Summa summae S. Thomae, Tomus II

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus II

Charles René Billuart (1685–1757)

Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.

First published 1884

Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.


Tractatus I: De actibus humanis

Dissertatio I: De voluntario et involuntario

Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?

Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?

Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?

Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?

Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?

Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?

Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata

Articulus I: Praenotanda

Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?

Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?

Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis

Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?

Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem

Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium

Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?

Articulus V: De actibus elicitis a voluntate

Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17

Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris

Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?

Articulus II: De principiis moralitatis

Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu

Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?

Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?

Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?

Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?

Dissertatio V: De conscientia

Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?

Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?

Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?

Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?

Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas

Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?

Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu

Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?

Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?

Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?

Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur

Dissertatio VII: De probabilismo moderato

Articulus I: De natura probabilitatis

Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?

Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?

Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur

Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?

Articulus VI: De probabilismo compensativo

Tractatus II: De passionibus et virtutibus

Dissertatio I: De passionibus

Articulus I: De passionibus in particulari

Dissertatio II: De virtutibus

Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?

Articulus II: De subjecto virtutum

Articulus III: De causa virtutum

Articulus IV: De proprietatibus virtutum

Tractatus III: De peccatis

Dissertatio I: De natura peccati

Articulus I: Quid sit peccatum?

Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?

Articulus III: De peccato omissionis

Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum

Articulus I: Varia peccati divisiones

Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?

Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?

Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?

Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem

Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?

Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?

Dissertatio IV: De subjecto peccati

Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?

Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?

Dissertatio V: De causis peccatorum

Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?

Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?

Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?

Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?

Articulus V: De inadvertentia ad peccatum

Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?

Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?

Dissertatio VI: De peccato originali

Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?

Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur

Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?

Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?

Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?

Dissertatio VII: De effectibus peccati

Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?

Articulus II: De reatu poenae

Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?

Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI

Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali

Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?

Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?

Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?

Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?

Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?

Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?

Tractatus IV: De legibus

Dissertatio I: De lege in communi

Articulus I: Quid sit lex?

Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?

Articulus III: Quinam possunt ferre leges?

Dissertatio II: De lege aeterna et naturali

Articulus I: De lege aeterna

Articulus II: De lege naturali

Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?

Dissertatio III: De lege humana

Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae

Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?

Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?

Dissertatio IV: De potestate legis humanae

Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?

Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?

Articulus III: Utrum leges humanae obligent in conscientia?

Articulus IV: De lege poenali

Articulus V: Quandonam leges humanae obligant sub peccato mortali?

Articulus VI: Quaedam aliae quaestiunculae circa obligationem legum humanarum breviter resolvuntur

Articulus VII: Quinam subjiciantur legibus humanis?

Dissertatio V: De mutatione legum

Articulus I: De mutatione legum per abrogationem et cessationem finis

Articulus II: De consuetudine

Articulus III: De dispensatione

Articulus IV: De interpretatione legum

Articulus V: (APPENDIX) — De privilegiis

Tractatus V: De gratia

Dissertatio I: Praeambula de variis erroribus circa gratiam

Dissertatio II: Praeambula de variis naturae humanae statibus

Articulus I: Explicantur quinque status naturae humanae

§ I: Status naturae purae

§ II: Status naturae integrae

§ III: Status justitiae originalis, naturae lapsae, et naturae reparatae

Articulus II: Utrum status naturae purae fuerit possibilis ?

Articulus III: Utrum homo in statu naturae lapsae nondum reparatae minores vires habeat ad bonum morale, quam habuisset in statu naturae purae?

From the parable Luc., X, 30, of the man going down from Jerusalem to Jericho who fell among robbers, who stripped him, and having laid on wounds departed, leaving him half dead, the common voice of the Holy Fathers and theologians is that man by original sin was not only stripped of original justice and other gratuitous gifts, but was also wounded in his natural endowments.

We call the wound of nature here the disruption and discontinuation of the union and subordination of reason to God, of the lower part to reason, and of the body to the soul. For just as in the human body there is said to be a wound when some division and disruption is made between its continuous and united parts, so analogically in the soul there is said to be a wound when its natural powers, which were united and subordinated to one another, were divided by the loss of this subordination. Whence, although in pure nature there would not have been greater union and subordination between these powers than there is now, nevertheless it would not be called a wound; because, since those powers would never have been joined and subordinated, the defect of union and subordination would not be through disruption and discontinuation, and therefore could not be called a wound.

Four wounds of nature are enumerated, according to the same number as the powers of the soul. For insofar as reason is deprived of its order to the true, it is the wound of ignorance; insofar as the will is deprived of its order to the good, it is the wound of malice; insofar as the irascible is deprived of its order to the arduous good, it is the wound of infirmity; insofar as the concupiscible is deprived of its order to the delight moderated by reason, it is the wound of concupiscence.

And although that perfect union and subordination of the powers in the state of innocence would not be natural or due to nature, but from a gratuitous gift, yet since it was a good of nature itself and perfected it, even in its natural order, its disruption is called the wound of nature, and by this man is wounded in his natural endowments. But whether man ought not moreover to be called wounded in his natural endowments in some further sense, we shall now explain.

From these things it is clear that man in the state of fallen nature is far weaker toward good and more prone to evil than in the state of integral and innocent nature. And these things are certain among authors. But the difficulty concerns the state of pure nature, whether man in the state of fallen nature, unrepaired, has lesser powers for the moral good of the natural order than he would have had in pure nature.

I say: The natural powers of man for the moral good of the natural order in the state of fallen nature, not yet repaired, are not diminished intrinsically and as to entity; nevertheless it is more probable that he is less apt for the moral good extrinsically and from the addition of an impediment which he would not have had in pure nature, and in this sense can be said to be lesser than he would have been in pure nature.

The first part of the conclusion is proved. The natural powers of man for the moral good of the natural order, namely intellect, will and sensitive appetite, are properties flowing necessarily and uniformly from the essence; consequently, like the essence itself, they admit of no more and less, especially intellect and will, which since they are spiritual are incorruptible and unalterable.

It is confirmed. Original sin consists essentially in the privation of original justice, which contained the powers in right order. But from what removes and prohibits no real and physical change is made in the thing, but it is left to its own nature. Therefore.

The second part of the conclusion is proved. He is less apt for the moral good of the natural order who is averted from God as last natural end than he who is not thus averted. But man, in the state of unrepaired fallen nature, is by original sin averted from God as last natural end, and in the state of pure nature he would not be thus averted. Therefore man in the state of fallen nature, extrinsically and from the addition of an impediment, is less apt for the moral good than in the state of pure nature. — The major seems certain; because the efficacy and powers of the will for choosing means are taken from love and conversion to the end, which stands in things doable as the first principle does in things speculable. Therefore just as he who is not rightly instructed in first principles, but deviates from them, is less apt for drawing true conclusions, so he who is averted from the end is less apt for right operations. — The minor is proved. Adam, by sinning, violated not only the supernatural law but also the natural; for every sin is against reason and the natural law commanding obedience to every legitimate superior commanding: consequently he turned all his posterity away from God as natural author. But in pure nature there would have been no such aversion, because there would have been no sin. Therefore.

Some not improbably posit another impediment, from the captivity and tyranny of the devil. For as it is said II Petr., II, 19, by whom anyone is overcome, of him also he is the slave. And Trident., sess. v, on original sin, canon 1, strikes with anathema him who should say that the first man, by transgressing the commandment of God, did not incur « with death the captivity under his power who thereafter had the empire of death, that is, of the devil. » This captivity, however, since it is an effect of sin, would not have been in the state of pure nature. Moreover the devil exercises his tyranny, inviting and moving his subjects in various ways to all wickedness, proposing external objects, stirring the phantasy, inflaming the passions, altering bodies, etc. And although he could have tempted men in pure nature, seeing that he tempted the first man in integral nature, it is nevertheless far more probable that he exercises his dominion far more powerfully and efficaciously over his captives, God permitting, in vengeance for sin.

Obj.: From what removes and prohibits there does not follow a greater or lesser natural effect than follows from nature itself, as is clear in the example of a stone held up; for it, the impediment removed, is not moved more quickly than if it had been moved by gravity alone. But original sin stands only as removing-prohibiting in ordine to the disordered motions of the will and sensitive appetite, inasmuch as it took away original justice, by which disordered motions were curbed. Therefore.

I answer. I deny the minor. For original sin, besides the privation of original justice, imports aversion from God as natural author, such as pure nature does not import. This aversion however is a moral impediment to doing good. Whence from this argument, which is the principal one of the opposite opinion, just as from various texts of St. Thomas in which he says that through original sin « nature is left to itself, » 1a 2ae, q. 82, a. 4, ad 1, and that the bond of original justice removed, each power of the soul tends into its own proper motion, ibid., q. 87, a. 7, c, and similar passages: from these, I say, only the first part of the conclusion is proved, namely that the natural powers for good are not diminished intrinsically, physically and entitatively, but not that they are not diminished morally and from the addition of an impediment in ordine to pursuing the good.

Articulus IV: Utrum tam Adamo quam angelis fuerit necessaria gratia per se efficax ad perseverandum?

Dissertatio III: De necessitate gratiae

Articulus I: Quid intelligatur nomine gratiae?

Articulus II: Utrum homo sine gratia possit aliquod verum cognoscere?

Articulus III: Utrum homo lapsus possit facere vel velle aliquod bonum absque gratia?

Articulus IV: De necessitate gratiae ad amorem Dei naturalem super omnia tam affectivum quam effectivum, et ad vitanda peccata

Articulus V: Utrum homo possit se praeparare ad gratiam sine gratia?

Articulus VI: Utrum homini justificato necessaria sit gratia actualis ad singulos pietatis actus?

Articulus VII: Utrum homo in gratia constitutus indigeat speciali auxilio gratiae ad finaliter perseverandum?

Dissertatio IV: De essentia et divisione gratiae

Articulus I: De essentia gratiae

Articulus II: Variae divisiones gratiae

Articulus III: De gratia gratis data speciatim

Articulus IV: Utrum detur in hoc statu naturae lapsae gratia sufficiens?

Articulus V: Quo sensu admittenda sit gratia sufficiens ?

Articulus VI: Quid et quotuplex sit auxilium gratiae sufficientis ?

Articulus VII: DE GRATIA EFFICACI

Articulus VIII: Expenduntur varii modi explicandi efficaciam et causalitatem gratiae per se efficacis

Articulus IX: De causa gratiae

Dissertatio V: De justificatione peccatoris

Articulus I: Utrum in justificatione impii peccata vere deleantur et auferantur, et non solum tegantur ?

Articulus II: Utrum ad remissionem peccati, qua est justificatio impii, requiratur gratiae infusio ?

Articulus III: De actibus ad justificationem peccatoris adulti requisitis

Articulus IV

Articulus V: Quaedam questiunculae ad complementum questionis D. Thomae breviter resolvuntur

Dissertatio VI: De merito justi

Articulus I: Quid et quotuplex sit meritum ? quas conditiones requirat ?

Articulus II: Utrum homo possit aliquid mereri a Deo ?

Articulus III: Utrum opera justorum quae fiunt ex gratia, sint meritoria de condigno vitae aeternae ?

Articulus IV: De his quae cadunt sub merito

↑ Top of work