Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
Dissertatio V: De causis peccatorum
Articulus I: An et quae ignorantia sit causa peccati, eaque ipsa sit peccatum?
Articulus II: Utrum possit dari ignorantia invincibilis juris divini positivi?
Articulus III: Utrum dari possit ignorantia invincibilis juris naturae?
Articulus IV: Utrum ignorantia invincibilis juris naturae excuset a peccato?
Articulus V: De inadvertentia ad peccatum
Articulus VI: Utrum ignorantia excuset a poenis per leges positivas statutis?
Articulus VII: Utrum Deus sit causa peccati?
Dissertatio VI: De peccato originali
Articulus I: Utrum sit peccatum originale ab Adamo ad posteros transmissum?
Articulus II: Variae quaestiones circa traductionem peccati originalis breviter resolvuntur
Articulus III: Utrum beatissima Virgo Maria peccatum originale in sua Conceptione contraxerit ?
Articulus IV: Utrum S. Thomas negaverit beatam Virginem Deiparam fuisse a peccato originali immunem?
Articulus V: In quo sita sit essentia peccati originalis ?
Dissertatio VII: De effectibus peccati
Articulus I: Utrum ex peccato actuali remaneat in anima macula seu peccatum habituale, et quid sit ?
St. Thomas, q. 86.
What we call habitual sin the ancients called stain; for, as authors note, this complex term, habitual sin, is not found among the ancients, but only stain. That habitual sin and stain are one and the same is manifest; because to be stained and unclean before God is to be defiled with sins, injurious and offensive to God, which is the proper and formal effect of habitual sin.
I say 1°: From actual sin there follows in the soul a stain which is called habitual sin1.
The Scriptures prove this effect of sin, calling sin by its proper name stain, as Josue, XXII, 17: Is it a small thing unto you that you sinned against Beelphegor, and that even to this day the stain of that crime remaineth in you? Likewise Jerem., II, 22, Psal., XIV, 2, and elsewhere. Also those which call sins filthinesses, uncleannesses, defilements, as Isa., IV, 4: If the Lord shall wash away the filth of the daughters of Sion.
Reason also supports it. Stain in spiritual things is said after the manner of stain in bodily things2. Therefore just as a clean body is said properly to be stained when from contact with another body it loses its brightness, as when a garment is infected with oil; so the soul is said metaphorically to be stained, when through disordered affection toward creatures, which is a certain touch of hers, she loses the brightness she had from the refulgence of the light both of reason and of grace. For each thing, as it is perfected by union with nobler things, so is it disfigured and made vile by admixture with inferiors: thus silver by admixture of gold becomes better, by admixture of tin deteriorates and becomes impure.
I say 2°: The stain remains in the soul after the act of sin3.
It is proved 1° from the places cited in the first conclusion, and because man, according to Scripture, after the act of sin is called and remains a sinner. Matth., IX, 10: Sinners and publicans coming sat down with Jesus. Therefore something remains in him whereby he be so denominated; otherwise he would be denominated sinner by merely extrinsic denomination, which we shall impugn presently.
2° By reason. Man incurs the stain of sin by recession from the light of reason and of divine law4. Therefore, as long as man remains outside such light, he remains under the stain of sin. — I subjoin. Yet although the act of sin whereby man departed from the light of reason and divine law ceases, he does not at once return to that in which he had been, but some motion of will contrary to the first motion is required; as if one be distant from something through some motion, he does not at once, the motion ceasing, become near to it, but he must approach, returning through a contrary motion. Therefore.
I say 3°: The stain of mortal sin is the privation of the brightness of grace, or, what is the same, of grace itself, connoting the preceding actual sin from which it is caused.
The first part is proved. 1° The stain of sin, or habitual sin, consists in that which is first expelled per se by justification; for justification is remission of sins. But the privation of sanctifying grace is that which is first expelled by justification. « [For] remission of guilt cannot be understood if infusion of grace were not present, » as the Author teaches infra q. 113, a. 2, c, and as Trid. says, sess. VI, cap. 7: Grace, or « the justice of God, is the one formal cause of our justification. » Therefore.
2° By that man is constituted habitually a sinner and unjust, by whose opposite he is constituted habitually just. But man is constituted habitually just by sanctifying grace. Therefore by its privation he is constituted habitually unjust and a sinner.
The second part is proved. 1° That that stain have the reason of guilt, it must be moral and voluntary. Therefore it must connote the act of will from which it is caused.
2° If the stain consisted in privation of sanctifying grace without respect to the actual sin from which it is caused, since the privation of such grace is unique, indivisible, and of the same species in all, it cannot be explained how stains are many, diverse and unequal5.
I say 4°: The stain of venial sin is the privation of the fervor of charity from actual venial sins.
St. Thomas expounds and explains this conclusion in IV Sentent., dist. 16, q. 2, a. 2, ad 1, in these words: « It must be said that stain can be in a twofold way: in one mode, through privation of beauty; and thus in venial sin no stain remains, because it does not take away grace, which is the adornment of the soul: in another mode, through this, that the beauty, which is of grace, is hindered from appearing outwardly, as by dust the beauty of the face is befouled; and such stain is in venial sin, because the adornment of grace is hindered from being shown outwardly in acts. »
Whence the stain of venial sin is not a stain properly and simply, but only secundum quid; because it does not take away the form whereby beauty inheres in the soul, namely grace, but only obscures and covers it, that it shine less in acts; as a comely face by dust becomes somewhat uncleanly, yet its beauty is not destroyed6.