Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Charles René Billuart (1685–1757)

First published 1754

Charles René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae (Liège, 1754) is his six-volume abridgment of the larger Summa S. Thomae hodiernis academiarum moribus accommodata (1746–1751). It condenses Aquinas's order and teaching into a reference manual while retaining the Dominican's characteristic distinctions, scholastic proofs, and historical material. The compendium belongs to the eighteenth-century consolidation of post-Tridentine Thomist education and helped carry Billuart's influential reading of Aquinas into later schools. Schola presents the Latin text with an English translation from its public-domain source.


Proemium I: De natura et dotibus theologiae

Tractatus I: De Deo et Ejus Attributis

Dissertatio I: De Dei existentia

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum sit Deus, et quibus rationibus demonstretur?

Articulus III: De Atheismo

Articulus IV: Utrum possit dari ignorantia invincibilis de existentia Dei?

Articulus V: An existant athei theoretici?

Dissertatio II: De natura seu quidditate Dei et Ejus attributis in communi

Articulus I: Quodnam sit constitutivum divinae naturae?

Articulus II: De attributis divinis in communi

Dissertatio III: De attributis in particulari quae pertinent ad divinum esse

Articulus I: De simplicitate Dei

Articulus II: De perfectione Dei

Articulus III: De bonitate Dei

Tractatus I: De infinitate Dei

Tractatus II: De immensitate Dei

Articulus IV: De immutabilitate Dei

Articulus V: De aeternitate Dei

Articulus VI: An Deus sit unus?

Dissertatio IV: De visione Dei a nobis

Articulus I: Utrum Deus, ut est in se, possit videri oculo corporeo?

Articulus II: Utrum intellectus creatus supernaturaliter adiutus possit videre Deum ut in se est?

Articulus III: Utrum aliquis in hac vita viderit, possitve videre Deum ut est in se?

I suppose that a mere man, by the ordinary law, cannot in this mortal life see God as he is in himself, according to that verse of Exod., XXXIII, 20: Man shall not see me, and live. The reason is that the natural knowledge of man as a wayfarer is only of sensible and material things, or at least through species drawn from sensible things. But by such knowledge God cannot be seen as he is in himself, since he is neither sensible nor material, nor is he seen through a species, as we shall say below.

I say: Man as a wayfarer, living in the flesh, but not using the senses of the flesh, can, by the extraordinary power of God, and beyond the common order of things, be raised up to the clear vision of his essence, and it is probable that this was granted to Moses and Paul.

The first part is common and certain; for although the intellect, in this state, depends on the senses in its knowledge, this dependence is nevertheless not so necessary to it that it cannot be released from it by the extraordinary power of God, since it is of the same intrinsic power in the body as separated from the body, in which state it does not depend on the senses — and this is established as a fact in the soul of Christ, who was at once a wayfarer and a comprehensor.

The second part is from Augustine, Epist. 147, to Paulina, de videndo Deo, ch. 3, and bk. XII in Genesim ad litteram, ch. 27, and of the places of the Author cited in the margin, among which are numbered Ambrose, Basil, and others, against several other holy Fathers.

It is proved from Scripture, 1° concerning Moses, Num., XII, 2, when Mary and Aaron, having spoken against the Lord, said: Hath the Lord spoken by Moses only? hath he not also spoken to us in like manner? But God, wishing to show that Moses, above the rest, had been endowed with the singular privilege of seeing him, says to them, ibid., 6-8: Hear my words. If there be among you a prophet of the Lord, I will appear to him in a vision, or I will speak to him in a dream. But it is not so with my servant Moses;... for I speak to him mouth to mouth, and plainly, and not by riddles and figures doth he see the Lord.

On this passage, then, with SS. Augustine and Thomas we chiefly insist, and not on others, e.g., Exodi, XXXIII, 11, where it is said that Moses saw God face to face, because we know that this and similar passages about Moses, as also about the other Prophets, of whom the same thing is related, are understood by the Fathers of a certain eminent knowledge of God and familiarity with him. But this cited passage can nowhere be understood in this way, or in any other sense foreign to ours. For unless you understand it of clear vision, Moses would already have seen God by riddles and figures, and so you would not save the sense of Scripture, which says that Moses saw God, not by riddles and figures.

2° Concerning St. Paul. The Apostle himself, II ad Cor., XII, 2-4, says thus of himself: I know a man in Christ, fourteen years ago (whether in the body, I know not, or out of the body, I know not: God knoweth), caught up in this way even to the third heaven. And I know such a man, that he was caught up into paradise, and heard secret words which it is not lawful for a man to speak.

These unspeakable things, says St. Thomas, are those which pertain to the vision of the blessed, which exceeds the state of the way, according to that verse of Isaiae, LXIV, 4: Eye hath not seen, O God, besides thee, what things thou hast prepared for them that wait for thee. And surely, if St. Paul had not seen the divine essence, the mysteries of the Trinity and the Incarnation, but had known them only through faith, could he have uttered them?

From these things, therefore, I argue thus.

Those things which depend on the free will of God can become known to us from no other source than sacred Scripture, through which the divine will is manifested to us. But the sacred Scriptures, as is evident, taken in their natural and literal sense, openly hand down that Moses and Paul saw God, and this involves no repugnance or incongruity, since all concede that it is possible. Therefore.

It is confirmed by a fitting reason of SS. Augustine and Thomas. As Moses was the first teacher of the Jews, so Paul was the first teacher of the Gentiles. It was fitting, therefore, that they should see the divine essence, and be eyewitnesses of the mysteries, so that they might the better and more solidly teach these things to the Jews and the Gentiles.

Whatever can be objected from Scripture and the Fathers must be understood according to the ordinary law of God, or of comprehensive vision.

Articulus IV: Utrum essentia divina videatur aut videri possit per aliquam similitudinem seu speciem?

Dissertatio V: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia proprie dicta, eaque sit attributum?

Articulus II: De obiecto et divisione scientiae Dei

Articulus III: An et quae scientia in Deo sit causa rerum?

Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat alia a se?

Dissertatio VI: De praescientia futurorum

Articulus I: Quid et quotuplex sit futurum?

Articulus II: Utrum Deus certo et infallibiliter cognoscat omnia futura absoluta, contingentia et libera?

Articulus III: Quomodo futura sint praesentia in aeternitate?

Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat futura absoluta, contingentia et libera?

Articulus V: De scientia futurorum conditionatorum

Articulus VI: De scientia media

Dissertatio VII: De voluntate Dei

Articulus I: De voluntate Dei secundum se, et eius obiecto

Articulus II: De libertate Dei

Articulus III: Quotuplex sit voluntas in Deo, et an semper impleatur?

Articulus IV: De voluntate Dei circa salutem omnium

Articulus V: Utrum Christus sit mortuus pro omnibus omnino hominibus?

Articulus VI: Utrum Deus omnibus provideat auxilia sufficientia ad salutem?

Dissertatio VIII: De praedefinitionibus seu decretis divinis circa actus nostros liberos

Articulus I: Unde repetenda sit infallibilis efficacia divinorum decretorum circa actus nostros liberos?

Articulus II: Solvuntur obiectiones

Dissertatio IX: De providentia, praedestinatione et reprobatione

Articulus I: De providentia

Articulus II: De praedestinatione

Articulus III: Utrum praedestinatio sit ex praevisis meritis, an mere gratuita

Articulus IV: Solvuntur obiectiones contra utramque conclusionem

Articulus V: De reprobatione

Articulus VI: De motivo reprobationis

Tractatus II: Tractatus de SS. Trinitatis Mysterio

Dissertatio I: De Veritate Mysterii SS. Trinitatis

Articulus I

Caput I: § I: Asseritur veritatis mysterii SS. Trinitatis

Caput II: § II Objectiones a ratione contra integrum mysterium

Articulus II: Utrum sanctissimae Trinitatis mysterium possit lumine naturali cognosci?

Dissertatio II: De processionibus divinarum personarum

Articulus I: Utrum in divinis sint processiones?

Articulus II: Unde processio Verbi habeat quod sit generatio, et non processio Spiritus Sancti?

Dissertatio III: De relationibus divinis

Articulus I: An sint et quot sint in Deo relationes reales?

Articulus II: Utrum relationes divinae habeant existentias relativas realiter inter se et virtualiter ab existentia essentiae distinctas?

Articulus III: Utrum relationes divinae, praeter perfectionem absolutam essentiae, afferant aliam relativam?

Dissertatio IV: De Personis Divinis

Articulus I: Utrum personae divinae constituantur relationibus?

Articulus II: Utrum in Deo secundum se considerato et personis praeintellecto sit aliqua subsistentia absoluta, et praeter illam sint insuper tres subsistentiae relativae

Articulus III: Utrum Spiritus sanctus procedat a Filio?

Articulus IV: De missione divinarum personarum

Tractatus III: Tractatus de Deo Creatore

Dissertatio I: De processione creaturarum a Deo

Articulus I: Utrum omne ens sit effective a Deo?

Articulus II: Utrum Deus sit causa exemplaris et finalis omnium rerum?

Articulus III: De modo emanationis rerum a Deo, qui dicitur creatio

Articulus IV: Utrum solius Dei sit creare

Articulus V: Utrum plures mundi sint possibiles, et mundus existens sit perfectus?

Articulus VI: Utrum creaturae indigeant ut a Deo conserventur?

Dissertatio II: De angelis

Articulus I: De existentia et quidditate angelorum

Articulus II: De loco et motu locali angelorum

Articulus III: De pertinentibus ad intellectum et voluntatem angelorum

Articulus IV: De gratia et gloria angelorum

Articulus V: De culpa angelorum

Articulus VI: De poena daemonum

Articulus VII: De locutione et illuminatione angelorum

Articulus VIII: De custodia bonorum angelorum et impugnatione malorum

Dissertatio III: De opere sex dierum

Articulus I: Utrum sex dies creationis sint reales?

Articulus II: Utrum cosmogonia Mosaica everti possit?

Dissertatio IV: De homine

Articulus I: Utrum primi parentes nostri immediate a Deo conditi fuerint?

Articulus II: An et qua ratione homo sit factus ad imaginem Dei?

Articulus III: Quomodo anima humana corpori uniatur?

Articulus IV: Utrum anima rationalis creetur, vel traducatur a parentibus?

Articulus V: Utrum anima rationalis creetur cum corpus humanum primo constituitur, id est in ipsa conceptione?

Articulus VI: Utrum primus homo creatus fuerit in statu gratiae sanctificantis?

Articulus VII: Quarum rerum cognitionem habuerit homo?

Articulus VIII: Utrum Adam innocens inordinatis concupiscentiae motibus fuerit obnoxius?

Articulus IX: Utrum corpus Adae vere fuerit de limo terrae?

Articulus X: Utrum homo in statu innocentiae fuerit immortalis?

Articulus XI: Utrum in statu innocentiae fuisset generatio ad multiplicationem hominum?

Articulus XII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent iusti?

Articulus XIII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent perfecti in scientia?

Articulus XIV: Quodnam fuerit primum peccatum protoparentum nostrorum?

Articulus XV: Quaenam fuerit gravitas peccati primorum parentum?

Articulus XVI: Quae fuerint poenae peccati primorum parentum?

Articulus XVII: Utrum primi parentes poenitentiam egerint et salutem consecuti fuerint?

Tractatus IV: De ultimo fine

Dissertatio I: De ultimo fine in communi

Articulus I: Quid et quotuplex sit finis?

Articulus II: Utrum homo in omnibus suis actionibus agat propter finem, idque sit proprium creaturae rationali?

Articulus III: Utrum idem homo possit appetere simul duos fines ultimos totales et adaequatos?

Articulus IV: Utrum omnia quae homo vult deliberate velit propter ultimum finem?

Articulus V: An et quomodo homo deliberate agens teneatur omnia et singula sua opera referre in Deum?

Dissertatio II: De beatitudine

Articulus I: In quo consistat beatitudo obiectiva hominis?

Articulus II: In quo consistat essentialiter formalis beatitudo hominis?

Articulus III: Utrum animae iustorum corporibus solutae et plene purgatae statim consequantur suam beatitudinem?

Articulus IV: De proprietatibus beatitudinis

Articulus V: De dotibus beatorum

Articulus VI: De aureolis beatorum

↑ Top of work