Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

In man there are two things, namely a spiritual nature and a bodily nature. To that extent does man love himself or his neighbor, inasmuch as he loves himself or his neighbor according to his spiritual nature.

I say 1°: Man ought to love himself more out of charity than his neighbor.

It is proved 1° from that passage, Matt., XXII, 39: You shall love your neighbor as yourself. From this it seems that man's love for himself is the exemplar of the love which is for another.

But the exemplar is prior to what is exemplified. Hence Augustine, book I de Civit., c. 20: « He who loves received, he says, from himself the rule of loving his neighbor. » Therefore.

It is proved 2°. God is loved as the principle of the good on which the love of charity is founded; but man loves himself as a participator of that good, and his neighbor as an associate in this good. Now participation is more excellent than association, just as unity is more excellent than union. Therefore man ought out of charity to love himself more than his neighbor.

I say 2°: Man ought to love his neighbor more than his own body; because that thing is more to be loved out of charity which has the fuller account of being lovable out of charity. Now association in the full participation of beatitude, which is the account of loving one's neighbor with respect to his soul, is a greater account of loving than participation in beatitude by way of overflowing, which is the account of loving one's own body. Therefore.

Yet, because the precept of loving one's neighbor, taking the proper body for his spiritual salvation, is affirmative, and although it always binds, nevertheless it does not bind at every moment, but in certain cases of necessity. A threefold necessity is distinguished: extreme, grave, and common. It is called extreme when the neighbor will perish for eternity unless he is helped; as if an infant were about to die without baptism. Grave, when without help he can be saved absolutely, but with great difficulty; as if someone near death and in mortal sin should ask for confession, without which he can be saved absolutely by contrition alone, but far more difficultly than by the sacrament. Common is the necessity in which sinners commonly find themselves, who run into common occasions of sinning.

According to this threefold necessity,

I say 3°: In extreme necessity, anyone is bound to expose his own life for the eternal salvation of his neighbor, if there is hope that he can be helped. In grave necessity, only those are bound upon whom the care of souls rests by office. In common necessity, no one is bound.

Proof. first part. 1° According to Scripture, 1 John, III, 16, we ought to lay down our lives for our brethren; which is true at least in extreme necessity. Hence Augustine, in the book de Mendacio, c. 6, n. 9, says: « A Christian will plainly not hesitate to lose his temporal life for the eternal life of his neighbor. »

2° We are bound to expose goods of fortune for saving the bodily life of a neighbor placed in extreme necessity, according to that passage, 1 John, III, 17: Whoever shall have the substance of this world, and shall see his brother in need, and shall shut up his bowels from him: how does the charity of God abide in him? Therefore, to save his spiritual life we ought to expose our bodily life. — The consequence is plain; because our bodily life stands related to the spiritual life of our neighbor as our riches do to his bodily life.

Take note, however, that those are not reckoned to be in extreme necessity who thrust themselves into danger of damnation through their own malice, such as those who enter into an unjust war, take up a duel, and the like, who can withdraw themselves from the danger by their own means.

Proof. second part. Those are more bound to provide for their flock, upon whom the care of souls rests by office, than those upon whom this care does not rest. Now these are bound in extreme necessity, while neither is bound in common necessity. Therefore those are bound in grave necessity upon whom the care of souls rests by office, and not others.

Besides, it would be hard to oblige a private person, who has undertaken no care of another beyond that general one which God has enjoined on everyone concerning his neighbor, to pour out his life for his salvation outside extreme necessity. Otherwise would it be, if the question concerned some loss in goods of fortune; for a private person ought to endure that for the salvation of his neighbor.

From this you will infer that pastors are bound, at the peril of their life, say in time of plague, to administer the sacrament of penance to their parishioners; because, although they could be saved absolutely with contrition, it is nevertheless difficult, and indeed far easier with attrition and the sacrament: hence they are in necessity, if not extreme, at least grave. As to the administration of the sacraments of the Eucharist and Extreme Unction, see what we wrote in the treatise on the Eucharist, dissert. VII, a. 4, You will ask 1° and in the treatise on Extreme Unction art. 7, You will ask 2°.

The third part is manifest; because common necessity, from which each person cannot so difficultly extricate himself, and better than anyone else, is not so great that we are bound to pour out our life for it.

[Nevertheless in common or ordinary necessity of either order, namely bodily and spiritual, one must succor one's neighbor even at slight inconvenience. 1° One must succor him, because love of neighbor demands this, and besides, if everyone omitted this duty, common necessity would become grave or even extreme. 2° At slight inconvenience only, because ordinarily the neighbor easily extricates himself from such a necessity, and if he is forced to endure it for a short time, it is not too burdensome for him.

Nor are you bound to come to the aid of everyone placed in common necessity; because others are held by the same obligation, and no one could fulfill it alone.

You will ask whether a man may expose his own bodily life for the bodily life of his neighbor.

Before I answer, I suppose 1° that it is lawful, indeed sometimes necessary, to expose temporal goods for the bodily salvation of one's neighbor; for the life of one's neighbor is more precious than our temporal goods.

I suppose 2° that where the common good is at stake, and the life of persons necessary to the republic, anyone can and is bound to expose his own life for preserving its life.

I suppose 3° that where the lives are equal, if I believe myself to be in mortal sin, or if my life is necessary to my family or others, it is not lawful for me to expose my life for the life of another. These things supposed,

I answer. It is not lawful to expose one's own life for the life of another equal considered precisely in itself, or looking precisely at life and life; for that would be to love one's neighbor not as oneself, but more than oneself, which is against the order of charity. More probably, however, it is lawful out of a motive of Christian virtue.

Proof. this second part from the words of Christ, John., XV, 13: Greater love than this no one has, than that he lay down his life for his friends; which can be understood generally also of bodily welfare, as Chrysostom understood it, book II de Sacerd. Besides, it is lawful to prefer the good of virtue to the good of the body, where necessity so requires.

From this probable opinion many theologians infer that, if two men are in extreme necessity, one may give to the other the only bread he has; in flight from enemies he may give up his horse, though he cannot flee on foot; with plague raging, he may serve the sick; in shipwreck, he may yield the plank which he could occupy, or already has occupied: provided however he has not yet begun to use it; for in this case, says Sylvius, to yield the plank would be to throw oneself into the sea, which seems to belong to the killing of oneself, which is never lawful.]

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Articulus II: De divisione iustitiae

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work