Summa summae S. Thomae, Tomus II
Charles René Billuart (1685–1757)
Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae. Tomus II.
First published 1884
Charles-René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae, Tomus II, treats human acts, passions and virtues, sin, law, and grace in the Thomistic manual tradition. Schola presents the complete Latin Tome II from the Paris Vives edition of 1884.
Tractatus I: De actibus humanis
Dissertatio I: De voluntario et involuntario
Articulus I: Quid et quotuplex sit voluntarium?
Articulus II: Utrum omissio et effectus ex ea secutus sint voluntaria sine praecepto ponendi actum qui omittitur?
Articulus III: Utrum violentia causet involuntarium?
Articulus IV: Utrum metus causet involuntarium?
Articulus V: Utrum concupiscentia causet involuntarium?
Articulus VI: Utrum ignorantia causet involuntarium?
Dissertatio II: De voluntario libero, sive de libertate creata
Articulus I: Praenotanda
Articulus II: Utrum in homine lapso sit libertas arbitrii seu indifferentiae?
Articulus III: Utrum ad merendum vel demerendum, in hoc statu naturae lapsae, requiratur libertas a necessitate, seu libertas indifferentiae?
Dissertatio III: De actibus humanis speciatim sumptis
Articulus I: Utrum voluntas possit velle malum sub ratione mali?
Articulus II: De motivo voluntatis quoad specificationem
Articulus III: De motivo voluntatis quoad exercitium
Articulus IV: De modo quo movetur voluntas : an libere, an necessario?
Articulus V: De actibus elicitis a voluntate
Articulus VI: De actibus imperatis.** D. Thomas, q. 17
Dissertatio IV: De actibus humanis in esse moris
Articulus I: In quo consistat moralitas in communi actuum humanorum ?
Articulus II: De principiis moralitatis
Articulus III: De concursu multiplicis moralitatis simul in eodem actu
Articulus IV: Utrum dentur actus indifferentes?
Articulus V: Utrum et quomodo voluntas humana, ut sit bona, debeat conformari voluntati divinae?
Articulus VI: Utrum actus exterior addat bonitatem vel malitiam actui interiori?
Articulus VII: Utrum eventus sequens addat ad bonitatem vel malitiam actus exterioris?
Dissertatio V: De conscientia
Articulus I: Quid et quotuplex sit conscientia?
Articulus II: An et quomodo teneamur conformari conscientiae erranti?
Articulus III: Cujus speciei et gravitatis sit peccatum agere contra conscientiam?
Articulus IV: Quomodo se gerere debeat confessarius cum poenitente quem deprehendit laborare conscientia erronea?
Articulus V: De conscientia scrupulosa, per varias quaestiunculas
Articulus VI: Utrum liceat agere cum conscientia dubia, probabili, aut probabiliori?
Dissertatio VI: De opinionum probabilitate et delectu
Articulus I: Utrum sit licitum sequi opinionem minus probabilem et minus tutam, in concursu probabilioris et tutioris?
Articulus II: Utrum in conflictu duarum opinionum aeque probabilium, de honestate objectiva actus, liceat sequi minus tutam faventem libertati, relicta tutiori favente legi ?
Articulus III: Utrum liceat sequi opinionem probabiliorem minus tutam in concursu minus probabilis tutioris, ubi agitur de sola honestate objectiva actus?
Articulus IV: Varia quaestiunculae circa praesentem materiam breviter resolvuntur
Dissertatio VII: De probabilismo moderato
Articulus I: De natura probabilitatis
Articulus II: Quaenam systemata prodierint circa probabilitatem in practicis?
Articulus III: An liceat sequi opinionem vere et solide probabilem faventem libertati, relicta tutiore aeque probabili, vel etiam probabiliori, ubi de sola liceitate actionis agitur?
Articulus IV: De usu probabilitatis et de regulis specialibus quibus conscientia in dubiis practice formatur
Articulus V: Utrum liceat sequi opinionem probabilem, aut etiam probabiliorem, relicta tutiore, cum adest obligatio certa finem determinatum obtinendi?
Articulus VI: De probabilismo compensativo
Tractatus II: De passionibus et virtutibus
Dissertatio I: De passionibus
Articulus I: De passionibus in particulari
Dissertatio II: De virtutibus
Articulus I: Quid sit virtus, et quotuplicis generis?
Articulus II: De subjecto virtutum
Articulus III: De causa virtutum
Articulus IV: De proprietatibus virtutum
Tractatus III: De peccatis
Dissertatio I: De natura peccati
Articulus I: Quid sit peccatum?
Articulus II: Utrum formale constitutivum peccati commissionis consistat in positivo, an in privativo?
Articulus III: De peccato omissionis
Dissertatio II: De distinctione specifica et numerica peccatorum
Articulus I: Varia peccati divisiones
Articulus II: Unde petatur distinctio specifica peccatorum?
Articulus III: Utrum peccata commissionis et omissionis specie distinguantur?
Articulus IV: Unde petatur distinctio numerica peccatorum?
Dissertatio III: De comparatione peccatorum ad invicem
Articulus I: Utrum omnia peccata sint inter se connexa et paria ?
Articulus II: Unde sumatur inaequalitas peccatorum ?
Dissertatio IV: De subjecto peccati
Articulus I: Quodnam sit peccati subjectum ?
Articulus II: Utrum peccatum saltem veniale possit esse in et a solo appetitu sensitivo, absque omni actuali influxu voluntatis; omnesque motus sensualitatis sint peccata?
I say 1° : No sin formally taken, even venial, can exist in and from the sensitive appetite alone, without some actual influx at least interpretative of the will.
It is proved 1°. Aug., lib. de vera Religione, c. 14, n. 27, says: « Either it must be denied that sin is committed, or it must be acknowledged that it is committed by the will. » And lib. de Duabus animabus, cap. 10, n. 14, says: « Sin is committed only by the will. »
St. Thomas, here a. 2, ad 1, already cited: « Sin is not committed except by the will, as by the first mover; but sin is committed by the other powers as moved by it. »
It is proved 2°. There cannot be sin, even venial, in the sensitive appetite, unless at least the will can impede its motion, as St. Thomas expressly teaches, in II Sentent., dist. 24, q. 3, a. 2, o, and the adversaries themselves also confess, who for that very reason deny that the primo primi motions are sins, because, since they anticipate all reason and are without advertence, the will cannot impede them. But by this very fact that the will can impede and does not impede, it inflows interpretatively and consents. Therefore. Whence the adversaries either speak inconsequently, or dispute about a word.
You will say 1° : St. Thomas, here q. 74, a. 3, ad 3, says: « The motion of sensuality that anticipates reason is a venial sin. » Q. 25 de Veritate, a. 5, ad 5: « It is not said to be sin in sensuality on account of the interpretative consent of reason. »1
I answer. to the first, that St. Thomas speaks of a motion of sensuality that anticipates indeed reason fully deliberating, yet followed by reason half-deliberating, that is, of a secundo primo motion.
To the second. Similarly it does not require the interpretative consent of reason perfectly deliberating, but well of reason deliberating imperfectly and half-way.
You will say 2° : According to the doctrine of the preceding article, the sensitive appetite is free by its habitual conjunction alone, or immediate subordination, to the will. Therefore without actual influx of the will it can sin, at least venially.
I answer. I distinguish the antecedent. In act first, I concede; in act second, I deny. For since the liberty of the sensitive appetite is not primary in man, but subordinate and participated from the will, it cannot break forth into act without some influx of the will; just as also the cogitative power does not participate the power of discoursing in act about singulars, except « according to a certain reflux » of universal reason into it, as St. Thomas says, Ia p., q. 78, a. 4, ad 5.
I say 2° : The motions of sensuality that are primo primi, namely those which forestall every advertence of reason, or those which we suffer unwillingly, however much they turn about illicit things, are not sins, not even venial.
Thus it was defined by Trid., sess. V, can. 5, and the opposite was condemned by St. Pius V, propositions 50 and 51 among the Baianian ones.
[Thus the Synod of Trid. defined at the place cited: « That concupiscence, or fomes, remains in the baptized, this holy Synod confesses and holds; which, having been left for the contest, harms not those who do not consent, but manfully resist through the grace of Christ Jesus : nay more, whoever shall have striven lawfully shall be crowned. This concupiscence, which the Apostle sometimes calls sin, the holy Synod declares that the Catholic Church never understood to be called sin because it would truly and properly be sin in those reborn, but because it is from sin and inclines to sin. But if anyone shall hold the contrary, let him be anathema. »
Among the 79 propositions condemned first by St. Pius V and afterwards by Gregory XIII and Urban VIII, the following are read :
-
« The wicked desires to which reason does not consent, and which man suffers unwillingly, are forbidden by the precept: Thou shalt not covet. »
-
« Concupiscence, or the law of the members, and its wicked desires which men feel unwillingly, are true disobedience of the law. »
-
« The motions of wicked concupiscence, in the state of vitiated man, are forbidden by the precept: Thou shalt not covet. Whence man, feeling them and not consenting, transgresses the precept: Thou shalt not covet, although the transgression is not reckoned as sin. »
-
« As long as anything of carnal concupiscence is in the diligent man, he does not fulfill the precept: Thou shalt love the Lord thy God with thy whole heart. »]
It follows from the preceding conclusion. For if there be no sin without some consent of the will, plainly it follows that motions which forestall all reason, or which we suffer with the will resisting, are not sins, since they are without any consent of the will.