Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
Articulus II: De reatu poenae
Articulus III: Qualis poenae reatum inducit peccatum?
Articulus IV: DE POENA DEBITA PECCATO ORIGINALI
Dissertatio VIII: De peccato mortali et veniali
Articulus I: Utrum detur peccatum veniale ex natura sua distinctum a mortali ?
Articulus II: In quo et quomodo peccatum mortale et veniale inter se differunt ?
Articulus III: Utrum veniale disponat ad mortale, possitque fieri mortale, et e contra mortale fieri veniale ?
Articulus IV: Quis sit finis ultimus tam peccantis mortaliter quam venialiter?
I say 1°: The creature is the ultimate end of one sinning mortally1, according to that word of the Apostle, Philip., I, 19, of the gluttonous: Whose God is their belly.
It is proved 1° from Aug., who in many places places the whole perversity of human life in this, that he enjoys things to be used and uses things to be enjoyed2; but to enjoy, according to the same Aug., lib. XI de Civit., c. 25, and elsewhere, is to adhere to something as to an ultimate end. But he who sins mortally enjoys things to be used; for he does not use them on account of God, since on their account he forsakes God. Therefore.
It is proved 2º by reason. What man perversely loves by sinning mortally, he does not love as a means, or as an intermediate end subordinated to God, otherwise he would not sin; and moreover it is clear because, according to Scripture, Isa., I, 2, by sinning mortally he spurns3 God, and I Reg., XII, 10, forsakes4 God. Therefore he loves it as an ultimate end, or as a mean or intermediate end subordinated to another creature, and that other creature will be for him the ultimate end.
But there remains the question: what creature is the ultimate end of one sinning mortally. Concerning which
I say 2º: The ultimate end of one sinning mortally is his own and private good, not in itself, but inordinately loved even to contempt of God and exclusion of grace and charity.
The first part is proved. That is the ultimate end of one sinning mortally which he loves for its own sake, and under whose reason he loves other things. But one sinning mortally loves his own and private good for its own sake, and the other particular goods which he pursues he loves by reason of his own and private good. Therefore. — The major is the definition of the ultimate end. — Proof of the minor. In every mortal sin the sinner loves a changeable good, because in it he finds, or apprehends, or imagines some convenience and advantage for himself. For either he apprehends this good as serving him, and thus apprehends it as good for himself; or he apprehends that he ought to serve that good, as idolaters worshipped idols for gods, and thus he apprehends its serving him as convenient and advantageous, just as a friend apprehends serving his friend as convenient and good for himself. Therefore whatever particular goods one sinning mortally pursues, those he loves under the reason of his own and private good.
The second part is proved. The ultimate end of one sinning mortally is opposed to God and irreferable to him. But one's own and private good in itself is not opposed to God and irreferable to him, but only cuts itself off from him; but as inordinately loved even to contempt of God and exclusion of grace, it is opposed to God and irreferable to him. Therefore.
From this you will infer that not everything the sinner does is mortal sin; nay rather, sometimes it is morally good, as honoring parents, paying debts5, etc. For although these are not actually and explicitly referred to God in the sinner, they are nevertheless not irreferable of themselves; nay they are referred virtually and implicitly, as I shall say elsewhere. Hence also you have the solution of objections that can be made.
I say 3º: The ultimate end of one sinning venially, whether sinner or just man, is beatitude as such, or to be well and happy. For thus the ultimate end is had positively, and it is easily conceived how it does not exclude charity; because this most common end, since it is necessarily loved and indifferent of itself so as to be applied to a good or evil object, gives no honesty or malice to the act of itself, but abstracts from both. Consult dissert. I de Ultimo fine, a. 4 and 5.
Hence you will understand in what sense St. Thomas says in many places that venial sin is habitually referred to God. For the holy Doctor means nothing else than that venial sin in the just man is compatible with charity, and does not exclude it; because habitual relation, as I said in dissert. I de Ultimo fine, a. 5, signifies pure concomitance of some habit with an act, without any influx, whether actual or virtual. Whence, just as if a just man while sleeping were reciting prayers, he would be said to refer them habitually to God, on account of the concomitance of the habit of charity; so, while he sins venially, his sin is said to be referred habitually to God, on account of the charity concomitant, which he does not expel.