Palladium theologicum, Tomus quintus: De virtutibus
Gaudenzio da Brescia (1612–1672)
Reuerendi patris Gaudentij Bontempi, ... Palladium theologicum, seu Tota theologia scholastica in septem tomos distributa. Ad intimam mentem d. Bonauenturae seraphici doctoris ... Tomus quintus, De virtutibus
First published 1676
Bontempi's Palladium theologicum (Lyon 1676) is a complete scholastic theology composed ad mentem D. Bonaventurae, arranged in seven tractatus on the order of the Secunda secundae. This fifth volume, De virtutibus, treats the theological virtues (faith, hope, charity, with their gifts, beatitudes and fruits), the cardinal virtues and their opposite vices, and the states and offices of men (religious and prelates, bishops, princes), including the extensive disputations on contracts, religion, vows, fortitude, temperance and the judicial process. It is a significant example of the Bonaventurian scholastic school and a counterpart to the Thomist manuals of the period.
Tractatus I: PRIMUS DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS
Tractatus II: DE CONTRACTIBUS
Tractatus III: DE RELIGIONE
Tractatus IV: DE VOTIS
Tractatus V: DE VIRTUTE FORTITUDINIS
Tractatus VI: DE TEMPERANTIA
Proemium I: Prooemium
Disputatio I: PRIMA. DE VIRTUTE TEMPERANTIAE
Disputatio II: De Vitiis oppositis Virtuti TEMPERANTIAE
Quaestio I: De GULA
Quaestio II: De Ebrietate
Quaestio III: De LUXURIA
Dubitatio I: Quid sit LUXURIA, et quotuplex
Dubitatio II: An in genere Luxuriae detur parvitas materiae
Dubitatio III: De FORNICATIONE
Subdubitatio I: De CONCUBINATU
HIC est concubitus viri cum soluta, quam quis domi, veluti propriam alit. Ita communiter DD. apud Farinacium tom. 4. quaest. 138. Ad concubinatum, Iure civili, requiruntur hae conditiones. Prima, ut mulier, et vir simul cohabitent: Secunda, ut in propria domo: Tertia, ut frequenter commisceantur: Quarta, ut mulier sit soluta: Quinta ut sit una: Sexta, ut alatur veluti uxor.
IURE autem canonico sic describitur: Est concubitus viri cum soluta, quam quis vel in domo propria, vel extra retinet; et ad quam frequenter, et ex consuetudine accedit, sive retineat, ut concubinam, sive ut pedissequam, sive quocunque alio modo.
EST autem grave peccatum, seu potius status peccati. Unde hi non debent absolvi, antequam eiecerint foemellam e domo; vel si eam extra alunt; ante vero videatur, an ab eo statu recesserint, ut notat Fagundez lib. 6. cap. 2.
POENAS imponit Concil. Trident. sess. 24. de reform. cap. 8. statuens trinam monitionem, post quam excommunicentur, et si annum pervicaces durent, puniantur arbitrio Episcopi: Foemella autem, si monita non recedit, eiiciatur e civitate, vel etiam e dioecesi.
HAE poenae publicis concubinariis imponuntur. Hi sunt, quorum concubinatus notorii sunt, vel per sententiam, aut confessionem iure factam, vel per evidentiam rei, quae nulla possit tergiversatione celari, ut notat Fagundez num. 7. cum D. Bonavent. in 4. dist. 13. quaest. 4. ad argumenta.
NOTORIUM etiam concubinarium vocant Farinacius num. 8. loco cit. qui mulierem de incontinentia suspectam, et diffamatam retinet domi, et admonitus non eiicit; sed S. Doctor vult id satis non esse ex natura sua; tunc vero S. Concil. Trident. sess. 25. de reform. cap. 14. pro publicis concubinariis declarat, haberi Clericos, qui huiusmodi feminas suspectas retinent, eosque poenis damnat.
QUAERUNT autem, quaenam poenae Iure canonico debeantur Clericis publice concubinariis.
PRIMA sententia est, hos esse ipso facto suspensos de iure, et irregulares fieri, si in eadem suspensione celebrent, aut actum sacri Ordinis exerceant. Ita Toletus lib. 1. sum. cap. 47. Sylvester verb. Concubinarius, Navar. man. cap. 25. Iulius Clarus §. fornicatio, Azor lib. 6. cap. 7. quaestio 5. et alii, apud Fagundez in 6. praecept. lib. 6. cap. 2. num. 9.
SECUNDA sententia negat, eos esse ipso iure suspensos, nec fieri irregulares, si etc. posse tamen ab Episcopo suspendi, si ter moniti non recedant. Ita Suarez de censuris, disp. 31. sect. 4. et Tom. 3. de sacram. disp. 18. sect. 1. Sayrus de censur. lib. 4. cap. 16. Rodriquez tom. 1. cap. 67. Medina lib. 1. cap. 11. Enriquez lib. 9. de excom. cap. 25. §. 13. ad marg. litt. P. et alii, quos sequitur Fagundez n. 10. et Bassaeus V. Concubin. num. 5.
SENTENTIA D. Bonavent. in confessionali, c. 5. particul. 50. et 52. est, hos esse suspensos ipso iure, quousque poenitentiam egerint. Probat ex cap. Vestra de cohabit. Cler. et ex cap. Quaesitum, eodem titulo. Idem clarius sentit in 4. dist. 13. quaest. 4.
ET sane in cap. Vestra, concluditur: Sine dubitatione teneatis, quod a Clericis, et Presbyteris, quamquam fornicariis, quamdiu tolerantur, nec habent operis evidentiam, licite divina mysteria audiantur, et recipiantur Sacramenta. Hunc locum urget S. Doctor in 4. dist. 13. quaest. 4. ad argumenta, et alii nostrae sententiae Doctores, quibus adde Maiolum de irregul. lib. 5. cap. 37. Firmum V. Concubinarius, num. 5. et V. Clericus, num. 13. Vivaldum in candelabro, tit. de suspen. num. 19. Vegam in sum. 2. part. cap. 108. casu 3. Rebuffum in concordatis, tit. de public. concubinariis, in prima, tertia, et nona poena, Villadiego de irregul. cap. 3. Guidum Pap. decis. 558. Farinacium in 4. quaest. 138. de delictis carnis, num. 55. Innocentium, Hostiensem, Buttium, Archidiaconum in cap. Vestra, in cohabit. Clericorum, et mulierum, ubi cum D. Bonavent. eodem modo textum intelligunt Decianus in tract. crim. lib. 5. cap. 21. n. 10. Vivius opin. 123. Ludovicus Lopez 2. part. Instruct. cap. 23.
RESPONDET Fagundez, eodem modo damnari istos in cap. Vestra, sicuti in cap. Clerici, ubi non suspenduntur, sed praecipitur suspensio imponenda ab Episcopis, et sicut in cap. Quaesitum, ubi non suspenduntur, sed solum imponitur fidelibus, ne ab eis recipiant Sacramenta, quia scandalosi sunt; ait enim Pontifex: Quaesitum est de clericis in fornicationem prolapsis, an eorum officia sint audienda. Verum etsi quemlibet pro mortali peccato, quo ad seipsum constat esse suspensum, non debet tamen in officiis divinis evitari: nisi peccatum huiusmodi sit notorium, per sententiam, vel confessionem factam in iure, aut per evidentiam rei, quae tergiversatione aliqua celari non possit.
AIT igitur Fagundez, non imponi suspensionem istis; aequiparari enim ait publicos concubinarios occultis, et sicut occultus improprie est suspensus, quatenus indignus, ita et publicus.
SED hae nugae sunt, ut vidit S. Doctor; non enim aequiparat, sed exclusivam ponit verae suspensionis, nisi sint notorii.
SECUNDO ex Concil. Trid. sess. 25. cap. 14. ubi de his ait: Quo ad ordinarios, etiam vei sedis Apostolicae delegatos, arbitrabitur, suspendantur, et si ita suspensi, eos non expellant, etc. quibuscumque beneficiis Ecclesiasticis, portionibus, pensionibus, et officiis priventur, etc.
HAEC verba egregie sibi deservire ait Fagundez num. 10. quasi Concilium praecipiat Episcopis, ut suspendant illos, non autem declaret suspensos. At verba Concilii alium sensum habent, scilicet, ut remaneant suspensi, iuxta antiqua iura, donec absolvantur ab Episcopis, Episcopis, etc. quae verba sunt clara. Confirmatur, nam sess. 24. cap. 14. Concilium confirmat iura antiqua dicens: Ceteri iuris poenis in suo robore permanentibus. Neque dicat Fagundez, has imponendas mandati illis verbis, sess. 25. cap. 14. alioquin poenis a sacris Canonibus, vel statutis Ecclesiarum impositis puniantur. Haec enim verba loquuntur de poenis temporalibus, privationibus distributionum, etc. ut dixi.
Respondet Fagundez n. 12. Iura illa consuetudine esse abrogata.
Sed contra, nam a Sancto Concil. firmantur, non obstante quavis consuetudine. Confirmatur evidenter ex declaratione Eminentissimorum Cardinalium Sacri Concilii Interpretum, quibus solis licet Concilium interpretari, non autem Fagundez, aut aliis oppositae sententiae Doctoribus, ibi autem decidunt: Clerici concubinarii sunt etiam hodie, si notorii sint, ipso iure suspensi a divinis, pro ut etiam in veteri iure sunt.
Haec declaratio funditus evertit omnem adversantium solutionem.
Id quod de publicis concubinariis intelligunt Canones, etiam de publicis fornicariis, ut notat S. Doctor allatis locis, et habetur in canonibus allegatis, ut notat Tolet. lib. 1. cap. 47. Sylvester V. concubinarius, Fagundez num. 15. Est autem fornicarius publicus, qui vagans modo hac, modo illa abutitur.
Difficultas est: an in nostra sententia, quam Fagundez valde probabilem fatetur numero 9. nomine Clerici intelliguntur etiam constituti in Minoribus, et sane Canon Vestra, nominat Clericos seorsim a presbyteris: Ergo omnes includit, eum refert S. Doctor loco cit. in 4. consentiunt Farinacius loco cit. Diaz cap. 79. et alii. Videntur tamen, non includi, quia loquitur in ordine ad exercitium solemne Ordinis, hoc autem non est in Minoribus, ac proinde non incurritur irregularitas. Ita Fagundez num. 16.
Notat etiam Fagundez num. 17. non esse hos ipso iure excommunicatos, non enim in iuribus illis fit mentio excommunicationis.
Iure Civili istis nulla poena est statuta certa, ut notat Fagundez num. 19. possunt tamen illis interdici bonorum administrationes a iudicibus saecularibus, sicut etiam impeditur eadem facultas mulieribus luxuriose viventibus; patet ex leg mulier, ff. de curatore furioso. Ratio est, quia luxuriose vivens, dicitur prodigus morum, Glossa in leg. si quis cum iure, ff. de usucap.
Hinc multi dixere, esse crimen fori spiritualis tantum. Ita Clar. quaest. 37. Portius consil. 21. Tuschus de visitatione, lib. 2. cap. 21. Anchar. ad cap. Cum sit, de foro compet. Abbas ibi num. 25. Soncinus num. 24. Aretin. num. 15.
Alii tamen distinguunt, ut quo ad poenas, pro praesenti, solus iudex saecularis sit Iudex pro saecularibus; sed pro futura emendatione posse Episcopos, et alios illud munus obire.
Probatur ex cap. penult. de cohabit. cler. et mulier. et Concil. Trident. sess. 24. cap. 8. et sess. 25. cap. 14. et in priori loco loquitur de saecularibus, et ad eorum emendationem praecipit praemitti triplicem admonitionem, quae dicitur admonitio competens, ut advertit S. Doctor in Confess. loco cit. Vide Fagundez num. 20.
Aliqui falso dixere, concubinas Clericorum non posse a foro saeculari puniri. Cur enim hae foemellae saeculares pro crimine saeculari non puniantur, vel gaudeant foro?
Sunt aliqui dicentes concubinas non prohiberi, sed approbari iure civili leg. 3. ff. de concubinis, ex Genes. 21. et 22. Iud. 19. 3. Reg. 11. ubi sancti viri concubinas aluere.
Sed hae erant uxores, licet minorem haberent dignitatem ceteris, ut probat S. Doctor 4. dist. 33. q. 1. et ostendam 3. part. Tract. de matrim. vide quae de his dixerim, tom. 4. disp. 17. quaest. 10. sect. 30.