Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis
Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)
Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi
First published 1935
Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.
Prologus
Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio
Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine
Introductio
Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI
Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA
Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI
Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS
Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM
Tractatus II: De actibus humanis in se
Introductio
Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum
§ I: De conditione actuum humanorum
Caput I: De elemento subiectivo actus humani
Quaestio I: De voluntario
Articulus I: De voluntario in se
Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto
Articulus III: De voluntario in se et in causa
Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario
Articulus I: De violentia
Articulus II: De metu
Articulus III: De concupiscentia
Articulus IV: De ignorantia
Quaestio III: De libero
Quaestio IV: De impedimentis liberi
Articulus I: De passionibus
Articulus II: De habitu et consuetudine
Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus
Caput II: De elemento obiectivo actus humani
Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto
Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis
§ II: De distinctione actuum humanorum
Quaestio I: De actibus elicitis
Quaestio II: De actibus imperatis
Pars II: De actibus humanis secundum esse morale
§ I: De moralitate actus humani in genere
Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis
Quaestio II: De fundamentis moralitatis
Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali
Articulus II: De norma moralitatis
Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis
Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis
Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis
Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis
Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum
Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos
Articulus I: De obiecto
Articulus II: De circumstantiis
Articulus III: De fine
§ II: De moralitate actuum humanorum in specie
Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris
Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris
Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi
Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum
Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum
Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium
Quaestio I: De merito praesertim supernaturali
Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis
Tractatus III: De conscientia in generali
Introductio
Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico
Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium
Articulus I: De rectitudine conscientiae
Articulus II: De conscientiae certitudine
Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium
Tractatus IV: De legibus in genere
Introductio
§ I: De lege secundum esse psychologicum
Pars I: De lege in genere
Quaestio I: De ipsa lege in se
Articulus I: De essentia legis
Articulus II: De promulgatione legis
Quaestio II: De distinctione legum
Quaestio III: De effectibus legis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis
Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis
Quaestio I: De essentia legis aeternae
Quaestio II: De potestate legis aeternae
Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae
§ I: De legibus quae regunt actus morales
Pars III: De lege naturali
Quaestio I: De essentia legis naturalis
Quaestio II: De potestate legis naturalis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis
Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis
Quaestio IV: De Lege Humana in Se
Articulus I: De Auctore legis civilis
Articulus II: De Qualitate legis humanae
Articulus III: De Efformatione legis humanae
Articulus IV: De Divisione legis humanae
Quaestio V: De Potestate Legis Humanae
Articulus I: De Materia legis humanae
Articulus II: De Obligatione legis humanae
Articulus III: De Subditis legis civilis
Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae
Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae
Caput I: De Lege Vetere
Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se
Quaestio II: De Potestate Legis Veteris
Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis
Caput II: De Lege Nova
Quaestio I: De Essentia Legis Novae
Quaestio II: De Potestate Legis Novae
Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se
Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae
Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae
Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae
Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae
Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis
Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae
Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis
Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis
Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae
Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae
Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae
Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Ignorantia
Articulus II: De Impotentia
Articulus III: De Dispensatione
Articulus IV: De privilegio
Articulus V: De cessatione finis
Articulus VI: De abrogatione et derogatione
Articulus VII: De consuetudine
Tractatus V: De peccatis in genere
Introductio I: De Peccatis in Genere
Quaestio I: De essentia peccati
Articulus I: De notione et conditionibus peccati
Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario
Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario
Articulus IV: De elementis constitutivis peccati
Articulus V: De definitione peccati
Quaestio II: De distinctione peccatorum
Articulus I: De distinctione specifica
Articulus II: De distinctione numerica
Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum
Quaestio IV: De subiecto peccati
Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis
Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa
Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio
Pars I: De causis peccatorum
Quaestio I: De causis peccati interioribus
Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis
Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi
Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis
Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus
Articulus I: De deo permittente
Articulus II: De diabolo tentante
Articulus III: De homine cooperante
Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati
Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat
Articulus II: De superbia et inani gloria
Articulus III: De avaritia
Articulus IV: De luxuria et gula
Articulus V: De invidia et ira
Articulus VI: De acedia
Pars II: De effectibus peccatorum
Quaestio I: De diminutione boni naturae
Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati
Quaestio III: De reatu poenae
Quaestio IV: De peccato mortali et veniali
Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale
Articulus II: De gravitate peccati mortalis
Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis
Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis
Articulus V: De conversione peccati mortalis et venialis
Articulus VI: De peccato veniali secundum se
S. Th. I-II, q. 89; q. 88, a. 3; De Malo q. 7, a. 1, 2, 3, 5, 7, 9.
551. Thesis. There are venial sins distinct from mortal. — Thus teaches the Church against the Jovinians and Pelagius (cf. C. Milev., can. 7, and C. Afric. in ep. 95 of S. Aug., and lib. 50 of hom., hom. 19), and it is de fide against Protestants from C. Trid. sess. 6, c. 11, can. 7, 23, and 25; and sess. 14, c. 5, can. 7. Cf. prop. 20 condemn. of Baius.
It is evident a) from Scripture which teaches that there is a kind of sins which are essentially small and distinct from the graver (Mt. XXIII, 24; Lk. VI, 42), — that there is not one just on earth who does not sin (Eccl. VII, 21), — that all offend in many things (James III, 2), — and that even the most holy have sin (I John I, 8), — indeed that upon the edifice of faith and charity wood, hay, and straw can be built (which therefore do not take away charity) which will not impede salvation, but nevertheless are to be burned, i.e. punished (I Cor. III, 11-15).
b) The Fathers distinguish from capital sins (i.e. greater) and middling, minute and light sins not to be transmitted to public penance. Cf. Augustine c. Pelagium, cp. 108.
c) From reason: 1) Not every inordination takes away the principle of order, nor every infirmity the principle of life; therefore not every sin takes away the order of subjection to the last end, or charity which is the principle of life. — 2) In every society light offenses intervene which do not dissolve friendship; therefore also in the society and friendship which man has with God. Man namely understands that certain things are prohibited by God, not so however that they dissolve friendship, and he would be prepared to leave them if they dissolved friendship.
Just as therefore man, constituted in the state of mortal sin, can, while remaining habitually turned away from God, do some good works without however referring them to God loved above all things; so likewise man, existing in the state of grace, can, while remaining habitually converted to God, elicit acts venially evil which, although they are not referred to God, are not for that reason referred to a creature as to the last end (q. 89, a. 1 and 2).
552. Objection: He who by deliberate act prefers his own will to the will of God, loves something above God. But to love something above God is to make it equal to the last end, and therefore no longer to be subject to God as last end. Therefore every sin by its nature is mortal and contains aversion from God. — I answer and distinguish: he who prefers his own will to the will of the uncreated God, loves something above God, concedo; he who prefers a thing to the will of the thing willed and prescribed by God, subdistinguish: if the prescribed thing is necessary for adherence and subjection to God, concedo; if it is outside the order of subjection and adherence to God, nego. Venial sin is outside the subjection and friendship of God, it is not subjected to God nor loves God, although it does not cast away the subjection and friendship of God.
553. Venial sin disposes to mortal. — All venial sins, because they impede fervor, i.e. the exercise of charity, indirectly dispose to mortal sins of themselves, 1°) inasmuch as they remove the subjection of God which impeded the soul from tending to the object contrary to God: « for from this that one is accustomed not to subject his will in smaller things to due order, man is disposed to this, that he also not subject his will to the order of the last end » (q. 88, a. 3; — Ecclus. XIX, 1; Lk. XVI, 10); 2°) inasmuch as they impede the helps of God which would withdraw from mortal sin.
Venial sins directly dispose to acts of the same species mortal, namely:
1°) Venial from its genus directly dispose to mortal per accidens, inasmuch as he who habitually commits venial is disposed to love that even as last end and to sin mortally because of it;
2°) Venial from lightness of matter and from imperfection of the voluntary act dispose directly to mortal of the same species: thus a small theft (or detraction) disposes directly to a great one, and a semi-full consent in lust to fully voluntary lust (ibid.).
554. An angel cannot sin venially. — For his intellect, since it is not discursive, does not know means except as connected with the end; whence his will cannot will means except in order to the end, and accordingly in him there cannot be inordination about means, without there being simultaneously inordination about the end itself. Whence the good Angels do good, the evil evil in all things, namely out of charity, or out of pride (q. 89, a. 4).
Likewise in the state of innocence venial sin was impossible: for then the inferior part was perfectly subject to reason, whence venial sin from imperfection of the act, or an act imperfectly subjected to deliberation, was impossible; likewise reason was perfectly subject to God, whence venial sin of itself and from its genus was impossible, or an act which is not subjected to the end God, before man has cast away perfect subordination to God, which is mortal (q. 89, a. 3).
555. Observation. — Venial sin cannot be committed before the use of reason is sufficient for mortal sin. Not indeed venial from its genus or of itself, because man knows grave and perfect sin more easily and sooner than light and qualified sin. — Nor venial from indeliberation, because for such sin it does not suffice that man deliberates imperfectly but that he does it while he can deliberate perfectly; otherwise, since the deliberation is not perfect but imperfect, it would not be voluntary and imputable to him. But perfect deliberation before the full use of reason is impossible. Thus Cajetan, in I-II, q. 89, a. 6, conformably to the doctrine of S. Thomas, in II Sent., d. 42, q. 1, a. 5, ad 7.