De Gratia et Libero Arbitrio

36. Hac sane dignitatis, ut dictum est, praerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui iuris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo iuris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et iuste damnaretur; aut bona maneret, et merito salvaretur. Non quod ei propria posset sufficere voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio, Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum;¹ item in alio loco, Compelle intrare;² nihil impedit: quia profecto quantoscumque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri;³ nullum tamen iudicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salvet invitos: quatenus dum de malo mutat voluntatem in bonum, transferat, non auferat libertatem. Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus.⁴ Trahi denique specialiter volebat,⁵ quae et hoc ipsum magnopere flagitabat in Canticis: Trahe me, inquit, post te; in odore curremus unguentorum tuorum.⁶

37. Deinde quod e regione scriptum est, Unusquisque tentatur a propria concupiscentia abstractus et illectus;⁷ et illud, Corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem;⁸ et item illud Apostoli, Invenio aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in legem peccati, quae est in membris meis;⁹ haec omnia putari possunt cogere voluntatem, et praeripere libertatem. At vero quantislibet quis intus forisve tentationibus urgeatur, libera profecto semper, quantum ad arbitrium spectat, voluntas erit: libere quippe de suo nihilo minus consensu iudicabit. Quantum autem pertinet ad consilium, sive complacitum, carnis interim concupiscentia, vitaeque miseria reluctante, minus quidem se liberam sentit: sed prorsus non malam, dum malo non consentit. Denique Paulus, qui captivum se in legem peccati trahi conqueritur, haud dubium quin ex minus plena libertate consilii: consensum tamen sanum, atque in bono quoque iam ex magna parte se habere liberum gloriatur, Iam non ego, inquit, operor illud. Unde hoc confidis, o Paule? Quoniam consentio, inquit, legi Dei, quoniam bona est: et rursum, Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem.¹⁰ Oculo existente simplici, totum corpus lucidum esse praesumit. Sano consensu tractum licet peccato, vel captivum miseria, liberum se in bono profiteri non dubitat. Unde et fidens generaliter infert: Nihil ergo damnationis est his qui sunt in Christo Iesu.¹¹