Liber parabolarum

A Phœbo Phœbe lumen capit; a sapiente

Insipiens sensum, quo quasi luce micat.

Nil aliud nisi se valet ardens Æthna cremare;

Sic se, non alios, invidus igne coquit.

Sus de sorde levat, saltem dum colligit escas,

Cur nunquam surgit sorde volutus homo?

Utribus antiquis vinum committere noli,

Nec senibus sensum quem retinere velis.

Nititur in vetitum quod in agros defluat æquor:

Sic init illicitum, quam cito peccat homo.

Stultior est stulto, qui mandat balsama cribro,

Et verbis pleno verba tacenda viro.

Sæpe viatorem nova non vetus orbita fallit,

Sic socius socium, non vetus, imo novus.

Non est in speculo res quæ speculatur in illo;

Eminet, et non est in muliere fides.

In sterili steriles aratrum facit aggere sulcos;

Et labor in miseris est sine fruge scholis.

De minimis granis fit grandis summa caballis:

De brevibus mendis, non veniale malum.

Non sibi sed reliquis aries sua vellera portat;

Sic aliis unit semper avarus opes.

Non velli leviter valet unco quod tenet ille;

Nec æs a loculo quem tenet arcta manus.

Mille viris pincerna potest præbere lyæum;

Pocula doctrinæ pluribus unus homo.

Accipit et nunquam reddit mare Scylla receptum;

Sic capit et retinet debitor æra malus.

Non leviter corio cauis abstrahetur ab uncto:

Nec nebulo disco, dum satiatur eo.

Sub molli pastore cacat lanam lupus: et grex

Incustoditus dilaceratur eo.

Clarior est solito, post nubila plurima, Phœbus,

Post inimicitias, clarior est et amor.

Loricam duram possunt penetrare sagittæ,

Et cor derisus et mala verba meum.

Firmiter in portu puppem tenet anchora morsu,

Sic in proposito spes rata corda tenet.

Subtrahe ligna foco, si vis exstinguere flammas;

Si carnis motus, otia, vina, dapes.

Ripa retentat aquas pelagi, ne migret in arva,

Et tenet irati frena modesta manus.

Sæpe cicatrices in vulnera prisca resurgunt,

Ad mala facta sui gens male sana redit.

Fragrantes vicina rosas urtica perurit,

Sic justos semper turbat iniquus homo.

In palea dum grana jacent, immunda videntur,

Et similis pravis, qui manet inter eos.

Ictibus undarum rupes immota resistit,

Et bonus assiduis fluctibus orbis, homo.

Mobile cum vento folium volat arbore raptum;

Sic mens instabilis semper ut aura volat.

Stultus qui puppem sine remige ducit in altum;

Et sine subsidio qui grave sumit onus.

Per patulas rimas sol lucens intrat in ædem,

Corda per auriculas dogma docentis init.

Multoties captum trahit hamus ab æquore piscem;

Sed bona verba mali nullus ab ore trahit.

Pauperat et ditat talorum casibus ullum

Alea: sed multat ut mage fiat inops.

Exstincti cineres vivent si sulphure tangas,

Sic vetus apposita mente calescit amor.

Dira Charybdis aquas bibit et vomit omnibus horis;

Sic dat, sic aufert sors sua dona viris.

Currere cogit equum sub milite calcar acutum,

Et puerum studio virga vacare suo.

Non semper perit ipse sua qui navigat aura,

Nec vir qui propria degere debet ope.

Tranquillum nequit esse fretum dum peste movetur;

Nec mansuetus homo, dum movet ira jecur.

Cur aperit portam, qui claudere non valet illam?

Cur mihi rem spondet qui modo non dat eam?

Concipit ut pariat mulier dum venerit hora:

Tu quoque suscipiens des aliquando mihi.

Nulla quoque sedare sitim flagrantibus unda;

Copia nec cupidi cor satiare viri.

Vipera virus habet; quæ dum calet, evomit illud,

Claude sinum; prohibe ne calefiat ibi.

Futile vas fundit, sincerum vina retentat,

Sic audita tenet mens bona, fundit hebes.

De nuce fit corylus: de glande fit ardua quercus;

De parvo puero sæpe peritus homo.

In nihilum nix alta luit, si desuper imber

Decidat; et vitio fama perempta perit.

Stratus humi palmes subeuntibus indiget ulmis;

Indiget auxilio divitis omnis inops.

Non possum prohibere canem quin latret ubique,

Nec queo mendaci claudere labra viro.

Fumum non ignem jaculatur ab æde caminus;

Colloquio non re, livor obesse potest.

Non domus, at dominus laudetur, si bonus is sit,

Sin autem: dominum spernimus atque domum:

Non ibis rostrum, non ardea deserit amnem,

Non leviter vitium quod facit illud homo.

Aufert sæpe solo nigra nubes lumina solis,

Et patris auxilium sæva noverca mihi.

Non semper moriuntur aves quibus insidiatur

Arcus: nec mihi sunt tela nec hasta minæ.

Sidera splendorem non possunt addere soli,

Cum superet solis lumina cuncta jubar.

Bi Cato sis, et vis in candida vertere nigra,

Curia sit curæ: dives et esse potes.

In viscum volucres ducit cum cantibus auceps,

In fraudem gentes blanda loquela viri.

Impetus est fulvis et vasta leonibus ira,

Et tamen inter se jus sociale tenent.

Post noctem sperare diem, post nubila solem,

Post lacrymas risum, lætitiamque potes.

Omnia Cæsar erat, sed gloria Cæsaris esse

Desiit: et tumulus vix erat octo pedum.

Non ruit in rupes, nec in alta pericula navis

Quam maris in motus remige rector agit.