Summa summae S. Thomae, Tomus II

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus II

Charles René Billuart (1685–1757)

Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.

First published 1884

Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.


Tractatus I: De actibus humanis

Dissertatio I: De voluntario et involuntario

Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?

Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?

Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?

Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?

Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?

Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?

Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata

Articulus I: Praenotanda

Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?

Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?

Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis

Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?

Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem

Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium

Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?

Articulus V: De actibus elicitis a voluntate

Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17

Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris

Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?

Articulus II: De principiis moralitatis

Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu

Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?

Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?

Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?

Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?

Dissertatio V: De conscientia

Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?

Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?

Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?

Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?

Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas

Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?

Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu

Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?

Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?

Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?

Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur

Dissertatio VII: De probabilismo moderato

Articulus I: De natura probabilitatis

Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?

Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?

Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur

Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?

Articulus VI: De probabilismo compensativo

Tractatus II: De passionibus et virtutibus

Dissertatio I: De passionibus

Articulus I: De passionibus in particulari

Dissertatio II: De virtutibus

Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?

Articulus II: De subjecto virtutum

Articulus III: De causa virtutum

Articulus IV: De proprietatibus virtutum

Tractatus III: De peccatis

Dissertatio I: De natura peccati

Articulus I: Quid sit peccatum?

Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?

Articulus III: De peccato omissionis

Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum

Articulus I: Varia peccati divisiones

Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?

Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?

Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?

Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem

Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?

Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?

Dissertatio IV: De subjecto peccati

Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?

Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?

Dissertatio V: De causis peccatorum

Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?

Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?

Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?

Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?

Articulus V: De inadvertentia ad peccatum

Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?

Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?

Dissertatio VI: De peccato originali

Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?

Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur

Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?

Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?

Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?

Dissertatio VII: De effectibus peccati

Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?

Articulus II: De reatu poenae

Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?

Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI

Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali

Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?

Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?

Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?

Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?

Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?

Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?

Tractatus IV: De legibus

Dissertatio I: De lege in communi

Articulus I: Quid sit lex?

Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?

Articulus III: Quinam possunt ferre leges?

Dissertatio II: De lege aeterna et naturali

Articulus I: De lege aeterna

Articulus II: De lege naturali

D. Thomas, q. 94.

[You will ask 1° whether natural law be given in us.

I answer. in the affirmative.

It is proved. 1° from the Apostle, Rom., II, 14 and 15: The nations who have not the law, namely the Mosaic or Evangelical law, naturally do those things that are of the law. Such as have not the law are a law to themselves, who show the work of the law written in their hearts. From St. Ambrose, lib. IX, epist. 71: « That law is not written but innate, nor is it perceived by any reading, but is expressed in each one by a flowing fountain of nature; » from St. Augustine, lib. II Confess., c. 4, n. 9: « Thy law, O Lord, law written in the hearts of men, which not even iniquity itself erases, » and lib. II de Sermone Domini in monte, c. 9, n. 32: « Who wrote in the hearts of men the natural law, save God? »

It is proved. 2° by reason. « Law, says St. Thomas, since it be a rule and measure, can be in someone in a twofold way: in one mode, as in the ruler and measurer; in another mode, as in the ruled and measured, because insofar as it participates something of rule or measure, so is it ruled or measured. Whence, since all things which are subject to divine providence are regulated and measured by the eternal law, it is manifest that all things participate after a manner in the eternal law, namely insofar as from its impression they have inclinations into their proper acts and ends. — But among other things the rational creature is subject to divine providence in an excellent manner, insofar as it itself becomes a partaker of providence, providing for itself and for others. Whence also in it is participated eternal reason, whereby it has a natural inclination to its due act and end. And such participation of the eternal law in the rational creature is called natural law. »

It is confirmed by the intimate sense and testimony of everyone. For there is no one who does not experience in himself some dictate intimating and commanding that good must be done, evil avoided, God adored, parents honored, lying not committed, stealing not done, etc., in all of which, as the Apostle says, Rom., II, 15, their conscience rendering testimony to them. But this dictate is called natural law.]

You will ask 2° what natural law is.

I answer. Among various opinions, it seems truer that natural law is nothing else than the natural light as impressed upon and participated from reason or the eternal law; because thus are had all things which are wont to be attributed to natural law. 1° It is inborn in us, and found in children and the insane. 2° It is not only demonstrative of good, but also preceptive, because it is impression and participation of the eternal law, consequently empire of superior over inferior. 3° It binds by divine right, because it is immediately from God.

You will ask 3° whether natural law contain more precepts, or only one.

I answer. that it contains more precepts, which nevertheless are founded upon this one: « Good must be done, evil must be avoided ».

[Precepts of a triple kind are natural, according as there is in man a triple grade of inclination: 1° According to common nature with all beings, there is in him inclination toward conservation of his being, according to which the law of nature commands that sleep, food be taken, destructive things resisted. 2° According to common nature with all animals, there is in him inclination toward conservation of species, according to which there pertain to the law of nature the precepts of temperance concerning acts tending to this end and the education of offspring. 3° According to the nature of reason, which is proper to man, there is in him inclination to truth about God to be known, to immortality, to communication with other intellectual beings: and to this respond the precepts of adoring God, honoring parents, and similar things of religion and justice.]

They are distinguished. again, the precepts of the law of nature into those per se known to all, such as are the first and universal ones: « Good must be done, evil avoided; what thou wilt not have done to thyself, do thou not to another, etc.; » and into those which are more determined and are drawn immediately from the first, such as the precepts of the Decalogue; at length into remoter ones, which are drawn from the first only mediately, such as many which concern contracts.

[Precepts of the law of nature can moreover be distinguished by order to the persons about whom they are concerned; for some are about God, some about neighbor, some about ourselves.

Therefore the law of nature can be said to be manifold and one: manifold, because it contains many and diverse precepts; one, because all precepts are founded on one, as was said, and are ordered to one last end.]

You will ask 4° whether natural law bind all men, even children and the insane.

I answer. in the affirmative. Yet it binds children and the insane only imperfectly and in first act, not perfectly and in second act.

The reason of the first part, because natural law is innate in all, even children and the insane, from nature itself, as was said, so that what children and the insane do against the law of nature is base and unseemly, as if they blaspheme, defile themselves, or do anything like, and no one may induce them to these; which is an open sign that they are comprehended under natural law and bound by it at least in first act.

The reason of the second part is, that children and the insane are not so bound by natural law that, if they transgress it, they sin and incur guilt of punishment, but are excused from sin and punishment, inasmuch as that law is not promulgated to them; for it is promulgated through actual dictate or discourse, whereof they are not capable: consequently it does not bind them perfectly and in second act.

You will ask 5° whether every obligation be an effect of natural law.

I answer. that not every obligation is a proximate effect of natural law, yet that it is a remote effect.

The reason of the first part is, that positive laws, divine as well as human, bind per se immediately, nor will anyone say that the obligation of fasting in Lent, confessing annually, communicating at Easter, believing, hoping, etc., arise proximately and per se from natural law.

The reason of the second part is: Positive law binds therefore, because natural law dictates and prescribes that obedience be rendered to one legitimately commanding, and hence theologians teach that no one turns away from God as supernatural author without turning away from him as natural author; which cannot be verified except because, transgressing the supernatural law, he at once transgresses natural law.

Whether and how natural right is distinguished from the right of nations, you have in the tract. on Right, dissert. I, art. 3.

Again, whether invincible ignorance of natural right could occur? The affirmative solution and ample proof seek in the preceding tract. dissert. V, art. 4.

There remains one question alone, likewise celebrated, although perhaps more of name than of thing is treated in it, namely whether natural law admit dispensation. Whence

Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?

Dissertatio III: De lege humana

Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae

Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?

Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?

Dissertatio IV: De potestate legis humanae

Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?

Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?

Articulus III: Utrum leges humanae obligent in conscientia?

Articulus IV: De lege poenali

Articulus V: Quandonam leges humanae obligant sub peccato mortali?

Articulus VI: Quaedam aliae quaestiunculae circa obligationem legum humanarum breviter resolvuntur

Articulus VII: Quinam subjiciantur legibus humanis?

Dissertatio V: De mutatione legum

Articulus I: De mutatione legum per abrogationem et cessationem finis

Articulus II: De consuetudine

Articulus III: De dispensatione

Articulus IV: De interpretatione legum

Articulus V: (APPENDIX) — De privilegiis

Tractatus V: De gratia

Dissertatio I: Praeambula de variis erroribus circa gratiam

Dissertatio II: Praeambula de variis naturae humanae statibus

Articulus I: Explicantur quinque status naturae humanae

§ I: Status naturae purae

§ II: Status naturae integrae

§ III: Status justitiae originalis, naturae lapsae, et naturae reparatae

Articulus II: Utrum status naturae purae fuerit possibilis ?

Articulus III: Utrum homo in statu naturae lapsae nondum reparatae minores vires habeat ad bonum morale, quam habuisset in statu naturae purae?

Articulus IV: Utrum tam Adamo quam angelis fuerit necessaria gratia per se efficax ad perseverandum?

Dissertatio III: De necessitate gratiae

Articulus I: Quid intelligatur nomine gratiae?

Articulus II: Utrum homo sine gratia possit aliquod verum cognoscere?

Articulus III: Utrum homo lapsus possit facere vel velle aliquod bonum absque gratia?

Articulus IV: De necessitate gratiae ad amorem Dei naturalem super omnia tam affectivum quam effectivum, et ad vitanda peccata

Articulus V: Utrum homo possit se praeparare ad gratiam sine gratia?

Articulus VI: Utrum homini justificato necessaria sit gratia actualis ad singulos pietatis actus?

Articulus VII: Utrum homo in gratia constitutus indigeat speciali auxilio gratiae ad finaliter perseverandum?

Dissertatio IV: De essentia et divisione gratiae

Articulus I: De essentia gratiae

Articulus II: Variae divisiones gratiae

Articulus III: De gratia gratis data speciatim

Articulus IV: Utrum detur in hoc statu naturae lapsae gratia sufficiens?

Articulus V: Quo sensu admittenda sit gratia sufficiens ?

Articulus VI: Quid et quotuplex sit auxilium gratiae sufficientis ?

Articulus VII: DE GRATIA EFFICACI

Articulus VIII: Expenduntur varii modi explicandi efficaciam et causalitatem gratiae per se efficacis

Articulus IX: De causa gratiae

Dissertatio V: De justificatione peccatoris

Articulus I: Utrum in justificatione impii peccata vere deleantur et auferantur, et non solum tegantur ?

Articulus II: Utrum ad remissionem peccati, qua est justificatio impii, requiratur gratiae infusio ?

Articulus III: De actibus ad justificationem peccatoris adulti requisitis

Articulus IV

Articulus V: Quaedam questiunculae ad complementum questionis D. Thomae breviter resolvuntur

Dissertatio VI: De merito justi

Articulus I: Quid et quotuplex sit meritum ? quas conditiones requirat ?

Articulus II: Utrum homo possit aliquid mereri a Deo ?

Articulus III: Utrum opera justorum quae fiunt ex gratia, sint meritoria de condigno vitae aeternae ?

Articulus IV: De his quae cadunt sub merito

↑ Top of work