Summa summae S. Thomae, Tomus II

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae, Tomus II

Charles René Billuart (1685–1757)

Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.

First published 1884

Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.


Tractatus I: De actibus humanis

Dissertatio I: De voluntario et involuntario

Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?

Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?

Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?

Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?

Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?

Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?

Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata

Articulus I: Praenotanda

Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?

Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?

Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis

Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?

Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem

Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium

Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?

Articulus V: De actibus elicitis a voluntate

Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17

Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris

Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?

Articulus II: De principiis moralitatis

Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu

Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?

Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?

Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?

Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?

Dissertatio V: De conscientia

Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?

Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?

Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?

Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?

Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas

Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?

Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu

Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?

Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?

Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?

Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur

Dissertatio VII: De probabilismo moderato

Articulus I: De natura probabilitatis

Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?

Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?

Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur

Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?

Articulus VI: De probabilismo compensativo

Tractatus II: De passionibus et virtutibus

Dissertatio I: De passionibus

Articulus I: De passionibus in particulari

Dissertatio II: De virtutibus

Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?

Articulus II: De subjecto virtutum

Articulus III: De causa virtutum

Articulus IV: De proprietatibus virtutum

Tractatus III: De peccatis

Dissertatio I: De natura peccati

Articulus I: Quid sit peccatum?

Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?

Articulus III: De peccato omissionis

Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum

Articulus I: Varia peccati divisiones

Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?

Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?

Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?

Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem

Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?

Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?

Dissertatio IV: De subjecto peccati

Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?

Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?

Dissertatio V: De causis peccatorum

Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?

Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?

Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?

Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?

Articulus V: De inadvertentia ad peccatum

Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?

Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?

Dissertatio VI: De peccato originali

Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?

Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur

Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?

Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?

Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?

Dissertatio VII: De effectibus peccati

Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?

Articulus II: De reatu poenae

Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?

Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI

Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali

Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?

Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?

Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?

Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?

Articulus V: Utrum peccatum mortale in ratione offensae sit gravitatis simpliciter infinitae?

Articulus VI: Utrum homo in primo instanti morali usus rationis teneatur se convertere ad Deum, possitque esse peccatum veniale cum solo originali?

Tractatus IV: De legibus

Dissertatio I: De lege in communi

Articulus I: Quid sit lex?

Articulus II: Utrum promulgatio sit essentia legis?

Articulus III: Quinam possunt ferre leges?

Dissertatio II: De lege aeterna et naturali

Articulus I: De lege aeterna

[ You will ask 1º whether there is given in God an eternal law.

Resp. affirmatively, and I prove it . Law is nothing else than the dictate of practical reason in the ruler who governs some perfect community. Yet such a dictate is from eternity in God, as in the ruler governing the whole

community of the universe. Therefore. — Prob. min. The whole community of the universe is governed by divine providence, as stands established 1ª p., q. 22, a. 1 and 2. Yet providence concerning singulars supposes the dictate of practical reason concerning universals, and is inferred from it as conclusion from principles. Moreover the divine reason conceives nothing in time but has an eternal concept, as said of Wisdom, Prov., VIII, 22 and 23 : The Lord possessed me in the beginning of his ways, before he made any thing from the beginning. From eternity I was ordained. Therefore there is given in God from eternity a dictate, etc. ]

You will ask 2° what eternal law is.

Resp . Eternal law is nothing else than the reason of the divine wisdom, according as it is directive of the actions and motions of creatures toward the common good of the whole universe.

It is proved . As in any artisan there preexists the reason of those things constituted by art, so in any governor there preexists the reason of the order of things to be done through those subjected to his governance: and as the reason of things made through art is called art or exemplar of the things crafted, so the reason of the governor governing the acts of subjects obtains the notion of law, other things being preserved which we said above belong to the notion of law. Yet God is not only through his power creator of all things, to which he is compared as artisan to the thing crafted, as said 1ª p., q. 14, a. 8, c. But he is also governor of all acts and motions found in creatures, as had ibidem, q. 103, a. 5, c. Therefore, as the reason of the divine wisdom whereby all things are created has the notion of art or exemplar, or idea; so the reason of the divine wisdom moving and directing all things to their due end obtains the notion of law.

[ The eternal law therefore differs from the divine idea, insofar

the divine idea is the exemplar of things to be made, while the eternal law is the order of things to be governed, either inferring necessity upon them, as in natural things, or inducing moral obligation, as in intellectual creatures. They differ with respect to law as conclusion with respect to universal principle; and as in us law hands down rules in general according to which prudence dictates what is to be done here and now, so in God the eternal law hands down rules in general for the government of the whole world, according to which providence, which is part of prudence, disposes in particular concerning the motions of creatures. From which it follows that the eternal law has truly and properly the notion of law, at least with respect to intellectual creatures, since it is an ordination of reason toward the common good by him who has care of the community. With respect however to irrational creatures it does not seem to have properly and strictly the notion of law, because these beings are not capable of instruction and moral obligation, which law strictly taken imports. It has therefore respect to them imperfectly and improperly the notion of law, inasmuch as it directs them in their motions through instinct or natural necessity.

Note that positive divine law, as it is in God the legislator, is the very eternal law inadequately taken, both because it does not extend to so many [things] nor under so diverse a connotate, and because it connotes existing creatures to whom it is intimated. As considered truly in those who direct themselves according to it or publish it, it is a participation of the eternal law and derived from it.]

You will ask 3° whether all other laws are derived from the eternal law.

Resp. affirmatively .

It is proved 1°. Prov., VII, 15: eternal Wisdom, whose reason is the eternal law, says: By me kings reign and lawmakers decree just things. Rom., XIII, 1 : There is no power but from God.

It is proved 2°. In all subordinate movers it is necessary that the virtue of the second mover be derived from the virtue of the first mover, because the second mover moves not unless insofar as it is moved by the first . Yet to govern is a certain moving. Therefore in governors it is necessary that the reason of governing be derived from the first governor to the second ones. And thus we see that the reason of things done in a city is derived from the prince to inferior administrators, and in artificial things the reason of artificial acts is derived from the architect to inferior artisans. — I subsume. Yet the eternal law is the reason of government in the first and supreme governor. Therefore all reasons of government, consequently all laws which are in inferior governors, are derived from the eternal law.

It is confirmed. The eternal law is law by essence, but all other laws are laws by participation. Yet what is such by participation is derived from what is such by essence, as heat in water derived from fire. Therefore.

Laws can be understood to be derived from the eternal law in a threefold manner: 1° As from an exemplar; because all laws, that they be just, must be conformable to the eternal law. 2° As from an efficient cause; because every inferior legislative power is from God, inasmuch as God, instituting human nature as social, conferred upon it governing and legislative power, without which society or community would not subsist, according to that word Prov., XI, 14 : Where there is no governor, the people shall fall. But the community, since it could not easily exercise this power through itself, conferred it upon few or one, as I said in the preceding dissertation. Whence every power is efficiently from God mediately or immediately. 3° Inasmuch as the eternal law, through the mediation of the light of reason or faith, dictates and approves which and when laws are to be instituted on account of the diversity of circumstances, persons, places and times.

[Note, for the solution of objections regarding the natural law, that it can be considered in two ways: 1° Taken materially on account of its foundation, which is the relation of convenience or inconvenience of extremes among themselves, precisely as from the nature of the thing, abstracting from existence: as that to worship God is good and convenient, to lie evil and inconvenient. In this sense the natural law is not derived from the eternal law; for even if per impossibile God willed or understood nothing, to worship God would be good in itself, to lie indeed evil; which is called fundamentally good and evil. 2° The natural law can be taken formally for the dictate of reason judging of that honesty and turpitude of objects in themselves, and at the same time deciding conformably to the eternal law that God is to be worshiped, mendacity however avoided. And in this sense the natural law is derived from the eternal law, because it is a dictate impressed by God, conformable to the eternal dictate as to exemplar.]

Articulus II: De lege naturali

Articulus III: Utrum lex naturalis pati possit dispensationem ?

Dissertatio III: De lege humana

Articulus I: De quidditate, necessitate, qualitatibus et divisionibus legis humanae

Articulus II: Qualis legis humanae promulgatio requiratur ut obliget?

Articulus III: Utrum lex pendeat ab acceptatione populi?

Dissertatio IV: De potestate legis humanae

Articulus I: Utrum lex humana possit praecipere aut prohibere actus internos?

Articulus II: Quomodo debeat poni opus praeceptum, ut legi satisfat?

Articulus III: Utrum leges humanae obligent in conscientia?

Articulus IV: De lege poenali

Articulus V: Quandonam leges humanae obligant sub peccato mortali?

Articulus VI: Quaedam aliae quaestiunculae circa obligationem legum humanarum breviter resolvuntur

Articulus VII: Quinam subjiciantur legibus humanis?

Dissertatio V: De mutatione legum

Articulus I: De mutatione legum per abrogationem et cessationem finis

Articulus II: De consuetudine

Articulus III: De dispensatione

Articulus IV: De interpretatione legum

Articulus V: (APPENDIX) — De privilegiis

Tractatus V: De gratia

Dissertatio I: Praeambula de variis erroribus circa gratiam

Dissertatio II: Praeambula de variis naturae humanae statibus

Articulus I: Explicantur quinque status naturae humanae

§ I: Status naturae purae

§ II: Status naturae integrae

§ III: Status justitiae originalis, naturae lapsae, et naturae reparatae

Articulus II: Utrum status naturae purae fuerit possibilis ?

Articulus III: Utrum homo in statu naturae lapsae nondum reparatae minores vires habeat ad bonum morale, quam habuisset in statu naturae purae?

Articulus IV: Utrum tam Adamo quam angelis fuerit necessaria gratia per se efficax ad perseverandum?

Dissertatio III: De necessitate gratiae

Articulus I: Quid intelligatur nomine gratiae?

Articulus II: Utrum homo sine gratia possit aliquod verum cognoscere?

Articulus III: Utrum homo lapsus possit facere vel velle aliquod bonum absque gratia?

Articulus IV: De necessitate gratiae ad amorem Dei naturalem super omnia tam affectivum quam effectivum, et ad vitanda peccata

Articulus V: Utrum homo possit se praeparare ad gratiam sine gratia?

Articulus VI: Utrum homini justificato necessaria sit gratia actualis ad singulos pietatis actus?

Articulus VII: Utrum homo in gratia constitutus indigeat speciali auxilio gratiae ad finaliter perseverandum?

Dissertatio IV: De essentia et divisione gratiae

Articulus I: De essentia gratiae

Articulus II: Variae divisiones gratiae

Articulus III: De gratia gratis data speciatim

Articulus IV: Utrum detur in hoc statu naturae lapsae gratia sufficiens?

Articulus V: Quo sensu admittenda sit gratia sufficiens ?

Articulus VI: Quid et quotuplex sit auxilium gratiae sufficientis ?

Articulus VII: DE GRATIA EFFICACI

Articulus VIII: Expenduntur varii modi explicandi efficaciam et causalitatem gratiae per se efficacis

Articulus IX: De causa gratiae

Dissertatio V: De justificatione peccatoris

Articulus I: Utrum in justificatione impii peccata vere deleantur et auferantur, et non solum tegantur ?

Articulus II: Utrum ad remissionem peccati, qua est justificatio impii, requiratur gratiae infusio ?

Articulus III: De actibus ad justificationem peccatoris adulti requisitis

Articulus IV

Articulus V: Quaedam questiunculae ad complementum questionis D. Thomae breviter resolvuntur

Dissertatio VI: De merito justi

Articulus I: Quid et quotuplex sit meritum ? quas conditiones requirat ?

Articulus II: Utrum homo possit aliquid mereri a Deo ?

Articulus III: Utrum opera justorum quae fiunt ex gratia, sint meritoria de condigno vitae aeternae ?

Articulus IV: De his quae cadunt sub merito

↑ Top of work