Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
Articulus II: De reatu poenae
Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?
Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI
Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali
Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?
Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?
Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?
Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?
Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?
Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?
Tractatus IV: De legibus
Dissertatio I: De lege in communi
Articulus I: Quid sit lex?
Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?
Articulus III: Quinam possunt ferre leges?
Dissertatio II: De lege aeterna et naturali
Articulus I: De lege aeterna
Articulus II: De lege naturali
Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?
Dissertatio III: De lege humana
Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae
Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?
Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?
Dissertatio IV: De potestate legis humanae
Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?
Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?
Articulus III: Utrum leges humanae obligent in conscientia?
Articulus IV: De lege poenali
Articulus V: Quandonam leges humanae obligant sub peccato mortali?
Articulus VI: Quaedam aliae quaestiunculae circa obligationem legum humanarum breviter resolvuntur
Articulus VII: Quinam subjiciantur legibus humanis?
Dissertatio V: De mutatione legum
Articulus I: De mutatione legum per abrogationem et cessationem finis
Articulus II: De consuetudine
Articulus III: De dispensatione
Articulus IV: De interpretatione legum
Articulus V: (APPENDIX) — De privilegiis
Tractatus V: De gratia
Dissertatio I: Praeambula de variis erroribus circa gratiam
Dissertatio II: Praeambula de variis naturae humanae statibus
Articulus I: Explicantur quinque status naturae humanae
§ I: Status naturae purae
§ II: Status naturae integrae
§ III: Status justitiae originalis, naturae lapsae, et naturae reparatae
Articulus II: Utrum status naturae purae fuerit possibilis ?
Articulus III: Utrum homo in statu naturae lapsae nondum reparatae minores vires habeat ad bonum morale, quam habuisset in statu naturae purae?
Articulus IV: Utrum tam Adamo quam angelis fuerit necessaria gratia per se efficax ad perseverandum?
Dissertatio III: De necessitate gratiae
Articulus I: Quid intelligatur nomine gratiae?
Articulus II: Utrum homo sine gratia possit aliquod verum cognoscere?
Articulus III: Utrum homo lapsus possit facere vel velle aliquod bonum absque gratia?
Articulus IV: De necessitate gratiae ad amorem Dei naturalem super omnia tam affectivum quam effectivum, et ad vitanda peccata
Articulus V: Utrum homo possit se praeparare ad gratiam sine gratia?
Articulus VI: Utrum homini justificato necessaria sit gratia actualis ad singulos pietatis actus?
Articulus VII: Utrum homo in gratia constitutus indigeat speciali auxilio gratiae ad finaliter perseverandum?
Dissertatio IV: De essentia et divisione gratiae
Articulus I: De essentia gratiae
Articulus II: Variae divisiones gratiae
Articulus III: De gratia gratis data speciatim
Articulus IV: Utrum detur in hoc statu naturae lapsae gratia sufficiens?
Articulus V: Quo sensu admittenda sit gratia sufficiens ?
I say : Sufficient grace must be admitted in the Thomistic sense, and not otherwise.
It is proved. Sufficient grace, in the Thomistic sense, is that which confers on man the faculty of acting well; beyond which, in order that he may act well, or use this faculty well, another stronger assist is required, namely the efficacious. But sufficient grace in this sense must be admitted. Therefore. — The minor, as to the first part, namely that grace must be admitted which gives the power of doing good even to those who do not do it, remains proved from the preceding article. — The second part is proved. Good action is something distinct from the power of acting well, something nobler and more perfect than it, and what is principal in the work of salvation. But God is the first and immediate cause of salvation and of every salutary act. Therefore, as by sufficient grace there is constituted the first and immediate cause of the power of acting well, so by efficacious grace distinct from the sufficient there ought to be constituted the first and immediate cause of the salutary act.
It is confirmed. Sufficient grace cannot be admitted in the sense of Molina or of the Congruists. Therefore it must be admitted in the sense of the Thomists. — The antecedent is proved. According to Molina, the good use of sufficient grace, or the consent which man gives to it, is not from God as from the first cause giving it, but God expects it from the created will; and at most it is from God as concause through simultaneous concurrence; which cannot be admitted. The same must be said of congruous grace; for this, its Congruist defenders being judges, has nothing more in the order of physical entity and of assist than the grace of Molina. Therefore. These few things for now; for whatever proves the necessity of grace efficacious of itself, of which below, proves this conclusion.
Obj. 1° : This grace is not sufficient, beyond which another is required. But beyond grace sufficient in the Thomistic sense another is required. Therefore. — The major is evident; because sufficient is that beyond which nothing is required.
I answer. I distinguish the major. This grace is not sufficient on every side and in every genus, beyond which another is required, I concede the major; it is not sufficient in its own genus, I deny the major. To make plain its sense I distinguish the minor. But, beyond grace sufficient in the Thomistic manner, another is required in a diverse genus, I concede the minor; in the same genus, I deny the minor. Whence to the proof of the major I similarly distinguish. That is sufficient beyond which nothing else is required in any other genus whatever, I subdivide. Only this is said to be sufficient, I deny; and moreover that is said to be sufficient beyond which nothing else is required in its own genus, although something else be required in a diverse genus, I concede.
We say therefore that grace, which so gives man the faculty of acting well that, if he do not act, this is not because he cannot, but because he wills not: we say, I say, that such grace, in its proper and natural sense and according to the common mode of speaking, is and is called sufficient, although for actual action another efficacious grace be required. For indeed it is not sufficient in every genus and order, since another of another genus and order is required; but it is sufficient in its own genus and order. And we say that to speak thus is to speak in the proper sense and as we commonly speak. For daily we say that fire is sufficient for burning, although moreover it must be applied to the combustible subject; that bread is sufficient for nourishing, although besides it must be chewed, swallowed and digested; that the intellect is sufficient for understanding, although it never understands unless further intelligible species be employed and the object applied by a further motion; that the passion of Christ is sufficient for saving us, even if it never save us, unless his merits be applied to us from elsewhere; and six hundred other things: thus, I say, we speak in common speech. So speaks St. Thomas, bringing forward the same examples here I^a, q. 109, a. 1, c, and III^a p., q. 61, a. 1, ad 3.
Therefore just as, when we say that fire is sufficient for burning, the intellect for understanding, bread for nourishing, the passion of Christ for saving us, these phrases do not signify, in the proper sense and common mode of speaking, that for burning, understanding, nourishing, saving us, de facto nothing else is required in any other genus besides fire, or intellect, or bread, or the passion of Christ; but only that, as to the power of burning, understanding, nourishing, saving us, no other power is required than that of fire, or intellect, or bread, or of the passion of Christ: so, when we say that grace is sufficient for acting well, this phrase, in the proper sense and according to the common mode of speaking, does not signify that, for actual action, nothing else is required in any other genus; but only that, without any other power of the same order, it confers on us the sufficient faculty of acting well, if we will. Wherefore it is unskillfully objected to us that we abuse terms, and that we teach a sufficient grace which does not suffice.
You will ask: Passing over the question of the name, and granting that grace sufficient in the Thomistic sense can be called sufficient with sound sense, inasmuch as it gives sufficiently the power: at least it is truly insufficient for actually operating, or for actually observing the commandment. But for this it ought to be sufficient, because God does not command us that we may be able to observe the commandments, but that we observe them de facto. Therefore. — The major is proved. That grace is insufficient for actually observing the commandment, to which something is wanting for its actual observance which is not in our power. But efficacious grace, which the Thomists require for actual observance, is wanting, and is not in our power. Therefore. So Honoratus Tournely, quest. VII on Grace, a. 4, concl. 3.
I answer. I deny the major. To the proof I distinguish the minor. Efficacious grace is not in our power, as an effect subsisting under it, I concede; as a cause by which it is made ready for it, I deny. For God, as far as in him lies, is ready to give efficacious grace to all who have sufficient grace, nor does he deny it to anyone except on account of fault, which at least in order and nature precedes the subtraction of efficacious grace. You have this difficulty drawn out at greater length in the treatise on God, dissert. IX, a. 4, § 3. See.
Obj. 2°: Grace sufficient in the Thomistic sense is utterly useless.
Therefore it is not to be admitted. — The antecedent is proved. That grace is useless which no one ever uses. But with grace sufficient in the Thomistic sense no one ever uses. Therefore.
I answer. With our Goudin, I distinguish the antecedent. Grace sufficient in the Thomistic sense is useless of itself, I deny; per accidens, through man's defect, I concede. For it gives of itself true power, which is useful; and if man use it not, the fault is man's, not grace's. But God, as in nature, so in grace bestows many things useful of themselves which, through our defect, lack their effect.
To what is added, that with grace sufficient in the Thomistic sense no one ever uses, I distinguish. No one uses grace sufficient in the Thomistic sense, reduplicatively as merely sufficient, I concede; specificatively as giving the faculty of good, I deny. Sufficient grace can be considered in two ways, which, as the praised Goudin observes, most people do not sufficiently advert to: 1° as it is merely sufficient, under which notion it connotes God's permission that man fail it and resist it; and in this sense it is true that no one uses that grace well. 2° It can be considered as to its proper entity and its own precise effect, which is to give the power of good; and in this sense it is false that no one uses it well; for most, considering it thus, use it well and act well, although this very thing, that they use it well, is an effect of efficacious grace. Therefore as the power of bearing fruit in plants is not in vain, although in most, on account of accidental defects, it remain without effect, because in others it bears fruit; so, in like manner, in our case.