Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
Articulus II: De reatu poenae
Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?
Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI
Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali
Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?
Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?
Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?
Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?
Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?
Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?
Tractatus IV: De legibus
Dissertatio I: De lege in communi
Articulus I: Quid sit lex?
Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?
Articulus III: Quinam possunt ferre leges?
Dissertatio II: De lege aeterna et naturali
Articulus I: De lege aeterna
Articulus II: De lege naturali
Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?
Dissertatio III: De lege humana
Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae
Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?
Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?
Dissertatio IV: De potestate legis humanae
Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?
Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?
I say 1° : For the fulfillment of the law, the work prescribed must be done knowingly and voluntarily1.
It is evident, because the law commands a human act; for it commands men, and therefore that they act in a human manner, not in the manner of brutes; but an act is not human unless it be done knowingly and voluntarily.
Hence you will infer that he who recites the Hours asleep or drunk, hears Mass, etc., does not satisfy the law, but is bound, after sleep or drunkenness, to recite the Hours again and to hear another Mass.
I say 2° : For the fulfillment of the law it is not required that the work prescribed be done from the habit of virtue, or from charity 2.
The reason of the first part is, 1° because no one is punished as a transgressor of the law who restores another's property or honors his parents, although he do this not from the habit of justice or piety 3. 2° Because to act from the habit of virtue is the end of the law; for to this end are works prescribed by the law ordered, that men become virtuous. But the end of the law does not fall under the law. Therefore,
The reason of the second part is, because the precept of charity is affirmative, which does not bind always 4.
Hence you will infer 1° that a human law can be fulfilled by a work good from its object, although vitiated by an evil circumstance; as if anyone fasts in order to save expense, or out of vainglory.
You will infer 2° that the law is fulfilled by him who has no intention of satisfying the precept; as if anyone, ignorant of the feast day or not recalling it, hears Mass out of devotion, he satisfies the precept, nor is he bound to hear another Mass, because the law, as is evident from what has been said, prescribes only a work to be done in a human manner, not the reflex intention of obeying, especially since it is something purely internal. For it is not necessary that he who obeys say reflexly and in actu signato: « I wish to obey, » but it suffices that he do the work prescribed.
You will ask 1° whether, if anyone, doing the work prescribed, positively would not will thereby to satisfy the law, he would satisfy it.
I answer. More probably, affirmatively.
The reason is, because, since the obligation of the law depends upon the will of the legislator and not of the subject, the subject cannot postpone this obligation, or prevent the law from being fulfilled by that very work by which the legislator wills it to be fulfilled. But the legislator prescribes only the work prescribed as to its substance, v. g., fasting, hearing Mass, etc. Therefore, this being performed, whatever you may say or will, the law is satisfied and its obligation extinguished.
Hence you will infer, for the scrupulous, that while involuntarily distracted in the recitation of the Hours they hold them as not recited, intending to recite them again and satisfy — which often happens — they have satisfied, nor are they bound to repeat. And so with many other similar cases.
But if the case be supposed in which anyone, performing the work prescribed, positively would not will thereby, nor by any subsequent work, to satisfy the law, such a one indeed in effect fulfills the law, for instance that of hearing Mass, nor is he bound to hear another; provided he performed the work prescribed according to its substance, and by his contrary volition could not bring it about that the precept should not truly and in effect be fulfilled. Nevertheless in affection he sins mortally with the sin of commission, namely formal disobedience and contempt of the law, both against the natural and divine law which forbids unwillingness to obey just laws, and also against the human law itself, which since it commands the act and the will of the act, consequently forbids the affection and will of omitting it, as he who, after fulfilling the law, grieves that he has fulfilled it.
[You will ask 2° whether the same must be said of those things which proceed from the proper will of the agent, as from a vow and an obligation of justice freely contracted.
I answer. Negatively. The reason is, that the obligation both of a vow and of a debt contracted by one's own will, just as it proceeds first from my will, so depends upon my will that it remain; and as at the beginning I voluntarily made myself a debtor, so can I at my pleasure continue in the same obligation. But the obligation of the law is from the will of the legislator, and therefore cannot be extended beyond his intention; wherefore, since it prescribes only that the work be done in a human manner, this being done, whether I will or not, the obligation of the law is extinguished. Moreover, if in a debt of strict justice a gratuitous donation were computed toward payment or restitution, the creditor would be unduly burdened, since by a gratuitous donation he would contract a debt of gratitude toward the donating debtor.]