Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae
Charles René Billuart (1685–1757)
First published 1754
Charles René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae (Liège, 1754) is his six-volume abridgment of the larger Summa S. Thomae hodiernis academiarum moribus accommodata (1746–1751). It condenses Aquinas's order and teaching into a reference manual while retaining the Dominican's characteristic distinctions, scholastic proofs, and historical material. The compendium belongs to the eighteenth-century consolidation of post-Tridentine Thomist education and helped carry Billuart's influential reading of Aquinas into later schools. Schola presents the Latin text with an English translation from its public-domain source.
Proemium I: De natura et dotibus theologiae
Tractatus I: De Deo et Ejus Attributis
Dissertatio I: De Dei existentia
Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum
Articulus II: Utrum sit Deus, et quibus rationibus demonstretur?
Articulus III: De Atheismo
Articulus IV: Utrum possit dari ignorantia invincibilis de existentia Dei?
Articulus V: An existant athei theoretici?
Dissertatio II: De natura seu quidditate Dei et Ejus attributis in communi
Articulus I: Quodnam sit constitutivum divinae naturae?
Articulus II: De attributis divinis in communi
Dissertatio III: De attributis in particulari quae pertinent ad divinum esse
Articulus I: De simplicitate Dei
Articulus II: De perfectione Dei
Articulus III: De bonitate Dei
Tractatus I: De infinitate Dei
Tractatus II: De immensitate Dei
Articulus IV: De immutabilitate Dei
Articulus V: De aeternitate Dei
Articulus VI: An Deus sit unus?
Dissertatio IV: De visione Dei a nobis
Articulus I: Utrum Deus, ut est in se, possit videri oculo corporeo?
Articulus II: Utrum intellectus creatus supernaturaliter adiutus possit videre Deum ut in se est?
Articulus III: Utrum aliquis in hac vita viderit, possitve videre Deum ut est in se?
Articulus IV: Utrum essentia divina videatur aut videri possit per aliquam similitudinem seu speciem?
Dissertatio V: De scientia Dei
Articulus I: Utrum in Deo sit scientia proprie dicta, eaque sit attributum?
Articulus II: De obiecto et divisione scientiae Dei
Articulus III: An et quae scientia in Deo sit causa rerum?
Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat alia a se?
Dissertatio VI: De praescientia futurorum
Articulus I: Quid et quotuplex sit futurum?
Articulus II: Utrum Deus certo et infallibiliter cognoscat omnia futura absoluta, contingentia et libera?
Articulus III: Quomodo futura sint praesentia in aeternitate?
Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat futura absoluta, contingentia et libera?
Articulus V: De scientia futurorum conditionatorum
Articulus VI: De scientia media
Dissertatio VII: De voluntate Dei
Articulus I: De voluntate Dei secundum se, et eius obiecto
Articulus II: De libertate Dei
Articulus III: Quotuplex sit voluntas in Deo, et an semper impleatur?
Articulus IV: De voluntate Dei circa salutem omnium
Articulus V: Utrum Christus sit mortuus pro omnibus omnino hominibus?
Articulus VI: Utrum Deus omnibus provideat auxilia sufficientia ad salutem?
Dissertatio VIII: De praedefinitionibus seu decretis divinis circa actus nostros liberos
Articulus I: Unde repetenda sit infallibilis efficacia divinorum decretorum circa actus nostros liberos?
Articulus II: Solvuntur obiectiones
Dissertatio IX: De providentia, praedestinatione et reprobatione
Articulus I: De providentia
Articulus II: De praedestinatione
Articulus III: Utrum praedestinatio sit ex praevisis meritis, an mere gratuita
Articulus IV: Solvuntur obiectiones contra utramque conclusionem
Articulus V: De reprobatione
Articulus VI: De motivo reprobationis
Tractatus II: Tractatus de SS. Trinitatis Mysterio
Dissertatio I: De Veritate Mysterii SS. Trinitatis
Articulus I
Caput I: § I: Asseritur veritatis mysterii SS. Trinitatis
Caput II: § II Objectiones a ratione contra integrum mysterium
Articulus II: Utrum sanctissimae Trinitatis mysterium possit lumine naturali cognosci?
Dissertatio II: De processionibus divinarum personarum
Articulus I: Utrum in divinis sint processiones?
Articulus II: Unde processio Verbi habeat quod sit generatio, et non processio Spiritus Sancti?
Dissertatio III: De relationibus divinis
Articulus I: An sint et quot sint in Deo relationes reales?
Articulus II: Utrum relationes divinae habeant existentias relativas realiter inter se et virtualiter ab existentia essentiae distinctas?
Articulus III: Utrum relationes divinae, praeter perfectionem absolutam essentiae, afferant aliam relativam?
Dissertatio IV: De Personis Divinis
Articulus I: Utrum personae divinae constituantur relationibus?
Articulus II: Utrum in Deo secundum se considerato et personis praeintellecto sit aliqua subsistentia absoluta, et praeter illam sint insuper tres subsistentiae relativae
Articulus III: Utrum Spiritus sanctus procedat a Filio?
Articulus IV: De missione divinarum personarum
Tractatus III: Tractatus de Deo Creatore
Dissertatio I: De processione creaturarum a Deo
Articulus I: Utrum omne ens sit effective a Deo?
Articulus II: Utrum Deus sit causa exemplaris et finalis omnium rerum?
Articulus III: De modo emanationis rerum a Deo, qui dicitur creatio
Articulus IV: Utrum solius Dei sit creare
Articulus V: Utrum plures mundi sint possibiles, et mundus existens sit perfectus?
Articulus VI: Utrum creaturae indigeant ut a Deo conserventur?
Dissertatio II: De angelis
Articulus I: De existentia et quidditate angelorum
Articulus II: De loco et motu locali angelorum
Articulus III: De pertinentibus ad intellectum et voluntatem angelorum
Articulus IV: De gratia et gloria angelorum
Articulus V: De culpa angelorum
Articulus VI: De poena daemonum
Articulus VII: De locutione et illuminatione angelorum
Articulus VIII: De custodia bonorum angelorum et impugnatione malorum
Dissertatio III: De opere sex dierum
Articulus I: Utrum sex dies creationis sint reales?
Articulus II: Utrum cosmogonia Mosaica everti possit?
Dissertatio IV: De homine
Articulus I: Utrum primi parentes nostri immediate a Deo conditi fuerint?
Articulus II: An et qua ratione homo sit factus ad imaginem Dei?
Articulus III: Quomodo anima humana corpori uniatur?
Articulus IV: Utrum anima rationalis creetur, vel traducatur a parentibus?
Articulus V: Utrum anima rationalis creetur cum corpus humanum primo constituitur, id est in ipsa conceptione?
Articulus VI: Utrum primus homo creatus fuerit in statu gratiae sanctificantis?
Articulus VII: Quarum rerum cognitionem habuerit homo?
Articulus VIII: Utrum Adam innocens inordinatis concupiscentiae motibus fuerit obnoxius?
Articulus IX: Utrum corpus Adae vere fuerit de limo terrae?
Articulus X: Utrum homo in statu innocentiae fuerit immortalis?
Articulus XI: Utrum in statu innocentiae fuisset generatio ad multiplicationem hominum?
Articulus XII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent iusti?
Articulus XIII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent perfecti in scientia?
Articulus XIV: Quodnam fuerit primum peccatum protoparentum nostrorum?
Articulus XV: Quaenam fuerit gravitas peccati primorum parentum?
Articulus XVI: Quae fuerint poenae peccati primorum parentum?
Articulus XVII: Utrum primi parentes poenitentiam egerint et salutem consecuti fuerint?
Tractatus IV: De ultimo fine
Dissertatio I: De ultimo fine in communi
Articulus I: Quid et quotuplex sit finis?
Articulus II: Utrum homo in omnibus suis actionibus agat propter finem, idque sit proprium creaturae rationali?
Articulus III: Utrum idem homo possit appetere simul duos fines ultimos totales et adaequatos?
Articulus IV: Utrum omnia quae homo vult deliberate velit propter ultimum finem?
Articulus V: An et quomodo homo deliberate agens teneatur omnia et singula sua opera referre in Deum?
Dissertatio II: De beatitudine
Articulus I: In quo consistat beatitudo obiectiva hominis?
I say: The objective beatitude of man consists in the uncreated good alone, namely God1, according to that verse of Psal. LXXII, 25 and 26: What have I in heaven? and besides thee what do I desire upon earth?... God is my portion for ever. Likewise that verse of Psal. XVI, 15: I shall be satisfied when thy glory shall appear.
Proof 1°. Only the uncreated good can satisfy the appetite of man2. Therefore. — Proof of the antecedent. The rational appetite, or will, cannot be satisfied except by its adequate object. But the adequate object of the will is not this or that good, but every good; just as the object of the intellect, which the will follows, is not this or that truth, but every truth. But God alone is every good, of whom all created goods are participations. Whence that verse of Exod., XXXIII, 19: I will shew thee all good. Therefore.
Proof 2°, by going through all created goods3. The beatitude of man does not consist in any created good. Therefore in the uncreated good alone. — Proof of the antecedent. Created goods are of a threefold kind, namely external goods or goods of fortune, goods of the body, and goods of the soul. But none of these can constitute the objective beatitude of man. Therefore.
Not the goods of fortune, which are riches, honor, fame, and power4: 1° Because they do not last, but easily slip away. 2° They do not exclude all evils, but are common to the good and the wicked. 3° They do not fully satisfy; for the more they abound, the more they inflame desire, according to that well-known saying: « The more waters are drunk, the more they are thirsted for. » 4° They do not suffice; for to those who have them, many other necessary things can be lacking, such as wisdom, health, etc. 5° From them evil can befall someone, as experience shows. But all these things are repugnant to true beatitude. 6° Finally, they come from external causes; but the beatitude of man is acquired through interior principles, namely the intellect and the will.
Not the goods of the body5; because both the being of the body and the other things which depend on the body, such as health, beauty, strength, pleasure, and other things of this kind, are unstable; they are common to the good and the wicked, indeed even to brute animals; nay, brute animals even surpass man in several of these, as deer in speed, lions in strength, etc. The other reasons too, which we brought forward against the goods of fortune, also apply here.
Not the goods of the soul6: 1° Not the soul itself considered in itself; for thus it is in potency, namely to knowledge and to virtue. But since potency exists for the sake of act, as for its complement, it is impossible that what is of itself existing in potency should have the character of the ultimate end. Not the other things which pertain to the soul, such as the powers, the acts, or the habits even of the virtues; because these are accidents and finite goods ordainable to God as the ultimate end. And as for the virtues, they do indeed pertain to happiness, but as the way to the goal; but the way is distinguished from the goal. Likewise, happiness is the reward of virtue. Therefore virtue is not happiness itself. Finally, virtue does not satisfy the appetite, but only rectifies it.