De Gratia et Libero Arbitrio

13. Iam de libertate complaciti in hoc saeculo nequam quid dicemus? ubi vix sufficit diei malitia sua; ubi omnis creatura ingemiscit, et parturit usque adhuc, vanitati nimirum subiecta non volens;¹ ubi vita hominis tentatio est super terram:² ubi viri quoque spirituales, qui primitias spiritus iam acceperunt, ingemiscunt et ipsi intra semetipsos, exspectantes redemptionem corporis sui.³ Numquidnam inter ista locus ullus est huiuscemodi libertati? Quid, inquam, liberum nostro relinquitur complacito, ubi totum occupare videtur miseria? neque enim vel innocentia seu iustitia, quemadmodum a peccato, ita etiam a miseria tutae esse hic poterunt, ubi iustus exclamat, Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius?⁴ et item, Factae sunt mihi lacrimae meae panes die ac nocte.⁵ Ubi noctes diesque in maerore continuantur, nullum profecto temporis spatium complacito vacuum relinquitur. Denique qui pie volunt vivere in Christo, ipsi magis persecutionem patiuntur;⁶ quoniam iudicium a domo Dei incipit. Quod et praecipit: A meis, inquiens, incipite.⁷

14. Sed etsi non virtus, vitium forte in tuto, est, et aliqua interim ex parte frui potest complacito, cavere miseria. Absit. Nam qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis; tale est quod faciunt, quale cum ridet frenetici. Nulla autem verior miseria, quam falsa laetitia. Denique in tantum miseria est, quod videtur felicitas in hoc saeculo, ut Sapiens dicat: Melius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii.⁸ Est quidem in bonis corporis nonnulla iucunditas, videlicet in edendo, bibendo, calefaciendo, ceterisque talibus fomentis vel tegumentis carnis. Sed numquid vel ista vacant aliquatenus a miseria? Bonus est panis, sed esurienti; potus delectat, sed sitientem: denique saturato cibus potusque iam nequam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convertetur ipsa quoque, quae videtur in his esse, iucunditas. Fatendum igitur et in hac parte, omne quod praesentis vitae est, occupare miseria: nisi quod in tribulationibus continuis graviorum laborum, leviores utique sint qualiscumque consolatio: et dum forte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur.

15. Attamen fatendum est eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque in spiritu, quantulumcumque de supernae felicitatis dulcedine degustare sufficiunt, toties esse liberos a miseria, quoties sic excedunt. Hi plane (quod negandum non est) etiam in hac carne, raro licet raptimque, complaciti libertate fruuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis.⁹ Qui enim iam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem tempore simul esse non possunt. Quoties igitur per spiritum illam participant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcumque frui libertate complaciti: et hoc ex parte, et parte satis modica, viceque rarissima. Porro libertate consilii fruuntur etiam quilibet iustis; ex parte quidem, sed non modica. Ceterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis; tam plena in hoc saeculo, quam et in futuro.