Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
Articulus II: De reatu poenae
Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?
Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI
Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali
Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?
Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?
Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?
Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?
Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?
Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?
Tractatus IV: De legibus
Dissertatio I: De lege in communi
Articulus I: Quid sit lex?
Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?
Articulus III: Quinam possunt ferre leges?
Dissertatio II: De lege aeterna et naturali
Articulus I: De lege aeterna
Articulus II: De lege naturali
Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?
Dissertatio III: De lege humana
Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae
Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?
Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?
Dissertatio IV: De potestate legis humanae
Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?
Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?
Articulus III: Utrum leges humanae obligent in conscientia?
Articulus IV: De lege poenali
Articulus V: Quandonam leges humanae obligant sub peccato mortali?
Articulus VI: Quaedam aliae quaestiunculae circa obligationem legum humanarum breviter resolvuntur
Articulus VII: Quinam subjiciantur legibus humanis?
Dissertatio V: De mutatione legum
Articulus I: De mutatione legum per abrogationem et cessationem finis
I say 1°: The legislator, his successor or superior can abrogate a law, and a fortiori derogate from it; because it belongs to the same power to destroy and to build up.
[Benedict XIV, de Synodo dicc., lib. XIII, c. 5, n. 9, proposes this question, namely: « Whether it be within the competence of the bishop either to delete entirely the synodal constitutions made by himself, or to exempt anyone from them for a just cause, when the same have been confirmed by the authority of the supreme Pontiff? » Having related various opinions, he proceeds, n. 11: « The opinion of Fagnanus seems to be preferred to the others, in cap. Si quis, from n. 11 up to 24, de Confirmatione utili vel inutili, where he teaches that a distinction must be made between confirmation which they call in forma communi and confirmation in forma specifica. It is said to take place in forma specifica in the case of one to which is premised the examination of the cause and each statute is diligently weighed, and then, no condition being added, it is confirmed with apostolic authority, with the clause: motu proprio atque ex certa scientia. Statutes which are not examined singly, nor approved by the Pontiff motu proprio and ex certa scientia, and to which the strength of apostolic authority is not added absolutely but only conditionally, namely if they were made justly, canonically or providently, and provided that they do not run counter to the sacred canons, the Council of Trent, the decrees and apostolic constitutions, are said to be confirmed in forma communi; that latter condition, as the same Fagnanus testifies, n. 18, is wont today to be expressed and set before all confirmations of statutes in forma communi. But now, Fagnanus proceeds, once a statute has been confirmed in forma specifica, since it has put on the nature of a pontifical law, it is not lawful for any inferior to derogate from it. A statute however confirmed in forma communi remains within the competence of those standing to delete, and to withdraw anyone from its obligation for a just cause. For such confirmation bestows on them nothing of law or efficacy which they previously lacked. »]
I say 2°: A general law is considered revoked by a contrary general law. But a particular law, such as are the special customs, statutes and privileges of places, even if there is placed in the general law this general derogatory clause: « Notwithstanding any custom whatsoever, » etc., is not considered revoked unless special mention is made of it, or unless it is otherwise evident that this is the mind of the legislator. So Boniface VIII, cap. Licet, de constit. in 6°,
[Where he says: « Although the Roman Pontiff, who is considered to have all laws in the shrine of his heart, is known to revoke the prior constitution by enacting a later one, although he makes no mention of it; yet since the customs and statutes of special places and individual persons, being matters of fact and consisting in fact, he can probably be ignorant of them, he is not understood by a constitution newly issued by himself to derogate anything from them, so long as they are reasonable, unless provision is expressly made in it. »]
I say 3°: The adequate end of the law simply and absolutely ceasing, and in common, the law ceases; because 1° that is not a law which is not useful to the common good. Therefore, the reason for which it was useful ceasing, it ceases. 2° Because, the reason for which the legislator enacted the law ceasing altogether, he is considered no longer to will it to oblige.
I said: « The adequate end ceasing, and in common; » because, if a law is enacted concerning some work because it is apt to conduce and for the most part does conduce to the common good, although in some particular case, per accidens, de facto it does not conduce, nevertheless the law does not therefore cease, because the end of the law does not cease adequately. E. g., the law prohibits the reading of condemned books, because of the danger of perversion: although you are so disposed that you do not fear perversion in yourself, yet since thence it is apt to follow and for the most part follows, the end of the law remains, nor are you exempted from it.
[You will ask whether the obligation of the law ceases in the particular case if its end then ceases contrarily, that is, if the observance of the law redounds against its end.
I answer. Affirmatively. The reason is, because what is instituted for the common good ought not to fight against it; which would happen if the law were made harmful to the common good, or even to the good of some private person, whose evil redounds against it: as if the law of fasting, which binds when other foods are lacking, or binds anyone because of ill health, were too burdensome; for it concerns the interest of the common good that private persons be kept unharmed.]