Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus III

Charles René Billuart (1685–1757)


Tractatus I: De fide

Prooemium

(D. Thomas, IIae IIae, from q. 1 to q. 16.)

[Since, as St. Thomas says in the prologue of II-II, all moral matter is reduced to the consideration of the virtues, and all virtues are to be further reduced to seven, the Angelic Doctor divides them into three theological and four cardinal virtues, and he undertakes an ordered treatment of them. Beginning therefore with the first, those virtues are called theological which look immediately to God and in a certain way attain him, insofar as they surpass human and natural aptitude and capacity; and for this reason they are not acquired by our acts, but are infused by God alone. Three, however, are commonly counted, namely faith, hope and charity, which we accordingly undertake to investigate here with the same Doctor from q. 1 to q. 44, proposing and resolving the principal questions that are wont to be raised concerning them.

First there is treated faith, which comes first at least in the order of generation.

We judge it opportune to set before this treatise a brief exposition of faith as outlined by the Vatican Synod itself in the constitution Dei Filius, chapter 3, on Faith.

« Since man depends entirely upon God as upon his Creator and Lord, and created reason is subject wholly to the uncreated truth, we are bound by faith to render to God who reveals full obedience of intellect and will. Now this faith, which is the beginning of human salvation, the Catholic Church professes to be a supernatural virtue, by which, with the inspiration and assistance of God's grace, we believe that the things revealed by him are true, not because the intrinsic truth of the things is seen by the natural light of reason, but because of the authority of God himself who reveals them, who can neither deceive nor be deceived. For faith is, as the Apostle testifies, the substance of things to be hoped for, the evidence of things that appear not, Hebr., XI, 1.

That nevertheless the obedience of our faith might be consonant with reason, God willed that external arguments of his revelation be joined to the internal assists of the Holy Spirit, namely divine facts, and above all miracles and prophecies, which, since they clearly display the omnipotence and infinite knowledge of God, are most certain signs of divine revelation and suited to the understanding of all. Wherefore both Moses and the prophets, and above all Christ the Lord himself, performed many and most manifest miracles and prophecies; and of the Apostles we read: But they going forth preached everywhere, the Lord working withal, and confirming the word with signs that followed, Marc., XVI, 20. And again it is written: We have the more firm prophetical word, whereunto you do well to attend, as to a lamp that shines in a dark place, II Petr., 1, 19.

Although the assent of faith is by no means a blind movement of the soul, no one nevertheless can consent to the preaching of the Gospel as he ought in order to obtain salvation, without the illumination and inspiration of the Holy Spirit, who gives to all men sweetness in consenting and believing the truth.

Wherefore faith itself, even when it does not work through charity, is a gift of God, and its act is a work pertaining to salvation, by which man renders free obedience to God himself, by consenting and cooperating with his grace, which he could resist.

Further, by divine and Catholic faith all those things are to be believed which are contained in the word of God, written or handed down, and which are proposed by the Church, whether by solemn judgment or by her ordinary and universal magisterium, to be believed as divinely revealed.

But since without faith it is impossible to please God and to attain to the fellowship of his children, therefore no one has ever obtained justification without it, nor will anyone obtain eternal life unless he shall have persevered in it unto the end.

But that we might be able to satisfy the duty of embracing the true faith and of persevering constancy in it, God through his only-begotten Son instituted the Church, and endowed his institution with manifest marks, so that it could be recognized by all as the custodian and teacher of the revealed word. For to the Catholic Church alone belong all those things, so many and so marvelous, that have been disposed by God toward making evident the credibility of the Christian faith. Nay more, the Church by her very self, on account of her admirable propagation, her eminent sanctity and her inexhaustible fruitfulness in all good things, on account of her Catholic unity and invincible stability, is a great and perpetual motive of credibility and an irrefragable testimony of her own divine legation.

By which it comes about that she herself is like a standard lifted up unto the nations, Is., XI, 12, and she both invites to herself those who have not yet believed, and makes certain her own children that the faith they profess rests upon a most firm foundation. To this testimony indeed an efficacious succor is added from supernatural virtue. For the most benign Lord arouses and helps by his grace even those who go astray, that they may be able to come to the acknowledgment of the truth; and those whom he has translated out of darkness into his admirable light, he confirms by his grace in this same light that they may persevere, never forsaking unless he is forsaken. Wherefore the condition of those who have adhered to the Catholic faith by the heavenly gift of faith is by no means equal to that of those who, led by human opinions, follow a false religion; for they who have received the faith under the magisterium of the Church can never have any just cause for changing that same faith or calling it into doubt. Which things being so, giving thanks to God the Father, who hath made us worthy to be partakers of the lot of the saints in light, let us not neglect so great salvation, but looking on the author of faith and finisher, Jesus, let us hold fast the confession of our hope without wavering, Hebr., XII, 2 and X, 22. »]

Dissertatio I: De objecto fidei

Articulus I: Quodnam sit objectum fidei?

Articulus II: In quid sit ultima resolutio fidei nostrae?

Articulus III: Utrum fides possit subsistere falso?

Articulus IV: De obscuritate in objecto fidei et evidentia in attestante

Articulus V: Utrum mysteria fidei sint evidenter credibilia?

Dissertatio II: De motivis credibilitatis Religionis christianae adversus incredulos, vulgo deistas

Articulus I: Quid sit prophetia? An sit possibilis?

Articulus II: An prophetiae vim habeant probandi veritatem revelationis?

Articulus III: Vaticinia prophetarum de religione christiana et ejus authore

Articulus IV: Miracula Christi et Apostolorum, item promissiones Christi adimpletae in confirmationem religionis christianae

Articulus V: Modus mirabilis et plane divinus quo christiana Religio fuit fundata et propagata

Dissertatio III: De actu interno et externo fidei

Articulus I: Utrum sit de necessitate salutis credere aliquid supra rationem naturalem, et quid?

Articulus II: Caeterae difficultates circa actum fidei internum expenduntur

Articulus III: De actu fidei externo

Dissertatio IV: De habitu et subjecto fidei

Articulus I: De habitu fidei

Articulus II: De subjecto fidei

Articulus III: Utrum vera religio falsae tolerari possit

Articulus IV: Utrum fides rationem naturalem excludat?

Dissertatio V: De vitiis fidei oppositis

Articulus I: De infidelitate in communi

Articulus II: De haeresi

Articulus III: De apostasia

Articulus IV: De cultuum libertate

Articulus V: De blasphemia

Tractatus II: De regulis fidei

Dissertatio I: De divina revelatione

Articulus I: De natura revelationis divinae

Articulus II: Utrum possibilis sit divina revelatio immediata?

Articulus III: Utrum possibilis sit divina revelatio mediata?

Articulus IV: Utrum veritatum capitibus nostris excedentium, seu mysteriorum, possibilis sit revelatio?

Articulus V: Utrum divina revelatio fuerit necessaria?

Dissertatio II: De Scriptura sacra

Articulus I: Quid sit et an sit Scriptura sacra

Articulus II: De Scriptura sacra divisione, apographis et versionibus

Articulus III: De Scriptura sacra sensibus

Dissertatio III: De traditionibus

Articulus I: Quid, quotuplex sit traditio, et quanta auctoritas illis?

Articulus II: Utrum traditiones divinae sint necessario admittendae?

Articulus III: De sanctorum patribus

Articulus IV: De sacra liturgia

Dissertatio IV: De Ecclesia

Articulus I: Quomodo Ecclesia christiana existere potuerit ante adventum Christi?

Articulus II: Ex quibus constabat religio primaeva?

Articulus III: Quomodo constituta fuit religio mosaica?

Articulus IV: Utrum divina fuerit religio mosaica?

Articulus V: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abroganda?

Articulus VI: Utrum lex seu religio mosaica fuerit abrogata?

Articulus VII: Quid sit Ecclesia, et qui sint in ea?

Articulus VIII: Utrum Ecclesia sit visibilis?

Articulus IX: De notis verae Ecclesiae

Articulus X: Utrum Ecclesia possit decipere seu errare in fide et moribus?

Articulus XI: Utrum Ecclesia sit suprema iudex controversiarum fidei?

Articulus XII: Utrum iudicium Ecclesiae de sensu librorum, seu, ut vocant, de factis dogmaticis, sit infallibile?

Articulus XIII: Utrum Ecclesia sit infallibilis in canonizatione sanctorum?

Dissertatio V: De summo Pontifice

Articulus I: De primatu S. Petri

Articulus II: De primatu Romanorum Pontificum

Articulus III: De vi et ratione primatus Romanorum Pontificum

Articulus IV: De infallibilitate seu inerrantia summi Pontificis in definiendis quaestionibus fidei et morum

Articulus V: De praeminentia summi Pontificis supra concilium generale

Articulus VI: Solvuntur objectiones

Articulus VII: Utrum Pontifici Romano competat summa potestas temporalis?

Articulus VIII: Quid sit Cleri Gallicani de ecclesiastica potestate Declaratio anni 1682, et quid de ea sentiendum?

Articulus IX: Utrum doctrina Declarationis anni 1682, ipsaque Declaratio, Ecclesiae Gallicanae merito fuerit attributa?

Articulus X: De Romani Pontificis principatu civili

Dissertatio VI: De conciliis generalibus

Articulus I: Quid et quotuplex sit concilium?

Articulus II: Utrum necessaria sint concilia generalia?

Articulus III: Cujus sit convocare concilium generale?

Articulus IV: De convocatis ad concilium generale et illius praeside

Articulus V: Utrum concilium generale sit infallibile in definiendis quaestionibus fidei et morum?

Articulus VI: Utrum concilium generale debeat necessario confirmari a summo Pontifice?

Tractatus III: De spe

Dissertatio I: De spe

Articulus I: De spe secundum se et de ejus objecto

Articulus II: In quibus sit spes

Articulus III: De necessitate spei

Articulus IV: Quae sint vitia opposita spei theologicae?

Tractatus IV: De charitate

Dissertatio I: De charitate secundum se

Articulus I: Complectens omnia quae spectant charitatem secundum se

Dissertatio II: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Articulus I: De subjecto, causa, augmento et amissione charitatis

Dissertatio III: De charitate erga proximum

Articulus I: Utrum homo debeat ex charitate diligere seipsum, corpus suum et peccatores?

Articulus II: Utrum inimici sint ex charitate diligendi, eisque exhibenda signa et opera charitatis?

Dissertatio IV: De ordine et praecipuo actu charitatis, qui est dilectio

Articulus I: Utrum Deus sit magis ex charitate diligendus, quam proximus?

Articulus II: Utrum homo debeat ex charitate magis se diligere quam proximum?

Articulus III: Quis ordo servandus sit in dilectione proximorum?

Articulus IV: An et quo sensu liceat diligere Deum et illi servire propter retributionem?

Articulus V: De praecipto charitatis

Dissertatio V: De eleemosyna

Articulus I: Utrum dare eleemosynam sit in praecipto, et quando?

Articulus II: Variae quaestiones circa eleemosynam breviter solvuntur

Dissertatio VI: De correptione fraterna

Articulus I: Utrum correptio fraterna sit in praecipto, et quae conditiones requirantur ut obliget?

Articulus II: De ordine correptionis fraternae

Dissertatio VII: De vitiis charitati oppositis

Articulus I: De odio Dei et proximi, de accidia, invidia, discordia, contentione et schismate

Articulus II: De bello

Articulus III: De duello

Tractatus V: De iure et iustitia

Dissertatio I: De iure et dominio

Articulus I: Quid et quotuplex sit ius?

Articulus II: Quid et quotuplex sit dominium? Quid ususfructus et usus?

Articulus III: Utrum usus in rebus unico actu consumptibilibus distinguatur a dominio?

Articulus IV: De possessione

Dissertatio II: De subjecto et objecto dominii

Articulus I: De subjecto et objecto dominii in genere

Articulus II: De dominio uxorum et filiorumfamilias

Articulus III: De dominio clericorum

Dissertatio III: De modis acquirendi dominium

Articulus I: De modis acquirendi dominia rerum quae nullius sunt

Articulus II: De primo modo acquirendi dominium rerum quae sunt alicujus, scilicet de accessione

Articulus III: De altero modo acquirendi dominia rerum quae sunt alienus, nimirum de praescriptione

Dissertatio IV: De iustitia

Articulus I: De definitione, objecto et subjecto iustitiae

Articulus II: De divisione iustitiae

Dissertatio V: De actu iustitiae ut sic, nempe de iudicio

Articulus I: Utrum iudicium sit licitum?

Articulus II: De suspicione et iudicio temerario

Articulus III: Utrum dubia de male proximi sint in meliorem partem interpretanda?

Dissertatio VI: De actu iustitiae commutativae, nempe de restitutione

Articulus I: De qualitate et necessitate restitutionis

Articulus II: Ex quotuplex titulo obligetur restitutio, sit affirmativa vel negativa?

Articulus III: Utrum incurratur obligatio restitutionis ratione damni illati absque culpa theologica?

Articulus IV: Utrum culpa theologica vehemens inducat obligationem restituendi, et qualem?

Articulus V: Utrum et quanto culpa iuridica inducat obligationem restituendi ratione contractus et quasi-contractus, seu officii?

Articulus VI: Quomodo sit restituendum a possessore bonae fidei

Articulus VII: Utrum qui bona fide emit rem furtivam, ubi novit esse furtivam, teneatur eam reddere vero domino?

Articulus VIII: De restitutione facienda a possessore mala fidei

Articulus IX: Utrum illi qui impediunt aliquem a consecutione alicujus boni, teneantur ad restitutionem?

Articulus X: De restitutione facienda ab his qui injuriae damnificationi cooperantur

Articulus XI: Quando sit facienda restitutio?

Articulus XII: Quomodo sit facienda restitutio?

Articulus XIII: Quo loco, cujus expensis et periculo restituenda sit?

Articulus XIV: Cui ex pluribus creditoribus prius sit restituendum?

Articulus XV: Quomodo sit restituenda?

Articulus XVI: De causis quae obligationem restitutionis suspendunt

Articulus XVII: De causis quae tollunt obligationem restitutionis

Dissertatio VII: De vitio opposito iustitiae distributivae, quod est acceptio personarum

Articulus I: Quid sit acceptio personarum?

Articulus II: De acceptione personarum in distributione spiritualium

Articulus III: De tributis

↑ Top of work