Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach

Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis

Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)

Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi

First published 1935

Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.


Prologus

Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio

Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine

Introductio

Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI

Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA

Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI

Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS

Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM

Tractatus II: De actibus humanis in se

Introductio

Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum

§ I: De conditione actuum humanorum

Caput I: De elemento subiectivo actus humani

Quaestio I: De voluntario

Articulus I: De voluntario in se

Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto

Articulus III: De voluntario in se et in causa

Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario

Articulus I: De violentia

Articulus II: De metu

Articulus III: De concupiscentia

Articulus IV: De ignorantia

Quaestio III: De libero

Quaestio IV: De impedimentis liberi

Articulus I: De passionibus

Articulus II: De habitu et consuetudine

Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus

Caput II: De elemento obiectivo actus humani

Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto

Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis

§ II: De distinctione actuum humanorum

Quaestio I: De actibus elicitis

Quaestio II: De actibus imperatis

Pars II: De actibus humanis secundum esse morale

§ I: De moralitate actus humani in genere

Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis

Quaestio II: De fundamentis moralitatis

Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali

Articulus II: De norma moralitatis

Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis

Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis

Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis

Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis

Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum

Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos

Articulus I: De obiecto

Articulus II: De circumstantiis

Articulus III: De fine

§ II: De moralitate actuum humanorum in specie

Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris

Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris

Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi

Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum

Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum

Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium

Quaestio I: De merito praesertim supernaturali

Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis

Tractatus III: De conscientia in generali

Introductio

Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico

Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium

Articulus I: De rectitudine conscientiae

Articulus II: De conscientiae certitudine

Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium

Tractatus IV: De legibus in genere

Introductio

§ I: De lege secundum esse psychologicum

Pars I: De lege in genere

Quaestio I: De ipsa lege in se

Articulus I: De essentia legis

Articulus II: De promulgatione legis

Quaestio II: De distinctione legum

Quaestio III: De effectibus legis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis

Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis

Quaestio I: De essentia legis aeternae

Quaestio II: De potestate legis aeternae

Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae

§ I: De legibus quae regunt actus morales

Pars III: De lege naturali

Quaestio I: De essentia legis naturalis

Quaestio II: De potestate legis naturalis

Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis

Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis

Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis

Quaestio IV: De Lege Humana in Se

Articulus I: De Auctore legis civilis

Articulus II: De Qualitate legis humanae

Articulus III: De Efformatione legis humanae

Articulus IV: De Divisione legis humanae

Quaestio V: De Potestate Legis Humanae

Articulus I: De Materia legis humanae

Articulus II: De Obligatione legis humanae

Articulus III: De Subditis legis civilis

Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae

Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae

Caput I: De Lege Vetere

Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se

Quaestio II: De Potestate Legis Veteris

Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis

Caput II: De Lege Nova

Quaestio I: De Essentia Legis Novae

Quaestio II: De Potestate Legis Novae

Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se

Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae

Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae

Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae

Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae

Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis

Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae

Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis

Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis

Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae

Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae

Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae

Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae

Articulus I: De Ignorantia

Articulus II: De Impotentia

Articulus III: De Dispensatione

Articulus IV: De privilegio

Articulus V: De cessatione finis

Articulus VI: De abrogatione et derogatione

Articulus VII: De consuetudine

Tractatus V: De peccatis in genere

Introductio I: De Peccatis in Genere

Quaestio I: De essentia peccati

Articulus I: De notione et conditionibus peccati

Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario

Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario

Articulus IV: De elementis constitutivis peccati

Articulus V: De definitione peccati

Quaestio II: De distinctione peccatorum

Articulus I: De distinctione specifica

Articulus II: De distinctione numerica

Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum

Quaestio IV: De subiecto peccati

Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis

Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa

Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio

Pars I: De causis peccatorum

Quaestio I: De causis peccati interioribus

Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis

Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi

Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis

Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus

Articulus I: De deo permittente

Articulus II: De diabolo tentante

Articulus III: De homine cooperante

Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati

Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat

Articulus II: De superbia et inani gloria

Articulus III: De avaritia

Articulus IV: De luxuria et gula

Articulus V: De invidia et ira

Articulus VI: De acedia

Pars II: De effectibus peccatorum

Quaestio I: De diminutione boni naturae

Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati

Quaestio III: De reatu poenae

Quaestio IV: De peccato mortali et veniali

Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale

Articulus II: De gravitate peccati mortalis

Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis

Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis

Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis

Articulus VI: De peccato veniali secundum se

Tractatus VI: De habitibus et virtutibus in genere

Introductio I: De Habitibus et Virtutibus in Genere

Pars I: De habitibus in genere secundum esse psychologicum

Quaestio I: De essentia habitus

Quaestio II: De subiecto habitus

Quaestio III: De causa habituum

Quaestio IV: De distinctione habituum

Pars II: De habitibus secundum esse morale seu de virtutibus acquisitis

Quaestio I: De essentia virtutis

Quaestio II: De subiecto virtutis

Quaestio III: De distinctione virtutum

Articulus I: De virtutibus intellectualibus

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De virtutibus cardinalibus

Quaestio IV: De proprietatibus virtutum

Articulus I: De medio virtutis

Articulus II: De connexione virtutum

Articulus III: De aequalitate virtutum

Articulus IV: De duratione virtutum

Pars III: De habitibus secundum esse supernaturale seu de virtutibus infusis

Quaestio I: De existentia et essentia infusorum habituum ac virtutum

Quaestio II: De distinctione infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De virtutibus theologicis

Articulus II: De virtutibus moralibus

Articulus III: De donis spiritus sancti

Quaestio III: De causa infusorum habituum et virtutum

Quaestio IV: De proprietatibus infusorum habituum et virtutum

Articulus I: De medio virtutum infusarum

Articulus II: De connexione habituum infusorum

Articulus III: De aequalitate habituum infusorum

Articulus IV: De duratione habituum infusorum

Tractatus VII: De fide divina

Introductio

Quaestio I: De Obiecto Formali Fidei

Quaestio II: De Obiecto Materiali Fidei

Articulus I: De obiecto materiali in se

Articulus II: De conditionibus ad obiectum materiale requisitis

Articulus III: De evolutione obiecti materialis

Articulus IV: De ecclesia proponente obiectum fidei

Pars I: De Actu Fidei

Caput I: De Actu Fidei Interiore

Quaestio I: De Essentia Actus Fidei

Quaestio II: De Analysi Actus Fidei

Articulus I: De ipso actu fidei

S. Th. II-II, q. 1, a. 1 ; q. 2, a. 2 ; De Verit., q. 14, a. 1 ; III Sent. d. 23, q. 2, a. 2, qc. 2.

693. Thesis. The elicitive principle of faith is the intellect. — The ultimate act required for faith, which is essentially and properly the act of faith by which assent is given to revealed truth, is an act of the intellect ; hence the intellect is the proximate elicitive principle of faith. — It is certain from the Vat. Counc., sess. 3, c. 3, establishing faith « whereby we believe things to be true », and from the Creed of Pius X ; against many Protestants who hold faith as a trust which is more in the heart or will than in the intellect, and against the Rationalists, Semi-rationalists, and Modernists who place it principally in a tendency or inclination, or reduce it to a religious sense.

It is clear from Scripture in which

  1. faith is called the argument, i.e. the conviction of things not seen (Heb. XI, 1) ;

  2. which we admit something as true and indeed on account of testimony (Heb. XI, 3, 6, 8 ; Mk. XVI, 16 ; John VI, 70 ; XX, 31 ; Rom. X, 9 ; 1 John V, 1-10) ;

  3. whence it is called the captivity of the intellect in obedience to Christ (2 Cor. X, 5).

Hence the profession of faith in which the Creed was explained was always required of catechumens (cf. Cyr. Hier. Cat. V, 7 ; Chrys. in Hebr., Aug. De Praed. SS. n. 5).

694. The analysis of the act of faith is simply this : we admit some truth, e.g. the Incarnation, i.e. we judge it to be true, because God has authority in revealing it (which is presupposed as already known beforehand) ; but we do not believe nor in any way affirm in this act the authority of God revealing itself. For just as in human faith the authority of Peter as a witness is in no way believed or affirmed, but is only the motive, or that on account of which I believe what he says, so in divine faith the authority of God revealing is only the motive on account of which it is believed, but is in no way what is believed or affirmed ; otherwise it would be to confuse the material and formal object. In other words : the knowledge of God's authority is presupposed beforehand as a condition, but is not the cause or motive of the assent ; this is not knowledge about God's authority but the sole authority known from elsewhere].

Hence 1) Suarez does not correctly teach] that the motive, i.e. the authority of God revealing, is believed in the very act of faith, saying that the analysis of this act is : I believe the Incarnation, because I believe the authority of God revealing it, and I believe the authority of God revealing it, because I believe the authority of God revealing Himself, since it is impossible that God reveal something and not by that very fact say His own authority in revealing, or that He reveal Himself with authority. — For again one may ask : and why do you believe God saying that He reveals with authority, or revealing His authority ? Either you will answer, because I believe a new revelation of the authority of God, and then you believe this because you believe another, and then there will be a process to infinity ; or you will answer : I believe the authority of God revealing because I believe it, which is a blind affirmation without a given reason.

Nor should you say : the authority of God revealing is also revealed, therefore it too ought to be believed. — It is replied :

a) it is not therefore believed in every act of faith : for the intellect can abstract from the fact that God, by revealing, also revealed His authority, and consider only that He has revealed some truth, e.g. the Incarnation ; indeed ordinarily we act in this way ;

b) when we believe the authority of God revealing, it is at once what is believed and the motive on account of which it is believed, but it is not believed as it is the formal object or motive ; in other words : the authority of God is believed on its own account as a motive, but not on its own account as believed, otherwise we would arrive at this absurd analysis : I believe the authority of God revealing because I believe it !

Likewise 2) we do not admit what Lugo teaches], that in the act of faith the authority of God and the very fact of revelation are affirmed by reason, saying that the act of faith is a reasoning or is equivalent to one : God is infallible in revealing, but God revealed the Incarnation, therefore the Incarnation took place. — For :

a) the conclusion of this syllogism is not : therefore the Incarnation took place, but : therefore God, by revealing the Incarnation, is infallible. This conclusion is not the act of faith, because it is not the adherence given to the Incarnation ; from it indeed follows the obligation of believing the Incarnation, but not necessarily that it is already believed ; b) that conclusion, since it is admitted on account of the nexus with the premises, is not an act of faith in the authority and testimony of another, but an act of science ; especially

c) that it is not admitted by trusting the dignity or authority of God revealing ; whence such reasoning could also be made by an infidel, who with a perverse will would not wish to believe.

Nor should you say : it is irrational, indeed impossible, for us to believe unless we know God to be infallible in revealing and that He has spoken. — For it is replied that the assertion is true, but it does not therefore follow that those truths are affirmed in the very act of faith : it suffices and is required that they be known before that act, as will be said in art. 3. Just as in human faith, it is required beforehand that I know the authority and testimony of Peter in order to believe him, but not that, while I believe him, I affirm his authority and testimony.

695. Corollaries. — From the foregoing doctrine it follows, and experience confirms,

  1. the act of faith is simple, because it indivisibly attains the revealed truth as believed and the authority of the revealer as the reason for believing ; therefore

  2. it is not complex and multiple, so that it is equivalent to two other acts (as Suarez says) or three (as Lugo says) ; therefore

  3. nor is it formally or virtually discursive. Moreover, an assent which rests on a discourse has as its motive the goodness of the consequence, for it assents to the conclusion because it logically coheres and follows well from the antecedent ; but the assent of faith in no way rests on the goodness of the consequence, but the adequate motive of faith is the sole first truth of God revealing something.

Articulus II: De ipso credulitatis affectu

Articulus III: De iudicio credibilitatis seu de praeambulis fidei

Quaestio III: De Necessitate Fidei

Caput II: De Actu Fidei Exteriore seu de Eius Confessione

Pars II: De Habitu Fidei

Quaestio I: De Ipsa Fide

Articulus I: De fide in ordine ad subiectum spectata

Articulus II: De fide spectata relative ad virtutes supernaturales

Articulus III: De fide spectata relative ad habitus intellectuales

Quaestio II: De habentibus fidem

Quaestio III: De causa et effectibus fidei

Quaestio IV: De donis fidei correspondentibus

Pars III: De vitiis et peccatis fidei oppositis

Quaestio I: De peccatis directe oppositis fidei

Articulus I: De infidelitate

Articulus II: De haeresi et apostasia

Quaestio II: De peccatis indirecte oppositis fidei

Articulus I: De communicatione cum infidelibus et haereticis

Articulus II: De cooperatione ad infidelitatem et haeresim

Articulus III: De lectione et evulgatione scriptorum prohibitorum

Articulus IV: De admissione vel professione doctrinae quae pro fide est periculosa

Quaestio III: De blasphemia quae opponitur confessioni fidei

Pars IV: De praecepto fidei

Quaestio I: Quaestio unica

Tractatus VIII: De spe divina

Introductio

Pars I: De obiecto et actu spei

Quaestio I: De obiecto formali spei

Quaestio II: De obiecto materiali spei

Quaestio III: De necessitate spei

Pars II: De habitu et subiecto spei

Quaestio I: De spe ut est virtus

Quaestio II: De subiecto spei

Quaestio III: De timore dei

Pars III: De peccatis spei oppositis

Quaestio I: De desperatione

Quaestio II: De praesumptione

Pars IV: De praecepto spei

Quaestio I: De Praecepto Spei

Tractatus IX: De divina charitate

Introductio I: De Divina Charitate

Pars I: De ipsa charitate

Quaestio I: De essentia charitatis

Quaestio II: De excellentia charitatis

Articulus I: De excellentia charitatis in se

Articulus II: De excellentia charitatis relative ad alias virtutes

Quaestio III: De charitate quoad subiectum spectata

Articulus I: De subiecto et generatione charitatis

Articulus II: De augmento charitatis

Articulus III: De diminutione et amissione charitatis

Pars II: De obiecto charitatis

Quaestio I: De obiecto formali

Quaestio II: De obiecto materiali charitatis

Articulus I: De diligendis ex charitate generatim

Articulus II: De diligendo deo

Articulus III: De diligendo seipso

Articulus IV: De peccatoribus diligendis

Articulus V: De inimicis diligendis

Quaestio III: De ordine charitatis

Articulus I: De ordine inter deum et nos

Articulus II: De ordine inter nos et proximum

Articulus III: De ordine inter varios proximos

Pars III: De actibus charitatis

Quaestio I: De actu proprio seu dilectione

Quaestio II: De effectibus internis charitatis

Quaestio III: De actu charitatis externo seu beneficentia

Articulus I: De eleemosyna corporali

Articulus II: De eleemosyna spirituali seu correptione fraterna

Pars IV: De peccatis charitati oppositis

Quaestio I: De odio quod opponitur dilectioni

Quaestio II: De peccatis oppositis gaudio

Articulus I: De acedia

Articulus II: De invidia

Quaestio III: De peccatis oppositis paci

Quaestio IV: De peccatis oppositis beneficentiae

Articulus I: De scandalo activo

Articulus II: De scandalo passivo

Articulus III: De quibusdam scandalis in specie

Pars V: De praeceptis charitatis

Quaestio I: Quaestio unica

Appendix I: Excursus de philosophorum systematibus circa fundamentum et normam moralitatis

↑ Top of work