Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

I answer : The mysteries of our faith are evidently credible, according to that of Psal., XCI, 5 : Thy testimonies are become exceedingly credible.

It is proved. 1° That is evidently credible — with evidence, namely, not metaphysical but moral, excluding reasonable doubt — which is proved by competent witnesses, signs, and other extrinsic arguments. But the mysteries of our faith are of this kind. Therefore. — The minor will be clear from the motives of credibility to be set out below. — The major also is evident; for credibility, like truth, is not taken from within, from the connection of predicate with subject, or from what the thing is, but from extrinsic arguments, namely testimonies, signs, etc. Thus from the fact that competent witnesses affirm something at a trial, there is evidence, not that it is so — for they may lie — but that it is so credible and judgable, without reasonable fear of the other side.

2° Nothing is knowable without the evidence of knowability, nor probable without the evidence of probability. Therefore neither is anything believable without the evidence of credibility.

3° The assent of faith ought to be prudent; for it is an act of virtue. And prudence dictates that nothing is to be believed except what is credible: For he that quickly believes, that is, rashly, is light of heart. Eccli., xix, 4. But we are commanded to believe most firmly the mysteries of faith. Therefore they are supposed to be evidently credible, or worthy of faith.

[You will object 1° : What is evidently credible is evidently true. But the mysteries of faith are not evidently true. Therefore.

I answer. I deny the major. For truth, as was said, is sought from within, or from what the thing is; but credibility from testimonies and extrinsic motives.

I insist. What is evidently credible is evidently possible. But, in divine things, to be possible and to be true are the same. Therefore.

I answer. I deny the major; because possibility, like truth, is sought from within. Hence it sometimes happens that false things are more credible and more probable than true ones.

You will object 2° : If the mysteries of faith were evidently credible, all to whom they are equally proposed would believe. But the consequent is false. Therefore.

I answer. I deny the consequence, both because not all attend to them as they ought, but either from perversity of affection, or from carelessness for salvation, or because of the difficulty of the things to be believed in particular, remove their mind from examining them, and because they place an obstacle in the way of interior illumination, as was said elsewhere.

You will object 3° : The mysteries of faith are opposed to reason. Therefore. — Proof of the antecedent. 1° They cannot be understood by reason. 2° They have no agreement with reason. 3° They can be attacked by arguments that cannot be dissolved by reason. Therefore.

I answer. I distinguish the antecedent. The mysteries of faith are opposed to reason apparently, I concede; truly and really, I deny. For true and real opposition cannot occur except between things of the same order, one of which directly excludes the other. But our reason is shut up within natural things, while the objects of faith are above nature. There cannot therefore be between them an opposition. true, whereby they would exclude one another, but only in this, that among the ideas of reason there is none that either clearly represents the truths of faith or even evidently excludes them: which opposition is merely apparent. Wherefore it must be diligently noted that it is one thing for something to be above reason, that is, that it is neither understood nor can be understood through the ideas of reason, or that it exceeds and surpasses the grasp of our reason; another thing for it to be against reason, namely that it be evidently excluded through the ideas of reason, which exclusion would be wholly required for true and real opposition. Now the case stands thus between the mysteries of faith and reason, that reason simply does not grasp them. Hence, although they are above, they are not however against reason, nor can they be held by reason to be false.

To the first proof, I distinguish. That the mysteries cannot be understood by reason as to what they are and how they are, I concede; that they are and have a real object, I deny. Also in natural things there are many whose intrinsic mode of subsisting we by no means know, and yet we are certain that they truly exist.

To the second proof, I distinguish. That the mysteries have no immediate agreement with reason, I concede; mediate, I deny. It is not denied that in every cognition some agreement with reason is necessary; for reason is the universal medium of all cognitions. But this agreement is mediate or immediate. In natural things, it is immediate, because reason is of itself apt to know them. But in things placed above nature, recourse is had in vain to the light of reason, which is not proportionate; an immediate agreement is undeservedly demanded which the essence of things does not allow. Recourse must therefore be had to mediate agreement, which consists in this, that on account of the infallible authority of God revealing we know many things that are not contained proximately in the ideas of reason, yet are understood by the light of reason to be most certain, since nothing is more consonant with reason than that full faith be given to God speaking.

To the third proof, I distinguish. That revealed truths can be attacked by arguments that cannot be dissolved by reason, apparently. I concede; truly and really, I deny. For a universal answer let it suffice that, since it has been proved that the opposition between supernatural truths and the ideas of reason is merely apparent, the arguments brought from the principles of reason against the revealed mysteries cannot be truly and really insoluble, but only apparently. Let III Contra gentes, c. 7 be read on this question, where D. Thomas proves by several arguments what he asserts, namely: « Although the truth of the Christian faith exceeds the capacity of human reason, nevertheless those things which reason naturally has indwelling cannot be contrary to this truth. »]

You will ask 1° by what light the knowledge of credibility is had: by a supernatural or by a natural light?

I answer. It is more probably held to be had by natural light aided by some supernatural Light, namely the actual illuminations by which God illumines their intellect to perceive and judge the things that are of God; and it comes about that they attend to those things that are said and preached, as Act., XVI, 14: The Lord opened the heart of Lydia, to attend to those things which were said by Paul; and that in them they observe and judge there to be divine credibility, to which faith finally follows.

You will ask 2° whether, in order that he believe something, it must necessarily be evident to him that the mysteries of faith are credible.

I answer. Affirmatively. It is clear from what has been said; otherwise indeed he would believe imprudently. However, an equal evidence is not necessary for all; for sometimes the mere voice of the preacher suffices, with an interior light persuading the credibility of his words, as is clear in children and ruder believers believing the words spoken by pastors whom they know to speak in the name of the Church, in India believers believing missionaries preaching without miracles, in the Apostles following Christ at his mere call, before they had seen his miracles.

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Articulus II: De divisione iustitiae

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work