Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Gaudenzio da Brescia

Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus

Gaudenzio da Brescia (1612–1672)

Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus

First published 1676

Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.


Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS

Tractatus II: DE CONTRACTIBUS

Tractatus III: DE RELIGIONE

Tractatus IV: DE VOTIS

Tractatus V: DE VIRTUTE FORTITUDINIS

Tractatus VI: DE TEMPERANTIA

Proemium I: Prooemium

Disputatio I: PRIMA. DE VIRTUTE TEMPERANTIAE

Quaestio I: Quae Virtus sit Temperantia et qualis

Quaestio II: Quaenam Vitia TEMPERANTIAE sint contraria

Quaestio III: De TEMPERANTIAE partibus

Quaestio IV: De VERECUNDIA

Quaestio V: De HONESTATE

Quaestio VI: De ABSTINENTIA

Dubitatio I: Quid sit Ieivnivm, et quotuplex

Dubitatio II: Quo pacto frangatur Ieiunium naturale

Dubitatio III: An Ieiunium proprium sit opus bonum, et praeceptum

Dubitatio IV: A quibus sit abstinendum in Ieiunio Ecclesiastico

Dubitatio V: De Collatione serotina

Dubitatio VI: De hora refectionis die Ieiunii

Dubitatio VII: Qui teneantur ieiunare

Subdubitatio I: Quinam impotentes censeantur ieiunio

Subdubitatio II: De necessitate excusante a Ieiunio

NECESSITAS excusans a ieiunio censetur, cum quis operi sibi, aut suis necessario, vel etiam valde utili, non potest vacare, simul ieiunando, ut patet ex doctrina D. Thom. art. 4. Caietani ibi, Valentia disp. 9. quaest. 2. puncto 5. D. Bonavent. in spec. cap. 3. Sic excusantur, qui proprio labore incompatibili, debent victum acquirere.

SUNT autem prudenter omnia pensitanda, genus artis, complexio artificis, etc. Ideo mihi insipide videntur aliqui definire excusati sutores, sartores, ferrarios, barbitonostes, et ceteros artifices; indifferenter. Rite Bassaeus num. 2. arbitram statuit conscientiam; num sit labor sufficiens, seu iusta necessitas laboris necessarii, ut ait S. Doctor loco citato.

SUTORES excusant Azor part. 1. lib. 7. cap. 17. quaestio 8. Lessius lib. 4. cap. 2. dub. 6. num. 45. Reginaldus Tom. 1. lib. 4. cap. 17. sect. 2. Bonacina de legibus, disp. ultim. quaest. 1. punct. ultim. Layman lib. 4. tom. 8. cap. 3. est enim magnus conatus. Melius Villalobos tom. 1. tract. 23. diffic. 14. remisit iudicio prudenti. Est enim ars parum laboriosa, et potest esse, ut multi non impediantur; alii vero impediantur, quod iudicandum est, ex aetate, viribus, etc. laborantis.

COMMUNITER non excusantur sartores, et barbitonsores apud Dianam resol. 8. inter quos est etiam Villalobo difficult. 3. Ioan. de la Cruz in rect. part. 1. praecep. 3. art. 4. dub. 9. et alii, qui excusant figulos, argentarios, textores, fullones, caementarios, pictores, coriarios; non tamen pictores, sartores, et barbitonsores, quia hae artes non sunt adeo laboriosae. Subscribit Tannerus numero 102. adducens Lessium dub. 6. Toletus lib. 6. cap. 6.

Eos tamen excusant Ledesma 24. quaest. 17. art. 3. dub. 9. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 15. et probat privilegio Eug. IV. quod videtur excusare omnes artifices; at non eum excusare omnes observat Bassaens, Diana resol. 8. eum Reginaldo Tom. 1. lib. 4. cap. 17. num. 116.

DE fossoribus, Ferrariis, et similibus pro aliquo die intermedio, quo non laborant, arbitrio prudentis definiendum putat Medina lib. 1. cap. 24. §. 10. Sylvius 2. 2. quaest. 187. art. 4. Villalobos sum. tom. 1. tract 23. diff. 9.

SED absolute censet Diana resol. 9. tales non teneri, si unus, vel duo dies intermedii, sint ieiunio destinati, quia egent restaurare vires, et ita sentiunt etiam Ioan. de la Cruz part. 1. praecep. 3. art. 4. dub. 9. Azor tom. 1. lib. 7. cap. 17. quaesito 8. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 16. et alii.

QUAERUNT etiam de Procuratoribus, et Advocatis, quos aliqui excusant, si labor sit improbus, et ipsi adeo debiles, ut satisfacere aliter nequeant suo officio. Vide Dian. resol. 12. Sic et scribas rora die laborantes excusat Diana part. 4. tract. 4. resol. 130. Pasqualig. disp. 335.

ILLUD vero, quod multi dicunt, teneri conducere eos solos operarios, qui simul ieiunare valent, Scrupulosum videtur Fernando part. 2. cap. 8. §. 2. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 6. num. 16. et Dianae resol. 13.

DIXERUNT etiam de Concionatoribus ex mercede conductis: Eos vero teneri censent multi apud Dianam resol. 11. sed non video cur excusentur, si non ad mercedem ducti; at ad mercedem non excusentur, cum utrinque sit idem labor etiam assumptus, ut suppono, ad utilitatem populorum. Igitur utroque casu excusari docent Bonacina tract. de legibus, disp. ultim. quaest. 1. punct. ult. Filliucius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 6. num. 124. Lessius lib. 4. cap. 1. dub. 6. num. 44. Diana loco cit.

EXCUSANT et musicos Sancius disp. 49. Diana loco cit. si aliter canere nequeant; et clericos ad ova sumenda ob Canoram reddendam vocem.

ARDUUM mihi est definere de his, qui nulla necessitate, imo laboribus improbis lassantur; multi enim laxant habenas dicentes, Praeceptum ligare eos tantum, quos reperit potentes, non eos, quos offenderit impotentes. Ita Bonacina tract. 1. dub. 2. quaest. 8. punct. 1. num. 16. Lublin. p. p. v. Ieiun. num. 19. Diana p. p. tract. 9. resol. 40. et 52. Sancius select. disp. 54. num. 14. Layman lib. 4. tract. 8. cap. 3. Sanchez lib. 5. consil. cap. 1. dub. 7. Pasqualig. disp. 317. Quoad laborantes inaniter.

QUOAD lassantes se fine turpi, sunt, qui eximant, etsi impotentiam praeviderent. Ita Medina lib. 1. sum. cap. 23. Diana loc. cit. Resol. 40. Bonacina num. 16. Sancius disp. 54. Bassaeus num. 7.

HORUM sententiam refello hac ratione cum Navar. cap. 21. num. 17. Bonacina num. 16. Layman num. 5. Qui aliquid agit, ut licitum, quod est contra legem, in suo vigore stantem, fraudat legem, et ideo peccat. Tales sunt isti circa legem ieiunii: Ergo. Maior conceditur ab adversis. Minor probatur. Nam eo puncto, quo laborant, tenentur legi, et eam abiiciunt pro tempore executionis, sicuti qui Breviarium ptoiiceret, ne diceret officium.

Probo secundo: Destruens finem legis recusando media iniuncta, est reus. Tales sunt hi. Nam finis legis est ordinatio animae, non modo per macerationem, sed per actus virtutis Abstinentiae. Hoc docet S. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. dicens exigi necessarium laborem.

REMANENT iter pedestres agentes, quos eximunt communiter Doctores apud Bonacin. punct. ult. Bassaeum num. 7. Quantum autem esse debeat iter, Rodriquez tom. 2. 99. reg. quaest. 100. art. 3. statuit sex leucas. Alii septem miliaria Itala; melius cum Bassaeo, et aliis dicam pensitandum iter, si ardua per loca, tempus, si aestu, vel rigore excedat, praecipue itinerantantis vires ponderandas. Vide Pasqualigum decif. 313. multi volunt debere esse iter, quod saltem commode differri nequeat; ita Angles flor. quaest. 6. de ieiun. diff. 10. Lessius lib. 4. cap. 2. num. 456.

ALII negant hanc conditionem; nam et Eug. IV. declarat eximi exercentes artes laboriosas, etiamsi divites sint, et possent non laborare. Ita Sanc. disp. 54. num. 21. Pasqualig. decis. 314. Medin. lib. 1. instr. c. 14. §. 10.

De casibus pietatis excusantibus a Ieiunio.

TITULO hoc excusatur, qui aliquod opus bonum ieiunio melius praestare non potest, ut est concionari, docere in scholis, confessiones audire: Item cum peculiari quadam aliorum aedificatione peregrinari, ut cum Caietano verb. Ieiunium, Navarro man. cap. 21. num. 18. docet Valentia puncto 5. Tannerus num. 103.

ET de Concionatoribus id asserunt etiam Ioan de la Cruz part. 1. praecep. 3. art. 4. dub. 9. Tabiena, verb. Ieiunium, Filliucius tom. 2. tract. 27. part. 2. cap. 6. Azor part. 1. lib. 7. cap. 28. quaestio 1. Graff. part. 1. lib. 2. cap. 37. Antonius de litteratis, part. 1. cap. 39. Fernandez in Exam. part. 2. cap. 8. §. 2. Nauar. cap. 21. Gabriel 4. dist. 16. quaest. 3. art. 1. Reginaldus tom. 1. lib. 4. cap. 17. num. 219. Sylvius 2. 2. quaest. 147. art. 4. et alii: Sed hoc intelligunt quando commode ieiunare non possunt. Arbitror autem cum Diana resol. 10. id occurrere in Quadragesima, cum continue praedicatur, non autem si solis diebus Dominicis. Sic et Bassaeus V. Ieiun.. 2 num. 8.

DE Lectoribus ait cum Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 19. non omnes excusandos, sed tantum illos, quorum labor improbus est, vel adeo debiles sunt, ut sufficienter non possint studere, etc. Sic et Bassaeus.

QUOAD peregrinantes ad loca sancta, non excusari, si commode valeant differre, docent D. Thom. art. 4. ad 3. Sylvius ibi, Villal. tom. 1. tract. 23. dub. 4. Fernan. part. 2. cap. 8. §. 2.

ENIM vero haec esse maiora bona, et sine alia causa a ieiunio eximentia, docent Sanctius disp. 54. num. 1. Palao part. 1. tract. 3. dub. 1. Pasqual. disp. 341. Bassaeus num. 9. Ortiz sum. cap. 19. Diana resol. 56.

POTEST coniux non ieiunare, si impeditur a moderata redditione debiti, nam haec est strictior obligatio iustitiae iuris naturalis divini: illa vero humani.

Itidem excusatur ob bonum matrimonii a marito praetensum, qui vetat ieiunium, ne nimirum debilitetur, neve pallore, vel squallore displiceat. Ita Pasqualig. diff. 281. Sanc. disp. 54. num. 24. Sanchez lib. 9. de matrim. disp. 3. num. 11. Bonacina punct. ult. num. 14. Fagundez praecep. 4. lib. 1. cap. 8. num. 18. Bassaeus num. 10. Dummodo non vetaret, ut haereticus, in contemptum. Ita, si discordiae imminerent, quas sustinere nequiret, potest, marito praecipienti ne ieiunet, obedire. Sic Sanchez num. 53.

Subquaestio I: De Ieiunio

Quaestio VII: De SOBRIETATE

Quaestio VIII: De CASTITATE

Quaestio IX: De Virginitate

Quaestio X: De CONTINENTIA

Quaestio XI: De MANSVETUDINE

Quaestio XII: De CLEMENTIA

Quaestio XIII: De MODESTIA

Quaestio XIV: De HUMILITATE

Disputatio II: De Vitiis oppositis Virtuti TEMPERANTIAE

Tractatus VII: DE VARIIS HOMINUM STATIBUS, ET OFFICIIS

↑ Top of work