Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis
Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)
Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi
First published 1935
Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.
Prologus
Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio
Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine
Introductio
Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI
Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA
Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI
Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS
Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM
Tractatus II: De actibus humanis in se
Introductio
Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum
§ I: De conditione actuum humanorum
Caput I: De elemento subiectivo actus humani
Quaestio I: De voluntario
Articulus I: De voluntario in se
Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto
Articulus III: De voluntario in se et in causa
Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario
Articulus I: De violentia
Articulus II: De metu
Articulus III: De concupiscentia
Articulus IV: De ignorantia
Quaestio III: De libero
Quaestio IV: De impedimentis liberi
Articulus I: De passionibus
Articulus II: De habitu et consuetudine
Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus
Caput II: De elemento obiectivo actus humani
Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto
Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis
§ II: De distinctione actuum humanorum
Quaestio I: De actibus elicitis
Quaestio II: De actibus imperatis
Pars II: De actibus humanis secundum esse morale
§ I: De moralitate actus humani in genere
Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis
Quaestio II: De fundamentis moralitatis
Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali
Articulus II: De norma moralitatis
Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis
Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis
Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis
Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis
Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum
Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos
Articulus I: De obiecto
Articulus II: De circumstantiis
Articulus III: De fine
§ II: De moralitate actuum humanorum in specie
Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris
Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris
Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi
Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum
Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum
Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium
Quaestio I: De merito praesertim supernaturali
Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis
Tractatus III: De conscientia in generali
Introductio
Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico
Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium
Articulus I: De rectitudine conscientiae
Articulus II: De conscientiae certitudine
Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium
Tractatus IV: De legibus in genere
Introductio
§ I: De lege secundum esse psychologicum
Pars I: De lege in genere
Quaestio I: De ipsa lege in se
Articulus I: De essentia legis
Articulus II: De promulgatione legis
Quaestio II: De distinctione legum
Quaestio III: De effectibus legis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis
Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis
Quaestio I: De essentia legis aeternae
Quaestio II: De potestate legis aeternae
Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae
§ I: De legibus quae regunt actus morales
Pars III: De lege naturali
Quaestio I: De essentia legis naturalis
Quaestio II: De potestate legis naturalis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis
Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis
Quaestio IV: De Lege Humana in Se
Articulus I: De Auctore legis civilis
Articulus II: De Qualitate legis humanae
Articulus III: De Efformatione legis humanae
Articulus IV: De Divisione legis humanae
Quaestio V: De Potestate Legis Humanae
Articulus I: De Materia legis humanae
Articulus II: De Obligatione legis humanae
Articulus III: De Subditis legis civilis
Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae
Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae
Caput I: De Lege Vetere
Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se
Quaestio II: De Potestate Legis Veteris
Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis
Caput II: De Lege Nova
Quaestio I: De Essentia Legis Novae
Quaestio II: De Potestate Legis Novae
Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se
Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae
Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae
Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae
Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae
Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis
Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae
Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis
Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis
Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae
Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae
Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae
Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Ignorantia
Articulus II: De Impotentia
Articulus III: De Dispensatione
Articulus IV: De privilegio
Articulus V: De cessatione finis
Articulus VI: De abrogatione et derogatione
Articulus VII: De consuetudine
Tractatus V: De peccatis in genere
Introductio I: De Peccatis in Genere
Quaestio I: De essentia peccati
Articulus I: De notione et conditionibus peccati
Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario
Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario
Articulus IV: De elementis constitutivis peccati
Articulus V: De definitione peccati
Quaestio II: De distinctione peccatorum
Articulus I: De distinctione specifica
Articulus II: De distinctione numerica
Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum
Quaestio IV: De subiecto peccati
Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis
Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa
Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio
Pars I: De causis peccatorum
Quaestio I: De causis peccati interioribus
Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis
Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi
Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis
Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus
Articulus I: De deo permittente
Articulus II: De diabolo tentante
Articulus III: De homine cooperante
Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati
Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat
Articulus II: De superbia et inani gloria
Articulus III: De avaritia
Articulus IV: De luxuria et gula
Articulus V: De invidia et ira
Articulus VI: De acedia
Pars II: De effectibus peccatorum
Quaestio I: De diminutione boni naturae
Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati
Quaestio III: De reatu poenae
Quaestio IV: De peccato mortali et veniali
Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale
Articulus II: De gravitate peccati mortalis
Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis
Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis
Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis
Articulus VI: De peccato veniali secundum se
Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere
Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere
Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum
Quaestio I: De essentia habitus
Quaestio II: De subiecto habitus
Quaestio III: De causa habituum
Quaestio IV: De distinctione habituum
Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis
Quaestio I: De essentia virtutis
Quaestio II: De subiecto virtutis
Quaestio III: De distinctione virtutum
Articulus I: De virtutibus intellectualibus
Articulus II: De virtutibus moralibus
Articulus III: De virtutibus cardinalibus
Quaestio IV: De proprietatibus virtutum
Articulus I: De medio virtutis
Articulus II: De connexione virtutum
Articulus III: De aequalitate virtutum
Articulus IV: De duratione virtutum
Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis
Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum
Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum
Articulus I: De virtutibus theologicis
Articulus II: De virtutibus moralibus
Articulus III: De donis spiritus sancti
Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum
Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum
Articulus I: De medio virtutum infusarum
Articulus II: De connexione habituum infusorum
Articulus III: De aequalitate habituum infusorum
Articulus IV: De duratione habituum infusorum
Tractatus VII: De fide divina
Introductio
Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei
Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei
Articulus I: De obiecto materiali in se
Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis
Articulus III: De evolutione obiecti materialis
Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei
Pars I: De Actu Fidei
Caput I: De Actu Fidei Interiore
Quaestio I: De Essentia Actus Fidei
Quaestio II: De Analysi Actus Fidei
Articulus I: De ipso actu fidei
S. Th. II-II, q. 1, a. 1 ; q. 2, a. 2 ; De Verit., q. 14, a. 1 ; III Sent. d. 23, q. 2, a. 2, qc. 2.
693. Thesis. The elicitive principle of faith is the intellect. — The ultimate act required for faith, which is essentially and properly the act of faith by which assent is given to revealed truth, is an act of the intellect ; hence the intellect is the proximate elicitive principle of faith. — It is certain from the Vat. Counc., sess. 3, c. 3, establishing faith « whereby we believe things to be true », and from the Creed of Pius X ; against many Protestants who hold faith as a trust which is more in the heart or will than in the intellect, and against the Rationalists, Semi-rationalists, and Modernists who place it principally in a tendency or inclination, or reduce it to a religious sense.
It is clear from Scripture in which
-
faith is called the argument, i.e. the conviction of things not seen (Heb. XI, 1) ;
-
which we admit something as true and indeed on account of testimony (Heb. XI, 3, 6, 8 ; Mk. XVI, 16 ; John VI, 70 ; XX, 31 ; Rom. X, 9 ; 1 John V, 1-10) ;
-
whence it is called the captivity of the intellect in obedience to Christ (2 Cor. X, 5).
Hence the profession of faith in which the Creed was explained was always required of catechumens (cf. Cyr. Hier. Cat. V, 7 ; Chrys. in Hebr., Aug. De Praed. SS. n. 5).
694. The analysis of the act of faith is simply this : we admit some truth, e.g. the Incarnation, i.e. we judge it to be true, because God has authority in revealing it (which is presupposed as already known beforehand) ; but we do not believe nor in any way affirm in this act the authority of God revealing itself. For just as in human faith the authority of Peter as a witness is in no way believed or affirmed, but is only the motive, or that on account of which I believe what he says, so in divine faith the authority of God revealing is only the motive on account of which it is believed, but is in no way what is believed or affirmed ; otherwise it would be to confuse the material and formal object. In other words : the knowledge of God's authority is presupposed beforehand as a condition, but is not the cause or motive of the assent ; this is not knowledge about God's authority but the sole authority known from elsewhere1].
Hence 1) Suarez does not correctly teach2] that the motive, i.e. the authority of God revealing, is believed in the very act of faith, saying that the analysis of this act is : I believe the Incarnation, because I believe the authority of God revealing it, and I believe the authority of God revealing it, because I believe the authority of God revealing Himself, since it is impossible that God reveal something and not by that very fact say His own authority in revealing, or that He reveal Himself with authority. — For again one may ask : and why do you believe God saying that He reveals with authority, or revealing His authority ? Either you will answer, because I believe a new revelation of the authority of God, and then you believe this because you believe another, and then there will be a process to infinity ; or you will answer : I believe the authority of God revealing because I believe it, which is a blind affirmation without a given reason.
Nor should you say : the authority of God revealing is also revealed, therefore it too ought to be believed. — It is replied :
a) it is not therefore believed in every act of faith : for the intellect can abstract from the fact that God, by revealing, also revealed His authority, and consider only that He has revealed some truth, e.g. the Incarnation ; indeed ordinarily we act in this way ;
b) when we believe the authority of God revealing, it is at once what is believed and the motive on account of which it is believed, but it is not believed as it is the formal object or motive ; in other words : the authority of God is believed on its own account as a motive, but not on its own account as believed, otherwise we would arrive at this absurd analysis : I believe the authority of God revealing because I believe it !
Likewise 2) we do not admit what Lugo teaches3], that in the act of faith the authority of God and the very fact of revelation are affirmed by reason, saying that the act of faith is a reasoning or is equivalent to one : God is infallible in revealing, but God revealed the Incarnation, therefore the Incarnation took place. — For :
a) the conclusion of this syllogism is not : therefore the Incarnation took place, but : therefore God, by revealing the Incarnation, is infallible. This conclusion is not the act of faith, because it is not the adherence given to the Incarnation ; from it indeed follows the obligation of believing the Incarnation, but not necessarily that it is already believed4 ; b) that conclusion, since it is admitted on account of the nexus with the premises, is not an act of faith in the authority and testimony of another, but an act of science ; especially
c) that it is not admitted by trusting the dignity or authority of God revealing ; whence such reasoning could also be made by an infidel, who with a perverse will would not wish to believe.
Nor should you say : it is irrational, indeed impossible, for us to believe unless we know God to be infallible in revealing and that He has spoken. — For it is replied that the assertion is true, but it does not therefore follow that those truths are affirmed in the very act of faith : it suffices and is required that they be known before that act, as will be said in art. 3. Just as in human faith, it is required beforehand that I know the authority and testimony of Peter in order to believe him, but not that, while I believe him, I affirm his authority and testimony.
695. Corollaries. — From the foregoing doctrine it follows, and experience confirms,
-
the act of faith is simple, because it indivisibly attains the revealed truth as believed and the authority of the revealer as the reason for believing ; therefore
-
it is not complex and multiple, so that it is equivalent to two other acts (as Suarez says) or three (as Lugo says) ; therefore
-
nor is it formally or virtually discursive. Moreover, an assent which rests on a discourse has as its motive the goodness of the consequence, for it assents to the conclusion because it logically coheres and follows well from the antecedent ; but the assent of faith in no way rests on the goodness of the consequence, but the adequate motive of faith is the sole first truth of God revealing something.