Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Tractatus II: DE CONTRACTIBUS
Tractatus III: DE RELIGIONE
Tractatus IV: DE VOTIS
Tractatus V: DE VIRTUTE FORTITUDINIS
Tractatus VI: DE TEMPERANTIA
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. DE VIRTUTE TEMPERANTIAE
Disputatio II: De Vitiis oppositis Virtuti TEMPERANTIAE
Quaestio I: De GULA
Quaestio II: De Ebrietate
Quaestio III: De LUXURIA
Dubitatio I: Quid sit LUXURIA, et quotuplex
Dubitatio II: An in genere Luxuriae detur parvitas materiae
Dubitatio III: De FORNICATIONE
Dubitatio IV: De STUPRO
Dubitatio V: De INCESTU
Dubitatio VI: De ADULTERIO
Dubitatio VII: De SACRILEGIO
Dubitatio VIII: De Peccatis contra naturam
Subdubitatio I: De SODOMIA
Subdubitatio II: De BESTIALITATE
Subdubitatio III: De copula cum Daemone
Subdubitatio IV: De POLLUTIONE
NOTANDUM ex D. Bonavent. in speculo animae, cap. 3. §. Circa tactum, et opusc. de puritate conscientiae, cap. 7. et 8. pollutionem variis modis, et variis e causis posse evenire. Ea enim vel in somno, vel in vigilia evenire potest voluntarie, quae definitur: Voluntaria seminis effusio.
NOCTURNA, seu in somno, aliquando tota est in somno, et tunc non est peccatum, quia non est voluntaria. Ita S. Doctor locis adductis, D. Thom. art. 5. Caietan. ibi, Navar. cap. 16. Tolet. lib. 5. summae, cap. 13. Azor. tom. 3. cap. 24. quaestio 1. Fagundez in 6. praecept. lib. 6. cap. 9. num. 17. Hoc autem intelligitur, dummodo in vigilia ante non fuerit procurata; vel in eadem vigilia consentias.
ALIQUANDO partim est in somno, partim in vigilia, ut si commotio carnis, et decisio seminis contingat in somno: effusio vero seminis in vigilia, in qua habeas plenam potestatem cohibendi, vel semiplenam.
Si contingat commotio, et decisio in somnis, et effusio in vigilia semiplena, nullum est peccatum.
QUAESTIO est autem, an, si accidat effusio in plena vigilia, sit culpabilis.
PRIMA opinio est esse mortale, eam non reprimere. Ita Tolet. lib. 5. cap. 13.
SECUNDA sententia est nullum esse peccatum, sed satis esse, non complacere. Ita Sà verb. Luxuria, Filliucius tom. 1. tract. 30. in 6. praecep. cap. 8. Navar. sum. cap. 16. Graff. lib. 2. decis. cap. 81. num. 14. Azor tom. 3. cap. 24. Cordub. quaest. 23. Soto in 4. dist. 12. quaest. 1. art. 2. Sanchez lib. 9. de matrim. disp. 17. Fagundez in 6. praecep. lib. 6. cap. 9. cum D. Bonavent. locis citatis.
RATIO mea est, quia semen decisum naturaliter, ac necessario defertur extra. Sive enim generetur semen in testiculorum vasculis, ut docent eruditi, Vesalius, et Bartolinus, quod ego assero; nam saepe observatum est in cadaveribus, ut scribit Dodoneus observ. 39. Hofmannus de gener. cap. 18. Carpus Riolanus apud Bartolinum lib. 1. de infirmo ventre, cap. 22. sive non generetur in eis, ut volunt Fallopius, Cabrolius, Posthius, Casp. Hofmannus, Caesar Cremoninus, Adr. Spigelius, Regius, et alii apud Bartolinum; certe sunt Seminis vasa, incipientia a testibus, desinentia ad radicem penis, quo deferunt, et impetu eiaculantur semen, in testibus confectum, vel supra in vasis spermaticis elaboratum. Quare potest quidem ad tempus reprimere aliquando, sed tamen semen procul dubio tandem prodibit.
POTEST vero, etiam in somno eveniens, esse culpata in causa. Primo in desiderio ad voluptatem, secundo in procuratione, tertio non removendo causam praevisam.
QUAERITUR, an liceat pollutionem optare in somno ad sanitatem, vel libidinis moderamen.
NEGANT Valentia disput. 9. quaest. 3. puncto 3. Sot. 4. dist. 12. quaest. 1. art. 7. Lopez part. 1. cap. 74. Syluius 2. 2. quaest. 154. art. 5. alioqui liceret eam procurare.
CONCEDUNT optare, etsi non procurare liceat: sic enim licet optare mortem Regis tyrani, sed absit procurare, Sayrus lib. 8. cap. 5. Navar. sum. cap. 16. Angelus, et Sylvester V. Pollu. Sa V. Luxur. Toletus lib. 5. cap. 13. D. Anton. 2. part. tit. 6. cap. 6. Vasquez 1. 2. disp. 115. cap. 3. Sanchez sum. cap. 2. Filliucius tom. 2. tract. 30. cap. 8. num. 144. Fagundez cap. 9. num. 31. Bassaeus V. Luxur. num. 14. cum D. Bonavent. locis citatis.
EA de causa licet gaudere, ut docent Diana part. 3. tract. 5. misc. Resol. 21. et 87. Sanchez select. disp. 21. num. 35. Tannet. prima secunda, disp. 4. quaest. 8. num. 145. Fernand. part. 4. cap. 2. §. 4. Cruz part. 1. praecep. 6. art. 8. dub. 10.
PROCURARE vero est semper lethale, ut docent cum S. Bonavent. apud Sanchez lib. 9. de matrim. disp. 17. num. 16. Fagundez num. 31. qui multas disparitatis adducit rationes, non admodum vigentes. Si enim licet ad vitam recidere membrum; cur non sperma, fere excrementum? Dicete enim, membra destinata primo ad conservationem individui, ideo ea licere exponere ad vitam; non autem semen, quod ad speciem propagandam ordinatur; hoc inquam leve est, etsi communiter adducatur, quia etiam testiculi ordinantur ad speciem, et propius ipse embryo inanimis, et tamen haec licet ad salutem individui avellere.
OPTIMA est ratio D. Bonavent. in Diaeta, tit. 1. cap. ult. qua utuntur Sanchez de Matrim. loco cit. nam effusio seminis nimia voluptate rationem obruit, voluntatemque in deplorandam redigit servitutem. Quare eam tantum concessit natura ad generationem; at vero mutilationem membrorum dolore compensatam, non prosequitur homo. Eandem rationem affert Fagundez num. 33. cum Tostato quaest. 184. in cap. 5. Matth. ad ea verba: Expedit tibi, ut perdat unum membrorum, quam totum corpus mittas in gehennam, quem locum ad haec convertit S. Doctor loc. cit. Hanc rationem indicat S. Bonavent. etiam in 4. d. 31. art. 2. quaest. 3.
Quoad pollutionem praevisam, in somnis evenientem.
Est opinio multorum, te teneri sub mortali vitare causas, e quibus scis eventuram pollutionem, vel moraliter nosti, puta comedere tales cibos, tali situ decumbere, si tamen non sis moraliter certus, esse tantum veniale. Ita Tolet. lib. 5. cap. 13. Sylvest. verb. pollutio, Less. tom. 1. lib. 4. cap. 3. d. 14. Sotus 4. dist. 12. quaest. 1. art. 7. Fagundez in 6. praec. lib. 6. cap. 9. num. 34. Apponunt conditionem ad mortale, si facile potest vitare, puta alios cibos adhibendo, etc.
Enim vero Diana p. p. Tract. de circumstan. aggrav. resol. 65. existimat, pollutionem praevisam, sed non intentam, nedum in cibis, et comestione ordinaria, sed mortaliter lethifera, puta ebrietate, non esse mortalem. Adducit Villalob. tom. 2. tract. 40. d. 16. Vasq. prima 2. d. 115. cap. 3. Sanchez de matrim. tom. 3. l. 9. d. 45. num. 17. Granado 3. part. 2. controv. 6. tract. 4. d. 6. Sancium fol. d. 21. num. 15. et d. 23. num. 29. qui amplius addit, nullam dari causam ex se efficacem ad polluendum in somnis, sive aspectus, sive tactus sint foedi; nam si non causant, dum sunt praesentes; multo minus absentes. Itaque nulla causa confitenda, nisi ex intentione volendi eam pollutionem dara sit, tunc vero confitendam solam intentionem, non vero pollutionem. Hanc doctrinam laudat Bassaeus V. Luxur. num. 15. etsi addat e Sanchez lib. 9. d. 45. num. 30. confitendam etiam ipsam pollutionem. Adducit etiam Vasquez prima 2. d. 125.
Haec Sancii doctrina mihi fetet, nimis enim praxi e confessione accepta a confessariis saecularium, quos ego consului, repugnat: Cur vero obiecta illa materialiter absentia plus agant in somnis, est, quia ubicumque cum moveant intentionaliter species illae agitatae in quiete aliorum sensuum, sunt fortiores virtute ibi unita, et quodammodo reflexa.
Dicam tamen cum Diana, pollutionem praevisam, sed non intentam ex actionibus peccaminosis tantum venialiter in genere luxuriae, non esse mortalem. Allegat Suarez, Henriquez, Sanchez, Villalob. Less. et alios, quos affert Tanner. 2. part. d. 4. quaest. 8. dub. 6. num. 123. quorum sententiam probabilem censet num. 126.
Ex his ait etiam Sancius num. 12. non teneri aliter in lecto accubare, etiamsi commode possit: Et num. 18. non teneri deserere lectum, etiamsi cum alteratione verendorum sentiat delectationem. Eum refert Diana p. p. Tract. 16. resol. ult.
Multi dicunt, licere procurare expulsionem seminis corrupti confricatione, etiam si per accidens sequatur seminis veri emissio. Ita Sanchez, et Villalobus. Sed hic in quinta editione id expunxit; ille retractavit, quia vere est falsa opinio, etsi eam sequatur Bonacina de matrim. quaest. 4. p. 10. num. 11.
Licebit sane Chirurgo vertenda contrectare infirmi cum periculo pollutionis, curationis causa. Ita Vasquez prima 2. Tom. 1. d. 115. num. 9. Less. lib. 4. cap. 3. d. 14. Ioan. de la Cruz in direct. praec. 6. d. 9. et alii apud Dianam.
Sic neque cursor cogetur pedester incedere, etsi expertus sit se pollutionem pati equitando. Ita multi, quibus subscribit Diana.
Multo minus erit peccatum non relinquere officia gravia, e quibus pollutio sequitur, ut confessionum, studiorum, scholarum. Id fatetur etiam Fagundez num. 35. alios adducens.
Est etiam pollutio procurata, in vigilia eveniens, quae dicitur mollities, et est grave piaculum, ut habetur prima Cor. 6. Ideo de istis dicitur: Molles regnum Dei non possidebunt.
Est enim contra naturae ordinem specialem, ut notat D. Bonavent. loco supra adducto.
Ideo gravissime peccant Medici hanc suadentes infirmis, aut medicinis provocantes, ut notat Fagundez; neque excusantur a mortali, qui eis obediunt. Ita docent Tolet. lib. 5. cap. 13. Lessius lib. 4. cap. 3. d. 14. num. 94. et alii apud Fagundez. Potest autem provocari per se, vel cum alio, quae sunt in confessione exprimenda, ut docet D. Bonavent. Speculo, cap. 3. et alii.
Procurare magnam genitalium spirituum motonem, lethale est; noscitur vero magna, si graviter rationem turbet, ut ait cum Sanch. Bassaeus num. 19. secus ait, ubi levis distillatio, et spirituum commotio procuretur ratione patuitatis materiae cessante, pollutionis periculo, et adducit Sanch. de matr. et Bonacinam: Sed patuitatem materiae non admisi, quaest. 3. disp. 1.