Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
Articulus II: De reatu poenae
Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?
Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI
Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali
Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?
Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?
Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?
Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?
Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?
Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?
Tractatus IV: De legibus
Dissertatio I: De lege in communi
Articulus I: Quid sit lex?
Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?
Articulus III: Quinam possunt ferre leges?
Dissertatio II: De lege aeterna et naturali
Articulus I: De lege aeterna
Articulus II: De lege naturali
Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?
Note. Dispensation is twofold, properly and improperly so called. Dispensation properly so called is a relaxation of the law or of its obligation in some particular, made by one having the power, the matter of the law remaining so unchanged that its obligation would remain if the authority of the dispenser did not intervene. Whence, although dispensation supposes some interpretation of the law, it differs from it, in that for interpretation authority is not required, but prudence and knowledge suffice.
Dispensation improperly so called is when the legislator or another so changes the matter of the law that it ceases to be comprehended under the law.
Hence dispensation properly belongs to the legislator or superior; but improper dispensation belongs to the lord of the matter, whether he be legislator and superior or not: thus God, granting the spoils of the Egyptians to the Israelites, acted as lord, not as legislator; thus a private person who remits to me a debt of one hundred florins acts as lord of that debt, not as superior. On the contrary, if God or the Pope exempted someone from the law of fasting or of the sanctification of the Sabbath, he would act as superior and legislator. And thence follows another distinction, that proper dispensation falls directly upon the law, but improper directly upon the matter or debt: so that he who is dispensed properly, e.g., from fasting, is no longer bound by the law of fasting, as others are bound; but he who is dispensed improperly, e.g., in the repayment of a debt which is remitted, or in the taking of another's property which is granted to him by its owner, is always bound, like all others, by the natural law against stealing, or of paying debts; and if here and now he licitly takes another's property or does not pay a debt, it is not because he is exempted from those laws, but because there no longer remains what is another's or a debt, nor consequently the matter of the law. These things, if well weighed, remove the equivocations by which many are deceived in this matter.
I say : Neither can God himself dispensate properly in the natural law absolutely speaking, but well improperly1.
This is the more common opinion with the Author [St. Thomas], against the Scotists, who hold with their master that God can dispense in the precepts of the second table alone, excepting the precept against lying.
It is proved 1°. God cannot bring it about that things prohibited by natural right, e.g., hatred of God, perjury, homicide, theft, adultery, pollution, sodomy, bestiality, etc., should be licit, honest and not discordant from reason, nor that things commanded, such as the duties of religion, justice, etc., should not be honest and due in their place and time, the matter of the law remaining unchanged. Therefore he cannot dispense properly in the natural law. The consequence is evident from the given notion of dispensation properly so called, which is a relaxation of the obligation of the law, its matter remaining unchanged, so that what before was prohibited, dishonest and illicit, without change of its matter becomes by dispensation honest and licit. — Prob. ant. These enumerated acts and similar ones prohibited by the natural law are intrinsically and by their nature, independently of the will of God, base, evil and discordant from reason. Acts commanded by the natural law are likewise by their nature intrinsically, independently of the will of God, honest and due in their place and time. But God cannot bring it about that what is such of itself, remaining unaltered, should not be such, just as he cannot bring it about that man, remaining man, should not be a rational animal; that fire, remaining fire, should not have heat fitting to it; for he cannot change the natures of things. Therefore.
It is proved 2° from concessions made by the adversaries. 1° They concede that God cannot dispense in the negative precepts of the first table, nor in lying; because, says Franc. de Victoria « ... to dispense, he could do this...; for he could bring it about that someone licitly hate God, commit perjury, blaspheme, worship idols, which are so evil from their intrinsic nature that, whether God wills or not, they always remain evil, inasmuch as they are such independently of his will. » So the praised theologian, disp. I on Law, q. 5, a. 1, concl. 2. — I subsume. But that whole argumentation of theirs is ours for the precepts of the second table, and proves equally for them as for the precepts of the first table; for those, just as these, are so evil from their intrinsic nature that, whether God wills or not, they always remain evil, "inasmuch as [note] they are such independently of his will;" for they are prohibited because evil, and not evil because prohibited. Therefore.