Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Unbelief in general is the absence of faith. And it is either negative, privative, or contrary. Negative unbelief is the absence of faith in one who has heard nothing of the faith, or has not heard sufficiently. Privative unbelief is the absence of faith in one who has heard sufficiently of the faith and does not will to assent to it, without however asserting the contrary. Contrary unbelief is the absence of faith in one who, though sufficiently instructed concerning the faith, not only refuses to embrace it, but even asserts the contrary and maintains a positive error against the faith.

You will ask 1° whether unbelief is a sin.

I answer. 1°. Merely negative unbelief is not a sin, but a punishment of sin.

Proof. 1° Christ, Ioann., XV, 22, says of the Jews: If I had not come and spoken to them, they would not have sin. Expounding this, Aug., Tract. LXXXIX in Ioann., says that Christ speaks of the sin by which they did not believe in Christ. But Christ spoke to negative unbelievers neither by himself nor through his ministers, at least not sufficiently. 2° No one sins by omitting what he cannot do.

How shall they believe in him whom they have not heard? It is just as if he had said: « They cannot believe. » 3° This proposition, the 68th among those of Baius: « Purely negative unbelief, in those to whom Christ has not been preached, is a sin, » was condemned by St Pius V, October 1, 1567, by Gregory XIII, January 29, 1579, and by Urban VIII, March 6, 1641.

I answer. 2°. Privative and contrary unbelief is a sin.

1° Because no one is condemned except on account of sin. But he who will not have believed shall be condemned, Marc., XVI, 16. 2° Because faith is the necessary medium unto salvation. Therefore he to whom it is sufficiently proposed is bound to accept it.

You will ask 2° whether all the works of unbelievers are sins.

I answer. Negatively. We weighed this question expressly in the treatise on Grace, dissertation III, § 1. Look for it there.

You will ask 3° how many species of unbelief there are.

I answer. That three are commonly assigned, namely paganism, Judaism, and heresy. For the sin of unbelief consists in resisting the faith. But one can resist the faith in three ways. For either one resists the faith which he has not yet professed himself to receive as true, and this is the unbelief of the pagans, who are so called from the pagi into which, expelled from the cities by command of the Christian emperors, they withdrew to worship their idols: before that time they were called gentiles. Or one resists the faith which he professed in figure, and this is the unbelief of the Jews. Or finally one resists the faith which he professed in the manifestation of the truth, and this is the unbelief of heretics.

I said: « Which he has professed himself to receive; » because for Judaism or heresy there seems not to be required that one have truly received the faith in figure or in manifested truth, but it suffices if he have outwardly professed himself to receive it. Hence unbaptized infants of heretics, who therefore never received the faith, are called heretics because in estimation they profess together with their parents the faith of Christ.

To paganism belong atheists, deists, and Mohammedans; because they have never professed themselves to receive the faith of Christ, whether in figure or in truth. For although the Mohammedans acknowledge Christ as a prophet, they do not acknowledge him as God.

Apostasy seems not to be distinguished from heresy except according to more and less; for the apostate abandons the whole faith which he professed, the heretic only a part: understand this objectively. Similarly other forms of unbelief can be reduced to one of the aforementioned.

[You will ask 4° whether unbelievers are to be compelled to the faith.

I answer. Those who have never received the faith, whether they be subject to Christian princes or not, are by no means to be compelled to embrace the faith; they can, however, be compelled not to impede the faith and the preaching of the faith by blasphemies, wicked persuasions, or open proclamations.

The first part is clear; because the Church has no jurisdiction over those who have not received the faith, according to that saying, I Cor., V, 12: What have I to do to judge those who are without? And the Council of Trent, session XIV, chapter 5, declares that « the Church exercises judgment upon no one who has not first entered her through the door of baptism. » Christian princes likewise have no jurisdiction over foreigners, but over subjects they have jurisdiction by which they govern them politically; this jurisdiction nevertheless does not include the right of compelling them to the faith. And although they can compel subjects to abandon idolatry, which is against the natural law, of which every prince is the guardian, their power nevertheless does not extend to the law of faith, which is of the supernatural order.

This conclusion is confirmed by the decisive words of Leo XIII, in the Encyclical Immortale Dei, November 1, 1885: « If, he says, the Church judges it unlawful that the various kinds of divine worship hold the same right as the true religion, she does not on that account condemn those moderators of commonwealths who, for the sake of obtaining some great good or preventing some great evil, patiently bear by custom and usage that each of these things hold a place in the state. — The Church likewise greatly takes care that no one be compelled to embrace the Catholic faith against his will; because, as Augustine wisely admonishes, Tract. XXVI in Ioann., n. 2, man cannot believe unless he is willing. »

The second part is also clear. For the Church has from Christ the command, and consequently the right, of preaching the Gospel in the whole world, Matth., XXVIII, 19. If therefore barbarians impede this preaching, Christian princes can, and at times must, wage war against them and subdue rebels, that they may guard the violated rights of the Church and defend the innocent, both those who have the right of preaching and those who have the right of hearing.]

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Articulus II: De divisione iustitiae

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work