Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

[Faith is taken in various senses: 1° For fidelity in promises, as 1 Cor., X, 13: God is faithful, who will not suffer you to be tempted above that which you are able, and elsewhere. 2° For conscience, Rom., XIV, 23: All that is not of faith is sin. 3° For confidence, Jas., 1, 6: Let him ask in faith, nothing wavering. Faith understood in this sense is abused by Lutherans and Calvinists, who say we are justified by faith, that is, by the confidence by which we trust that sins are forgiven us through Christ. Which acceptation of faith, although in this sense it is to be rejected, is nevertheless to be admitted absolutely as an effect of faith, indeed even of hope; for from the fact that we believe God and hope in him, confidence in him is born. 4° For veracity or the inclination to speak the truth, 2 Tim., II, 11: A faithful saying: for if we be dead with him, we shall also live with him. 5° For the doctrine itself, that is, the object of faith, Rom., X, 8: This is the word of faith which we preach.]

Faith is here taken 6° and properly for the supernatural virtue by which we believe truths revealed by God; and it is defined by the Apostle, Hebr., XI, 1: The substance of things to be hoped for, the evidence of things that appear not. But, because every habit is specified by its object, and from that its nature is known, the Author begins this treatise from the object of faith, treating of the habit of faith itself below, q. 4. Adhering to which method,

I say 1°: The formal object which, or, as others call it, the object of attribution of faith, is first truth in being, or God himself as God, exceeding natural reason; which I add, because God, as natural author, can be known by natural light independently of faith.

It is proved. That is the formal object of some habit which is principally attained by it, and by reason of which the other things are attained: thus health is the formal object of medicine, because it is principally attained by medicine, and by its reason the other things, pulse, urine, remedies, etc., are attained. Now first truth in being, or God, as true God, is that which is principally attained by faith; but the other things, as those pertaining to the humanity of Christ, to the sacraments, and whatever else is contained in the Sacred Scriptures, are attained in order to God as to that which is most excellent among all things, and that he may be known more and more. Therefore.

I say 2°: The formal object by which, or the proper quo, of faith is first truth in speaking, or the divine veracity revealing, connoting first truth in knowing, or the infinite wisdom of God.

It is proved as to the first part. The formal object by which of faith in common is the veracity of the speaker; for in this the assent of faith is distinguished from scientific assent, that the motive of the assent of faith is the authority of the speaker, while the motive of scientific assent is the truth of the principle from which the conclusion is elicited. Therefore the formal object under which of divine faith is the veracity of God speaking and revealing.

It is proved as to the second part. Faith is certain and infallible. Therefore it must rely on an infallible motive. — I subsume. Now the divine veracity revealing does not have that it be infallible unless it connote the infinite wisdom of God. Therefore. — Proof of the minor. That the divine veracity revealing be infallible, it does not suffice that it cannot deceive out of malice, but it is required that it also cannot deceive out of ignorance, and therefore that God himself cannot be deceived in knowing. Now that God cannot be deceived in knowing proceeds from his infinite wisdom, by which he knows all things as they are, without any admixture of falsity. Therefore.

I say 3°: The adequate material object of faith is everything revealed by God: God himself primarily, the rest secondarily.

It is proved. The adequate material object of some power or habit is all that which it can attain, as it lies under its object, or under the formal ratio under which: thus every colored body is the adequate material object of the visual power, because it can attain it, as it lies under light, which is its formal ratio under which. Now faith attains everything revealed, as it lies under the truth of God revealing, which is its formal object under which, as was said: God however primarily, the rest secondarily, as was also said in the first conclusion. Therefore.

You will object against the first part of the second conclusion: The formal object by which of faith, or, which is the same thing, the motive of the assent of faith, is that into which the assent of faith is ultimately resolved. Now that into which the assent of faith is ultimately resolved is not first truth in speaking, but first truth in being, or the Godhead. Therefore. — Proof of the minor. To one asking why you believe the mysteries of faith, v. g., that God is trine, you rightly answer: « Because God revealed it. » And to one asking further why you believe God revealing, you rightly again answer: « Because he is first truth in speaking. » But finally to one asking why God is first truth in speaking, nothing else remains to answer than: « Because God is, or he is first truth in being. » Therefore.

Nothing else remains to answer, than that because God is, assigning the cause of the thing, I concede; assigning the cause of the assent, I deny. Indeed for this reason God is truthful or first truth in speaking, because God is; but not for that reason do I believe the mysteries of faith, v. g., that God is trine, because God is, or he is first truth in being, but because he is truthful. For the assent of faith (which is to be diligently observed) is not discursive, but simple, and it rests solely in the testimony of the speaker, otherwise it is no longer the assent of faith: thus to one telling me that Rome exists, I assent because he is truthful, and there faith rests; but if you ascend and ask further: « Whence is he truthful? » now you run outside faith. Similarly therefore, to one asking why I believe God revealing, I rightly answer: « Because he is truthful », and there faith or the assent of faith rests, nor could it be asked except foolishly why I believe truth or veracity; but if you ask further why God is truthful, now I shall answer, not as a believer, but as a theologian: « Because God is. »

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Articulus II: De divisione iustitiae

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work