. 31. Legimus (inquit) non est potestas nisi à Deo, non autem legimus, non est voluntas nisi à Deo, et rectè non scriptum est; quia verum non est. Aliqua igitur voluntas non est à Deo.

Quo verò sensu? An quia ad illam non concurrit? Verùm cùm reale esse habeat, necessariò à Dei concursu pendet. Fortasse quia Deus illam voluntatem non compulit, nec praecepit, nec ad illa moraliter mouit, etc.

Adde etiam pro Aureolo à nota vindicando circa negationem immediati cōcursus ad materiale peccati; quod Nicolaus Bonetus, optimae notae Theologus in libr. 7. Naturalis Theologiae cap. 3. vbi disquirit, an causa prima sit productiua effectus deformis et moraliter vitiosi? Respondet ita. Illi qui ponunt necessitatem concursus primae causae cum secundis, difficiliter possent euadere, quin sit causa cuiuscunque effectus moralis, cū sit causa substrati, et entitatis positiuae ipsius actus defectuosi, ad quem sequitur necessa- riò deformitas actus moralis. Aliter ergo dicendum est. Cui pronuntiato aliud praemiserat in eôdem capit. 3. inquiens. Sed cùm dicis vltra, ergo est causa effectiua omnium: Respondeo, non oportet quòd sit causa immediata, sed sufficit quòd sit causa mediata, dando entitatem illis causis secundis.

Accedit etiam ex nostris Theologis Pelbartus insignis literaturae vir. in Rosario Theologico. tom. 2. sub verbo Malum. §. 7. vbi superatûs argumentatione Aureoli subnexit. Ideò potest dici, quòd de substrato actu odij Dei, cùm sit per se, et secundùm se malum: odi[ss]e Deum, non habet locum praedicta positio (nimirum quae dicitur, Deum immediatè agere quemlibet actum nostrum,) sed benè in alijs, quae non sunt secundùm se mala.

Suffragatur etiam Petrus Aquilanus, in 2. sent. dist. 37. vbi cùm sibi obiecisset fundamentum Aureoli; remittens se ad ea, quae probabiliter praemiserat, quod voluntas sit sola causa proxima actionis liberae deformis, in eodem, 2. sent. dist. 34. q. 1. Respondet in dist. 37 in haec verba. Fortè opinio quae tà in secundo articulo distinctionis 34. est verior.

Nec dissentit ex recentibus Theologis Cardinal. Constantius Sarnanus, in summa Theologica libr. 2. vbi docet. Quòd Deus non est causa proxima, et immediata, sed solùm remota et mediata actus praui.

Hanc igitur nobilem Theologorum coronam Aureolo adiunximus, qui omnes ex Franciscano Ordine sunt, vt placitum Aureoli, aut suffulciremus, aut à nota liberaremus.

112 Ad alteram rationem Aureoli sub num. 27. concedimus, Deum praedecernere, et praemouere voluntatem creatam ad materiale peccati, ita vt causalitas Dei prioritate naturae antecedat influxum voluntatis nostrae; quòd autem data tali prioritate non sequatur, quòd Deus censeri debeat author peccati, satis superque in superioribus patefecimus. Sicut et quòd voluntas Dei ad influendum in substratum peccati, suppeditare nequeat medium ex parte obiecti praescientiae infallibilis futurorum, si talis voluntas absoluta et praedefinitiva non sit; vel inuoluat conditionem ex parte obiecti, ita vt voluntas diuina à conditionata transeat in absolutam, ob scientiam visionis cooperationis nostrae voluntatis.

Examen placiti Ambrosij Machini circa concursum Dei ad materiale peccati.

113 EX Quo sequitur sibi nô constare Ambrosium Machinum. 1. parte. disp. 32. secti. 3. concluf. 3. vbi autumat, Deum cognoscere infallibiliter omnia futura contingentia actuum prauorum in decreto efficaci, quo causat physicam entitatem peccati: Eò quòd efficax decretum Dei de praestando concursu ad materiale peccati sit prius natura ipsa futuritione peccati.

Praedictum enim Machini pronuntiatum non cohaeret cum altero eiusdem authoris in eadem section. versic. secunda sententia est. vbi inquit. Haec opinio falsissima est, si loquatur de decreto praedeterminante omnem liberam determinationem voluntatis; quia in aliquibus peccatis est intrinseca malitia, vt non possit illud materiale sine peccato amplecti.

Ex quo patescit, hunc authorem inconsequenter loquutum; quia decretum Dei circa materialia actuum prauorum nulla ratione ab omnibus asseritur praedeterminatiuum, nisi quia volitione efficaci absoluta antenertat futuritionem actus praui; si enim praeuznostra cooperationis futuritio praemittit pro aliquo signo naturae efficacem Dei voluntatem; igitur prius natura efficaciter Deus praedecernit obliquam operationem nostram antequam ipsa concipiatur vt futura. Ac proinde, ante absolutam praescientiam nostri consensus in obiectum turpe; nô apprehenditur diuina voluntas tantùm vt apparans, offerens ve concursum ad vtrumlibet, aut decernens ex conditione substratum peccati; sed vtcontracta efficaciter et absolutè ad alteram partem contradictionis.

Quia ideò supponitur diuina voluntas cum illa quasi potentialitate, et communitate concursus; quia contractio ista, apud aduersarios, petitur à praua nostra determinatione, vt à ratione determinatiua talis indifferentiae; ergo, licet nostra determinatio, vt infallibiliter futura, non sit prior natura contractione absoluta diuinae voluntatis ad talem speciem causalitatis obliquae; posterior tamen natura esse non debet diuina voluntate, vt efficaciter, et absolutè terminata ad actum prauũ; quia aliàs nequiret se habere vt Quo, et vt ratio talis contractionis, vt euidens est.

Idem enim est in praesenti, voluntatem Dei esse efficacem, et esse absolutam; cùm voluntas Dei non intendat efficaciter materiale peccati, nisi purificata conditione de consensu voluntatis creatae; et data praescientia cooperationis liberi arbitrij, voluntas diuina à conditionata transit in absolutam, et efficacem.

NOTA

Non igitur voluntas efficax et absoluta concurrendi ad materiale peccati potest esse prima ratio praesciendi tale futurum; cùm potiùs è contra voluntas Dei, vt efficax, et absoluta, praemittat talis lapsus praescientiam; obquam à conditionata trãsit ad absolutam.

Ergo è contra; si diuina volitio efficax antecedit prioritate à Quo, siue natura, futuritionem absolutã, et efficacem nostrae determinationis; priùs decernit Deus efficaciter actũ prauũ, quàm ille futurus sit; acproinde praestituit, praedecreuit, et prędeterminat operationẽ nostram; et ab illa nō determinatur et contrahitur.

Praeterea; quòd decretum illud efficax concurrẽdi, aut inuoluit conditionem cooperationis liberi arbitrij; ac proinde fieret, vt absque scientia absoluta talis cooperationis nequiret determinatio Dei suppeditare medium ex parte obiecti ad infallibilem scientiam; cùm non purificata conditione, nil ponat in esse cõditionata cõplexio. Aut efficax decretum non imbibit conditionẽ; quòd necessario pronũtiãdum est, vt tale propositũ absolutẽ, et simpliciter ratio praesciẽtiae renũtiari valeat vt potequod non expectãt purificatiõnem alicuius conditionis; et inferretur perspicuè, tale decretũ esse praedeterminatiuum.

Quare Soarius et alij authores, qui cũ sola praesciẽtia cõditionata futuri consensus, sustinẽt praedefinitionẽ actuũ bonorũ; aestimãt, cū sola praescitiā cõditionata sustinẽdã nõ esse praedefinitionẽ (etiã per modũ interni propositi in Deo) quae determinet materialia prauarũ actionũ; sed ad volututẽ efficacẽ et absolutã necessariò praeexigi scientiã visionis cooperationis liberi arbitrij contrahẽtis quasi cõmunitatẽ et indifferentiaem diuinae voluntatis ex se apparatae ad vtrumlibet; de quo vide Soarium opus. 1. de diuina motione. lib. 2. cap. 3. n. marg. 17.

Igitur nõ adit Deus absolutũ propositũ de futuritione actus praui, quod pro natura praesuppositione antecedat futuritionẽ prauae actionis; cū absoluta futuritio actionis peccaminosae, et scientia visionis existẽtiae substrati peccati, pro tali differentiā tẽporis se gerat vt Quo, vel quasi forma cõtrahẽs differentiã diuinae voluntatis ad concurrendum ad materiale peccati.

Quamobrẽ, illi authores, qui improbãt determinationẽ Dei ad materiale peccati, cõsequẽter docẽt; Deum non praescire huiusmodi obiecta in decreto sed in veritate ipsorũ obiectorũ. Itavt Vazquium astruãt à doctrinae cõsequẽtia deficiẽtẽ, quatenus explosã praedeterminatione asseueret, decretũ esse causam, quãuis remotã, sufficiẽntẽ ad praesciẽtiã futurorũ, Sed Machini pressam oppugnationẽ circa cõtractionem potẽtiae Dei à libero arbitrio creato, pro concursu ad materiale peccati, pete à n. 75. huius art.

Qualiter verò Machinus etiã deficiat á doctrinae cõsequẽtia; iterũ ostẽdimus infra agẽtes de praesciẽtia actuũ prauorũ cõdicionatorũ. in dist. 3. huius controu. quae est de scientia cõtingentiũ cõditionatorum ar. 2. n. mar. 45.

Si antẽ respondeas pro Machino ex 1. part. q. 22. art. 4. disput. 45. sect. 5. §. Ad hanc difficultatem respondeo. Quòd licet cooperatio praua liberi arbitrij sit posterior in genere causae efficiẽtisquã absoluta et efficax volitio Dei est tamẽ prior in ratione termini cooperatio liberi arbitrij quã efficax et ab- soluta Dei volitio, quatenus à praescientia cooperationis liberi arbitrij, vt effluentis à voluntate deficiente, quasi contrahatur voluntas Dei vt sit efficax et absoluta. Simili ratione, quae licet cognitio practica seu artefactiui sui obiecti, sit prior obiecto in genere causae efficientis; est tamen posterior termino in genere causae formalis, eò quòd specificetur à termino.

Sed haec doctrina expugnatur eisdé ictibus quibus Soarium impetiuimus, in hoc ar. sub n. 62. Quia voluntas illa, quae contrahitur à scientia cooperationis liberi arbitrij, vel est voluntas composita ad cõcursum in actu primo tantùm; ac proinde fieret, vt concipi posset determinata cooperatio liberi arbitrij absque exercito concursu causae primae. Aut est volũtas cõposita concursu exercito; ac proinde implicat contradictionem, quòd cõcipiatur indeterminata ad vtrũlibet, vel expectãs contractioné ab operatione liberi arbitrij tãquam à termino, vel sciẽtia vel voluntatis Dei.

Deinde, quia si voluntas diuina contrahitur à scientia cooperationis liberi arbitrij; sciscitor à qua sciẽtia, an absoluta, an cõditionata? Nõ cõditionata; quia apud eũdé authoré, in disp. 34. sectio. 2. § secundus modus astruédi decretum conditionatum solũ ex parte obiecti et non ex parte actus. Futura cõditionata cognoscuntur à Deo in proposito libero absoluto ex parte actus, quod est ratio veritatis determinatae huiusmodi futurorũ; ac proinde retorquerẽtur contra Machinum illius oppositiones, quòd Deus nõ spectata sciẽtia nostrae cooperationis, praedefiniret materialia actuum prauorum per decretum efficax ex parte actus, licet cõditionatum ex parte obiecti.

Vel contrahitur volũtas Dei à sciétia visionis cooperationis liberi arbitrij; et inferretur id absurdi, quod premit Soarium, quòd scilicet operatio liberi arbitrij concipi queat in esse absolutae futuritionis, cũ dependentia à sola Dei volũtate composita ad vtrumlibet in actu primo, et sub ea causalitatis comparatione aptitudinali et signata, qua refertur ad alias operationes liberi arbitrij, quae nunquam existent.

Tãdé adiũgo cõtra similes fugas insuperabile esse occupationé et praeclusionẽ eam, quã ex Aureolo petiuimus; quòd sequeretur, quòd influxus liberi arbitrij (qui pro vt à Deo, est actio Dei apud aduersarios,) aut procederet à Deo vt determinato ad alterã partẽ cõtradictionis, ac proinde non determinaret Deum nec in ratione termini, vt vult Machinus; siquidem quaelibet habitudo absolutae futuritionis et existẽtiae in termino imbibit essentialem cõparationem dependẽtiae ad Deum non indeterminatum. Vel si sub aliquo signo naturae cooperatio liberi arbitri cõparari queat ad Deum vt indeterminatũ principium ad vtrumlibet; fieret vt actio prodiret ab agẽte vt indeterminato in sensu compositionis ad actionem.

116 Deinde; subiicit praedictus author alia pronuntiata circa praescientiam actuum prauorum, quae licet vera sint, non tamen ita necessaria apparent ad rem expediendam. Docet enim in conclus. 1. quòd decretum permittendi peccatum, prout importat meram negationem specialis auxilij, suppeditat sufficiens medium ex parte obiecti ad infallibilem praescientiã prauorum actuum; qui ob tentationis grauitatem absque speciali auxilio vitari non valent. Quod assertum innititur communi theologorum consensioni asseueranti, hominem in statu naturae lapsae molestissima daemonis tentatione exagitatum, lapsurum, nisi speciali Dei adiutorio praeueniatur. Igitur, quamuis permissio non imbibat causalitatem positiuã, quae praemoueat ad substratum talis prauae actionis: ob solum decretum permissiuum, quod referat meram negationem collationis huiusmodi auxilij specialis, infallibilizabitur futuritio talis obliquae operationis; ac proinde intercedet ea determinatio obiectiua, quae exposcitur ad infallibilem praescientiam, quamuis decretũ permissiuum merè negatiuè se gerat circa obiectum.

117 Addit praeterea Machinus in 2. assert. quòd decretum permissiuum non praebet medium ex parte obiecti ad praescientiam peccatorum, quae absque speciali auxilio vitari possunt. Quod etiam depromit ex cõmuni Theologorũ axiomate astruẽte; quòd ad diuisiuè vitanda ea peccata, vbi non vrget grauis oppugnatio diaboli, nõ est necessaria gratia specialis; igitur decretum permissiuum inuoluens negationem gratiae auxiliantis, non infallibilizat lapsum, seclusa causalitate positiua per modum praemotionis, quam respuit Machinus.

Quamobrem iure praemisimus, è re non esse Machini studium, dum molitur Deum in decreto permissiuo cum negatione specialis auxilij, praescire posse peccata, in quibus premit molestior suggestio diaboli; non autem ea, quae perpetrantur absque graui daemonis incursione. Cùm in praesenti inuestigemus vniuersale medium ex parte obiecti praescientiae omnium futurorum; et Machinus tantùm particulare medium assignet in permissione peccati cum graui daemonis inuasione, non verò cùm leui.

Articulus VII: An constet libertas nostra cum praescientia Dei, iuxta principia Scoti?

ARTICVLVS VII

An constet certitudo praescientiae futurorum cum libertate nostra, iuxta principia Scoti?

SVMMARIVM.

Opinio recentiorum; non constare cū libertate medium praesciendi futura in determinatione diuinae voluntatis. Num 1.

Aliae oppositiones ex Soario cōtra cōciliationē libertatis cū praemotione extrinseca decreti absoluti. Nu. 7.

Placitū Anto. de Corduba conciliantis libertatem cum praescientia; eò quòd operatio nostra sit prior natura quàm absoluta determinatio Dei. Nu. 12.

Refellitur placitū Cordubēsis; defenditur tamē à nota erroris Semipelagiani; insuper et vindicatio Scoti à vellicatione Cordubensis. Nu. 16.

Textus Scoti, et illius exaratio. Num. 19.

Accurata Scoti obseruatio explanans, cur iudicium Dei sit simpliciter infallibile, esto quòd obiectum adferutur absolutè, et simpliciter contingens ad fore, et non fore? Numer. 28.

Responsio ad fundamenta aduersariorum contra conciliationem libertatis cum praesensu Scoti. Nu. 32.

Ostenditur non magis premere argumentationem eam, qua agit ex absurdo laesae libertatis, data prioritate à Deo in praemotione concinsiua, quàm denegata prioritate naturae ex parte actionis liberi arbitrij contrahentis quasi potentialitatē voluntatis diuinae ad vtramlibet. Num. 36.

Pro eneruatione ultimae oppositionis, expenditur contra Vazquit, quòd voluntas non necessariò sequatur expressiorem aut attemperatiorem propositionē obiecti. Num. 42.

Quae sit praedeterminatio supernaturalis apud Scotum? et à qua gratia cooperante praestetur, intrinseca; vel extrinseca? Nu. 48.

Satisfactio ad oppositiones Aureoli Hurtadi et recentiorum afferentiū actionem Dei ad extra esse quid creatum. Num. 50.

OMnes Iesuitae scriptores autumāt, cōciliari nō posse libertatē creatae voluntatis cū praesciētia, si vnicū mediū praesciēdi futura sit determinatio diuinae volūtatis. Eò quòd talis determinatio, vt asseri valeat sufficiēs medium ex parte obiecti ad praesciendum futura; debeat esse absolutū propositū inimpedibiliter destinās ad futuritionem actus voluntatis creatae, nō inuoluendo hypothesim de copperatione creatae voluntatis pro nutu creatae voluntatis purificandam.

Quod ita constanter assuerant aduersarij, vt tanquam inutile effugium posthabeant communem antiquorum theologorum doctrinam petentem cōcordiam inter actus praeordinationis diuinae, et motus voluntatis creatae, ab efficaci energia, fortique et suaui motione diuinae voluntatis; quae excitat voluntatem nostram, vt infallibiliter agat, saluo tamen iure intraneae indifferentiae illius. Iuxta illud Sapientiae, capit. 8. Attingit à fine, vsque in finem fortiter, et disponit omnia suauiter. Vbi Lyranus. Disponit omnis suauiter, quia das omnibus creaturis formas, et inclinationes, per quas mouentur connaturaliter ad actus, et fines suos.

2 Quare Gabriel Vazquez 1. part. disp. 99. cap. 3. num. 7. cùm citasset Sanctum Thomam, Durandum, Driedonem, Opusculo de Concordia liberi arbitrij, et praedestinationis, et alios antiquos authores scholasticos haurientes conciliationem pręordinationis diuinae cum voluntate nostra ex energia inimpedibili diuinae voluntatis attingentis, non solùm motus nostrae voluntatis, sed etiam modum indifferentiae et libertatis illorum; postea sub numer. 8. astruit; praedictum axioma antiquorum Theologorum non conferre vt oblatrantium Nouatorum ora praecludantur. Quod ita ostendit.

Quia, quòd voluntas Dei, seu facultas exequens eius, sit infinita, quòd itidem ab illimitata scientia dirigatur; praestare non potest ad hoc, quòd Deus id efficiat, quod inuoluat implicationem. Atqui repugnat, Deum liberè mouere voluntatem creatam, si absolutum propositum diuinae voluntatis anteceat praescientiã cooperationis nostrae: iam enim referret suppositionem antecedentem, quae à voluntate nostra nullatenus impediri valeret, eò quòd praedecernat absolutum nostri assensus futuritionẽ, non inuoluendo cõditionẽ si voluntas creata velit.

Igitur, sicut implicatoriũ est, quòd cũ suppositione necessitatis antecedentis, Deus liberè concurrat ad actus creatae volũtatis; ita et cõtradicit libertas nostrae cooperationis cum praescientia Dei, si vnicum assignetur medium talis praescientiae, absolutum diuinae voluntatis propositum, nõ importãs conditionem, vel hypothesim cooperationis nostrae, purificandã pro arbitratu creatae voluntatis.

3 Quod assertum de suppositione antecedenti confirmatur ex Anselmo to. 3. lib. de concordia praescientiae et praedestinationis. §. Quòd sit praedestinatio, et quòd praedestinatio nihil inferat necessitatis libero arbitrio. vbi inquit. Pariter igitur quãuis necesse sit fieri, quae praescitutur, et quae praedestinãtur; quaedã tamẽ praescita, et praedestinata, non eueniũt ea necessitate, quae praecedit rẽ, et facit, sed ea, quae rẽ sequitur, sicut supra diximus. Nõ enim eã Deus, quãuis praedestinat facit voluntatẽ cogendo, aut voluntati resistendo, sed in sua illa potestate dimittendo.

Ex quibus Anselmi verbis sequens contra Scoti sentẽtiam instruitur oppositio. Apud Anselmum ea est suppositio antecedẽs iura libertatis infringẽs Quae praecedit rem, et facit: illa verò est suppositio necessitate nõ inferẽs; Quae rem sequitur. Sed decretũ Dei, inquãtùm est medium ex parte obiecti ad praesciẽdũ futura, praecedit mutationé obiectiuam, quae à decreto trahitur, in qua apud Scotũ posita est tota determinatio scibilitatis, vel veritatis futuri; ergo talis determinatio est suppositio antecedens inferens vim volũtati.

Vnde colligitur; quare praescientia futuri cõtingẽtis iuxta Anselmi doctrinã cẽseri nõ debeat suppositio antecedẽs; sicut determinatio diuinae võlũtatis, quae asseritur ratio totius veritatis et obiectiuae determinationis futuri cõtingẽtis. Praesciẽtia enim sequitur rẽ in esse obiectiuo, nõ praecedit rẽ et facit, quia praemittit mutationẽ obiectiuam à decreto petitam; ac proinde non est ratio practica veritatis, et determinationis futuri contingentis, sed speculatiua potiùs intuitio illius determinationis, quae ab absoluto Dei proposito effluxit.

E contra verò; decretum praecedit rẽ et illam facit in esse volito, iuxta Scoti phrasim, seu immutat rem obiectiuè cum omnimoda determinatione ad existendum pro tali differentia temporis; ita vt decretum suppeditet scientiae obiectum illud, quod in cali esse obiectiuo determinato efficit, vt ratio practica huiusmodi determinatae scibilitatis; igitur est suppositio antecedens.

Nec praestat occurrere; quòd licet volũtas creata affigatur vni parti contradictionis in sêsu cõposito, vel ex hypothesi decreti; relinquitur tamẽ indifferens in sensu diuisionis.

Quia, vt obiicit Vazqu. z loco citato sub n. 13. id esset prolabi in errore Melanthonis et aliorum Nouatorum; qui esto quòd improbent necessitatem absolutam, quam nostris operibus adscripsit Vviclefhus; adstruunt tamen, ex trinseca Dei definitione liberi arbitrii iura, et functiones praepediri. Quares, licet asserta huiusmodi praedeterminatione, quis tutari potest eam spontanei rationem, quae etiam reperitur in motibus brutorum, quamque recipit in actibus liberi arbitrij, feruum arbitrium vocitans, et blasphemans Caluinus lib. 2. suarum institutionum, capi. 5. §. 14. et 15. videtur tamen prorsus ablegata á creatae voluntatis functionibus libertas contrarietatis et contradictionis, quae à Catholicis necessariò sustinenda est.

4 Sed subtiliùs pro Vazquio pugnat Scotus in 2. sent. dist. 37 q. 2. §. Ex prima via arguitur dupliciter, sub num. marg. 2. vbi arguens pro opinione, quâ postea sequutus est Aureolus, quòd Deus non concurrit immediatè ad operationes liberas; etiam pro Vazquio decertat contra praemotionem concurtiuam. Vnde et infero id, quod agens contra aduersarios non semel obseruaui; quòd eorum argumenta, (praecipuè contra praemotionem concursiuam determinatam ad materiale peccati,) etiam impetant immediatum Dei concursum: ita igitur habet Scotus loco citato.

» Nulla potentia habet perfectè in potestate sua effectum; qui non potest causari ab ea immediatè; nec ab aliqua causa cuius causatio non est in potestate illius potentiae. Causatio autem Dei non est in potestate voluntatis creatae, patet; sicut nec virtus agentis superioris est in potestate inferioris agentis: igitur si Deus necessariò immediatè concurrat vt causa immediata respectu volitionis creatae, voluntas creata non plenè habet in sua potestate illam volitionem.

» Propositio maior assumpta patet; quia quod habet in potestate sua perfectè effectum, vel potest ex se solo in illud; vel causatio cuiuscunque concurrentis est in potestate eius, scilicet quòd illud causat, vel non.

» Exemplum de intellectu; qui si concurrat ad causandum volitionê secundū tertiā opinione distinct. 25. huius libri, non tamē causat nisi voluntate causante: ita quòd eius causatio est in potestate voluntatis.

Vis autê argumētationis Scoti cõsistit; quòd si liberū arbitriū creatū egeret immediato Dei cõcursu, vt exerceret se in operationes liberas, tales operationes nõ eissent liberae; eòquòd immediatus, et exercitus cõcursus primae causae non esset potiùs in manu liberi arbitrij, nec subiectus motioni eius, quòad hoc, quòd talis influxus pro arbitratu volũtatis creatae poni, aut tolli possit de inesse et de facto.

Nec euadūt robur huius probationis Vazquius, Soarius, et asseclae; quatenus adstruūt, parari libero arbitrio cõcursum ad vtrumlibet, et pro nutu et voto creatae volũtatis cõtrahibilem. Quia, vt in praecedenti art. latè et pressè ostendimus, voluntas creata eo nequit contrahere et determinare voluntatẽ diuinã, quò talis impulsus exercitus volũtatis creatae pro quolibet signo, pro quo cõcipiatur egrediēs à voluntate creata, vt determinet potentiam Dei, etiã intelligitur pendere à Deo, vt à principio, ac proinde à Deo vt determinato ad talẽ speciem actionis; cū sit implicatoriū, quòd ab agẽte, vt actu agente, et composito actioni, prodeat actio, si agẽs, vt in actu exercito, sit indeterminatu. Igitur, aut impulsus exercitus volũtatis creatae, qui cõtrahit cõpositionem potentiae diuinae ad talem speciem influxus, non pendet à Deo immediatè, vt voluit Aureolus; aut si pēdet immediatè à Deo, prodit ab illovt determinato ad talẽ speciē influxꝰ. Et tũc vrget argumentatio, quã ex Scoto trãscripsimus; quòd in manu liberi arbitrij creati positũ non sit, quòd Deus taliter, vel taliter, cõcurrat immediatè; ac proinde nec impulsus volũtatis pendens ab exercito concursu primae causae, posset esse liber.

Vide qualiter ea argumentatio, quae impetit praemotionem concursiuã ex absurdo laesae libertatis, etiam suppari robore adoriatur immediatum cõcursum Dei ad operationes omnes liberas: quam obrem ea probatione vsus est Scotus contra immediatum concursum Dei ad cunctas operationes liberas.

Deinde pro commentario probationis Scoti, illud restat adnotare; quòd acuta, et acri vsus sit instantia operationis liberae, in ea hypothesi, quòd intellectio concurrat ad eliciēdum impulsum voluntatis, vt aliqui opinantur astruentes; quòd volitio tendens in Petrum, non prodeat effectiuè à sola voluntate, sed etiam ab intellectione, et expressa imagine Petri.

Qua opinione data, ideò volitio, vel prosequutio Petri esset libera, quia imago expressa Petri subiaceret nutui voluntatis quòad effectionem talis prosequutionis impulsivae; vnde et appositè infert Scotus, quòd operatio voluntatis non esset libera, si pendeat immediatè à tali determinato concursu Dei, et huiusmodi concursus nõ subiaceat de inesse seu de facto, vt tolli aut poni queat pro voluntatis creatae arbitratu; siquidem implicat quòd voluntas diuina contrahatur à volitione exercita creata.

Arguitur tertiò pro antecedenti suppositione; quae ex doctrina Scoti erumpere videtur. Quia determinatio et causalitas Dei, vi cuius, vel actus nostrae voluntatis ab aeterno immutat obiectiuè, vt pro tali temporis differentia existant; vel in tempore eosdem actus extrahit ab eminentia, et virtualitate causarum; ea est, quae congrueret Deo eadem ratione ex parte effectus, vel cooperationis nostrae, si Deus esset agens omnino necessarium, et non liberum, vt in superioribus de mente Scoti ostendimus; quod liquidò demonstrat, Deum iuxta Scoti doctrinam non spectare liberiarbitrij leges, nec componi cum causa secunda ad operandum intendēdo indemnitatem libertatis voluntatis creatae.

Si enim Deus appararet concursum libero arbitrio, vt principio indifferenti ad vtrumlibet, ac proinde non anteuertendo determinationem eius, sed inuoluendo potiùs conditionem: Volo talem actum, si liberum arbitrium velit. Quamuis Deus esset agens omnino necessarium, non laederentur liberiarbitrij functiones, cùm nihil decerneret nisi pro voto, et arbitratu nostrae voluntatis. Igitur, si è contra, asseruerat Scotus; quòd causa secunda ita agit vt mota à Deo, quòd si Deus esset mouens necessarium, et non liberum, voluntas nostra necessariò, et nõ liberè operaretur; id demonstrat apertè, motionem Dei, vt ab Scoto asseritur, nullatenus spectare liberi arbitrij indifferentiam ad vtrumlibet, sed potius quasi ferrea vi ad vnam partem liberum arbitrium affigi antecedenti necessitate, et suppositione.

Nec etiam euadis vim argumenti confugiendo ad extrinsecam determinationem; quòd ideò suppositio decreti aestimari nõ debeat illa antecedens suppositio, quae iura libertatis prosternat; eòquòd non sit influentia alicuius intrinsecae formae immissae voluntati nostrae, sed extrinseca tantù voluntatis nostrae praemotio, quę internam operandi conditionem et indifferentiam in voluntate non inuertat.

Id enim videtur gratis dictum; eò quòd ad necessitandas inferiores subditasque potentias, necessaria non sit immissio impressioq; alicuius virtutis intrinsecae; sed praestet solius volūtatis absolutum efficaxque propositum, ob naturalem sympathiam potentiarū in operando. Voluntas enim, absque impressione alicuius formae intrinsecae in intellectu, necessitat illū, vel captiuat solo praecepto suo, vt assēsum praebeat obiecto credibili: similiter necessitat potentiam locomotiuā ad motū, absq; eòquòd aliquid physicum tali potētiae à voluntate imprimatur.

Sed non minus obedit Deo, nec minus illi subiicitur voluntas nostra, quàm potentiae inferiores voluntati subdūtur; igitur sicut illae necessitātur antecedenti suppositione, ob solū extrinsecū efficax nostrae voluntatis statutum, ita volūtas creata necessitatur à decreto extrinseco Dei, suppositione et necessitate antecedenti.

Aliae oppositiones ex Soario contra conciliationem libertatis cum praemotione extrinseca absoluti decreti.

Arguitur quartò; ex Suarez in rei resolutione quaestionis de concursu, et efficaci auxilio Dei sub num. 13. quae habetur in tomo opusculorum.

Quia physicae praemotionis assertores, videntur eleuare arcanas vires auxiliorum gratiae; et necessitatem auxiliorum non ex naturae lapsae fragilitate metiri, vt loquuntur Patres, ita vt ex generali quadam subordinatione causae secundae ad primam, absque necessitate; vocem praedeterminationis vsurpemus.

Nec enim astruimus, necessitatem quasi adaequatae, et formalé praedeterminationis ad bonum peri ex perfectione et usu supernaturaliũ; vel ex debilitate aut pronitate liberi arbitrij in malũ; sed ex indeterminatione, et potentiabilitate causae secundae ad tale indiuiduum actionis, ob quam necessariò postularẽ cõtractionẽ et determinationem diuinae voluntatis, pronuntiamus.

Quò fit, vt contractio talis potentiabilitatis sit quasi formalis ratio, et adaequata constituendae praemotionis; ratio verò quasi materialis, et inadaequata, necessitatis supernaturalis auxilij physicẽ praemouentis voluntatem, petatur ab eleuationi serie entiũ supernaturaliũ; quae necessario exposcit motionem etiam ordinis exuperantis metas totius naturae.

Ita vt si praemotio non praestetur per influentiam alicuius formae intrinsecae, sed per extrinsecam Dei volitionem, vt obit munus causalitatis ad extra facultatis diuinae exequentis, vt vult, Scotus; voluntas diuina inquantum mouet, et determinat voluntatem nostram ad actus supra vires totius naturae, asseratur auxilium supernaturale, vel praemotio Dei extrinseca supernaturalis. Quare, licet necessitas talis praemotionis, vt supernaturalis, trahatur à conditione agentis supernaturalis; adaequata vero, et formalis ratio exigens praemotionem Dei, est indeterminatio causae secundae ad tale indiuiduum actionis praeuiso.

Sed haec necessitas perstaret, quamuis natura humana non esset prona in malum; nec voluntas diabolicis inuasioinibus exagitaretur; ergo mirabilis, et recondita energia auxiliorum gratiae, et quasi formalis necessitas praemotionis supernaturalis reuocatur in physicum illud assertum de indeterminatione causae secundae ad tale indiuiduum actionis prae alio: quod cùm dubium sit, et à grauibus Theologis improbetur, videntur auxiliorũ gratiae necessitatem, et maiestatem eleuare.

Vltimò arguitur; quia doctrina Scoti de praedeterminatione Dei, per formam extrinsecam suae volitionis, videtur tollere libertatem, dum eneruat vim sufficientis auxilij; ita vt voluntas nostra, sine praemotione voluntatis diuinae, relinquatur necessitata ad malum, dum non nanciscitur sufficiens auxilium ad bonum.

Quod vel sic aperitur; quia decretum Dei, vt est principium cooperatioinis nostrae supernaturalis, ita necessarium est ad assentiendum, vt quamuis homo per motus indeliberatos sanctarum illuminationum ex parte intellectus, et inspirationum ex parte voluntatis praeueniatur, nullatenus prorumpere valeat in assensum; nisi accedat absoluta Dei determinatio, per modum exequutionis, vel externi vsus facultatis diuinae exequentis, quae determinet voluntatem nostram ad assentiendum.

Igitur gratia illa praeueniens, quae appellatur sufficiens, non est sufficiens ad operandum absque absoluto Dei proposito, vel decreto praeuenienti; ac proinde, dum Deus per absolutam determinationem suae voluntatis non praemouet voluntatem nostram ad rectam operationem, quasi necessitat voluntatem ad opus prauum; cùm non conferat expeditum, et proximum principium ad rectè agendum.

Nec praestat dicere; quòd licet voluntas nostra sine motione diuinae voluntatis non operetur actualiter bonum; valet tamen proximè ad sanctè operandum ob praeuentionem sufficientis auxilij.

Quia, vt opponit Soarius in praecitata breui resolutione quaestionis de concursu, et efficaci auxilio Dei, sub numer. 21. et 22. praedicta responsio implicationem inuoluit. Quia cùm Deus non praecipiat homini vt operari valeat, sed vt actu operetur bonũ; eã operandi virtutẽ elargiri debet, quae cõferat proximè, nõ tantũ ad posse, sed etiam ad exercitium actus: cum autem compositio ad operandum auxilij sufficientis cum absoluta Dei voluntate praemouente ad cooperationem supernaturalem, non subijciatur nutui hominis: fit inde, vt nec in potestate hominis sit vti auxilio sufficienti, vt sufficienti, seu vt composito voluntati diuinae, vt obit munus externae causalitatis, vel motionis.

Quia, qui nec habet, nec habere potest id, quod necessario exigitur ad operandum actualiter, non solùm caret exercitio operationis, sed etiam potestate morali, et proxima ad efficiendum, licet nanciscatur potestatem aliquam remotam fundamentalem, et physicam, qualis ea est, quae suppetit potentiae visu ad videndum, dum caret lumine; et igni ad ignefaciendũ, si priuetur concursu diuino.

10 Quare, nec etiam euacuat vim argumenti; quòd praemotio ea diuinae voluntatis, quam astruimus, non attineat ad posse operari; sed ad actualem cooperationem. Quò fit, vt auxilio sufficienti non composito praemotioni diuinae nil deficiat ad proximum posse moraliter expeditum ad agendum; sed tantùm ad actualiter operandum.

Praedictum enim effugium praecluditur, instantia illa ignis orbati actuati Dei influxu ad agendum. Quia licet actualis concursus Dei attineat ad exercitium operationis; causa tamen secunda ita asseritur proximè valens ad actum per habitudinem, et connotationem influxus diuini sibi ad agendum oblati; quòd si Deus denegasset huiusmodi concursum, ignis non esset principium proximè valens, vel in vltimo procinctu praestans ad ignefaciendum.

Atqui, non est in manu consilij hominis praemotio concursiua, quam asserueramus; vel non est in potestate nostrae voluntatis componere auxilium sufficiens cum praemotione ea per modum concursus, vel motionis actualis; igitur nec homo nanciscitur auxilium sufficiens, dum à Deo nõ donatur determinatione illa extrinseca diuinae voluntatis, quae gerit munus externae praemotionis.

11 Vnde Iesuitae authores vt rationem, et virtutem operatiuam sufficientis auxilij saluent; tutantur, nil physicae praemotionis expectare auxilium sufficiens, vt actu operetur: quia aliàs fieret, vt in voluntate non cooperante, dum non componitur auxilium sufficiens praemotioni physicae, auxilium illud non esset proximè, et moraliter praestãs ad actum, ac proinde non esset sufficiens auxilium.

Quare etiam asseruerant; quòd virtus auxilij ea esse debet, vt sufficiens sit; quòd data omnimoda paritate in esse physico, (quòad omnem virtutem spectantem ad actum primum operandi, et ad omne donum realiter condistinctum ab assensu voluntatis obtemperantis,) in voluntate renitente, et assentiente vocationi; altera de facto obnitatur, annuat altera. Licet illa, quae obedit, recipiat maius beneficium in genere moris; eò quòd donetur vocatione congrua, siue motibus supernaturalibus indecliberatis illuminationum, et inspirationum ex praescientia conditionata futuri consensus. Rebellis verò voluntas, licet nacta motum supernaturalem aequalis intensionis physicae, non censeatur donata suppari vocatione in esse moris, vel in ratione beneficij; eò quòd non acceperit á Deo congruam vocationem, vel ex praescientia futuri consensus.

Placitum Antonij de Corduba conciliantis libertatem cũ praesciẽtia; eòquòd operatio nostra sit prior natura quàm determinatio absoluta et efficax Dei.

12 Praedictis commotus rationibus noster Antonius de Corduba, aliàs bonae notae Theologus, in Quaestionario Theologico libr. 1. quaestion. 55. dub. 10. vbi quaerit: Vtrùm cum voluntate Dei efficaci, et stante eius concursuimmediato, et sufficiens, sed simul libertas nostra voluntatis, et contingentia in rebus posita est: sed difficult. Sed notandum secundo. Asserere ait, nullam etiam assignabilem esse conciliationem nostra libertatis cum concursu, et causalitate diuina, nisi causam liberam se se prius natura determinantem, quod ad speciem, et individuationem actus astruamus; ita vt determinatio creatae voluntatis prioritate naturae antecedat determinationem Dei. Sic enim habet praedictus author.

Voluntas nostra, non solùm modificat voluntatem diuinam vniuersalem quoad modum, vt libere cum ea concurrat; sed etiam determinat quoad speciem actuum; et quoad ipsos actus singulares voluntatis. Ita vt non prius ordine naturae voluntas diuina, (etiam ab aeterno,) velit, aut se determinet ad concurrendum actualiter in tali tempore tam nostra voluntate in tertio signo ad hunc vel illum actum particularem producendum. Non inquam prius; sed postquam nostra voluntas in secundo signo praeuisa, aut praecognita est, quod se tali tempore determinabit ad volendum, vel nolendum; vel ad producendum hunc vel illum actum.

Tunc in secundo signo, et non ante, diuina voluntas se determinat ab aeterno ad volendum in tertio signo concurrere pro tali tempore cum nostra voluntate ad eosdem actus particulares, quoties, et quando nostra voluntas voluerit; et a tali concursu cessare, quoties, et quando ipsa praeuisa est, quod liberè cessabit. Et ratio huius est: quia nisi sic Deus facere ab aeterno decreuisset, vt dictum est: vtique non benè saluaretur libertas nostra voluntatis simul cum concursu diuino.

13 Quam doctrinam ad opera gratiae extendit praedictus author, subuertit. Secundo dico. vbi inquit.

Sic in proposito Deus nobiscum se habet: nam in primo signo vult mouere nostram voluntatem, et dare illi virtutem, et haec eius operatio praeuia est. In secundo signo vult determinari temporaliter à nostra voluntate; et in hac determinatione voluntas nostra praeuia est. In tertio signo, simul Dei concursus, et nostra voluntatis operatio, et actus sunt; vt supra dictum est.

Et idem est de concursu auxilij diuini specialis ad opera gratiae, vel supernaturalia, et ad diligendum Deum super omnia, vbi praedicta tria signa in eius concursu cum nostra voluntate ponenda sunt, vt bene omnia intelligantur.

14 At aestimo, Antonium de Corduba consequenter opinatum esse, determinationem nostram prioritate naturae anteuertere absolutum diuinae voluntatis propositum; supposito quòd autumauit, diuinam voluntatem componi ad operandum cum voluntate creata inuoluendo conditionem, si ipsa velit. Quia quoties duo agentia ita ad operandum conueniunt, vt alterum non deserrat agere, nisi pro voto, et arbitratu alterius; tunc altera causa purificatis conditionem censeri debet prioritate naturae operari; vt pote quae contrahat potentialitatem, et indeterminationem alterius; ac proinde se gerat vt Quo; et vt ratio contractionis alterius concausa. De quo nos latè et expressè in ar. 5. huius dist. à nu. 20. vsque ad 24.

Quare, si verum esset, voluntatem Dei non contrahere voluntatem creatam quòad speciem, et indiuiduationem actus; sed è contra, diuinam voluntatem à nostra voluntate determinari; etiam sustinenda esset prioritas naturae ex parte determinationis voluntatis creatae, vt liquet ex his, quae seriò expendimus in praecedenti ar. 6. sub nu. 61. et 62.

Si autem diuina, et creata voluntas aequè primo concurrant ad liberam operationem absque vlla praesuppositione signi naturae, vel á Quo; non apparet ratio, cur magis asseratur diuina voluntas contrahi, vel determinari à creata voluntate, quàm è contra, creata voluntas à diuina? Cùm neutra se gerere possit vt Quo, siue vt ratio contradictionis alterius; eò quòd in omni philosophia constitutum sit, illud esse prius natura alio, quod se habet vt Quo, et vt ratio alterius in aliquo gradu essendi, vel serie causandi.

15 Deinde; etiam infertur ex dictis retorqueri contra Iesuitas scriptores, (supposito quòd insiciantur prioritatem naturae ex parte determinationis voluntatis creatae,) eam oppositionem, quam magnificiant, et cui praecipuè innituntur ad improbandam sententiam Scoti. Quòd scilicet nostra voluntas non esset principium liberum suae determinationis, si motio Dei esset prior natura determinatione nostrae voluntatis; eò quòd talis causalitas praedeterminatiua non esset infra nutum liberi arbitrij, nec in manu consilij sui.

Eadem enim ratio militat contra aduersarios, supposito quòd determinatio creaturae non sit prior natura concursu Dei; quia si Deus, et creatura aequè primo influunt in actum liberum; igitur non est potior ratio, cur asseratur diuina voluntas contracta ad talem speciem, et indiuiduum actionis à voluntate creata; quàm è contra, voluntas creata à voluntate diuina? Ac proinde, voluntas Dei non subdoretur nutui creatae voluntatis, si voluntas diuina, vt se pro libito contrahens ad talem speciem, et indiuiduum actionis, non sequatur determinationem nostram quasi praeeuntem, et purificatem conuentionalem applicationem, vel conditionem de taliter operando, si voluntas creata velit. De quo pressè infra, in responsione argumentorum, sub numer. 28. huius

Refellitur placitum Cordubensis; defenditur tamen à nota erroris Semipelagiani; insuper, et vindicatio Scoti à uellicatione Cordubensis.

16 Caeterùm; Cordubae assertum de operatione nostra prioritate naturae anteuertente determinationem Dei, manifestè expugnatum praemittimus in art. 6. praecedenti. sub nu. 61. et 62. Quia, vt ibi ostendimus, si determinatio nostra prior natura esse posset determinatione Dei actuali, et exercita, fieret, vt cum sola aptitudinali, et signata terminatione diuinae voluntatis, et quae infuisset Deo circa obiecta quae nunquam sunt intelligi posse amare creatum, non solum immutatum obiectiuè ad absolutam sui futuritionem, sed etiam verè, et realiter extractum a virtualitate, et eminentia causarum; quod esse absurdum par resecimus loco citato, praecipuè, sub num. 62.

Deinde; specialiter impugnatur praedicta opinio in actibus supernaturalibus. Quia, licet Cordubensis manifestè fateatur, voluntatem nostram se se priùs natura determinantem ad operationes supernaturales praemittere gratiam praeuenientem, per motus indeliberatos supernaturales illuminationum, et inspirationum; asserere tamen debet, iuxta sua principia determinatione nostra voluntatis esse priorem natura voluntate Dei, vt est principium gratiae cooperantis; ac proinde, et priorem ipsamet gratia cooperante.

Siquidem, nulla alia ratione, conciliat libertatem cum gratia, et concursu Dei ad actus supernaturales, nisi quia voluntas nostra priùs natura se contrahat ad talem speciem, et indiuiduum influxus, quod videtur aliqualiter derogare gratiae cooperanti. Quia cùm voluntas nostra, vt consentiat, vel coöperetur, indigeat non tantùm gratia excitante, sed etiam cooperante, falsò igitur astruitur, pro aliquo signo naturae concipi posse cooperationem supernaturalem nostrae voluntatis cum sola habitudine ad excitantem gratiam, absque immediata, et exercita dependentia à gratia cooperante.

Deinde Cordubam adorimur, (sicut et Vazquium, Herice, et caeteros authores Iesuitas, qui inficiantur praedefinitionem operationum supernaturalium contra Soarium, et alios, qui eam admittunt,) ex eiusdem Cordubae pronunciatis. In secundo signo vult determinari temporaliter à nostra voluntate, et in hac determinatione voluntas nostra praeuia est. Et ex sequentibus. Et idem est de concursu auxilij diuini specialis ad opera gratiae, vel supernaturalia: Ex quibus hic vrgeo cordubanses affectas. Quia si voluntas diuina non praedefinat absolutè operationes supernaturales, sed tantùm componatur cõditionatè cum libero arbitrio creatoad concursum pro arbitratu nostrae voluntatis contrahibilem ad bonum, vel ad malum, ad actum naturalem, et supernaturalem. Ita vt praemissa compositione potentiae diuinae ad concursum in actu primo, et apparatione gratiae excitantis et praeuenientis, quae anteuenit actum secundum cooperationis voluntatis creatae; intelligatur adhuc voluntas, et potentia diuina importans compositionem ad concursum conditionatum pro nutu, et voto voluntatis creatae contrahibilem, ac proinde purificandum à cooperatione liberi arbitrij, benè, vel malè operante, naturaliter, aut supernaturaliter.

Igitur, cùm causa tollens, et purificans conditionem, sit prior altera concausa se tantùm conditionatè componente ad concursum pro nutu alterius comprincipij purificabilem; sequeretur, quòd liberum arbitrium, et eius cooperatio, vt à libero arbitrio erumpens, esset ratio contrahendi ad exercitum, et efficacem influxum, voluntatem, et potentiam Dei, quae ante scientiam cooperationis voluntatis creatae, vt actu effluentis à libero arbitrio, tantùm concipitur vt indifferens ad vtrumlibet, et in actu primo contrahibili pro arbitratu voluntatis creatae ad actum bonum, vel malum, naturale, vel supernaturalem.

Ergo, sicut libertati voluntatis tribuitur quòd contrahat voluntatem Dei, et potentiam eius à se indeterminatam ad concurrendum ad opera bona, vel mala, naturalia, vel supernaturalia; ita vt operatio liberi arbitrij, qui effluens à libertate eius, purificet conditionatam compositionem potentiae diuinae de praestando concursu supernaturali, vel gratia cooperante, si liberum arbitrium velit; fiet igitur, vt voluntas humana ex libertate sua consequatur gratiam cooperantem; et non è contra quòd potius gratia sit ratio, ob quam libertatem operationis supernaturalis consequatur, contra celebre proloquium Augustini, ex Tomo 7. lib. de Correptione, et gratia, cap. 8. quem Augustini textum transcribimus et explanamus infra, in distinct. sequenti de praescientia conditionatorum. arti. 4. de Causalitate, et necessitate conditionalis praescientiae. numer. marginal. 11. et 12.

Quamobrem; praedictum Cordubensis pronuntiatum semper improbabile existimauimus; cùm ex illo sequantur istae minus probatae assertiones. Quia ego credo, Deus vult me credere; quia respondeo excitationi supernaturali, vult Deus me assentiri per gratiam concomitantem, vel cooperantem.

17 Attamen, licet haec ita sint; nec illis acquiescere possumus, qui Cordubam acrius debito perstringunt; eidé erroris Semipelagiani notam inurentes. Cùm longè absit à Semipelagianismo praedictus author astruês; quòd licet operatio supernaturalis prioritate naturae anteeat determinationem diuinae voluntatis, vt est principium gratiae cooperantis, semper tamen Catholicè professus est, non posse assignari aliquod instans in Quo, siue durationis, in quo supernaturalis cooperatio existat sine voluntate Dei cooperante per gratiam ad assensum supernaturalem.

Quare, toto caelo errant, qui Cordubae adscribunt lapsum Semipelagianorum, cùm hi expressè asseuerauerint, actum merè ordinis naturalis esse positiuam dispositionem, ob cuius intuitum Deus excitantis, et cooperantis gratiae dona concedat. De quo nos latè in controuersia generali de praedestinatione, agentes, an opera solius liberi arbitrij sint causa nostrae praedestinationis? Sed de Corduba à nota erroris vindicato lege Vazquez loco citato. 1. p. disp. 99. cap. 5. vbi sub numer. 28. plures authores Cordubae subscribentes recenset.

18 Sed, dum Cordubam à nota censurae vindicamus, illi non obiicere non possumus friuolam, et intemperatam in Scoto carpendo licentiam; sic enim in Doctorem subtilem Franciscani ordinis in re literaria Antesignanum Franciscanus, et ipse Corduba inuehitur. sub §. Secundò ex supra dictis. vbi inquit.

Ex supra dictis patet falsitas, aut insufficientia opinionis Scoti dicentis; quòd intellectus diuinus conuersus ad voluntatem diuinam, vidensque eam determinatam; inde clarè et determinatè cognoscit omnia futura contingentia et volitiones nostras liberè futuras, antequam sint.

Quòd autem hoc sit falsum quoad cognitionem saltim nostrarum volitionum futurarum; probatur. Nam, vt patet ex dictis, nostra voluntas in illo secundo signo determinat voluntatem diuinam, et est prior quàm illa sic determinata; et tamen tunc, et etiam ante, est cognita ab intellectu diuino illa determinatio praesens, et futura nostrae voluntatis: ergo illa clara, et determinata cognitio nostrarum volitionum, futurarum contingentium non pendet, nec habetur à sequenti determinatione diuina voluntatis.

Ex quibus manifestè constat, quàm ignauiter Corduba adoriatur Scotum; cùm absque probatione assumat, id quod Scotus tanquam omnino falsum saepe explodit; nimirum voluntatem diuinam à nostra voluntate contrahi ad speciem et indiuiduationem actuum; cùm oppositum esse de Scoti, et antiquorum eius asseclarum mente, non semel ostenderimus.

Deinde absque vlla impugnatione, confidenter et oscitanter taxat in Scoto id, quod ab vniuersa eius schola recipitur; nimirum futura contingentia actuum voluntatis creatae non sortiri determinatam scibilitatem aut veritatem ante absolutam determinationem diuinae voluntatis. Quia licet à diuino intellectu concipi queant ante decretum, vt neutra ad veritatem, vel falsitatem, (pro nutu voluntatis Dei praestituentis alteram partem contradictionis,) siue vt indeterminata ad fore, vel non fore; non tamen vt contracta ad alteram contradictionis partem.

Ex quo principio optima consequutione producimus; quòd nostra cooperatio nequeat esse natura prior absoluta Dei determinatione, (vt voluit Corduba,) si determinatio nostra nullatenus praesciri à Deo potuit ante absolutam Dei volitionem, vt Deum excitaret ad talem determinationem obeundam; ac proinde nec praescientia nostrae determinationis potuit esse ratio, cur Deus communitatem, vel quasi potentialitatem suae voluntatis contraheret ad talem speciem influxus.

Textus Scoti, ex quo depromimus rationem conciliandi libertatem cum praescientia, et expenditur, constare necessitatem de inesse cum contingentia absoluta, et simpliciter.

Scotus, in 1. Sententiar. distinct. 39. quaest. vnica. vbi agit de scientia futurorum contingentium, sub quarto quaesito, disquirit: Vtrùm necessariò sciat Deus omnem conditionem existentiae et deinde sub quinto quaesito, sciscitatur: Vtrùm cum determinatione scientiae suae possit stare aliqua contingentia ex parte rerum in existentia? Horum autem duorum dubiorum integrum textum non transcribo, sed ea tantùm fragmenta de more subiicio, quae specialem, vel doctrinam contineant, vel discussionem efflagitent. Sic igitur habet Scotus obiiciens contra propriam sententiam. §. Ad quartam quaestionem arguo sub n. 5. vbi ait.

Praeterea; quidquid potest esse in Deo, potest esse idem Deo; et per consequens Deus. Sed quidquid potest esse Deus, de necessitate est Deus; quia Deus est immutabilis: ergo quidquid potest esse in Deo, de necessitate est Deus. Scire autem A potest esse in Deo; ergo de necessitate est Deus, et per consequens simpliciter necessario scit A.

20 Praeterea; omnis perfectio simpliciter absoluta, de necessitate inest Deo; scire autem A est perfectio simpliciter; quia alioquin esset Deus imperfectus, si nescires A formaliter; et non esset imperfectus, nisi propter carentiam perfectionis simpliciter: ergo necessario scit A.

21 Deinde, contra quintum quaesitum sic opponit Scotus. §. Ad

quintam quaestionem sub n. 6. vbi arguit contra conciliationem libertatis, et praescientiae.

Praeterea, omne scitum à Deo fore, necessariò erit: A est scitum à Deo fore: ergo, etc. Maior est vera, prout est de necessario; quia praedicatum de necessi-tate inest subiecto. Sed minor est de inesse simpliciter, quia pro aeternitate vera; ergo sequitur conclusio de necessario.

22 Quae obiecta diluit Scotus. Ad argumenta quartae quaestionis, vbi habet:

Ad secundam probationem dico; quòd in esse intellecto, siue volito, quo de se est secundùm quid, non oportet quòd omnis possibilitas, quae repugnat necessitati ex se formaliter, concludat mutabilita-tem. Quia istud esse, non est esse reale, sed reducitur ad esse alicuius realis secun-dùm se necessarÿ; propter cuius alterius necessitatem, non potest esse hic mutabi-litas.

Et tamen illius alterius necessitas ex se non conuenit huic formaliter, ideo istud non est ex se formaliter necessariũ: quia non habet esse extremi, quod respi-cit realiter. Nec tamẽ est mutabile, quia secundùm illud esse diminutum, respicit extremum immutabile; et mutatio in a-liquo, inquantum respicit aliud, nõ potest esse sine mutatione in illo.

23 Ad tertium dico; quòd nulla per-fectio simpliciter in Deo dependet à crea-tura; nec etiã necessariò simpliciter esse exigit creaturam in quocunque esse.

Et ideo Deum scire B, prout intel-ligitur non tantùm scire absolutè, sed e-tiam prout transit super ipsum B, non est perfectio simpliciter; sed perfectio simpli-citer cum addito, quod necessariò conco-mitatur perfectionem simpliciter. Tunc dico; quòd maior illius argumenti est ve-ra de perfectione illius scientiae absolutè sumptae; sic autem minor est falsa, etc.

24 Ad argumenta quintae quaestionis dico; quòd illa mixtio non valet, nisi illa minor sit de inesse simpliciter; et hoc non tantùm quod sit vera pro omni tempore, sed quòd sit necessario vera.

*Et quòd hoc requiratur, patet in ista instantia; omne quiescens de necessi-tate non mouetur; lapis in centro terrae est quiescens: ergo de necessitate non mouetur. Conclusio non sequitur: et ta-men minor semper est vera, non ta-*men necessariò vera.

Ita est in proposito; licet illa minor de inesse sit simpliciter vera, non tamen est necessariò vera; potest enim Deus non scire A, sicut potest non velle A, propter cotingentiam, quae primò est in voluntate ad obiecta secundaria, et ex hoc concomi-tanter in intellectu, sicut prius exposi-tum est.

25 Circa quam Scoti literam, et pro concilianda infallibilitate diuinae praescientiae cum libertate nostrae coo-perationis; obseruandum est ex tex-tu, quem proponimus sub numer. 23. Quòd scientia visionis (et idem est de actu libero diuinae voluntatis) vel spe-ctari potest vt importat praedicatum vtsale, et intrinsecum formae appre-hendentis, vel prosequentis obiectum, et vt sic est forma necessaria in Deo, non solùm loquendo de necessitate de inesse, vel ex suppositione, sed etiam de necessitate simpliciter; eò quòd vi-sio et appetitio libera intrinsecè spe-ctata sit ipsamet Deitatis substantia, ac proinde eamdem necessitatem in essendo praeseferens, quam imbibit quidditas Dei necessaria per essen-tiam.

Si verò visio, et volitio libera, con-sideretur vt connotat terminationem eam ad obiectum, quae sicut Deo li-berè infuit, ita et non esse potuit; sicut vt sic non importat nisi connotationẽ extremi extrinseci, siue obiecti talis scientiae, vel liberae volitionis, ita eam-dem necessitatem exprimit, quam im-portat obiectum, quae est sola necessitas de inesse vel ex hypothesi, non tamen absoluta et simpliciter.

Quare, sicut enuntiatio ista: Pe-trus respondebit vocationi. Transit à neutra, siue indeterminata ad fore, vel non fore, ad determinatù fore, ob mu-tationem obiectiuam, quae illi à decre-to accedit; et mutatio ista solùm est ne-cessaria de inesse, non tamen simplici-ter, et absolutè, vt pote quae potuisset non fore, si Deus oppositam contradi-ctionis partem praestituisset; verbigra-tia; Petrum non responsurum vocatio-ni: eò fit, vt non sit magis necessaria scientia et volitio Dei, vt induit ter-minationem ad obiectum futurum, quã sit necessaria eiusdemmet obiecti fu-turitio.Quare, sicut futuritio illius rei, seu mutatio obiectiua ad fore, solùm est necessaria ex hypothesi, et non simpliciter; ita scientia Dei, vt exprimit terminationem ad obiectum, est necessaria tantùm ex hypothesi, non tamen absolutè et simpliciter. Eò quòd sicut Petrus obiectiuè immutatus ad assensum, potuit absolutè et simpliciter dissentiri, ita et Deus ita praescit Petrum assensurum, vt illam, non assensurum praescire potuerit, si Deus oppositum praeordinasset de assensu Petri. Vnde fit, vt scientia, nec volitio libera, quae praebet medium praesciendi futura, inferat rebus necessitatem; cùm non sibi vendicet nisi eam necessitatem de inesse, et ex hypothesi, quae rebus ipsis congruis ad futuritionem destinatis cùm indifferentia absoluta, et simpliciter ad oppositum.

26 Ex dictis hauritur legitima interpretatio textus propositi sub numero. 22. vbi assuerat Scotus; quòd res prout habet esse cognitum et volitum (quod iuxta phrasim Scoti nil aliud sonat quàm id, quod iuxta communem modum loquendi vocatur esse obiectiuum cum habitudine ad determinatam existentiam pro tali differentia temporis) importat necessitatem, et immutabilitatem, non simpliciter, et primariam, sed secundariam, siue accessariam, eò quòd accedat enti creato à decreto obiectiuè re immutante ad infallibilem futuritionem, immutabilitas et necessitas non simpliciter, sed ex hypothesi.

Quod satis enodant illa Scoti verba: Nec tamen est mutabile; quia secundùm illud esse diminutum, respicit extremum immutabile; mutatio in aliquo inquantum respicit aliud, non potest esse sine mutatione in illo.

Vbi demonstrat, esse obiectiuum (quod vocat diminutum, eòquòd non sit ens simpliciter et realiter existens, sed obiectiuè tantùm mutatum vt pro aliqua temporis differentia existat,) nancisci immutabilitatem de inesse, et secundùm quid, quia si mutaretur ad non fore illud esse diminutum, vel obiectiuum destinatum ad fore, etiam subiiceretur mutationi absolutum propositum diuinae voluntatis, quod incendit rem sub ista mutatione obiectiua, quae à decreto petitur.

27 Adnotandum praeterea in textu numero 21. quòd vt diluat Scotus oppositionem eam, quam formauerat contra conciliationem libertatis, et praescientiae, quae talis erat. Omne scitum à Deo fore, necessariò erit: A est scitum à Deo fore (verbi gratia Petrum consensurum vocationi) ergo Petrus, necessariò respondebit vocationi. Vt ergo praedictam oppugnationem euaderet, et prosterneret, optimam constituit regulam constituentem: nil concludere mixtionem praemissarum ex necessario simpliciter, et necessario tantùm ex hypothesi, vel de inesse, ad inferendam in conclusione necessitatem simpliciter: sed exposci necessitatem simpliciter in vtraque praemissa, vt conclusio prodeat simpliciter necessaria.

Quod elucidat Scotus praedicta instantia; Omne quiescens de necessitate non mouetur; lapis in centro terrae est quiescens; ergo de necessitate non mouetur. Conclusio non sequitur, et tamē minor semper est vera, non tamen necessaria vera.

Vbi eò agit, non obtinere conclusionem inferentem, lapidem de necessitate simpliciter non moueri; quò minor illa, lapis in centro terrae est quiescens, non importet necessitatem simpliciter, sed de inesse, siue ex hypothesi. Quod scilicet, dum lapis est in centro, non mouetur; quia tamē absolutè et simpliciter extrahi valet à cētro, ita absolutè, et simpliciter non quiescere potest.

Ita in proposito (inquit Scotus) licet illa minor de inesse (verbi gratia Petrus respondebit vocationi,) sit simpliciter vera, non tamen est necessariò vera: Potest enim Deus non scire A (verbi gratia, Petrum consensurum vocationi) sicut potest non velle A (scilicet assensum Petri) propter contingentiam, quae primò est in voluntate, et ex hoc concomitatur in intellectu.

Quia cùm apud Scotum non sit alia ratio determinatae scibilitatis in futuro cōtingenti quā mutatio obiectiua, quae à decreto effluit; sicut Deus mutans obiectiuè Petrum ad assensum determinatione de inesse, valuit eundem Petrum ad dissensum immutare, ita enuntiatio illa de futuro, Petrus consentiet, quae de inesse est vera, y abso- lucè, et simplicer potuit veritatem determinatamque scibilitatem non sortiri, ac proinde et à Deo nõ praesciri: licet necessariò praesciatur in sensu cõpositionis, vel ex hypothesi decreti, sicut et enũtiatio est determinata ex hypothesi et de inesse.

Accurata Scoti obseruatio explanans; cur iudicium Dei sit simpliciter infallibile, esto quòd obiectum affruatur absolutè, et simpliciter contingens adfore, et non fore?

28 SED oppones contra Scotum; quòd propositio de futuro contingenti ita erit de inesse, quòd absolutè, et simpliciter potuit non esse; ergo et praescientia Dei, licet in sensu compositionis sit vera, potuit tamẽ falsificari, ob mutationem obiecti.

Respondetur; quòd tunc falsificatur iudicium, quando manente eadem terminacione iudicij ad obiectum; aliter se habet obiectum, quàm per complexionem exprimitur. Quia tamen data illa suppositione, quòd Petrus obiectiuè immutatus de inesse ad assensum; dissentiret (sicut absolutè et simpliciter est possibile, licet in sensu compositionis sit implicatorium) sicut tunc alia esset terminatio decreti, et scientiae Dei ad distinctum obiectum, nimirum ad dissensum; ita nec deceptio aut falsificatio irrepere posset in eamdem terminationem diuinae voluntatis, ob obiecti mutationem, siquidem alia esset diuinae voluntatis terminatio.

In illa enim suppositione, sicut libera ordinatio diuinae voluntatis, quae suppeditat praescientiae medium percipiendi futurum contigens, non decerneret assensum Petri, sed dissensum illius; ita et scientia visionis non terminaretur ad assensum, sed ad dissensu: ac proinde nec falli posset, quia non esset eadem terminatio scientiae ad obiectum aliter se habens, sed distincta terminatio ad diuersum obiectum.

29 Rem mira eruditione absoluit Scotus in praecitata dist. 39. quaest. unica sub num. 27. §. similis est ratio in mixtione de contingenti, et de inesse. ubi inquit.

Non enim sequitur; Deus non potest decipi; et A potest non fore: ergo Deus non scit A fore. Sed sequitur; quòd non necessariò scit A fore.

Quod apparet, quia si intellectus meus semper sequeretur mutationem in re; ita quòd te sedente opinarer te sedere, et te surgente opinarer te surgere, non posset decipi. Et tamen ex istis; tu sedes pro A, et non possum decipi; nõ sequitur; ergo necessariò scio te sedere pro A.

Ita in proposito; licet intellectus diuinus non sequatur res, sicut effectus causam, tamen concomitantiae est ibi, quòd sicut res potest non esse, ita intellectus diuinus potest non scire; et ideò nunquã sequitur quòd intellectus diuinus cognoscat rem aliter quàm est; et ideò nunquam possunt simul stare ista, quae requiruntur ad deceptionem.

Sed sicut res scita potest esse, ita Deus potest eam scire; et sicut res scita potest non esse; ita Deus potest eã non scire, et si non erit, non scit.

30 Ex constitutis de mente Scoti, optimam conciliandae libertatis cum actibus liberis voluntatis, et scientiae diuinae, rationem; ita producimus.

Scientia et voluntas Dei, vt obeunt liberam terminationem ad contingentia obiecta, non referunt necessitatem simpliciter, sed tantùm ex hypothesi, et de inesse; igitur nec inferunt necessitatem simpliciter, sed tantùm in sensu composito motionis concursuum, quae non tollit liberi arbitrij functiones. Antecedens patet ex verbis Scoti trascriptis sub n. 24.

Licet illa minor de inesse sit simpliciter vera, non tamen est necessariò vera; potest enim Deus non scire A, sicut potest non velle A, propter contingẽtiã quae primò est in voluntate ad obiecta secundaria, et ex hoc concomitanter in intellectu, sicut prius expositum est. Ex quo Scoti pronunciato à nobis elucidato sub n. 27. sequentem formo probationem.

Quia licet scientia et voluntas Dei, inquantùm exprimunt intrinseca praedicata vitalitatis apprehensivae, et appetitivae, imbibant eamdem necessitatem in essendo, quam importat ipsamet Deitatis substantia; at vt inuoluunt extrinsecam terminationem ad obiecta contingentia, solùm connotat necessitatem illâ de inesse, et ex hypothesi, quam praeseferunt res ipsae ad futuritionem immutatę. Sed talis determinatio tantùm est de inesse actualis concursus, et in sensu compositionis, praemittens preparationem motionis Dei ad vtrumlibet in actu primo; non autem contractio pertinens ad ordinem potentiae; siue per modum actus primi vt in superioribus patefecimus; igitur liberum arbitrium necessitatur tantùm in sensu composito, vel ex hypothesi suae cooperationis, et praenotionis concursûs, quae non fit prior ipfomet assensu prioritate separationis, nõ tamen ex praesuppositione alicuius formae, aut quasi formae agendi, quae cõtrahat in sensu diuisionis, vel separationis ab actione, qua se exercet liberum arbitrium, et explicat ad actum secundum.

Quam rationem conciliandi libertatem cum praedeterminatione tradit Petrus de Lorca. 1. 2. tom 2. sect. 6. de Gratia. disp. 21. sub §. Explicatur concordia libertatis cum auxilo efficaci. vbi habet.

Non existimandum est, hoc auxilium esse aliquam qualitatem per modum actus primi determinantem voluntatem, vt quidam prauè philosophantes dicunt. Haec enim auferret libertatem. Quia quacunque ratione voluntas ante operationem ipsam intelligatur determinata aufertur libertas, non minus quàm si operaretur in somno; sed auxilium hoc est motio actualis ad operationem, quae nihil aliud constituit in voluntate quàm ipsam actionem; quae tamen à Deo est prius, non prioritate instantis in quo, sed à quo. Cùm igitur hoc auxilium non per aliud determinet voluntatem, quàm per operationem ipsam, non aliam necessitatem inducit, quàm eam, quam actualis operatio inferre solet, quae est illa, quae id quod est, quando est, necesse est esse. Haec autem est necessitas secundùm quid, quae nullâ ratione contingentiae opponitur, aliàs nullus esset actus liber; nam quandocunque voluntas operatur, haec necessitas operatione ipsâ inducitur, et per eã determinatur ad vnum. Hactenus Petrus de Lorca.

Vbi circa illa verba. Necessitas operatione ipsa inducitur, item et circa antecedentia, cùm igitur hoc auxilium non per aliud determinet voluntatem quã per operationem ipsam. Obseruãdũ est; quòd si praedictus author velit quòd nomine auxilij, vel motionis diuinae, accipienda sit ipsamet operatio voluntatis nostrae prout à Deo; qua ratione à Neotericis actio Dei non differt ante intellectum ab operatione creaturae; talis modus praedeterminandi physicè nobis non arridet. Cùm implicatorium censeamus, quòd actus secundus liberi arbitrij creati praemoueat physicè et realiter suum principium, vt efficiat realiter, et physicè eumdem actum secundum vt à libero arbitrio procedentem. De quo egimus in hac distinctio. de Scientia contingentium absolutorum, art. 2 sub numero marg. 7. et 26.

Si verò per praedeterminationem Dei concurrentis, intelligatur praemotio ea concursiua, quae praelatur à volitione diuina inquantum obit vicem actionis et concursus ad extra; talis praeterminatio sustinetur de mente Scoti, qui asseuerat, actionem Dei esse volitionem eius vt terminatam ad extra. In quo et consentientem habemus Sanctum Thomam, vt liquet ex illius testimoniis à nobis transcriptis, in hac dist. art. 1. sub num. marg. 12. vbi etiam ostendimus, non colligi praesentiam realem termini creati ab aeterno, quam producunt aliqui Neoterici Thomistae, eò quòd apud S. Thomã, actio Dei sit ipsamet aeterna Deitatis substantia.

31 Sed occurres; nos in praedicta probatione pro certo assumere id, de quo praecipua cum aduersariis intercedat dissertatio; cùm eam appellemus necessitatem secundùm quid, quae apud illos seriò asseritur necessitas simpliciter, et suppositio antecedens, non consequens; eò quòd apud nos praebeat medium praesciendi futura, volitio Dei non inuoluens hypothesim cooperationis causae creatae à libero arbitrio purificandam, sed praestituens absolutè futuritionem actuum nostrae voluntatis. Atqui haec est suppositio causae, et quae non subijcitur nutui liberi arbitrij; igitur est suppositio antecedens, vel quòd apud Anselmum, illa sit suppositio antecedens, quae est suppositio causae.

Respondetur, quòd vt liquet ex his, quae fusè exarauimus, in articulo praecedenti, cùm determinatio diuina contrahens voluntatem nostram ad alteram partem contradictionis, supponat concursum Dei in actu primo ad contraria, et contradictoria expeditum, eò à verò distat quòd tollat potestatem simpliciter ad vtrumlibet, quòd potiùs liberum arbitrium in proximo procinctu ad vtrumlibet paratum contrahat per modum actualis cooperationis. Quòd autem determinatio Dei per modum concursus non subdatur causae secundae vt purificanti conditionem de cooperando, si voluntas creata velit, ita vt poni, aut tolli queat de inesse, et de facto pro arbitratu voluntatis creatae: Id attinet ad primae causae maiestatem, et independentiam, insuper et ad essentialem entis participati conditionem; aliàs prima causa non esset prima, sed potiùs causa creata tollens, aut purificans conditionem. Insuper, et operatio exercita liberi arbitrij, quae purificaret conditionem potentiae diuinae tantùm conditionaliter applicatae, non intelligeretur prodire à Deo saltim pro primo illo signo purificationis, et contractionis potentiae diuinae conditionaliter applicatae; vt ex Aureolo demonstrauimus in articulo praecedenti.

Responsio ad fundamenta aduersariorum contra conciliationem libertatis cum determinatione primae causae iuxta sensum Scoti.

32 QVARE Ad primum argumentum Vazquez dicimus; suppositionem diuinae volitionis praestituentis alteram partem contradictionis simul in eodem instanti in Quo, siue durationis cum voluntate creatâ et oblato et expedito concursu ad vtrumlibet, non esse suppositionem antecedentem, quae laedat libertatem; aliàs etiam voluntas de praestando concursu ad talem actum determinatùm; praepediret functiones liberi arbitrij; quod tamen esse falsum satis superque constat ex dictis contra Vazquez in articulo praecedenti à numero 101. vsque ad 103. et constabit etiã ex dicendis infrà; cùm tamen volũtas cõcurrêdi in actu exercito, importet cõcursum determinatum.

33 Ad secundum argumentum ex Anselmo; quòd ibi nomine suppositionis antecedentis, quam improbat, intelligit suppositionem formae, quae praecedat rem per modum actus primi affigentis voluntatem nostram ad vnam partem contradictionis; non verò respuit formam diuinae volitionis determinantis voluntatem creatam extrinsecè per modum concursus; aliàs etiã exploderet Anselmus vt contraria libertati volũtate Dei, nõ de praemouêdo, sed de praestando cõcursu exercito et cõtracto; cü haec volũtas nõ sequatur rem (vt loquitur Anselmus) sed potiùs faciat rẽ; et volũtas praestãdi concursum exercitum nequeat esse decrecum cõserẽdi cõcursum indetermiad varias species, vt ostendimus sub n. 38.

Vnde ad instantiam obijcientem discrimen, quod intercedit inter decretũ, quod est ratio practicae veritatis et determinationis futuri contingentis; et scientiam visionis, quae est meraspeculatiua intuitio eiusdem veritatis.

Dicimus nos disparitatem fateri, quantum ad id, quòd libera Dei determinatio non praemittat veritatem futuri contingentis, sicut illam supponit scientia visionis: inficiamur tamen, suppositionem decreti per modum concursus sufficere ad inferendam vim absolutè et simpliciter voluntati, si praemittatur proxima expeditio liberi arbitrii in ratione actus primi ad vtrumlibet.

Ad alteram instantiam, quam petit Vazquez ex lapsu haereticorum aucumantium, nos ab extrinseco Dei beneplacito adigi ad malum. Dicimus, haereticos respuere potestatem proximam ad vtrumlibet nostrae voluntatis, sicut et expeditam diuini concursus in actu primo apparationem ad contraria, et contradictoria ante exercitum influxum et in sensu diuisionis vel separationis ab actu secundo. Quare liberum arbitrium seruum arbitrium impudentissimè appellant, et adactum siue affixum tali operationi, eò quod Deus ante exercitam operationem praestò non sit creatae voluntati ad oppositum, sed liberum arbitrium in actu primo necessitatum à principio extrinseco asseruerent; nos verò proximum liberi arbitrii procinctum ad vtrumlibet Catholicè sustinemus, sicut et expeditionem diuini concursus in actu primo ad vtrumlibet ante aditum exercitium ad alteram partem contradictionis, vt liquet ex dictis in arti. praecedenti sub num. 105.

Caeterùm quia Aduersarij cauillantur, praedeterminationem concursum per absolutum Dei propositum fauere Caluino; sciant, vel sic reconueniri, quatenus ex pronuntiato inficiante, constare libertatem cum voluntate Dei antecedente efficaciter ad actum, sequentia erumpant asserta. Non constat libertas cum voluntate Dei antecedente efficaciter mouente; sed in homine datur vera libertas: igitur in Deo non admittitur voluntas proueniens efficax. Conclusio est Pelagij, minor autem de fide, quòd scilicet detur liberum arbitrium; vnde inferri videtur vt maior propositio nō sit admittenda.

Similiter ex maiori illa proposi-tione Non constat libertas cum voluntate Diuina antecedente, et efficaciter mouente: Sic pro Caluino argui potest. Non constat libertas creati arbitrij cum voluntate diuina praeueniente antecedenter et efficaciter; sed Deus excitat voluntatem creatam per gratiam praeuenientem efficacem: igitur nō datur liberum arbitrium.

Conclusio est Caluini; minor est de fide: igitur maior propositio absolutè admitti non potest.

Acriùs in Aduersarios inuehitur Ioannes de Sancto Thoma transferibens fragmentum disputationis habitae coram Summo Pontifice, et ab illo assignatis huius controuersiae iudicibus; vt videre est apud authorem praedictum 1. par. quaest. 14. disp. 20. ar. 7. sed in hac re temperatè, et cautè loquendum est.

34 Ad tertium argumentum patet ex praemissis in 5. artic. huius distinct. à numer. 32. vsque ad 34. inclusiuè; vbi latè ostendimus, quòd si Deus non praestitueret absolutè motus voluntatis nostrae, sed offerret concursum pro voto, et arbitratu voluntatis creatae contrahibilem; esto quòd Deus esset agens necessarium, voluntas creata liberè operari posset. Inibi etiam egimus; voluntatem nostram in ea hypothesi, in qua à Deo necessitaretur; non aliter se habituram ex parte actualis influxus, quàm tùm ad physicam, et intrinsecam mutationem actus, quàm se gerit modo, quando liberè influit; licet aliter se haberet ex parte actus primi; et etiam ex parte actus secundi, quòad absimilitudinem moralem, et extrinsecam, quam exprimit actus necessarius, vel liberè elicitus. Qualiter verò cum his constet libertas nostrae cooperationis, ibi referauimus; illa adi, ne eadem inculcare cogamur.

Ad confirmationem. Respondetur; quòd Deus per voluntatem suam extrinsecam, absque intrinseca immutatione creatae voluntatis, posset eam necessitare, seu in actu primo affigere ad alteram partem contradictionis; (si immediatè per suam potentiam suppleret causalitatem effectiuā illius qualitatis de specie potentiae, quae in actu primo adigeret vel affigeret voluntatem creatam ad vna partem cōtradictionis)at in ea hypothesi non expediret Deus concursum in actu primo praestãtem ad contrariaetcõtradictoria, sicut de facto apparat. Ac proinde,valde dissidet Deus praemouẽs per modum actus secũdi volũtatẽ nostram, à motione volũtatis creatae dum captiuat intellectum ad assentiẽdum obiecto credibili, vel necessituat potẽtiam locomotiuã ad motũ. Quia voluntas ita vincit et alligat potẽtias subditas,vt non offerat per liberũ propositum motionem ad vtrumlibet in actu primo et in sensu diuisionis, sicut diuina volũtas ex vi decreti liberi praeparat expeditque concursum in actu primo ad cõtraria et cõtradictoria indifferẽtem ante exercitum influxum; quia licet liberum arbitrium determinetur à Deo,sed cõtrahitur per ipsammet motionem concursiuam, atque adeò non contrahitur potestas ad oppositum ante exercitam cooperationẽ ad alteram partem contradictionis.

Si autem obtrudas eam hypothesim, in qua voluntas creata per liberũ propositum expediret motionem potentiis subditis ad vtrumlibet: et postea per aliud decretum affigeret potẽtias, et quasi captiuaret eas ad vnum oppositorum.

Respondetur, omnino commentitiam esse apparationem huiusmodi motionis voluntatis respectu subiectarum potentiarum, quae cum non sint agentia libera,sed necessaria, non vẽdicãt compositionẽ imperij volũtatis ad vtrumlibet, sed ad determinatum actum sibi ab imperio voluntatis praescriptum.Deinde quòd cùm voluntas contrahat subditas potentias prout sunt in actu primo,vel in sensu diuisionis,vel separationis talium potentiarum ab exercitio suarum operationum;si voluntas appararet motionem ad vtrumlibet,et etiam per imperium contraheret determinatè ad vnum,darentur duo proposita ex aequo pugnãtia circa potentias subditas,vt existunt in actu primo, et in statu diuisionisetseparationis ab operatione exercita;quod est implicatorium, et chymaericum. Quod aliter sit in compositione potentiae diuinae cum libero arbitrio creato ad vtrũlibet in actu primo(quae compositio attinet ad actum primum,dum liberum arbitrium existit diuisum ab exercitio cooperationis) et in praemotione concursiua, quae non contrahit nisi in sensu compositionis ad operationem exercitam, et ideò non contradicit apparationi cõcursus ad vtrumlibet in actu primo,et in sensu diuisionis.

35 Ad quartum argumentum ext n. 7.dicimus; quòd si alicuius esset ponderis,etiam aduersarios perstringeret, cùm congruitatem vocationis petant à praeparatione concursus Dei cũ praescientia conditionata consensus. Quae ratio agẽdi vsurpata in tota ea vniuersalitate influxus, quae abstrahit à causalitate naturali, et supernaturali;etiã congruit nostrae voluntati,estoquòd in malum prolapsa non esset; imò et de facto reperitur in influxu Dei ad actus honestos ordinis naturalis ex praescientia consensus:insuper et extendi posset ad concursum ad materialia actuum prauorũ ex conditionali etiam praescientia nostrae cooperationis.

Quare,sicut Suarius congruitatem vocationis auxilij supernaturalis praeuenientis non reuocat in solã praeparationem concursus Dei cum praesciẽtis cooperationis voluntatis creatae; sed in talem rationem operãdi supernaturaliter ex praesciẽtia nostrae cooperationis. Ita et nos,licet praemotionem concursiuam vt sic, secundùm quòd praescindit à praemotione naturali,et supernaturalis ordinis,non petamus à fragilitate naturae lapsae, vel à conditione principij supernaturalis, sed à ratione agentis participati, siue causae secundae:praemotionem verò supernaturalem ex indigentia et labilitate naturae ad superandas oppugnationes daemonis, et eleuationi serie operationis supernaturalis, metimur.Pro dilutione oppositionis ultimae, ostenditur, quòd nõ minus urgeat laesionem libertatis, supposita prioritate (à Quò) inter concursum Dei, et creaturae, quàm denegata prioritate naturae ex parte actionis liberi arbitrij contrahentis quasi potentialitatem diuinae voluntatis ad vtrumlibet: vel in voluntate praestandi concursum exercitum.

36 AD vltimum arg. ex nu. 5. miror quòd ea cõtêtione nobis ab aduersariis obiiciatur, cùm eos aequaliter vrgeat in vocatione cõgrua, sine qua auxiliũ sufficiẽs de facto nõ operabitur, licet Catholicè ab aduersariis sustineatur vis et praestãtia talis auxilij ad actũ supernaturalẽ; eò quòd ad illũ proximè cõferre valeat, esto quòd sine vocatione cõgrua nũquam reducatur ad actum. De quo dixi in praedicto ar. 5. sub n. 31. sed libet rê iterũ attingere, quam versat Vazquez. 1. p. disp. 98. cap. 8.

Objici enim potest; disparẽ subesse rationẽ inter auxiliũ sufficiens carens physica praemotione Dei; et auxilium sufficiẽs orbatũ vocatione cõgrua. Eò quòd in potestate nostra positũ non sit componere motus indeliberatos sanctuarũ illuminationũ et inspirationũ cũ physica praemotione ad operandum; nobis verò integrum sit quòd vocatio nostra cõgrua sit, vel incõgrua. Cùm enim congruitas vocationis trahatur á conditionata praescietia cõsensus; certitudo verò praescietiae à determinatione futuritionis rei; et tãdẽ futuritio assensus subjatur nutui liberi arbitrij; accedit inde, vt in potestate nostra sit congruè, vel incongruè, operari, sicut et libito creatae voluntatis subjicitur rem fore, aut non fore.

Respondetur, quòd esto quòd futuris conditionatis inesset determinata veritas, quae non efflueret à decreto libero conditionato antecedente veritatem, et determinationem huiusmodi obiectorum, quod tanquam falsum explodimus in dist. sequẽti de scientia conditionatorum; adhuc nulla ratione defendi potest, quòd hominis nutui subjiciatur cõgrua, aut incõgrua vocatio. Quia cũ auxilium sufficiens, quo donamur à Deo, consistat in actibus indeliberatis illustrationis ex parte intellectus, et inspirationis ex parte voluntatis, qui ideò à nobis sine nobis fieri asseruntur, eò quòd indeliberatè à facultatibus vitalibus cum supernaturali Dei concursu efficiantur: sicut motus primò primi non subduntur libero arbitrio, ita nec illi subjici possunt motus indeliberati gratiae praeuenientis cum vocatione cõgrua. Quod ita certum est, vt aduersariis refelli nõ possit.

Quare Vazquez loco citato, sub numero. 50. id candidè profitetur; inquiens. Esse vocationem congruam, aut non congruam, ex libero pendet arbitrio, sicut rem fore, aut non fore; tametsi ex eo non pendeat, eam vocationem nobis concedi, quae in nobis congrua futura est.

37 Si ergo infra nutum liberi arbitrij non est, donari à Deo congrua vocatione; et sine vocatione congrua nunquam respondebit, vel audiet vocem vocantis; quamuis altiùs intonet, et affectatam peccatoris surditatem superare contendat; sicut igitur in potestate liberi arbitrij non est componere auxilium sufficiens cum congruitate vocationis, ita nec in manu consilij sui erit, quod sufficiens ter, et proximè conari queat in supernaturalem operationem. En qualiter aduersarij eisdem tricis se implicatos aspiciunt, quibus nos intricatos volunt.

Quare, sicut ipsi Catholicè tutari coguntur proximam praestantiam auxilij sufficientis ad operandum, quamuis sine congrua vocatione nunquam operetur actu; ita et nos auxilij sufficientis vim defendimus, quamuis non sit in potestate nostra taliter, vel taliter à Deo praemoueri, et semota praemotione, nulla sufficientia auxilij conferat ad actua- actuālem influxū, licet ad illum proximè coferre possit.

33 Sed age; cùm praemotio ea, quā astruimus, nō sit per modum actus primi, sed actuālis concursus, si ob prioritatem à Quo, vel naturae, asseri posset taliter libero arbitrio non attemperari vel libertatem seruare; eò quòd libito et arbitratui nostrae voluntatis pleno iure nō subiaceat quòdad positionem et negationem eius, ita vt tolli possit de inesse, vel in actu exercito, et cōposito sensu: quāuis aliàs asseueretur, praemotione à Deo praestari iuxta liberi arbitrii taliter circūstātionati exigentiam et cū contingētia de possibili, et in sensu diuisionis; sequeretur, aut quòd determinatio nostra esset prior natura influxu Dei, vt voluit Corduba; vel quòd Dei concursus actuālis non subiiciatur arbitratui voluntatis creatae; quod ita expendo.

Quia, ea tātum ratione cōcipi posset cooperatio diuinae volūtatis quasi subiecta libero arbitrio, vt pro nutu nostro tolli posset de inesse, et de facto; si nostrae volūtatis determinatio praeiret et volūtas diuina, ex hypothesi pactionis de cōcurrēdo, sequeretur motione nostrae volūtatis prioritate à Quo antenerētē absolutū propositū diuinae volūtatis de praestādo tali, et non alio cōcursu. Ita vt taliter exprimatur pactio illa Dei inita cum causa libera de cōcurrēdo; volo tale actum, si tu velis; igitur ista compositio ad operandum causae creatae et increatae, (vt pote quae inuoluat cōditionem, quae à causa libera purificari debeat) exposcit operationē creaturae praecedētē prioritate naturae influxū Dei; iuxta ea, quae contra Soariū et Herice egimus in art. 5. huius dist. à n. 20. usq; ad 22. inclusiuè.

Si verò Deus, et creatura, aequè primò et absque vlla praesuppositione signi à Quo vel naturae, cōponātur vel cōueniant ad taliter operādū; qua ratione cōcipi valebit diuina volūtas cōtracta à nostra operatione ad talē determinatā et absolutā intentionem, et exequutionem huius causalitatis ad extra, si nequeat se taliter determinare volūtas creata sine tali concursu Dei, et Deus pro suo arbitratu taliter cōcurrat non excitatus à liberi arbitrij cooperatione, nec subiiciens suum concursum praeeunti excitationi, vel contractioni liberi arbitrij. Cùm intelligi non possit nostra determinata operatio se habere vt Quo, et vt ratio talis contractionis, siquidem non concipitur vt prior tali contractione voluntatis diuinae; sicut et contradicit, quòd apprehendatur nostra determinatio vt existens absque immediata dependentia ab actuali exercitaque terminatione diuinae voluntatis cooperantis ad effectionem illius: et cùm sola assignata et aptitudinali tendentia diuinae voluntatis in actu primo, quae Deo inesse potuit circa res, quae nunquam existent in aliqua differentia temporis: vt diximus in praesenti ar. sub num. 16. vbi omnino versanda sunt loca mihi citata ex art. 6. sub num. 61. et 62. vnde plures Iesuitae authores vi huius rationis expugnati, negant ad concursum ad materiale peccati contrahi Deum à libero arbitrio deficienti; vt patet ex praecedenti articulo sub num. marg. 78.

Quare Ludouicus Dolanus Capucinus acriter impetens praedeterminationem physicam, et immediatum Dei concursum ad actus liberos, rectè infert contra illos scientiae mediae assertores, qui sustinēt cum Lessio, Deū non excitari nec contrahi à scientia cooperationis liberi arbitrij, ad talē speciem concursus; quòd non minus laedatur libertas liberi arbitrii assignata praemotione, quàm data immediata compositione ex aequo ad operandum inter Deum, et liberum arbitrium creatum. Ita enim habet in sua disput. Quadripartita, p. 2. capit. 3. prope finem.

Si Deus decerneret absolutè se cōcursurum identificato influxu in negationē Petri; vel id faceret expectata determinatione, et cōsulta volūtate Petri, idest nō priùs determinādo cuius modi cōcursū daturus esset, quā per scientiam conditionatam praeuidisset aliquid in eiusmodi volūtate, vnde rationabiliter excitaretur ad deserendum exhibendumque concursum vnum potiùs quā oppositum. Vel id faceret eadem Petri volūtate non expectatâ nec consulta, sed omnino antecedentter ad illam, quia nō potest dari alius modus concurrendi identificato concursu; siquidem cōcurrere cōsultā, et concurrere non consulta voluntate contradictoriè opponuntur. Et paulo post, ablegato cócursu Dei excitati, et coneracti ad tale determinata cócurrédi ratione à praeuisa cooperatione absoluta liberi arbitrij; eòquòd nó cóstet talis modus sentiendi cú cómuni sentétia adstruéte, esse implicatoriam determinationé et cooperationé exercitâ liberi arbitrii creati absq; actuali depédétia à diuina voluntate, nó vt indifferenti ad vtrumlibet, sed cótracta ad alteram parte contradictionis; siquidé implicat, quòd à principio indeterminato, (qua indeterminato in actu secúdo, et in sensu compositionis ad actioné,) prodeat determinata depédentia exercita cooperationis liberi arbitrii à Deo, vt non semel ex Aureolo euidéter ostédimus: postea subiicit Dolanus cótra sentétiam admittété Dei cócursum immediatú ad aetns liberos cú simultate naturae non explorata à Deo per absolutã praescietiã libori arbitrij cooperatione. Si verò decerneret cõcurrere nõ expectata, nec consulta voluntate Petri, non esset illi libera, nec cõsequenter imputaretur illi ad culpam, sed soli Deo.

Quamobrem in eo sensu sumus, (vt saepe obseruauimus,) quòd si molitiones aduersariorum aliquid pro iure libertatis obtinerent contra concursum Dei prioritate a Quo, siue naturae, antecedentem liberi arbitrij cooperationem; etiam conuellerent immediatum Dei concursum, non solùm ad materialia actuum prauorum, sed etiam ad cunctas operationes liberas: aut igitur aduersarij adhaereant Aureolo, aut à criminationibus laesae libertatis abstineant contra assertores solius praemotionis concussiui. De quo vide quae egimus ex Scoto in hoc art. sub n. marg. 4. retorquentes ratione contra Vazquium et asseclas.

Praeterea insto contra istum modú componendi ex aequo potentiam Dei ad concursum cum libero arbitrio creato: quia Deus taliter componens se ad concursum, offert tantùm causalitatem determinatam ad talem speciem; et sequeretur, quòd ita praedeterminaret liberum arbitrium per immediatum concursum sicut per praemotionem concursiuam, vt expressè admittit Soarius à nobis transcriptus infra sub n. 57. huius ar. et etiã ex Scoto ostendimus in n. mar. 4.

Aut offert apparat ve concursum ad varias species indeterminatum; et sequeretur, quòd talis concursus esset potentialis, et signatus, non tamen contractus et exercitus, cùm liberum arbitrium nequeat se actualiter exercere simul et semel ad contraria, et contradictoria; ac proinde inferretur, quod contra Soarium inferebamus, quod liberum arbitrium se explicare posset ad exercitum influxú cum sola aptitudinali, et signata dependentia à potentia Dei, et quae subsistere posset circa alias species operationum, quae non eliciuntur de facto.

Sequeretur praeterea id, quod sub numer. 57. huius arti. premimus contra Soarium; quòd Deus non concurreret immediatè ad substratum peccati; quia actio Dei ad extra idẽtificatur realiter cum operatione creaturae apud Soarium et asseclas, et concursus determinatus ad talem speciem (qualiter segerit liberi arbitrij cõcursus) et concursus indeterminatus, nequeant identificari.

Vnde ratio ea, quae militat contra praemotionem concursiuam, etiã perstringit concursum Dei cum causa libera; eoquòd, aut necessariò pronuntiandum sit (vt actio Dei subiiciatur potestati voluntatis creatae in sensu aduersariis intento) quòd priùs prioritate signi, vel naturae, nostra voluntas se determinet, contrahatque Deum ad talem rationé agendi; vt volebat Corduba supra expugnatus. Vel si concursiua causalitas, absque vllo praesuppositionis signo, aequè simul à Deo, et creatura effluat; non apparet ratio, cur potiùs cõtractio ad talem speciẽ actus deseratur arbitratui creaturae, quã nutui Dei: si creatura prioritate à Quo nõ anteuertat Dei actioné, vt ratio talis determinationis.

Quantú ad Scotum verò attinet; cõstat apertè censuisse, non esse contra rationem libertatis cõtractionẽ causae primae tollentem contingentiam ad non esse in actu secundo, et composito sensu; licet sit contra rationem libertatis, contractio à causa inferiori tollente contingẽtiam ad non esse. Vt liquet ex textu transcripto *in hac dist. art. 2. sub numer. marg. 15. in fine eiusdem numeri.*Ad instantiam illam ex num. 10. de igne orbato actuali auxilio, vel concursu ad ignefaciendum; qui simpliciter, et proximè valens ad agendum renuntiari non debeat, sed solùm remotè, quamuis actualis concursus non conferat ad posse operari, sed actu agere. Eò quòd virtus proximè operatiua cujuslibet causae secundae, eam referat connationem, et habitudinem ad praemotionem primae causae, vt absque illa haberi non debeat proximè praestans ad agendum, sed solùm remotè. Igitur, estòquòd praemotio actualis videatur non attinere ad potentiam agendi in causa libera; eò tamen aestimandū est agens liberum absque morali, et proxima potētia ad agendū, quò in illius potestate positum non sit taliter, vel taliter praemoueri.

Respondetur, omnino disparem rationem in vtroque principio, naturali et libero, intercedere in illa hypothesi, in qua Deus ignem orbaret actuali concursu. Quia si Deus pro solo suo nutu, et nō exigēte causae secundae inclinatione, imò et cōtra inclinationem eius, decerneret, in actu secundo non cōcurrere cum igne ad agendum; nec etiam in actu primo potentia Dei, vel facultas exequens eius, componeretur cum igne ad operandum. Futilis enim esset, ea voluntas à se apparandi concursum igni in actu primo, si praeordinasset negationem concursus in actu secundo; etiam à se, et non exigente conditione causae secundae, imò et contra inclinationem eius in actu primo affixae, et determinatae ad vnum. Cùm autem potentia proxima cuiuslibet causae creatae necessariae, exposcat ad agendū connotet vè compositionem potentiae exequutiuae, vt determinatae ad vnum per modum actus primi; si tolleretur talis coniunctio, vel apparatio proximae virtutis diuinae ad operandum cū agente necessario, etiam necesse est potentiam proximam auferri in causa creata.

At quando Deus actu non praemouet causam liberam ad talem speciem actus, verbi gratia, ad bonum morale, sed praedeterminat ad substratū actionis peccaminosae, ob exigentiam labilitatis principij liberi; talis voluntas actualiter denegans praemotionem ad bonum, ob principii liberi defectibilitatem, non opponeretur eidem voluntati diuinae componendi potentiam suam, vel facultatem exequutiuam eius in actu primo cum causa libera ad vtrumlibet. Quia benè constat, praesto esse Deum, quantùm est à se, creatae voluntati ad vtrumlibet in actu primo, et creatam voluntatem in actu secundo contrahere ad alteram contradictionis partem: taliter exposcente liberi arbitrij propensione, cuius sinus, et ambitum callet Deus per comprehensiuam scientiam. Sicut et constat cum voluntate concurrendi determinatè ad vnum, quòd Deus praesto sit ad vtrumlibet in actu primo; quod recipi debet in sententia Scoti, qui ante praemotionem exercitam liberi arbitrij creati, apertè profitetur apparari libero arbitrio concursum ad verumlibet in actu primo, vt non necessitetur in actu primo liberum arbitrium à principio extrinseco.

Fundamenta ad vltimam instantiam Aduersariorum eneruandam, ubi agitur contra Vazquium, quòd voluntas non necessario sequatur expressiorem, aut attemparatiorem, propositionem obiecti.

QVia pro cōfirmatione vltimae rationis in oppositū sub n. 11. praemisimus; quòd vt oppositae sentētiae assertores defenderēt, vim et praestātiā ad operādū auxilij sufficientis perstare absque physica vlla praemotione; cōsequēter conati sunt, quòd virtus auxilij sufficientis ea esse debet, (vt absolutè et simpliciter sufficiens sit proximèq; conferre valeat ad obtinendā cooperationem supernaturalē) quòd in eo, qui obtemperat vocationi, nil physicę praemotionis supernaturalis accedat.

Ex quo etiā inferunt, quòd auxilium sufficiens tale est, vt data omni- Opposit. sententiae assertores statuunt, quid motio efficax nil addat physice realiter distinctum sufficienti.

moda aequalitate physica, quae sit realiter distincta ab actu secundo actualis cooperationis liberi arbitrij, possit de facto altera voluntas renuere, altera verò obedire. Vrget vis propositionis obiectionis, vt haec breuiter absq; dissertationum strepitu attingamus, vel quasi à longinquo salutemus, spectata ea sola compositione diuinae motionis, cum libero arbitrio, quae etiam intra seriem liberae operationis naturalis ordinis subsistere posset; supresso examine energiae specialis auxiliorum gratiae. Quare nec ex Sacra Scriptura, neque ex Patrum testimonijs adorimur aduersarios, nec aliis excursionibus eos impetimus, quae ex principijs reuelatis hauriantur; sed ex illa tantum ratione praemotionis concursuae, per modum merae actionis, quae circa operationes naturalis ordinis peritare posset: ablegata omni praedeterminatione per formam impressam creatam: quae et praestamus ob doctrinae côsequentiam, quousque haec liceat in discussionem vocare. Nec enim difficultate vacat, quid iuxta principia Scoti sentiendum sit stabilite; praecipuè circa praedeterminationem voluntatis à supernaturali motione, (inquantum à naturali subordinatione causae secundae colligi valet) àquanam cooperante gratia praestetur, intrinseca, vel extrinseca?

40 Vbi in primis pro certo constitui debet id, quod praelibauimus; nimirum procedere dissidium de aequalitate physica formae, quae distinguatur realiter à creata cooperatione liberi arbitrij in voluntate consentiente, et dissentiente. Si enim aequalitas ista complecti posset impulsum supernaturalem voluntatis cooperantis, omnino rueret suppositio aequalitatis auxilij in voluntate renuente, et obtemperante; cùm voluntas obediens donetur auxilio comitanti, vel gratia cooperante; voluntas vero dissentiens non donetur, vt perspicuum est. Quamobré hypothesis illa de aequalitate auxilij in voluntate respuente vocationem, et praestante consensum, procedere solum potest in ea immissione donorum gratiae, vel compositione intrinseca, vel extrinseca auxiliorum, quae sit distincta realiter ab impulsu supernaturali voluntatis assentientis: quibus suppositis.

41 Omnes illi authores, qui assuerant, voluntatem nostram praedeterminari à Deo per immissionem alicuius virtutis, vel qualitatis de specie potentiae, constituentis voluntatem creatam in proximo procinctu ad agendum, vel complentis illam in esse principij proximi cooperationis supernaturalis; consequenter respuunt suppositionem illam physicae aequalitatis in obtemperante, et renuente voluntate; eò quòd aestiment implicatorium ex hypothesi, vel in sensu compositionis, quòd obnitatur voluntas à Deo physicè praemota in actu primo proximo ad assensum. In quo consequenter procedunt ad suam sententiam, cuius fundamenta proposuimus in ar. 2. huius dist. n. 6. et 7. quae consutauimus ibidem à numer. 19. vsque ad 22. inclusiuè; quare mitto haec, et ad alia propero.

Qui astruût praemotione per impres- fionē alicu- ius virtutis intrinsecae cōstituunt di scretionē phy sicâ inter vo cationē suffi cientem et efficacem

42 Gabriel Vazquez, 1. part. quaestion. 23. disp. 98. per totam, licet inficietur physicam praedeterminationem, per quam voluntas nostra cum sufficienti auxilio, aut proximè compleatur ad operandum, aut applicetur; asseuerat tamen, eum, qui de facto côuertitur, non solùm accipere à Deo maius donum in ratione beneficij; eò quòd conferatur homini à Deo lubente, et praescio, illa excitatio, cui infallibiliter consensura sit voluntas, (nil enim liberè donat, qui non habet scientiâ valoris beneficij exhibiti) sed quia is, qui obtemperat, expressiorem boni cogitationem accipiat, quam is, qui renititur.

Vasq. etsi admittit ab- similitudine physicam in ter cōgruam et nõ cõgruã vocationem quamuis in ficietur prae determina- tionem

Explanatio medi dictû Vasquez

Quae maior expressio posita non est in hoc, quòd illustratio supernaturalis indeliberata, quae ad gratiam praeuenientem siue excitantem spectat, sit intensior in homine assentiente, quàm in renuente, (fieri enim potest, vt intensior repraesentatio sit minus congrua) sed in speciali modo expressionis obiecti, qui magis conueniat ad alliciendam voluntatem taliter affectam ad prosequutionem boni, vel fugam mali.

Fûdamentû dis variorû Vascquij in voluntatē defft ciēte, praemit tat defcctû cõsideratio- nis in intel- lectu.

Ita Vazquez capit, 7. sub nu. 46. qui innititur illi pronuntiato, quod praedicto authori ita familiare est, vt pio axiomate sit; quòd nimirum omnis peccans necessario aliquem defectum considerationis in intellectu patiatur. Quo fit, vt data aequali expressione, et illuminatione ex parte intellectus suggerentis bonum; data etiam pari propositione obiecti turpis incitantis ad malum; euenire nequeat, vt altera voluntas obediat, altera resistat.

S. August. Obiectio. 43 Quod firmat Vazquez authoritate Augustini. Tomo 7. lib. 2. de peccatorum meritis, et remissione. cap. 17. vbi cũ interrogasset: Cũ voluntate humana, gratis adiuuante diuina, sine peccato in hac vita possit homo esse, cur non sit?

Solutio Subdit Augustinus. Possem facillimè ac veratissimè respondere; quia homines nolunt. Sed si ex me quaeritur, quare nolint? Imus in longum. Veruntamen etiã hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam.

Vide pro placito Vazq. Nolunt homines facere quod iustum est; siue quia latet, an iustum sit? Siue quia non delectat. Tantò enim quidque vehementiùs volumus, quantò certius quàm bonum sit, nouimus, eoque delectamur ardentiùs.

Arg. Vazquinus ex Augustino Ex quo Augustini testimonio sic arguit Vazquez; si, apud Augustinum, ad lapsum voluntatis non praeexigeretur defectus considerationis in intellectu; aliam non reddidisset rationem praeuaricationis hominum, nisi liberam deficiendi voluntatem. At docet Augustinus, sibi eundum esse longiùs, dum talem causam assignat; è contra verò, quasi compendio rem absoluere, si defectum ex parte considerationis insinuet: hic igitur intercedit necessariò ad praeuaricationem voluntatis; ac proinde fieri non valet, vt supposita aequali expresione boni, data etiam pari insinuatione mali, altera voluntas obediat, altera renitatur.

Nõ requiritur distinctio physica ex parte propositionis intellectui, vt volutas assentiat vel dissentiat 44 Caeterùm, vt ab his nos celeriter expediamus, in quorum confutatione multus est Soarius in tom. Opusc. libr. 3. de Auxilijs diuinae gratiae. capit. 21. placitum Vazquez ita breuiter refelli potest:

Ratio affertur, quia voluntas necessaria retur in actu 1. et in sensu diuisionis, et sequa- Quia data omnimoda aequalitate in voluntate annuente, et renuente, tam ex parte supernaturalis illuminationis allicientis ad bonum, quàm ex parte propositionis iduitantis ad obiectum turpissimum, etiam expressiori apprehensione obiecti turpis in voluntate obtemperante vocationi, quàm in resistente; compositio vtriusque voluntatis cum qualibet apprehensione, vel expressiori, vel intensiori, quae ad bonum, vel malum, pelliciat, ea non est, quae inferat necessitatem simpliciter, et in actu primo, vel affigat antecedenti suppositione voluntatem nostram ad assensum, vel eam contrahat in actu primo ante aditam operationem, et in sensu diuisionis, et separationis ab assensu actuali, et exercito; sed eam potiùs relinquat indifferentem ad contraria, et contradictoria: igitur voluntas nostra cum minori illuminatione supernaturali, et cùm vehementiori exagitatione daemonis, assentiet de facto, quando altera voluntas maiori vocatione excitata dissentiet.

tur obiecti etbi propositi turpi Tolleretur sufficientis recessat auxilij Quia cùm nulla propositio obiecti turpis, vel compositio quaelibet circumstantiarum inuitantium ad lapsum, siue resistentium vocationi, ea sit vt vi et potestate sua intrinseca obruat, vel absumat praestantiam auxilij sufficientis, et illud impediat in actu primo, seu in sensu diuisionis ante exercitum lapsum (aliàs auxilium sufficiens non relinqueretur sufficiens, vel proximè conferens ad salutem) ita, data quorumlibet impedimentorum coitione, integrum erit voluntati nostrae, annuere Deo vocanti; ac proinde cum inferiori excitatione, poterit de inesse, et in sensu compositionis ad talem cogitationem, consentire voluntas licet altera renicatur.

Arguebantur haec contra Vazquezem. 45 Et vrgeo ratione contra Vazquez ex his, quae tradit loco citato, cap. 7. §. at obijciat aliquis sub num. 46. vbi inquit.

Voluntas potest auertere intellectum ab efficaciori apprehensione. Respondeo; proposita cogitatione efficaciori, et minus efficaci, esse in potestate voluntatis absque nouo dictamine, ab efficaciori mentem auertere, et applicare intellectum vt efficacius oppositum consideret; et ideo si efficaciori cogitationi consentit, liberè consentire. Tamen repugnat vt in id consentiat, quod minus cogitat, et minus delectat, comparatione eius, quod magis delectat, et efficaciùs consideratur.

Ex quo sic argumentor apud Vazquez que; voluntas nostra non ita cohaeret efficaciori propositioni intellectus, vt absque nouo dictamine non possit auocare mentem ab efficaciori iudicio alicuius obiecti, et applicare intellectum vt in contrarium obiectum intendat efficaciùs; igitur non fertur necessariò voluntas in obiectum ab intellectu praelatum voluntati, siquidem stante praelatione obiecti efficaciùs propositi, valet voluntas se â tali obiecto auertere, dum sciens, et volens conuertit intellectum, vt remissè se gerat circa id, quod antea proposuerat efficaciter.

Atque adeò, sicut integrum est voluntati, absque nouo dictamine intellectus, praeferre obiectum inefficaciter expressum obiecto efficaciùs proposito, dum intellectui imperat, vt vicem mutet; ita et liberum voluntati erit, obiectum segniter ac tepidè insinuatum prosequi, et vehementer propositum respuere.

46 Nec obiectio, ex numer. 43. quam ex authoritate Augustini format Vazquez, alicuius est roboris; quod liquet ex ipso Augustini testimonio, quod nobis opponit Vazquius. Nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit, siue quia non delectat. Igitur non solùm ob defectum considerationis, quem comprehendit Augustinus sub illo verbo (latet, ) sed etiam ob tepiditatem voluntatis, vt constat ex illis verbis: siue quia non delectat.

Quod etiam ex eadem litera contextus ostendere possumus, quae cùm proposuisset. Quòd tantò quidque vehementiùs volumus, quantò certiùs quàm bonum sit nouimus, eoque delectamur ardentiùs. postea subdit. Ignorantia igitur et infirmitas vitia sunt, quae impediunt voluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum, vel ab opere malo abstinendum. Vt auté innotescat quod latebat, et suaue fiat, quod non delectabat, gratia Dei est, quae hominū adiuuat voluntates.

Ex quo constat; fuisse de mente Augustini astruere; esse impedimenta ad salutem, ignauiam, et socordiam sciendi ea, quae quis scire tenetur ad vitam piè instituendam; item et humanae conditionis infirmitatem in causa esse, ne voluntas feruenter bonum prosequatur. Nunquam tamen pronunciauit Augustinus; voluntatem amplecti non posse id, quod minus efficaciter voluntati propositum sit ab intellectu.

Quod vel ex eo patet, quòd non solùm Augustinus asseruerit, nos illud vehementius persequi, quod certiùs nouimus, sed etiam id, quo ardentiùs delectamur; quare et Deum orat, vt dulcescat nobis id bonum, quod insipidum, et insuaue est, ob nostrae conditionis infirmitatem. Cùm autem delectatio non attineat ad insinuationé intellectus, sed ad impulsum facultatis appetitiuae, vt perspicuum est; sit, vt cū docet Augustinus, ideò nos non amplecti bonum, quia illo non delectamur; non innuat defectum intellectus tanquā praecipuam causam non adhaerendi Deo, sed teporé effectus, ob qué nobis spiritualia vilescunt.

47 Tertia tandem in hac re sentiendi via est, quam tenet Soarius loco citato ex libr. 3. de Auxilijs. capit. 20. et 21. et cùm Soario vniuersa Iesuitarum Schola constituens, quòd data omnimoda aequalitate auxilij in esse physico, quod realiter distinguitur ab actu cooperationis liberi arbitrij, in voluntate renuente, et obtemperante; conducat ad sufficientiam auxilij, vt absque vlla praemotione physica, tam per modum actus primi, quàm per modum actus secundi, de facto obtineat assensum in voluntate obtemperante, et relinquatur inefficax in voluntate resistente. Licèt in eo, qui annuit vocationi, aequale auxilium in esse physico, sit maius in esse moris, vel in ratione beneficij; eòquòd motus inde liberari supernaturales, qui ad gratiā praeuenientem siue excitantē spectant, et producuntur á nobis sine nobis, cōequantur à Deo volentati obtemperāti ex conditionali praescientia futuri consensus.

Quamobrem, Valentinus de Herice. 1. par. tract. 3. disp. 23 capit. 8. numero. 88. agit; auxilium efficax non secerni specie physica à sufficienti auxilio; idque á suis non semel euidenter demonstratum fuisse; quatenus efficax auxilium nil addat physicum realiter condistinctum à sufficienti, per quod sufficiens contrahatur ad actualem operationem.

Herice

Putat, cõgruitatẽ esse accĩdes separabile à substãtia physica Vocationis

Quod etiam tradit in eodem tract. 3. disput. 39. capit. 2. numer. margin. 32. et consequenter censet loco citato ex disp. 23. cap. 8. sub numer. 92. congruitaitem, per quam auxilium sufficiens contrahitur ad efficacem operationẽ, esse merum accidens, quod esse, et abesse, queat absque destructione auxilii spectati quòad omnem rationem physicam eius.

Impugnat Vazquium

Vnde sub num. 95. confutat Vazquium; eòquòd quamuis Vazquez improbet physicam praedeterminationẽ; admittat tamen discrimen physicum inter auxilium sufficiens, et efficax; quatenus auxilium efficax importet expressiorem repraesentationem obiecti; vt patet ex dictis, sub num. 42.

Idẽ tutatur Pet. Arrub.

Eamdem sententiam, quòd gratia sufficiens, vel praeueniens, non distinguatur specie physica ab auxilio, vel gratia efficaci; latè tradit Petrus Arrubal. 1. parte. disput. 85. capit. 3. numer. 6. et capit. 4. à numer. 10. vsque ad 15. inclusiuè. Vbi praemissa omnimoda aequalitate in esse physico, sufficientis, et efficacis auxilii; dat, voluntatem annuere, ob maius auxilium in esse moris, vel beneficii, ob praescientiam futuri consensus, haec ille sub numer. 15. Adeò vt asseueret, quòd si auxilium sufficiens, et efficax, specie physica dissiderent; auxilium sufficiens non esset verè sufficiens in eo, qui renuit, ob denegationem alicuius physicae virtutis realiter condistinctae à cooperatione, vel motu voluntatis creatae.

Quae sententia Soarij, Arrubal, Herice, et Iesuitarum illis probationibus suffulcitur, quas in superioribus attigimus cõponentes praescientiam cum libertate nostra quòad actus naturalis ordinis; ita vt nil denuo occurrat expediendũ; quousque liceat disputationem de auxiliis diuinae gratiae, exarare.

Breuis obseruatio ad doctrinae consequentiam: quae sit supernaturalis praemotio apud Scotum; et à qua gratia cooperante praestetur; intrinseca, vel extrinseca?

Vera sententia Scoti. vocatio efficax nõ addit aliquid extrinsecũ ad actu 1.

48 QVibus praelibatis; vltima sententia, quã veram aestimamus, asseuerat; quòd supposita aequalitate gratiae excitantis, vel praeuenientis, quantùm ad omnem eam rationem agendi, quae per modum principij, vel in ratione actus primi, concipi possit (semota tantùm actuali cooperatione) valet de facto altera voluntas consentire; altera verò obniti. Licet illa voluntas, quae obedit vocationi, contrahatur physicè per gratiam cooperantem anteuertentem prioritate naturae determinationem creatae voluntatis.

Duo puncta huius assertionis

Quae assertio duo pronuntiata continet, quae licet ex his, quae supra enodauimus, satis perspicua sint; modo claritatis gratia, et pro doctrinae complemento breuiter expendantur.

Datur aequalitas excitationis sufficientis, et efficacis quoad omne donũ attinens ad actum 1. operandi

Prima igitur pars nostrae assertionis constituit; quòd quantùm ad omnem eam rationem operandi, quae non conducat ad exercitium cooperationis actualis, et exercitae, et in sensu diuisionis, vel separationis à concursu, et cooperatione exercita, assignari potest omnimoda aequalitas gratiae praeuenientis in voluntate annuente, et renuente; hoc pronuntiatum liquet ex dictis.

Ratio assertionis, ex cõfutatĩone praemotionis per formam quę cõintegret actum 1.

Quia cùm motus supernaturales indeliberati, tãm ex parte intellectus, quàm ex parte voluntatis, qui ad gratiam praeuenientem, siue excitantem spectant, non excitent voluntatem ad cooperationem supernaturalem, prout componuntur alicui formae praemouenti voluntatem physicè per modum actus primi; sit inde, vt seclusa actuali cooperatione nostra voluntatis, et praemotione ea, quae attinet ad actualem concursum, assignabilis esse possit omnimoda aequalitas physica, quantùm ad omne principium cooperationis supernaturalis, siue donum per modum actus primi, et in sensu diuisionis actus signati, et primi, ab actu secundo, et exercito, in voluntate resistente gratiae excitanti, et in voluntate consentiente vocationi.

49 Alterum verò pronuntiatum constituens disparitatem inter voluntatem obtemperantem, et resistentem, ex parte praedeterminationis per gratiam cooperantem; patet etiã ex dictis.

Quia, vt constat ex praemissis; licet Deus non praedeterminet causas secundas per formam aliquam siue intrinsecam, siue extrinsecam, quae attineat ad actum primum operandi; praemouet tamen per voluntatem suã, inquantùm obit functionem externae causalitatis, siue actualis cooperationis ad extra facultatis diuinae exequentis.

Ex qua doctrina, vt trahitur ad rationem agendi, quam obseruat Deus inquantùm author supernaturalis, colligitur; quòd licet Deus non praedeterminet voluntatem nostram per modum actus primi ad influxum operationum supernaturalium; praemouet tamen eam per suam volitionem increatam, inquantú exercet munus motionis supernaturalis, siue gratiae cooperantis extrinsecae.

Quia per ipsammet cooperationem supernaturalem intrinsecam voluntatis, inquantùm effluit à Deo, et vt sic à pluribus authoribus vocatur motio, et causalitas externa Dei, nostra voluntas physicè, et realiter praedeterminari non valet; iuxta ea, quae egimus supra in art. 6. praeced. sub num. 67. et patet etiam ex dictis in artic. 2. huius distinct. sub numer. 7. et numer. 26. Quae omnia eò spectant, vt implicatorium sit, quòd cooperatio nostrae voluntatis, prout à Deo, possit realiter determinare nostram voluntatem ad eliciendum eumdem actum, prout à voluntate creata; cùm implicet, quòd idem actus numero determinet realiter, et physicè suum princi-pium efficiens ad eliciendum eumdem actum; siue vt idem actus extrahatur in genere causae efficientis ab eminentia suae causae, et potentialitate eius.

Quò fit, vt physica praedeterminatio, quam à gratia cooperante praestari constanter asserimus, non trahatur à gratia cooperante intrinseca, quae est ipsa vitalis cooperatio supernaturalis nostrae voluntatis; sed ab increata Dei volitione, quatenus concurrit per modum externae exequutionis supra totius naturae vires ad effectionem formarum intrinsecè supernaturalium; eò quòd, in sententia Scoti, actio Dei non sit aliquid creatum, sed increatum, vt pote quae agenti inexistat intrinsecè; sicut et actio vt sic in tota sua vniuersalitate cohaeret agenti, et non passio.

Quando autem adstruimus, voluntatem creatam praedeterminari à Deo per modum cõcursus aut actualis cooperationis, non tamen per modum actus primi; non intendimus quòd praemotio Dei solùm spectet contractionem, aut determinationem assensus, et non principij ad assentiendum; cùm voluntatem creatam à Deo contrahi quoad speciem, et indiuiduationem actuum censeamus, quod et saepe tradidimus: quò fit, vt actio Dei non tantùm praestet determinationem assensui, sed etiam ipsi voluntati, vt actu assentiat.

Quia tamen contractio haec concursiua, vel per modum concursus, non attinet ad actum primum, vel proximum posse ad operandum, (vt constituat, aut compleat actum primum agendi, vel proximum posse ipsius potentiae,) sed ad exercitium operationis; ideò in eo, qui respuit vocationem, nil deficit conducens ad actum primum operandi, esto quòd desit actualis concursus Dei, non solùm determinantis operationem, sed ipsum etiam principium vt componatur operationi. De quo vide quae egimus supra, in hac controuersia: dist. 2. ar. 2. nume. 19. et 20.

Vel vno verbo dicimus, quòd determinatur liberum arbitrium, per volitionem diuinam, vt gerit munus actionis, et concursus; sed non per volitionem Dei, vt producit aliquam formam constituentem actum primum agendi. Quia aliud est, quòd Deus contrahat voluntatem creatam, vt se componat operationi; aliud verò, quòd determinet voluntatem creatam, vt illam constituat in ratione actus primi, immittendo illi aliquam formam de specie potentiae; vel supplendo illam per specialem composicionem potentiae suae, vel facultatis exequutiuae, quae exhibeat munus talis qualitatis operatiuae, et determinantis in actu primo, et in sensu diuisionis et separationis à praemotione concursiua actus secundi. De quo vide art. 2. citatum huius distinct. à numer. 49. vsque ad 55.

Satisfactio ad oppositiones Aureoli, Hurtadi, et recentiorum, asserentium, quòd actio Dei ad extra sit quid creatum; vbi et reuincitur Soarius ad hominem circa immediatum concursum ad materiale peccati.

50 SED Contra praedictam doctrinam instari potest haud ignauiter, ex plurium authorum sententia; qui contendunt, Deum non agere ad extra per actionem increatam, seu per formam suae volitionis tanquam per causalitatem externam; sed solùm tanquam per principium agendi, siue facultatem exequentem. De quo acutè Cardinal. Aureolus in 1. sententiar. dist. 42. artic. 2. sub §. Quid dicendum sit secundum veritatem, et primò, quod operatio exequens id, quod voluntas diuina imperat, non potest esse idem cum diuina substantia. Aureolo in hac re consensit vniuersa Iesuitarum schola vt refert Hurtadus in sua Physica. disput. 10. de causis prima. section. 3. §. 50. et 54. de quo nos latè infra in controuersia de Omnipotentia Dei, vbi expendemus, an actio facultatis exequentis Dei, sit quid creatum, vel increatum? Ex doctrina igitur praedictorum authorum, qui inficiantur, actionem Dei ad extra esse ipsamet volitionem increatam; sic opponi potest contra nostrum assertum constituens praedeterminationem Dei per gratiam cooperantem extrinsecam.

Quia voluntas Dei nulla alia ratione asseritur gratia cooperans extrinseca praemouens voluntatem nostram per modum concursus; nisi quatenus est exequutio ad extra, vel vsus facultatis diuinae exequentis inquantum principij effectuum supra ordinem totius naturae. Atqui voluntas diuina obire nequit immediatam functionem externae motionis siue causalitatis Dei; eòquòd actio concursiua Dei nullatenus dissideat ante intellectum ab ipsamet actione creaturae, quae est quid formaliter creatum.

51 Quòd autem causalitas illa Dei, quae est concursus cum agente creato, nullatenus secerni debeat ante intellectum ab influxu creaturae, sic ostendit Hurtadus loco citato, §. 55. et 56.

Quia actio Dei est dependentia effectus creati à Deo, sicut actio vt sic est dependentia effectus ab agente, vel ratio ob quam effectus actualiter pendet ab agente; sed per influxum causae creatae taliter pendet effectus ab agente creato, quòd etiam pendeat à Deo, vt perspicuum est. Cùm actio creaturae secundùm specificam, et indiuidualem rationem influxus pendeat à Deo vt Quo; sicut etiam pendet ab agente creato vt Quo, siue vt ratio efficiendi, et attingendi terminum: igitur ineptè defertur talis immediata ratio influxus increatae Dei volitioni, siquidem actio creata non solú est causalitas agentis creati, sed etiam est externa motio, et causalitas Dei.

Nec praecidis vim oppositionis; si respondeas, actionem causae secundae attingi à Deo vt effectum Dei, et vt actione agentis creati; non verò vt actionem immediatam ipsius Dei.

Quia actio creaturae attingitur à Deo secundùm contractam, et specificam rationem talis influxus; sed actio sub isto conceptu, essentialiter est effectio siue productio termini; igitur actio creaturae, vt est productio termini, pendet à Deo. Ac proinde Deus per actionem creaturae efficit terminum actionis eiusdem creaturae; atque adeò superfluit alia actio, siue externa causalitas Dei.

Quia, vt agit Hurtadus; attingi vnam actionem per aliam non obstat: quominus Deus per volitionem suam increatam attingens actionem creaturae asseratur operari per influxum agentis creati; si enim ego per meam actionem attingerem calefactionem ignis, itavt à me penderet actio ignis, ita ego calefacerem per calefactionem ignis. Sed Deus per increatam volitionem suam attingit actionem creatam, inquantùm ista est effectio termini; agit igitur Deus per actionem creaturae.

52 At ista non cogunt, quae à nobis nullo negotio refelluntur: si praemittantur sequentia. Primum; id, quod non semel insinuauimus, de vero sensu illius pronuntiati; actio est dependentia effectus ab agente: quod non in sensu formali, sed in sensu causali accipiendum, asseuerauimus. Siue quòd eodem spectat, quòd actio non sit forma intrinseca passi, vel effectus in passo recepti, ob quam effectus intrinsecè, et formaliter pendeat ab agente; sed quòd sit vltima actualitas agentis contrahens intrinsecè potentialitatem eius ad exercitium influxus, à quo trahitur, tanquam à ratione causali, dependentia actualis, et exercita effectus ab agente. De quo vide ea, quae exarata praemittimus in controuersia 9. de Visione Dei. distinct. 3. de actu visionis. subdist. 1. art. 1. de vitalitate visionis. numer. margin. 25. et 32.

Deinde obseruandum; quòd sicut ab agente creato pendet sola actio immediatè. et per suam essentiam, terminus verò actionis solùm mediatè, vel actione mediante; ita certum est, actionem non posse conseruari nec de absoluta Dei potentia sine agente, à quo effluit et pendet immediatè; terminum verò actionis conseruari posse absque dependentia actuali ab agente, saltim diuinitus: quod dixerim propter terminos actionum vitaliũ, quos absque elicitiuo potentiarum influxu posse à Deo produci et conseruari, saepe ostendimus.

53 Ex quo, optima, ni fallor, cosequutione producimus; quòd actio Dei circa creaturam necessariò alia esse debeat realiter ab actione agentis creati. Quia si Deus tantùm influeret ad extra per actionem agentis creati; eadem ratione, vel mediata comparatione influxus se gereret circa terminum, (vt attingitur à Deo, intercedente actione creati agentis,) sicut se habet agens creatum circa terminum ex vi eiusdem actionis.

Quare sicut agens creatum immediatè tantùm elicit actionem, terminum verò mediatè; quò fit, vt licet dependentia actionis ab agente creato, à quo effluxit, insupplebilis sit; dependentia verò termini actionis ab agente suppleri valeat. Ita eadem ratione, si Deus tantùm influeret per actionem agentis creati; actio immediatè penderet à Deo, terminus verò actionis solùm mediatè: ac proinde nõ repugnaret enti creato existentia absque immediata dependentia à Deo, quod est absurdum.

Quia sicut Deus per liberam suam volitionem immediatè immutat obiectiuè ad futuritionem pro tali differentia temporis, non solùm actionum agentis creati, sed etiam terminum eius; ita volitio diuina, vt obit functionem causalitatis ad extra, siue vsus externi facultatis diuinae exequentis, non solùm attingit immediatè actionem agentis creati, sed etiam terminum eius: cùm ad eamdem rationem agendi in Deo attineat mutatio obiectiua entis participati, quae est ab aeterno, ad quam spectat mutatio realis creaturarum in tempore.

Vel sic ex dictis perstringo rationem; si Deus non attingeret effectus causarum creatarum immediatè per suam substantiam, ceu per volitionem suam increatam, inquantùm obit munus actionis, sed mediatè aut intercedente actione creata; fieret, vt actio penderet à Deo immediatè, vel per suam essentiam, ac proinde et dependentia insupplebili; terminus autem actionis, (sicut mediate, et non per fuã essentiam efflueret à Deo,) sic et mediate penderet, fupplebili dependentia. Ita vt non repugnaret existentia termini actionis absque influxu Dei conseruãtis, sicut non contradicit existentia termini actionis absque influxu causae secundae; è contra tamen obstat existentia actionis causae secundae, absque agente creato, quia effluit ab illo immediatè, et per suam essentiam.

Cõfirmatur ex operatiõnibus vitalibus in sentẽtia probabili

Cõfirmatur; ex probabili sententia autumantium; operationes viuas non effluere à facultatibus viuentibus mediis actionibus, vel influxibus realiter distictis à substãtia operationum vitalium; sed operationes vitales immediatè erumpere ex principiis viuis, quia procedunt connexione, et dependentia insupplebili, etiam diuinitus. Igitur, aut dependentia effectus creati à Deo supplebilis est; aut quodlibet ens creatum immediatè elicitur à substantia Dei, vel volitione increata, inquantùm gerit sunttionem influxus ad extra.

Obiectio.

54 Sed occurres; quòd in nostra sententia, quam tradidimus in contro. 9. de visione Dei. dist. 3. subdist. 1. ar. 1. licet actio vitalis immediatè pendeat à principio viuo; non tamen qualitas vitalis.

Excutitur

Respondetur; nos et ideò consequéter cum probatiori, et receptiori sententia censuisse; quòd potest dari, et supernaturaliter conseruari, operatio grammaticalis, vt loquitur Scotus, vel qualitas viua, sine vllo influxu potentiae vitalis. Quamuis enim multi ac graues Theologi opinentur, quòd si produceretur à Deo qualitas vitalis, absque elicitiuo concursu facultatis viuentis, per eam formam sibi à principio extrinseco, scilicet Deo, immissam, non conaretur potentia vitaliter in obiectum intelligendo appetendo etc. At non aestimant implicatoriam existentiam talis qualitatis absque influxu principij vitalis; quia talis qualitas non effluat immediatè, ac proinde, et per suam essentiam non pendeat à principio viuo. Igitur, si effectus causae secundae non eliceretur immediatè ab increata actione, nec ab ea penderet per essentiam; dari posset aliquod ens creatum absque conser-

NOTA

uatione primae causae: quod nec in cõseruatione actuum prauorum sustinere ausus est Aureolus, negans, concurrere Deum immediatè ad primam effectionem.

Alia oppositio.

55 Si autem obijcias; quòd volitio increata, et immanens, obire nequeat munia influxus temporalis ad extra.

Enruatur

Dicimus; quòd sicut in Schola Sancti Thomae, creatio est ipsemet actus immanens diuinae voluntatis inquantùm terminatur ad ens ex nihilo; et sicut in probabiliori Theologorum sententia, Deus supplere potest per suam potentiam, et voluntatem, (taliter compositam in ratione principij particularis) elicitiuum concursum habituum supernaturalium; ita et nos omnem Dei actionem, siue concursiuam, siue non concursiuam, in increata Dei volitione positam, pronuntiamus; cùm actio, apud Scotum, inexistat agenti.

Cautio pro nostra sentẽtia.

Quando autem autumamus, creaturam per suam essentiam pendere à Deo; non loquimur de modo dependentiae formalis, qui separari posset à substantia creaturae, si per diuersam actionem efflueret à Deo; vt egimus supra in controuersia 9. de Visione Dei, distinct. 3. subdist. 1. art. 1. num. margin. 34. sed procedimus de dependentia fundamentali ceu de substantia ipsius entis participati, quam asserimus immediatè à Dei virtute prodire, nec interposito influxu aliquo realiter à substantia creatoris distincto; aliter quàm attingitur terminus à causa creata, fieri termini, vel influxu realiter distincto, intercedẽte inter agens, et effectum.

Corollariũ ex praelibatis.

Vnde fit; vt influxus pendeat immediatè à principio creato, terminus autem solùm mediatè; ita vt non repugnet termino existere absque existentia, et conseruatione agentis: sicut obstat influxui (qui essentialiter et immediatè pendet ab agente) quòd suppleatur dependentia eius à tali agente. Quare in praemissis vel id praecipuè volumus, vt vno verbo dicatur; quòd non tantùm fieri entis creati, sed ipse etiam terminus effluat immediatè à substantia Dei: quamobrem non solùm facultatem exequentem à Dei substantia non seiungi, aestimamus; sed neque ipsam exequutionẽ vel vsum facultatis exequentis, à Dei substantia secerni, asserimus.

Ratio ad hominem, quòd obiecta scientiae conditionatae effert morè identicam. 56 Deinde et Theologica ratione ad hominem adorior aduersarios. Quia si Deus immediatè tantùm ageret ad extra per eamdem actionem creaturae prout à Deo; sequeretur, quòd scientia conditionata spectaret idem obiectum in hypothesi, vel conditione, et in euentu consensus liberi arbitrij, qui sequitur conditionem; ac proinde nil praesciret de euentu libero, data tali hypothesi vocationis, et concursus Dei, quod non calluerit in ipsa hypothesi: itave complexio coalescens ex hypothesi, et euentu sit merè identica. Quod liquet in hac complexione conditionata: Si vocauero Petrum tali vocatione, et apparauero illi concursum exercitum ad amorem, amabit infallibiliter. Quòd autẽ illa apparatio, vel cõpositio potentiae diuinae cum libero arbitrio ad influxum, debeat esse ad influxum exercitum, et non ad solum concursum in actu primo et signato: ex vel sic ex aduersariorum principiis ostendo.

Premittitur ratio ad hominem contra actionem Dei indētificatam cū actione creaturae. Quia aduersariorum Primarij adstruunt, compositionem potentiae Dei cum libero arbitrio ad talem speciem actus, praesertim ad materiale peccati, cõtrahi à praesciẽtia absoluta cooperationis liberi arbitrij; absoluta autem cooperatio liberi arbitrij inintelligibilis est cùm sola dependentia à potentia Dei vt indifferenti ad vtrumlibet, et sub ea sola compositione ad concursum in actu primo, et signato ad contraria, et contradictoria; vel sub ea comparatione aptitudinali, sub qua coniungitur ad alias species actionum liberi arbitrij creati, quae nunquam existent in re. Nec enim ea compositio potentiae diuinae ad concurrendum cum libero arbitrio praestat, vt concipiatur exercita operatio liberi arbitrij, quae superest non existente exercitio talis speciei operationis; sicut et subsistit talis compositio potentiae circa alias species cooperationum, quae non existent, quia voluntas creata non vult taliter operari.

Illa expugnatio doctrinae aduersariorum. Tum vel maximè: quia si operatio liberi arbitrij, prout à Deo, est actio Dei; nequit prodire à Deo vt in determinato ad vtrumlibet; cum implicet, quòd actio prodeat, imò nec intelligibilis sit exire, à principio indeterminato, prout indeterminato, in sensu compositionis ad actionem; vt non semel ex Aureolo ostendimus. Sed penitiorem exarationem huius probationis suppedicamus infra in sequenti dist. de scientia conditionatorum. art. 2. num. marg. 19.

Illatio obuiens contra aduersarios. Igitur si compositio potentiae diuinae cum libero arbitrio ad cõcursum, quam exprimit complexum conditionatum, est compositio ad concursum exercitum; et concursus exercitus Dei operantis ad extra, apud aduersarios, est ipsamet operatio creaturae prout à Deo, fieret, vt complexum conditionatum coalescens ex hypothesi talis exerciti concursus, et ex sequenti euentu operationis liberi arbitrij esset cõplexum merè identicũ. Verbi gratia; si vocauero Petrum, et praebuero concursum ad assentiendum, assentiet: quo dato, talis scientia esset inutilis ad conciliandam libertatem, vide citatum num. 19. Talis enim complexio cointegrata ex concursu exercito Dei identificato cum consensu liberi arbitrij creati, sicut idẽtica esset, ita indoctrinalis et omnino inutilis ad dissertartiones Theologicas vel dirimendas, vel consopiendas.

Ratio propria Suarij circa immediatum ad materiale peccati Soario cõtra cõcursum mediatum Dei ad materiale peccati Praeterea ostendo contra Soarium, et asseclas, quòd si actio et concursus Dei non esset realiter distinctus à cooperatione liberi arbitrij; sequeretur, quòd Deus non concurreret immediatè ad materiale peccati, suppositis Soarij principijs; quòd Deus non praedeterminet ad materiale peccati, neque offerat determinatum cõcursum, vel illum expediat ad solum materiale peccati: Soarium autem ad verbum transcribo ne aliquid ei imponi videatur.

Sic igitur habet in Tomo Opusculorum. Opusculo 1 de Diuina motione. lib. 2. de concursu Dei ad actus ordinis naturalis. cap. 2. §. Assertio ex Tridentino confirmatur sub numer. margin. 22 vbi explanans illa verba Canonis Tridentini. Mala opera, ita vt bona Deum operari, non permissiuè solum, sed etiã propriè et perse: ita interpretatur ly operari propriè, et per se, damnatum à Concilio; quòd nec Deus praemoneat

ad materiale peccati; nec offerat concursum determinatum: verba Soarij accipito.

Tandem significat, ideò non posse dici Deum propriam, et per se causam mali operis; quia non praedeterminat ad illud, vt haeretici dicunt; neque offert determinatum concursum ad illud solum.

57 In quo Soarij pronunciato, illud nobis arridet, quòd aequaliter pugnet contra praemotionem concursiuam et contra immediatum concursum exercitum ad materiale peccati; quod non semel obseruauimus in praecedenti articulo, et in praesenti ostendimus ex Scoto agente contra propriam sententiam; dum obiicit contra immediatum concursum Dei ad operationes nostras liberas; cuius textum transcripsimus in nume. marg. 4. huius artic.

Quoad alteram verò partem asserti eiusdem Soarij autumantis, Deum non offerre determinatum concursum ad materiale peccati: praeter argumenta ea, quibus Soarium expugnauimus in art. praecedenti sub num. margin. 62. ipsum ex propriis pronuntiatis reuincemus; modo manifestè ostendimus ad hominem, ex illius pronunciato in praesenti transcripto inferri, quòd Deus non concurrat immediatè ad materiale peccati. Quia actio et concursus Dei ad extra cum libero arbitrio, non distinguitur, apud Soarium, et assecias, ab operatione liberi arbitrij prout à Deo; sed operatio exercita liberi arbitrij non est indeterminata ad plures species influxuum, vt euidens est; igitur etiam est euidens, quòd Deus non concurrat per immediatum influxum indeterminatum identificatum cum influxu determinato creaturae deficientis. Ergo, aut actio Dei ad extra distinguitur realiter ab actione creaturae; aut Deus non concurrit immediatè ad substratum peccati: vel concurrit ad substratum peccati per concursum determinatum, ac proinde, et praedeterminat per praemotionem concursiuam, cùm idem sint, et in idem recidant, determinatus concursus, et praemotio concursiua, vt ex Scoto patefecimus, et idé Soarius expressè admittit.

Si autem occurras pro Soario, quòd esto quòd concursus Dei sit indeterminatus, identificari queat cum determinato concursu liberi arbitrij; sicut gradus animalitatis, qui genericus, et indeterminatus est, identificatur realiter cum gradu specifico, et numerico.

Praedictam fugam occupauimus, et praeclusimus, agentes contra Molinam in articulo praecedenti de praescientia actuum prauorum sub num. 58. aliàs enim fieret, vt actus odij Dei inquantùm exprimit specificum praedicatum fugae à Deo, non penderet immediatè à Deo; ac proinde nec superiora praedicata eiusdem operationis possent immediatè pendere à Deo, cùm influxus physicus non praescindat tendentia sua in terminum, sed attingat cuncta praedicata identificata, vt euidens est, et in omni opinione receptum. Si ergo actus fugae, vt fugae, pendet à Deo immediatè, ac proinde est actio Dei, cùm actio Dei apud Soariũ sit ipsamet operacio creaturae, prout pendens à Deo; sit, vt si concursus in actu primo siue indeterminatus ad alias species, quae non existunt de facto, non potest identificari cum tali operatione exercita actus fugae; quòd Deus in actu exercito non concurrat ad materiale peccati, sed solù solũ in actu primo, et signato.

58 Ex praelibatis, quae seriò infra in controu. de omnipotentia satiùs expedemus; cõuelluntur oppositiones Hurtadi. Dicimus enim; Deum agere per actionem causae secundae; attamẽ vi illius actionis attingi termiunm à Deo non immediatè, sed mediatè: acproinde non superfluere causalitatem ad extra, quę Deo congruit vi increatae volitionis, quae sicut obiectiuè, immutat immediatè omne ens creatum, ita immediatè illud immutat realiter per verã existentiam.

Sed instabis, et vrgebis vltra; quòd actio agentis creati pendet immediatè à Deo; sed sub ea comparatione dependentiz à Deo, etiã attingit immediatè terminum (quia actio sub specifico, et explicito conceptu actionis, sub quo refertur ad terminum, etiam tráscédit et imbibit depẽdétiam à Deo) ergo sicut immediatè dependet à Deo actio creaturae, ita actio creaturae, prout à Deo, est actio immediata Dei.

↑ Top of work