Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Charles René Billuart

Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Charles René Billuart (1685–1757)

First published 1754

Charles René Billuart, O.P.'s Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae (Liège, 1754) is his six-volume abridgment of the larger Summa S. Thomae hodiernis academiarum moribus accommodata (1746–1751). It condenses Aquinas's order and teaching into a reference manual while retaining the Dominican's characteristic distinctions, scholastic proofs, and historical material. The compendium belongs to the eighteenth-century consolidation of post-Tridentine Thomist education and helped carry Billuart's influential reading of Aquinas into later schools. Schola presents the Latin text with an English translation from its public-domain source.


Proemium I: De natura et dotibus theologiae

Tractatus I: De Deo et Ejus Attributis

Dissertatio I: De Dei existentia

Articulus I: Utrum Deum esse sit per se notum

Articulus II: Utrum sit Deus, et quibus rationibus demonstretur?

Articulus III: De Atheismo

Articulus IV: Utrum possit dari ignorantia invincibilis de existentia Dei?

Articulus V: An existant athei theoretici?

Dissertatio II: De natura seu quidditate Dei et Ejus attributis in communi

Articulus I: Quodnam sit constitutivum divinae naturae?

Articulus II: De attributis divinis in communi

Dissertatio III: De attributis in particulari quae pertinent ad divinum esse

Articulus I: De simplicitate Dei

Articulus II: De perfectione Dei

Articulus III: De bonitate Dei

Tractatus I: De infinitate Dei

Tractatus II: De immensitate Dei

Articulus IV: De immutabilitate Dei

Articulus V: De aeternitate Dei

Articulus VI: An Deus sit unus?

Dissertatio IV: De visione Dei a nobis

Articulus I: Utrum Deus, ut est in se, possit videri oculo corporeo?

Articulus II: Utrum intellectus creatus supernaturaliter adiutus possit videre Deum ut in se est?

Articulus III: Utrum aliquis in hac vita viderit, possitve videre Deum ut est in se?

Articulus IV: Utrum essentia divina videatur aut videri possit per aliquam similitudinem seu speciem?

Dissertatio V: De scientia Dei

Articulus I: Utrum in Deo sit scientia proprie dicta, eaque sit attributum?

Articulus II: De obiecto et divisione scientiae Dei

Articulus III: An et quae scientia in Deo sit causa rerum?

Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat alia a se?

Dissertatio VI: De praescientia futurorum

Articulus I: Quid et quotuplex sit futurum?

Articulus II: Utrum Deus certo et infallibiliter cognoscat omnia futura absoluta, contingentia et libera?

Articulus III: Quomodo futura sint praesentia in aeternitate?

Articulus IV: In quo medio Deus cognoscat futura absoluta, contingentia et libera?

Articulus V: De scientia futurorum conditionatorum

Articulus VI: De scientia media

Dissertatio VII: De voluntate Dei

Articulus I: De voluntate Dei secundum se, et eius obiecto

Articulus II: De libertate Dei

Articulus III: Quotuplex sit voluntas in Deo, et an semper impleatur?

Articulus IV: De voluntate Dei circa salutem omnium

Articulus V: Utrum Christus sit mortuus pro omnibus omnino hominibus?

Articulus VI: Utrum Deus omnibus provideat auxilia sufficientia ad salutem?

Dissertatio VIII: De praedefinitionibus seu decretis divinis circa actus nostros liberos

Articulus I: Unde repetenda sit infallibilis efficacia divinorum decretorum circa actus nostros liberos?

Articulus II: Solvuntur obiectiones

Dissertatio IX: De providentia, praedestinatione et reprobatione

Articulus I: De providentia

Articulus II: De praedestinatione

Articulus III: Utrum praedestinatio sit ex praevisis meritis, an mere gratuita

Articulus IV: Solvuntur obiectiones contra utramque conclusionem

Articulus V: De reprobatione

Articulus VI: De motivo reprobationis

Tractatus II: Tractatus de SS. Trinitatis Mysterio

Dissertatio I: De Veritate Mysterii SS. Trinitatis

Articulus I

Caput I: § I: Asseritur veritatis mysterii SS. Trinitatis

Caput II: § II Objectiones a ratione contra integrum mysterium

Articulus II: Utrum sanctissimae Trinitatis mysterium possit lumine naturali cognosci?

Dissertatio II: De processionibus divinarum personarum

Articulus I: Utrum in divinis sint processiones?

Articulus II: Unde processio Verbi habeat quod sit generatio, et non processio Spiritus Sancti?

Dissertatio III: De relationibus divinis

Articulus I: An sint et quot sint in Deo relationes reales?

Articulus II: Utrum relationes divinae habeant existentias relativas realiter inter se et virtualiter ab existentia essentiae distinctas?

Articulus III: Utrum relationes divinae, praeter perfectionem absolutam essentiae, afferant aliam relativam?

Dissertatio IV: De Personis Divinis

Articulus I: Utrum personae divinae constituantur relationibus?

Articulus II: Utrum in Deo secundum se considerato et personis praeintellecto sit aliqua subsistentia absoluta, et praeter illam sint insuper tres subsistentiae relativae

Articulus III: Utrum Spiritus sanctus procedat a Filio?

Articulus IV: De missione divinarum personarum

Tractatus III: Tractatus de Deo Creatore

Dissertatio I: De processione creaturarum a Deo

Articulus I: Utrum omne ens sit effective a Deo?

Articulus II: Utrum Deus sit causa exemplaris et finalis omnium rerum?

Articulus III: De modo emanationis rerum a Deo, qui dicitur creatio

Articulus IV: Utrum solius Dei sit creare

Articulus V: Utrum plures mundi sint possibiles, et mundus existens sit perfectus?

Articulus VI: Utrum creaturae indigeant ut a Deo conserventur?

Dissertatio II: De angelis

Articulus I: De existentia et quidditate angelorum

Articulus II: De loco et motu locali angelorum

Articulus III: De pertinentibus ad intellectum et voluntatem angelorum

Articulus IV: De gratia et gloria angelorum

Articulus V: De culpa angelorum

Articulus VI: De poena daemonum

Articulus VII: De locutione et illuminatione angelorum

Articulus VIII: De custodia bonorum angelorum et impugnatione malorum

Dissertatio III: De opere sex dierum

Articulus I: Utrum sex dies creationis sint reales?

Articulus II: Utrum cosmogonia Mosaica everti possit?

Dissertatio IV: De homine

Articulus I: Utrum primi parentes nostri immediate a Deo conditi fuerint?

Articulus II: An et qua ratione homo sit factus ad imaginem Dei?

[ That man was made to the image of God is plainly established from Holy Scripture. Genes., I, 26, God says: Let us make man to our image and likeness. And it is added, ibid., 27: And God created man to his own image: to the image of God he created him: male and female he created them. The same is said in Sap., II, 23 and Eccli., XVII, 1. But the question is in what respect man is the image of God.

I say: Man is a true image of God by reason of his intellectual nature, imperfect, however.

Proof of the first part. Two things are required for the note of an image. First, that it be like that of which it is the image in the specific note and ultimate difference, or in the mark of the species, or at least in the noblest property thereof. Second, that the likeness be expressed and derived from that of which it is called the image, because a thing is called an image from the fact that it imitates another: thus a son is the image of his father, the representation of Caesar in copper is the image of Caesar, because each is in the likeness of the specific nature or its mark, and expressed and derived from that of which it is the image. But man has these two conditions with respect to God, by reason of his intellectual nature. Therefore. — Proof of the minor. Man is expressed and made by God himself according to the likeness of that intellectual nature which in God is the ultimate difference and, as it were, the species; for according to this intellectual nature, man is apt to know and love God, just as God knows and loves himself. Therefore.

Proof of the second part. The likeness of God in man is not unto equality, since the exemplar exceeds it infinitely. And Holy Scripture indicates this, saying that man was made to the image of God; for the preposition to signifies a certain approach which befits a thing that is distant. Hence the Son of God alone is the perfect image of the eternal Father; because, (made) if he himself is the image of God, as the Apostle testifies, II Cor., IV, 4, he was not made, but begotten to the image of God, as his natural and consubstantial Son.

Although the image of God is found in every individual of human nature, whether male or female, yet according to something secondary the man displays the image of God relative to the woman, and not conversely. For as God is the principle and end of every creature, so the man is the principle and end of the woman. Hence, when the Apostle had said, I Cor., XI, 7, that the man is the image and glory of God, but the woman is the glory of the man, he gives the reason, adding, ibid., 8 and 9: For the man is not of the woman, but the woman of the man, namely as to their first creation, and: For the man was not created for the woman, but the woman for the man.

You will ask whether in man there is the image of God, not only as regards the divine nature, but also as regards the trinity of persons.

I answer affirmatively. Man not only imitates the divine nature insofar as he understands and loves himself, but also insofar as, by understanding himself, he produces the Word, and by loving himself, Love. For man likewise, by knowing God, produces a word, and by loving him produces love; and thus in him is found the principle of the word, the word, and love, by which in God the trinity of persons is constituted. But because understanding and loving are not necessary operations in man, they are not substantial in him, nor do they constitute persons, and in this respect too, although man is a true image of God, he is nevertheless an imperfect image.]

Articulus III: Quomodo anima humana corpori uniatur?

Articulus IV: Utrum anima rationalis creetur, vel traducatur a parentibus?

Articulus V: Utrum anima rationalis creetur cum corpus humanum primo constituitur, id est in ipsa conceptione?

Articulus VI: Utrum primus homo creatus fuerit in statu gratiae sanctificantis?

Articulus VII: Quarum rerum cognitionem habuerit homo?

Articulus VIII: Utrum Adam innocens inordinatis concupiscentiae motibus fuerit obnoxius?

Articulus IX: Utrum corpus Adae vere fuerit de limo terrae?

Articulus X: Utrum homo in statu innocentiae fuerit immortalis?

Articulus XI: Utrum in statu innocentiae fuisset generatio ad multiplicationem hominum?

Articulus XII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent iusti?

Articulus XIII: Utrum in statu innocentiae homines nati fuissent perfecti in scientia?

Articulus XIV: Quodnam fuerit primum peccatum protoparentum nostrorum?

Articulus XV: Quaenam fuerit gravitas peccati primorum parentum?

Articulus XVI: Quae fuerint poenae peccati primorum parentum?

Articulus XVII: Utrum primi parentes poenitentiam egerint et salutem consecuti fuerint?

Tractatus IV: De ultimo fine

Dissertatio I: De ultimo fine in communi

Articulus I: Quid et quotuplex sit finis?

Articulus II: Utrum homo in omnibus suis actionibus agat propter finem, idque sit proprium creaturae rationali?

Articulus III: Utrum idem homo possit appetere simul duos fines ultimos totales et adaequatos?

Articulus IV: Utrum omnia quae homo vult deliberate velit propter ultimum finem?

Articulus V: An et quomodo homo deliberate agens teneatur omnia et singula sua opera referre in Deum?

Dissertatio II: De beatitudine

Articulus I: In quo consistat beatitudo obiectiva hominis?

Articulus II: In quo consistat essentialiter formalis beatitudo hominis?

Articulus III: Utrum animae iustorum corporibus solutae et plene purgatae statim consequantur suam beatitudinem?

Articulus IV: De proprietatibus beatitudinis

Articulus V: De dotibus beatorum

Articulus VI: De aureolis beatorum

↑ Top of work