Liber parabolarum

Si quis arare sibi fructuosum curat agellum,

Et mandare suum postea semen ei,

Primitus exstirpet spinas quæ frugibus obsunt,

Et vepres si quæ sint ibi, falce secet.

Obsunt et filices, filices delere nocivas

Studet qui segetes purificare volet.

Non seges quodcunque solum cum semine profert,

Emergunt sordes luxuriante fimo.

Cura vigil bene curat agros, Incuria quippe

Reddit eos steriles; unde poeta refert:

Neglectis urenda filix innascitur agris.

Per filicem, vitium denotat ipse viri.

Nescit homo quid dulcis habet dulcedinis esca,

Qui nunquam didicit quid foret ipsa fames.

Post sitis ardorem, post esuriem, duo nobis,

Dulcia sunt valde, potus et ipse cibus.

Dulcius hærescunt humano mella palato,

Si malus hoc ipsum mordeat ante sapor.

Qui patitur frigus, calidos veneratur amictus,

Qui morbum magnum, sorte salutis ovat.

Qui bona falsa soli considerat, et bona cœli,

Falsa sinat penitus, et bona vera petat.

Pectus ab illicitis et casibus exuat orbis,

Qui volet in cœlis anticipare locum.

Non bene vivit homo, quem rerum sollicitudo

Torquet: et exanimat nocte dieque metus.

Non bene securus dormit, qui perdere vitam

Una cum rebus quas habet ipse timet.

Unde per exemplum legimus monstrasse tyrannum,

Quod non (ut dixit verna) beatus erat:

Ad mensam ducti supra caput ipsius ensem

Pendebat, tenui vix retinente filo;

Hunc, dape conjuncta, vesci præcepit: ut ausus

Non erat is, quoniam vidit ubique necem;

Sic ait, est de me, lapsum casumque timente,

In, certo, propria morte vel hoste mori.

Ad mala facta malus socius socium trahit, et sic

Fit malus et nequam, qui fuit ante bonus.

Nec mirum, quoniam velocior ad mala spes est,

Quam sit ad illud opus quod Deus optat agi.

Ima petit levius quam surgat in ardua pondus,

Quod vix de terra colla bovina trahunt,

Nonne boves qui plaustra trahunt, quandoque trahuntur,

Dum rota declivo tramite mota ruit:

Cum trahit hic sursum quantum valet, illa deorsum,

Impedit hæc illum, retroque sæpe cadit.

Nam magis est pronum celso de vertice sumptum,

Quam quod ab occidua valle resurgit iter.

Advena silvarum si bestia forte caninam

Indicat in turbam, nonne peribit ibi?

Nonne chelindrorum moriuntur morsibus illi,

Quos via vel casus protrahit inter eos?

Quis nisi sit serpens, serpentibus associatur,

Cum graviter pungant id quod adhæret eis?

Marcescunt flores, et gramina mortificantur

Quæ solo tactu fusa venena cremant.

Hos inter pueros dubios gens Marsia ponit,

Utrum se geniti sint ita scire volens:

Illis nam solis parcunt, ut dicitur, angues,

Dum sibi blanditiis oris amicat eos.

Dum curvare potes, vel curvam tendere virgam,

Fac sit ut ad libitum plantula ducta tuum.

Cum vetus in magnum fuerit solidata vigorem

Non leviter flectes imperiale caput.

Rursus, si tortam patiaris surgere primum,

Semper ut est primo torta manebit ea.

Sic homo dum puer est, doceatur recta tenere,

Ne cor assuetis imbuat ille malis.

Argillam figulus quamvis mutaverit udam,

Sed siccæ formam non adhibere potest.

Cervinam pellem latrat per tecta catellus

Primitus, ut silvas doctus inire queat.

Tres servos tribus usque modis servire videbis,

Non uni domino tres simul, imo tribus.

Est nam qui vitæ fidens mercede futuræ,

Subjacet imperiis, obsequiisque Dei:

Hic servus non est, quoniam qui frena salubris

Justitiæ patitur, liber et altus erit.

Est quoque qui misero subjectus paret homello,

Ut quondam primi constituere patres;

Non tamen hunc totum sibi subjugat imperiosus,

Interior vinclis non retinetur homo.

Tertius est servus, vitio qui semper obedit,

Qui nunc stare putat, nunc cadit ima petens.

Quid certum manet huic, nisi mors et mortis imago?

Hunc semper sequitur; hunc tenet, huncque trahit.

Hic penitus servus vivit utroque modo.

Ut perpendiculo paries æquetur, oportet

Ne domus hoc ipso deficiente ruat.

Quomodo stare potest titubantis machina muri,

Si fundamentum debile fallat onus?

A simili, si quis sublimes tendit ad artes,

Principio partes corde necesse sciat.

Artes post partes veteres didicere poetæ,

Idcirco magnum promeruere decus.

Primo dictantes, et postea versificantes.

Tendentes ferulæ supposuere manus:

Partibus imbutos, sapientia duxit Athenas.

Quatrinum trivio continuando sibi.

Illicitos, miserande puer, compesce furores,

Scito quod ad mortem commovet hostis eos.

Aufer ab his mentem, miserosque videto dolores;

Altera plus istis sunt meditanda tibi.

Esto memor quod pulvis eris, quod vermibus esca,

In gelida putris quando jacebis humo.

Non erit in mundo qui te velit ultra videre,

Cum tua rancidior fit cane rupta caro.

Cur proprio caput ense secas, cur sponte catenas

Dæmonis incurris? cur sua jussa facis;

Motibus assidue surgentibus obvius obsta,

Nec superet qui te sic superare putat.

Heu! quid homo tantum quærit dum transit ut umbra,

Cur ducit fastus, qui cinis est et erit?

Cur cupit, et metuit, et cur sibi subdere tentat

Omnia? cur semper vivere quærit ibi?

Non sic, non; quoniam perit illa putatio jam jam,

Ros cadit, et vitæ rursus ad ima ruit:

Sic stat homo; vel dic quo facto cætera constant,

Quidplus sunt? vanum singula, quæque nihil.