Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
Articulus II: De reatu poenae
Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?
Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI
Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali
Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?
Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?
Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?
Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?
Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?
Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?
Tractatus IV: De legibus
Dissertatio I: De lege in communi
Articulus I: Quid sit lex?
Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?
Articulus III: Quinam possunt ferre leges?
Dissertatio II: De lege aeterna et naturali
Articulus I: De lege aeterna
Articulus II: De lege naturali
Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?
Dissertatio III: De lege humana
Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae
Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?
Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?
Dissertatio IV: De potestate legis humanae
Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?
Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?
Articulus III: Utrum leges humanae obligent in conscientia?
Articulus IV: De lege poenali
Articulus V: Quandonam leges humanae obligant sub peccato mortali?
Articulus VI: Quaedam aliae quaestiunculae circa obligationem legum humanarum breviter resolvuntur
Articulus VII: Quinam subjiciantur legibus humanis?
Dissertatio V: De mutatione legum
Articulus I: De mutatione legum per abrogationem et cessationem finis
Articulus II: De consuetudine
Articulus III: De dispensatione
Articulus IV: De interpretatione legum
Articulus V: (APPENDIX) — De privilegiis
Tractatus V: De gratia
Dissertatio I: Praeambula de variis erroribus circa gratiam
Dissertatio II: Praeambula de variis naturae humanae statibus
Articulus I: Explicantur quinque status naturae humanae
§ I: Status naturae purae
§ II: Status naturae integrae
§ III: Status justitiae originalis, naturae lapsae, et naturae reparatae
Articulus II: Utrum status naturae purae fuerit possibilis ?
Articulus III: Utrum homo in statu naturae lapsae nondum reparatae minores vires habeat ad bonum morale, quam habuisset in statu naturae purae?
Articulus IV: Utrum tam Adamo quam angelis fuerit necessaria gratia per se efficax ad perseverandum?
Dissertatio III: De necessitate gratiae
Articulus I: Quid intelligatur nomine gratiae?
Articulus II: Utrum homo sine gratia possit aliquod verum cognoscere?
Articulus III: Utrum homo lapsus possit facere vel velle aliquod bonum absque gratia?
Articulus IV: De necessitate gratiae ad amorem Dei naturalem super omnia tam affectivum quam effectivum, et ad vitanda peccata
Articulus V: Utrum homo possit se praeparare ad gratiam sine gratia?
Articulus VI: Utrum homini justificato necessaria sit gratia actualis ad singulos pietatis actus?
Articulus VII: Utrum homo in gratia constitutus indigeat speciali auxilio gratiae ad finaliter perseverandum?
Dissertatio IV: De essentia et divisione gratiae
Articulus I: De essentia gratiae
Articulus II: Variae divisiones gratiae
Articulus III: De gratia gratis data speciatim
[You will ask 1° what grace gratis given is, and of how many kinds it is.
I answer. Grace gratis given is that by which one is ordered per se and first to the salvation of others. It is defined as « the gift of God gratuitously bestowed for procuring the salvation of others, » according to what the Apostle says, I Cor., XII, 7 : The manifestation of the Spirit is given to every man unto profit, namely the profit of others.
I said « per se first, » because secondarily it can conduce to the salvation of the recipient, if he use it from charity toward God and neighbor, just as sanctifying grace can secondarily conduce to the salvation of others, through the example of the virtues.
Nine species of grace gratis given are enumerated by the Apostle at the place cited, namely : word of wisdom, word of knowledge, faith, grace of healings, operation of virtues, gift of prophecy, discernment of spirits, kinds of tongues, interpretation of speeches.
You will ask 2° whether this division is a fitting one.
I answer. affirmatively. And St. Thomas proves it1 by the following reasoning, which also sufficiently manifests what each of these graces is. For the edification of the body of the Church and for the salvation of others three things are required : 1° that man be allotted the fullness of the knowledge of divine things, and be able to instruct others; 2° that he be able to confirm and prove what he says, so that his doctrine may be efficacious; 3° that he be able to set forth fitly to his hearers the things he conceives. Now all these are found in the graces enumerated. Therefore. — Proof of the minor. As to the first, three things are necessary, as also appears in human teaching. That anyone should instruct another in any science, it is necessary : 1° that the principles of that science be most certain to him, and for this faith is posited; 2° that the doctor be rightly disposed regarding the principal conclusions of the science, and thus word of wisdom is posited, whose office is to conclude from the higher principles; 3° that he abound in examples and in the knowledge of natural effects, so that the invisible things of God may be clearly seen through the things that are made, understood, as is said Rom., I, 20, and for this word of knowledge is posited; for science is the knowledge of human and natural things. As to the second, for confirming the things of faith that exceed reason, there must be employed those things that are proper to divine power, and this in two ways : 1° by doing what only the power of God can effect, in miraculous works, whether particular ones, for the salvation of bodies, and grace of healings is posited, or general ones, operating upon the whole order of nature, and operation of virtues is posited; 2° by knowing and revealing what God alone can know : to which, if future contingents are meant, prophecy is posited; if hidden things of hearts, discernment of spirits is posited. As to the third, two things are required : 1° that he who teaches be well versed in the tongue of those whom he instructs, and for this kinds of tongues are posited; 2° that he expound the sense of the word of God, which is sometimes hidden, and interpretation of speeches is posited. Therefore.
For the solution of the objections, note the following : 1° Faith here is not taken simply for theological faith, but for the special understanding and eminent certitude which inwardly firm up the mind concerning the principles of faith, and which, manifesting itself outwardly in words, renders them efficacious for instructing and confirming others in the faith. 2° Wisdom and knowledge are gifts of the Holy Spirit, and pertain to sanctifying grace, insofar as they render man apt to be moved by the Holy Spirit for his own utility concerning the truths of faith; but insofar as they import an aptitude for expounding and unfolding the mysteries of faith for the utility of others, which faculty does not redound to one's own advantage nor is found in all the just, it pertains to grace gratis given. 3° The grace of healings and the operation of virtues are indeed akin to each other, but they differ : partly because they are often separated; partly because in the former especially shines the benignity of God toward the misery of men, while in the latter there rather appears the omnipotence of God commanding the whole of nature : and partly because the former allures to faith by way of benefit, the latter by way of prodigy, which displays the power of God revealing. 4° The priestly character, jurisdiction in the internal forum, and the special assistance granted by the Holy Spirit to the Church, are not graces gratis given, but pertain to operation and ministration, which the Apostle distinguishes from the graces gratis given, saying I Cor., XII, 4-6 :
Now there are diversities of graces, but the same Spirit. And there are diversities of ministries, but the same Lord. And there are diversities of operations, but the same God, who worketh all in all. These however are distinguished, inasmuch as grace gratis given imports only the manifestative act of faith; but ministration or ministry denotes the authority for exercising some act in order toward others, as episcopacy and whatever prelacy; but operation is the execution of the ministry.
You will ask 3° which of the graces is the more excellent : grace gratis given, or sanctifying grace?
I answer. That sanctifying grace is the more excellent, the Apostle himself declares, at the place cited, after enumerating the graces gratis given, saying, 31 : Yet I show unto you a more excellent way. For sanctifying grace joins man immediately to God, whereas grace gratis given only causes others to be disposed for conjunction with God; whence, although the latter is ordinarily conceded to the just, nevertheless it can exist in sinners and wicked men, if it so seem expedient to God. Moreover, nothing is more excellent than conjunction with God, which is effected immediately by sanctifying grace.]