Enarratio In Epistolam Beati Pauli Ad Ephesios

PAULUS apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, id est a divina voluntate ad apostolatum efficienter promotus, scribit sanctis omnibus, id est firmis et dignis Christi fidelibus, qui sunt Ephesi, id est, in urbe sic dicta commorantur, et, pro id est, fidelibus qui sunt in Christo Jesu per fidem et caritatem, sicut membra in capite. Vel, per sanctos intelligit praelatos et perfectiores; per fideles vero, imperfectiores ac subditos. Gratia vobis detur et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo.

Salutatione praemissa, a gratiarum actione orditur, et ait : Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi. Omnia haec jam praedicta verba, in praecedentium exordiis epistolarum scripta atque exposita sunt : idcirco pertranseo. Qui Deus et Pater noster, benedixit nos, id est, benedictos et gratiosos nos fecit, dando nobis munera coelestium gratiarum, sicut subjungitur : in omni benedictione spirituali, id est in omni dono gratiae liberaliter dato, nostroque cordi infuso, ita ut benedictio ista sit causa formalis per quam a Deo effective benedicti sumus. Frequenter autem accipitur in Scripturis benedictio pro dono liberali : sicut quum Abigail ait ad David, Accipe benedictionem quam attulit famula tua. Benedixit itaque nos omni benedictione, saltem in genere : et hoc, in coelestibus bonis seu gratiis ; vel ad hoc, ut ad coelestia regna perveniamus ; vel, Omni benedictione habenda perfecte in coelestibus mansionibus ; in Christo Jesu, id est merito Christi, sive per Christum tanquam per mediatorem.

Sicut elegit nos, id est, prae aliis multis seu reprobis ad aeternam beatitudinem praeordinavit, in ipso, id est in Christo, seu per Christum : ita ut Pater et Christus seu Filius, imo et cum eis Spiritus Sanctus, sint unus elector, sicut unus creator. Unde Christus testatur : Ego scio quos elegerim ; et rursus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. Elegit ergo nos in ipso ante mundi constitutionem, id est ab aeterno : quae electio ex dilectione processit. Potest quoque sic accipi, ut Pater dicatur nos elegisse in Christo ante mundi constitutionem, quoniam ab aeterno disposuit per Christi incarnationem ac passionem impendere nobis suae aeternae electionis effectum, id est veram salutem. Ut essemus sancti, id est puri in anima, et immaculati in opere, in conspectu ejus, id est coram Deo, videlicet vere, seu divino judicio, non tantum humano, in caritate, quae est vita decorque animae, id est per actum caritatis interiorem, sine quo nihil est meritorium. Unde per caritatem efficimur sancti in affectu, et immaculati in effectu.

Qui Pater praedestinavit, id est, ad vitam aeternam in sua dispositione praemisit seu praeordinavit, nos in adoptionem filiorum, id est ad hoc, ut bona gratiae quae filiis adoptivis praestantur, nobis donentur. Quod autem subjungitur, per Jesum Christum, referri potest vel ad verbum, Praedestinavit, vel ad nomen, Filiorum, quia per Filium dicimur praedestinati, sicut electi. Per Filium quoque adoptio filialis nobis confertur : dedit enim nobis potestatem filios Dei fieri. Sic autem praedestinavit nos in ipsum, id est ad imitationem filiationis naturalis quae convenit Christo, cujus similitudo est filiatio adoptiva ; vel, In ipsum, id est, ut veniamus ad gloriam Christi, et ejus efficiamur coheredes. Praedestinavit insuper secundum propositum, id est aeternum decretum, voluntatis suae, qua omnia liberrime agit, id est, secundum voluntatem suam divinam, omnia juste agentem ac proponentem : quae utique est prima causa praedestinationis ; in laudem gloriae gratiae suae, id est, ut laudemus magnificentiam gratiae suae gratum facientis, per quam adoptio filiorum Dei nunc inchoatur, quae in patria per lumen gloriae consummatur ; in qua gratia gratum faciente, id est per quam, formaliter gratificavit, id est, sibi acceptos ac gratos nos fecit, in dilecto Filio suo, id est per Christum mediatorem Dei et hominum, scilicet merito Christi, et per omnia quae Christus pro nostra salute assumpsit, fecit ac pertulit.

In quo Filio Dei dilecto habemus redemptionem a jure et jugo diaboli, per sanguinem ejus, id est merito effusionis sui pretiosissimi sanguinis : juxta illud, Qui dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Ideo subditur : remissionem peccatorum, id est, redemptio ista est vitiorum nostrorum solutio : quae facta est secundum divitias, id est plenitudinem, gratiae ejus, videlicet Christi, qui gratiose et pie nos liberavit. Unde per evangelistam Joannem dicitur : Gratia et veritas per Jesum Christum facta est ; et de plenitudine ejus nos omnes accepimus, et gratiam pro gratia. Quae gratia superabundavit in nobis apostolis, id est, copiosissime nobis infusa est, quippe qui primitias Spiritus Sancti accepimus, in omni sapientia, id est divinorum notitia omni, quantum ad sacram spectat Scripturam, quam plene cognoscimus, et prudentia, id est temporalium et humanarum rerum agnitione.

Haec enim nobis per gratiam Spiritus Sancti collata sunt, ut notum faceret nobis sacramentum, id est secretum, voluntatis suae, seu voluntatem suam secretam, aliis occultatam, vel incarnationis Christi mysterium, seu divinae mentis consilium circa humani generis redemptionem, secundum beneplacitum ejus, id est secundum quod sibi pie complacuit, quod proposuit in eo, id est, cujus placiti executionem constituit et implevit in Christo. Quid autem, et quando factum sit hoc, subditur : in dispensatione plenitudinis temporum, id est adveniente tempore divinitus praeordinato et dispensato, videlicet tempore gratiae, de quo alibi dictum est : Ecce jam venit plenitudo temporis ; instaurare omnia in Christo, id est per Christi mysteria reformare, quae in coelis, id est ordines angelorum, supplendo ruinas eorum, et quae in terra sunt, id est genus humanum, in ipso, id est eos qui in Christo electi sunt, qui soli effectum divinae liberationis finaliter sortiuntur.

In quo, id est, per quem Christum, et nos apostoli, sicut et ceteri electi, sorte, id est divina electione, vocati sumus ad fidem et gratiam salutarem. Dicitur autem sors, divina electio, quia utrumque est Dei, non hominis; et sicut electio non accipit personam, ita nec sors. Propter quod ait Scriptura : Sortes mittuntur in sinum, sed a Domino temperantur. Praedestinati, id est ad aeternam beatitudinem praeordinati, secundum propositum ejus, id est secundum aeternam incommutabilis ejus decreti dispositionem, qui omnia operatur per se ipsum vel causas secundas, secundum consilium voluntatis suae, id est secundum certissimam rationem suae voluntati consonam atque placentem. Nil enim operatur ad extra de necessitate aut casu, sed sapienter ac libere universa producit, juxta illud : Omnia in sapientia fecisti; et, Omnia quaecumque voluit Dominus, fecit. Ut simus in laudem gloriae ejus, id est, in nobis Deus glorificetur, qui tantam gratiam nobis sine meritis nostris ineffabili pietate largitus est : ex ejus beneficii consideratione nos ipsi aliique fideles in laudem et gloriam Dei erumpere debemus; nos qui ante speravimus in Christo, id est nos apostoli, qui ante eos qui per nostram praedicationem conversi sunt, Christo per fidem et spem inhaesimus.

In quo Christo, id est cujus ordinatione et adjutorio, et vos, Ephesii, quum audissetis, non solum auribus corporis, sed etiam cordis, verbum veritatis, scilicet Evangelium salutis vestrae, id est doctrinam Christi annuntiantem hominum liberationem, in cujus doctrinae observatione salus vestra consistit. In quo et credentes, id est, cui Evangelio fidem adhibentes, signati estis, id est inter electos computati, et a perversis distincti certis divinae praedestinationis indiciis : quorum unum est illud, Qui ex Deo est, verba Dei audit; et, Beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud; Spiritu promissionis Sancto, id est virtute et operatione Spiritus Sancti electis promissi : juxta illud in Luca, Ego mittam promissum Patris mei in vos. Vel, Spiritus Sanctus dicitur Spiritus promissionis, quia promittit vitam aeternam. Qui Spiritus Sanctus est pignus hereditatis nostrae, id est arrha futurae felicitatis : quia per ejus inhabitationem, inspirationem, consolationem ac cetera dona, certificamur de beatitudine subsequente. Ex perceptione quippe praesentium munerum, certa fit expectatio futurorum.

Dicitur ergo Spiritus Sanctus pignus hereditatis quam habituri sumus in patria, quia per modum pignoris interim nobis confertur. Pignus enim est loco rei non habitae, estque ejusdem valoris cum ea. Deus autem est nostra felicitas atque hereditas objectalis, quamvis fruitio Dei sit hereditas nostra felicitasque formalis. Hanc autem hereditatem nondum habemus in re, sed Spiritus Sanctus quem interim habemus per suam gratiosam inhabitationem, est ejusdem valoris cum ea : imo ipse realiter idem cum ea est, sed diverso habetur modo in via et in patria : ideo modo vocatur pignus, in patria autem vocatur hereditas. Verumtamen, ut in glossa quoque Augustini testantur citata verba, convenientius dicitur Spiritus Sanctus arrha quam pignus : quoniam pignus aufertur quum promissum vel debitum solvitur; arrha vero, quum sit pars pretii, non aufertur, sed completur quum solutio agitur. Quoniam ergo in perceptione futurae atque coelestis hereditatis Spiritus Sanctus non aufertur electis, sed plenius datur, idcirco aptius nuncupatur arrha quam pignus. Nihilo minus, quoniam Spiritus Sanctus dicitur nobis dari per dona sua, id est propter hoc quod dona sua nobis praestantur, et aliqua dona sua propter imperfectionem inclusam non manent in patria, ut fides et spes; ideo quantum ad haec dona, Spiritus Sanctus rationem pignoris habet. Sic enim aufertur quantum ad modum, venientibus dotibus quae fidei et spei succedunt; quantum vero ad dona quae manent et perficiuntur in patria, qualia sunt, caritas, sapientia, timor filialis, Spiritus Sanctus proprie dictus est arrha.

In redemptionem acquisitionis, id est in liberationem salvificam, per quam adipiscimur vitam aeternam, videlicet ut a jugo peccati daemonumque per gratiam Spiritus Sancti erepti, salutem acquiramus perpetuam : de qua ait Petrus, Vos genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis ; in laudem gloriae ejus, id est ad praeconium divinae beatitudinis ac majestatis, puta ad hoc ut divinae naturae beatitudinem ac majestatem grata mente laudemus. Omnia enim propter se ipsum operatus est Dominus.

Denique littera ista, quantum ad tenorem verborum, nonnihil truncata est. Unde supplere oportet : ut quum dicitur, In quo et credentes, fiat puncti distinctio ; sicque facile elicitur sensus perfectus.

Et quia bonus praelatus, imo et quilibet proximus, de salute alterius ex vera caritate laetari, et Domino gratias agere debet, subjecit Apostolus : Propterea et ego audiens a narrantibus, vel etiam ab interna locutione Spiritus Sancti, fidem vestram quae est in Christo Jesu, id est puram, sanctam, christianam atque catholicam, et dilectionem habitualem et actualem quam ostenditis in omnes sanctos, id est in universos veraciter christianos, quibus in spiritualibus ac temporalibus benefacitis, prout casus occurrit facultasque suppetit ; non cesso, congruentibus horis, gratias agens Deo pro vobis, id est propter beneficia vobis impensa, memoriam vestri faciens, id est vestri recordans, in orationibus meis, quibus pro vestro profectu oro :

Ut Deus Domini nostri Jesu Christi, id est verus Deus, qui est Deus Christi prout homo. Sic enim quaelibet divina Persona, totaque simul superbeatissima Trinitas, Deus est Christi. Qui Deus est Pater gloriae, id est fons et origo omnis sanctae laetitiae ; vel, Pater gloriae, id est majestatis altissimae ; det vobis spiritum, id est donum, sapientiae, quae est unum ac summum septem donorum Spiritus Sancti ; vel, Spiritum sapientiae, id est Spiritum Sanctum, datorem sapientiae habitualis ; et revelationis actualis, id est illuminationis ex habitu sapientiae et motione Spiritus Sancti procedentis. Non enim sufficit nobis gratia aut sapientia habitualis ; sed requiritur insuper actualis motio Spiritus Sancti, excitantis habitum ipsum in actum : cujus motionis efficitur anima cito capax per habitualia septem dona Spiritus Sancti, quemadmodum capax est motionis propriae rationis per habitus virtutum.

Det itaque vobis spiritum sapientiae in agnitione ejus, id est ad contemplandum Deum : quod est, illuminatos habere oculos cordis vestri, id est habere intellectum speculativum ac practicum divinitus illustratum, ut sciatis, et sciendo juste vivatis : sciatis, inquam, quae sit spes vocationis vestrae, id est bonum speratum, sive felicitas ad quam divinitus invitamur, et quae divitiae, id est spirituales opulentiae seu plenitudines copiosae, gloriae hereditatis ejus, id est gloriosae felicitatis Dei, quam exhibet in Sanctis in patria. Beatitudo enim est status omnium bonorum aggregatione perfectus, juxta Boetium. Unde, quamvis beatitudo Dei in se ipso sit simplicissima, beatitudo quoque quam electis infundit, secundum suam essentiam simplex sit, scilicet visio Dei, quae est tota merces ; dicimus tamen, secundum nostrae intelligentiae modum, quod in Deo sit omnium bonorum copiosissima opulentia atque ditissima plenitudo. Beatitudini autem creatae quae communicatur Beatis, multa junguntur perficientia eam, videlicet dilectio, delectatio, etc., quae dicuntur divitiae gloriosae hereditatis seu beatitudinis nobis promissae. Orat ergo Apostolus ut beatitudinis hujus divitias magis perfecte cognoscant.

Sciatis praeterea et quae sit supereminens magnitudo, id est incomparabilis sublimitas, summaque gratia, virtutis ejus in nos, id est divinae potestatis gratiam tantam cordibus nostris infundentis, qui credidimus in Christum, atque primitias Spiritus Sancti recepimus, secundum operationem potentiae virtutis ejus, id est secundum efficaciam ejus divinae potentiae : quae virtus vocatur, quum sit potestas consummata atque perfecta. Realiter tamen idem sunt, praesertim in Deo, potentia activa et virtus, quamvis potentia, secundum quosdam, dicat potentiam absolute, virtus autem complementum potentiae.

Quam virtutem operatus est, id est, operando monstravit, in Christo mortuo ac sepulto, suscitans illum a mortuis tertio die, et constituens, id est, firmiter ponens eum, ad dexteram suam, id est in potioribus bonis suis, videlicet in summo honore, dignitate et gloria, in coelestibus, id est in coelo empyreo : supra omnem Principatum, id est angelos de summo seu tertio choro infimae hierarchiae, et Potestatem, id est angelos de infimo choro secundae hierarchiae, et Virtutem, id est angelos de medio choro ejusdem hierarchiae, et Dominationem, id est angelos de summo ordine hierarchiae secundae. In hac auctoritate fundat se beatissimus theologorum princeps Dionysius, ponens Principatus in infima hierarchia. Constituit quoque eum in die ascensionis, quoad naturam assumptam, et supra omne nomen, id est ultra omne ens nominatum aut nominabile, quod nominatur, id est, exprimitur, scitur, vel esse perhibetur, non solum in hoc saeculo variabili, sed etiam in futuro, id est, in patria nominabitur aut sciatur : id est, ultra omnem creaturam terrestrem et coelestem, corporealem ac spiritualem, sublimavit Christum quoad humanitatem assumptam ; imo sola humanitas Christi, propter unionem suam personalem cum Verbo, praestantior est toto universo simul accepto.

Et omnia subjecit sub pedibus ejus, id est, universa creata Christi potestati atque imperio, imo et inferiori ejus naturae (quae nomine pedum intelligi potest), Deus Pater plenissime subdidit. Unde ipse ait : Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Et ipsum Christum Deus Pater dedit, id est constituit, caput, id est principalem, supra omnem Ecclesiam militantem ac triumphantem, quae est corpus ipsius Christi mysticum, quoniam unitur ei ut capiti per communionem naturae participationemque gratiae. Est quoque Ecclesia plenitudo ejus, videlicet Christi, vel quia ab ipso donis gratiae adimpletur, vel quia facit ad hoc, ut Christus omnia membra sua mystica habere dicatur, qui existens secundum divinitatis naturam, omnia in omnibus, non essentialiter aut formaliter, sed causaliter ac supereminenter, ut dictum est plenius, adimpletur, quantum ad mysticum corpus suum, quamvis in se ipso non perficiatur nec crescat.

Advertendum praeterea, quod Christus dicitur caput Ecclesiae, ad similitudinem capitis naturalis. Sicut enim in capite naturali sunt tria, videlicet : ordo, quoniam caput est prima atque superior pars hominis ; perfectio, quia in capite vigent omnes sensus ; virtus, quoniam motus et gubernatio omnium membrorum dependent a vi sensitiva ac motiva, quae dominatur in capite : sic Christus prior et altior est aliis, propter gratiae suae eminentiam, et in ipso sunt omnes sensus spirituales, ipse quoque omnibus influere potest spiritualem sensum et gratiae motum. Est autem Christus secundum utramque suam naturam caput totius Ecclesiae ; sed secundum divinam naturam, influit auctoritative, estque caput jure creationis atque excellentissimae gubernationis. Secundum humanitatem vero, influit instrumentaliter : secundum quam etiam, Deus est caput Christi. — Nec hominum tantum, sed et angelorum quoque, Christus ut homo, caput censetur. Quemadmodum enim angelorum et hominum unus est ultimus finis atque felicitas, scilicet visio Dei per speciem, sic una est eorum Ecclesia. Multitudo namque electorum actibus officiisque distincta, mysticum Christi corpus vocatur. Quoniam igitur Christus, etiam ut homo, propter propinquitatem suam ad Verbum, influentiam habet in summos ordines angelorum et ceteros universos, eos purgando, illuminando et perficiendo, secundum magni Dionysii documenta : constat quod sit eorum caput Christus. Jam enim inductum est, quod Deus constituit eum super omnem principatum et potestatem, etc. Alibi quoque ab eodem Apostolo de ipso asseritur, quod est caput omnis principatus et potestatis.

Postremo sciendum, quod Christus est caput omnium, non aequaliter, sed ordine quodam. Primo enim et principaliter est caput Beatorum, qui ei uniuntur per gloriam fruitionis ; secundo, eorum qui ei uniuntur per caritatem viae ; tertio autem, illorum qui sola fide ei junguntur ; quarto vero, eorum qui uniuntur ei per potentiam ad actum reducendam ; quinto (et maxime improprie), eorum qui uniuntur ei per potentiam nunquam ad actum reducendam. Damnatorum vero Christus caput non est ; sed exsistentium in purgatorio caput veraciter appellatur.