Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

(D. Thomas, IIae IIae, q. 58.)

Justice is taken in two ways : 1° generally for Christian holiness or for the collection of all the virtues, in which sense Christ said, Matt., V, 20 : Unless your justice abound more than that of the Scribes and Pharisees, etc. 2° It is taken specially for the particular virtue which is second among the Cardinal virtues, by which one is inclined to render to everyone what is his, and of that we treat here.

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Justice is defined in law, from Ulpian : « The constant and perpetual will to render to each his right. »

By will is not understood the very power of willing, but the act ; whence a habit is defined through the act : which is not unusual. It is called « perpetual », not on the part of the act, which endures perpetually, but on the part of the object, insofar as the just man wills to render to everyone his right perpetually and in all things : whence, if anyone wishes to reduce this definition to due form, let him say that justice is « the virtue inclining the will constantly to render forever to everyone his right ». Hence you have that it belongs to the reason of justice properly so called that it be toward another.

I say 2°: The remote material object of justice are external things which are commuted or distributed. The proximate material object are the actions by which these things are commuted and distributed. Because justice differs in this from the other moral virtues, that these rectify primarily and per se man in himself, but justice in order to another. Now the ordination of one man to another is not attended to according to interior affections or passions, but according to exterior actions and things by which men can communicate with one another, such as, as to things, goods of fortune, money, houses, fields, grains, etc. ; as to actions, those by which these things are commuted, namely sale, payment, loan for consumption, loan for use, lease, etc. ; likewise also those actions in which no exterior thing intervenes, as honor, praise, detraction, etc. Therefore.

The formal object quod of justice is right taken for the just, or the equal owed to another ; because this justice principally intends and effects, as appears from its definition, and thereby it is distinguished from the other virtues. Whence he is called just who makes or preserves this equality, unjust who does not preserve it.

The formal object quo is the ratio of debt, or right in another, taken for the legitimate faculty of possessing, alienating, etc. For the reason why I render the equal to another is because I owe it to him ; I owe it however because that other has a right to it : for debt and right are correlatives.

I say 3°: The subject of justice is the will. For it is not the intellect, because justice is not ordered per se and primarily to direct any cognitive act ; nor is it the sensitive appetite, because the sensitive appetite follows sensitive apprehension, but sensitive apprehension does not consider the proportion of one thing to another, which pertains to justice ; for this is proper to reason. Therefore.

Articulus II: De divisione iustitiae

Justice, as such, is divided into general or legal, by which it orders citizens to the general or common good, as parts to the whole, and particular, which orders citizen to citizen.

I say 2°: Particular justice is adequately subdivided into commutative and distributive, as into essentially distinct species

Proof. first part. Particular justice is the virtue by which one is ordered to some particular person. Now the order of one to another particular is twofold, namely either of part to part, or of whole to part. The first commutative justice directs, the second distributive. Therefore.

Proof. second part. 1° Since it pertains to the reason of justice that one render what is owed to another, where there is found a special reason of debt to some person, there is a special virtue. Now in commutative and distributive justice a special reason of debt is found. Therefore. — Proof. of the minor. In commutative justice there is rendered to each what is his and simply owed, namely what is proper and appropriated to him and within his dominion, although held by another. In distributive justice truly there is rendered to each what is his and owed, not simply, but secundum quid, by the right namely of condignity and of the community of which he is a part ; for the things of the whole are, in a certain way, the things of the parts. Now this reason of debt is diverse, as is plain. For in one way is owed the thing which is the creditor's own and already committed to his dominion ; in another because it belongs to the whole community of which he is a member, and for that reason, his condignity being considered, he has the right that it become his own. Therefore.

Nota. And this is the reason why violation of commutative justice induces the obligation of restitution, not violation of distributive justice precisely qua such.

Proof. 2°. The general form of justice is equality. Now a diverse equality is found in commutative and distributive justice. Therefore. — Proof. of the minor. In commutative justice there is an absolute equality of thing to thing, which is called arithmetical proportion, as if you owe a hundred, you render a hundred ; in distributive there is an equality not absolute, but of proportion, which is called geometrical, as if, v. g., in the distribution of the common good ten coins be given to him who has six degrees of merit, five be given to him who has three degrees. Therefore.

You will ask whether between father and son not emancipated, between master and slave, between husband and wife there is justice properly so called.

I answer. There is justice properly so called, yet not altogether perfect ; because, although the son, as son, is something of the father, as a part of him, the slave something of the master, as his instrument, the wife something of the husband, who is her head and to whom she is subject, from which aspect there is not between them perfect justice toward another : nevertheless, insofar as these men are distinct supposita, the son from the father, the slave from the master, the wife from the husband ; justice under that aspect is toward another, and thus the reason of justice properly so called is saved, though not altogether perfect.

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work