Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

You will ask 1° whether faith is rightly defined by the Apostle, Hebr. XI, 1: the substance of things to be hoped for, the proof of things that appear not.

I answer. this definition, although the words are not arranged under the form of a definition, is legitimate, because it contains all that pertains to the definition of faith, as will appear from the following explanation.

It is called substance, in Greek hypostasis or subsistence: partly because faith is the beginning, basis and foundation of our hope; for substance is the substratum of all qualities: partly because it makes the things to be hoped for subsist in our intellect, and makes us assent to them as certainly as if they were present.

It is called the proof of things that appear not, taking proof for its effect, or, as another reading has it, conviction; for just as an argument leads the intellect to adhere to some truth, so through faith the intellect firmly adheres to truths that appear not, on account of the authority of God revealing.

It is called, of things that appear not: both because the object of faith is unseen; and to signify that more things pertain to faith than are hoped for, such as past goods and evils to come upon sinners, e. g., hell.

By this definition faith is distinguished from all other intellectual habits. By the phrase, substance of things to be hoped for, it is distinguished from human faith, by which one is not ordered to the happiness hoped for. By τῷ proof, it is distinguished from opinion, suspicion and doubt. By τῷ of things that appear not, it is distinguished from science and the understanding of first principles.

If therefore anyone wishes to reduce these words into the form of a definition, he may say that faith is « a habit of the mind whereby eternal life begins in us, making the intellect assent firmly to things that appear not, on account of the authority of God revealing. » And this definition coincides with that other one commonly current: « A virtue infused by God, whereby the intellect firmly assents to those things that have been revealed by God, on account of the authority of him who reveals them. »

[You will ask 2° whether unformed faith is a virtue,

It must be noted that the ultimate form of faith, as of the other virtues, is charity. But charity is not the intrinsic and essential form of faith , but is its extrinsic and accidental form, insofar as through charity faith, like all the other virtues, is ordered to the supernatural last end, and thus from charity it has it that its act is perfect and meritorious. This granted,

I answer. Faith is of itself a true virtue, but imperfect.

Proof. of the first part. 1° Because it is the principle of a good act determining the intellect to assent to revealed truths. Hence, although it does not make its possessor good simply, in the moral order, which belongs to a perfect virtue, it nevertheless makes him good in its own order, namely the intellective. 2° Because the definition of virtue applies to it. For it is a good quality of the mind whereby one lives well, namely the principle of a good act, and which no one uses as a bad principle. 3° It is the same habit as formed faith; for charity does not create this habit, but perfects it only extrinsically and accidentally. 4° Precepts are given only concerning acts of virtues. But a precept is given concerning the act of unformed faith, as appears in Hebr., XI, 6: He that cometh to God must believe that he is, and is a rewarder to them that seek him. Moreover, he who comes to God is not yet perfectly united to him; which union takes place only through charity. Therefore.

Proof. of the second part ; because unformed faith does not make a man good simply. For although it is the principle of a good act, yet this act is not meritorious in order to the last end, namely eternal life, and thus faith does not have the state and mode of a perfect virtue.]

You will ask 3° whether faith is more certain than all natural cognitions.

I answer. Faith is more certain, in itself, than all natural cognitions, but not as regards us.

Proof. of the first part , Faith has its certitude from the divine truth, which cannot be deceived, and which is applied with certainty to the revealed truths through the infallible Church. Natural cognitions, however, have their certitude from the natural light of reason, which, although the object about which it deals is sometimes certain, is nevertheless enveloped in darkness through sin and liable to error, nor is it certain that it is applied rightly to the things apprehended. Therefore.

Proof. of the second part , That is said to be more certain as regards us which the intellect attains more fully, which is more connatural and proportionate to it, and which satisfies and quiets it more, although it assents to it less certainly from elsewhere. Now natural cognitions are more connatural and proportionate to the human intellect, are penetrated more deeply by it, satisfy and quiet it more on account of the evidence of things, in which the human intellect ultimately rests, than does faith, which is concerned with obscure and unevident things: hence it happens that, although it is most certain on the side of the motive, it nevertheless suffers, on the side of the subject, certain undeliberated movements of doubt, on account of the weakness of a mind not yet seeing the truth. Therefore.

You will ask 4° whether faith is discursive.

I answer. negatively; because, as by the same vision we see color and light, so by the same act we assent to the thing revealed and to the revelation; for the object of faith is the thing revealed, not materially, but formally as revealed. In a discursive process, however, the assent to the principles is really distinguished from the assent to the conclusion.

[You will ask 5° whether faith is free.

I answer. affirmatively, from the Vatican Council defining thus: « If anyone shall say that the assent of Christian faith is not free, but is necessarily produced by arguments of human reason; or that the grace of God is necessary for faith alone living, which works through charity; let him be anathema. »]

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Articulus II: De divisione iustitiae

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work