De fide catholica
Alan of Lille (1120–1202)
Alan of Lille's De fide catholica contra haereticos sui temporis is a four-book late-twelfth-century exercise in Christian polemic. Written in the scholastic world of Paris and southern France, it organizes arguments against the religious positions Alan associated with Cathars, Waldensians, Jews, and Muslims, using Scripture, patristic authorities, and dialectical reasoning to articulate Catholic doctrine. The work is valuable both as a theological synthesis and as evidence for how learned Latin writers classified and contested religious difference; modern historians caution that its descriptions are polemical constructions, not transparent reports of communities. Schola presents the Latin text and an English translation.
✦ This work is being completed — add a section.
Prologus I: Ad principem Montispessulani
Liber I: Liber primus.
Caput I: De collatione gentilium et Christianorum, in materiali et spirituali strenuitate.
Caput II: Quibus auctoritatibus muniti hæretici, dicunt esse duo rerum principia.
Caput III: Quibus rationibus muniti hæretici dicunt esse duo rerum principia.
Caput IV: Solutio catholicorum ad prædictas auctoritates hæreticorum de duobus principiis.
Caput V: Refelluntur rationes hæreticorum, de duobus principiis.
Caput VI: Quibus auctoritatibus probatur, quod Deus bonus creavit mundum.
Post auctoritatum determinationem et rationum infirmationem, quibus hæretici suum videntur confirmare errorem, ad auctoritates et rationes quæ eis objiciuntur stylum vertamus. Ait enim de Christo Joannes: Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I). Hæc universitas, aut colligit simul visibilia aut invisibilia, aut non; si non omnia, aut visibilia tantum, aut invisibilia tantum, aut quædam visibilia, et quædam invisibilia; quod ipsi non concedunt. Si invisibilia tantum, quare potius invisibilia quam visibilia, cum major sit multitudo visibilium quam invisibilium, quæ potius spectant ad universitatem. Unde sequitur: Et sine ipso factum est nihil (Ibid.) Id est nulla res facta est sine ipso.
Fortasse dicent hæretici, quod hoc nomine, nihil, designatur res corporalis quæ corrumpitur, et ad nihilum tendit; sed multa corporalia sunt quæ nec corrumpuntur, nec ad nihilum tendunt, ut sol, et aliæ stellæ; de terra autem dicitur, quod in æternum stat. Si dicant, quod stellæ variantur secundum ortum et occasum, secundum augmentum et detrimentum luminis; eadem ratione animæ variantur, et ad nihilum tendunt; mutantur enim secundum dolorem et gaudium, secundum ignorantiam et scientiam, secundum peccatum et justitiam.
Qua ergo ratione hoc nomine, nihil, designatur omne corporale quia variabile, eadem designabitur omnis spiritus, quia variabilis. Item in eodem Evangelio: In propria venit, et sui eum non receperunt (ibid.). Quæ per propria designantur, nisi ista visibilia et mundana, in quæ venit Christus, per assumptam humanitatem? quæ dicuntur propria Christi, non tam ratione possessionis, quam ratione creationis et auctoritatis. Si dicunt, propria esse Christi ratione possessionis, ergo possessio diaboli possessio etiam est Dei; quia si sint creata a diabolo, potius possidentur ab ipso quam a Deo, et tamen nulla est conjunctio Christi ad Belial (II Cor. VI). Item in eodem Evangelio: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est (Joan. I). Item in apostolico Symbolo, legitur: Creatorem cœli et terræ. Item Christus in Evangelio: Nonne duo passeres asse væneunt, et unus ex illis non cadit in terram sine Patre vestro? (Matth. X.) Quid est, passerem non cadere super terram sine Patre vestro, nisi passerem esse sub Dei potestate? Item in Evangelio ait, quod Deus vestit lilia agri (Matth. VI); quid est Deum vestire lilia agri, nisi eis dare elegantem naturam, et ita naturam lilii a Deo esse? Item Apostolus in Epistola ad Colossenses (cap. I), ait de Christo loquens: In quo universa condita sunt, visibilia et invisibilia. Item in Epistola ad Hebræos (cap. I): Multifarie, multisque modis, olim Deus loquens patribus in prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio, quem constituit hæredem universorum, per quem fecit et sæcula. Item in eadem Epistola, auctoritate David, probat Deum creasse cœlum et terram, in hunc modum: Initio tu, Domine, terram fundasti, et opera manuum tuarum sunt cœli (Psal. CI). Item ait in Actibus apostolorum (cap. XVII), Paulus ait Atheniensibus: Hunc Deum ignotum cui hanc aram fecistis, nuntio vobis: Hic est Deus qui fecit hunc mundum, et omnia quæ in eo sunt, in quo vivimus, movemur et sumus. In Luca (cap. III) etiam ubi texitur Christi genealogia, legitur: Qui fuit Seth, qui fuit Adam, qui fuit Dei. Adam autem dicitur fuisse filius Dei ratione creationis, et ita fuit a Deo, et non a diabolo. Item Christus in Evangelio ait ad Judæos: Vos inhonorastis me, Pater autem meus glorificat me, de quo dicitis, quia Deus vester est (Joan. VIII). Si ergo Judæi dicebant Deum Patrem esse Deum suum, diabolum non credebant esse Deum suum. De iis hæreticis contra quos loquimur, ait Apostolus ad Timotheum: Spiritus dixit, in extremis temporibus recedent quidam a fide, intendentes spiritibus erroris, et doctrinis dæmoniorum, in hypocrisi loquentium mendacium; prohibentium nubere, et abstinere a cibis quos Deus creavit (I Tim. IV). Nonne præfati hæretici in ultimis temporibus recedunt a fide; a fide, inquam, quam tenet generalis Ecclesia? Non enim a fide Judæorum recedunt; a fide, inquam, non habent, nec a fide Saracenorum, quia fide carent; a fide ergo Christianorum recedunt. Illi sunt qui intendunt doctrinis dæmoniorum, et fingentes se justos esse, in hypocrisi loquuntur mendacium. Ipsi prohibent nubere, quia nuptias damnant; ipsi jubent abstinere a cibis quos Deus creavit. Item in Matthæo introducitur Dominus loquens in hunc modum: Qui fecit hominem ab initio, masculum et feminam fecit eos (Matth. XIX); et alibi: Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret (Joan. III). Paulus etiam in Epistola ad Corinth. ait: Posuit Deus membra, unumquodque eorum in corpore sicut voluit (I Cor. XII). Item Petrus: Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, suscitavit Filium suum Jesum (Act. XXXVI).