Summa contra Gentiles, Liber I

Hoc autem ostenso, manifestum est quod in Deo est pura veritas, cui nulla falsitas vel deceptio admisceri potest. Veritas enim falsitatem non compatitur: sicut nec albedo nigredinem. Deus autem non solum est verus, sed est ipsa veritas¹. Ergo in eo falsitas esse non potest. Amplius. Intellectus non decipitur in cognoscendo quod quid est: sicut nec sensus in proprio sensibili². Omnis autem cognitio divini intellectus se habet ad modum intellectus cognoscentis quod quid est, ut ostensum est³. Impossibile est igitur in divina cognitione errorem sive deceptionem aut falsitatem esse. Praeterea. Intellectus in primis principiis non errat, sed in conclusionibus interdum, ad quas ex principiis primis ratiocinando procedit. Intellectus autem divinus non est ratiocinativus aut discursivus, ut supra⁴ ostensum est. Non igitur potest esse in ipso falsitas aut deceptio.

Item. Quanto aliqua vis cognoscitiva est altior, tanto eius proprium obiectum est universalius, plura sub se continens: unde illud quod visus cognoscit per accidens, sensus communis aut imaginatio apprehendit ut sub proprio obiecto contentum. Sed vis divini intellectus est in fine sublimitatis in cognoscendo. Ergo omnia cognoscibilia comparantur ad ipsum sicut cognoscibilia proprie et per se et non secundum accidens. In talibus autem virtus cognoscitiva non errat. In nullo igitur cognoscibili possibile est divinum intellectum errare.

Amplius. Virtus intellectualis est quaedam perfectio intellectus in cognoscendo. Secundum autem virtutem intellectualem non contingit intellectum falsum dicere, sed semper verum: verum enim dicere est bonus actus intellectus, virtutis autem est actum bonum reddere ⁵. Sed divinus intellectus perfectior est per suam naturam quam intellectus humanus per habitum virtutis: est enim in fine perfectionis ⁶. Relinquitur igitur quod in intellectu divino non potest esse falsitas.

Adhuc. Scientia intellectus humani a rebus quodammodo causatur: unde provenit quod scibilia sunt mensura scientiae humanae; ex hoc enim verum est quod intellectu diiudicatur, quia res ita se habet, et non e converso. Intellectus autem divinus per suam scientiam est causa rerum ⁷. Unde oportet quod scientia eius sit mensura rerum: sicut ars est mensura artificiatorum, quorum unumquodque in tantum perfectum est inquantum arti concordat. Talis igitur est comparatio intellectus divini ad res qualis rerum ad intellectum humanum. Falsitas autem causata ex inaequalitate intellectus humani et rei non est in rebus, sed in intellectu. Si igitur non esset omnimoda adaequatio intellectus divini ad res, falsitas esset in rebus, non in intellectu divino. Nec tamen in rebus est falsitas: quia quantum unumquodque habet de esse, tantum habet de veritate. Nulla igitur inaequalitas est inter intellectum divinum et res; nec aliqua falsitas in intellectu divino esse potest.

Item. Sicut verum est bonum intellectus, ita falsum est malum ipsius ⁸: naturaliter enim appetimus verum cognoscere et refugimus falso decipi. Malum autem in Deo esse non potest, ut probatum est ⁹. Non potest igitur in eo esse falsitas.

Hinc est quod dicitur Rom. iii 4: Est autem Deus verax; et Num. xxiii 19: Non est Deus ut homo, ut mentiatur; et I Ioan. i 5: Deus lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae. In ordine autem ad intellectum humanum res dici possunt falsae: eo quod ex exterioribus accidentibus, quibus cum aliis rebus similitudinem habent, natae sint de se falsam existimationem facere; aut etiam quia repraesentantur oratione vel intellectu falso. Sed quia res ad intellectum divinum essentialem comparationem habent, ideo, cum per comparationem ad ipsum falsae non sint, sed verae, simpliciter et absolute dici potest nullam rem esse falsam: quamvis secundum quid aliqua possint dici falsa in ordine ad intellectum nostrum, ad quem secundario habent ordinem.

Septimo. In Deo malum esse non potest. Ergo etc. — Consequentia patet. Quia falsum est malum intellectus, sicut verum est eius bonum.

Confirmatur et auctoritate Rom. III, et Num. XXIII, et [Primae] Ioan. 1.