Summa Theologiae Moralis, vol. I: De Principiis
Benedictus Henricus Merkelbach (1871–1942)
Summa Theologiae Moralis ad mentem D. Thomae et ad normam iuris novi
First published 1935
Volume I (De principiis) of Benedictus Henricus Merkelbach's Summa theologiae moralis sets out the foundations of Catholic moral theology within a Thomistic framework. It treats human acts, conscience, law, sin, and merit in relation to the canon law of its period. The present edition follows the Paris text published by Desclée de Brouwer in 1935 and includes the Latin text with an English translation. It comprises the first volume of the three-volume Summa.
Prologus
Introductio I: Theologia Moralis Generalis: Introductio
Tractatus I: Tractatus de ultimo actu humanorum fine seu de beatitudine
Introductio
Quaestio I: DE FINE ULTIMO IN COMMUNI
Quaestio II: DE BEATITUDINE OBIECTIVA
Quaestio III: DE BEATITUDINE FORMALI
Quaestio IV: DE QUALITATIBUS BEATITUDINIS
Quaestio V: DE MODO OBTINENDI BEATITUDINEM
Tractatus II: De actibus humanis in se
Introductio
Pars I: De actibus humanis secundum esse materiale et psychologicum
§ I: De conditione actuum humanorum
Caput I: De elemento subiectivo actus humani
Quaestio I: De voluntario
Articulus I: De voluntario in se
Articulus II: De voluntario tum positivo et directo, tum negativo et indirecto
Articulus III: De voluntario in se et in causa
Quaestio II: De impedimentis voluntarii seu de involuntario
Articulus I: De violentia
Articulus II: De metu
Articulus III: De concupiscentia
Articulus IV: De ignorantia
Quaestio III: De libero
Quaestio IV: De impedimentis liberi
Articulus I: De passionibus
Articulus II: De habitu et consuetudine
Articulus III: De impedimentis liberi remotioribus
Caput II: De elemento obiectivo actus humani
Quaestio I: De elemento essentiali seu obiecto
Quaestio II: De elemento accidentali seu de circumstantiis
§ II: De distinctione actuum humanorum
Quaestio I: De actibus elicitis
Quaestio II: De actibus imperatis
Pars II: De actibus humanis secundum esse morale
§ I: De moralitate actus humani in genere
Quaestio I: De essentia et speciebus moralitatis
Quaestio II: De fundamentis moralitatis
Articulus I: De intrinseca differentia boni inter et mali
Articulus II: De norma moralitatis
Articulus III: De fundamento obiectivo moralitatis
Articulus IV: De falsis systematibus circa fundamenta moralitatis
Articulus V: De facultate apprehensiva moralitatis
Quaestio III: De principiis seu fontibus moralitatis
Quaestio IV: De distinctione specifica inter actum bonum et malum
Quaestio V: De distinctione specifica inter varios actus bonos vel malos
Articulus I: De obiecto
Articulus II: De circumstantiis
Articulus III: De fine
§ II: De moralitate actuum humanorum in specie
Quaestio I: De bonitate et malitia actus interioris
Quaestio II: De bonitate et malitia actus exterioris
Quaestio III: De bonitate et malitia effectus externi
Quaestio IV: De bonitate et malitia passionum
Quaestio V: De bonitate et malitia circumstantiarum
Pars III: De actibus humanis secundum esse supernaturale et meritorium
Quaestio I: De merito praesertim supernaturali
Quaestio II: De conditionibus meriti supernaturalis
Tractatus III: De conscientia in generali
Introductio
Quaestio I: De conscientia morali secundum se in esse psychologico
Quaestio II: De conscientia prout est regula actuum moralium
Articulus I: De rectitudine conscientiae
Articulus II: De conscientiae certitudine
Quaestio III: De conscientia christiana prout est regula actuum supernaturalium
Tractatus IV: De legibus in genere
Introductio
§ I: De lege secundum esse psychologicum
Pars I: De lege in genere
Quaestio I: De ipsa lege in se
Articulus I: De essentia legis
Articulus II: De promulgatione legis
Quaestio II: De distinctione legum
Quaestio III: De effectibus legis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis
Pars II: De lege aeterna quae est fundamentum omnis legis
Quaestio I: De essentia legis aeternae
Quaestio II: De potestate legis aeternae
Quaestio III: De mutabilitate legis aeternae
§ I: De legibus quae regunt actus morales
Pars III: De lege naturali
Quaestio I: De essentia legis naturalis
Quaestio II: De potestate legis naturalis
Articulus I: De vi directivâ seu obligatione legis naturalis
Articulus II: De vi coactivâ seu sanctione legis naturalis
Quaestio III: De mutabilitate legis naturalis
Quaestio IV: De Lege Humana in Se
Articulus I: De Auctore legis civilis
Articulus II: De Qualitate legis humanae
Articulus III: De Efformatione legis humanae
Articulus IV: De Divisione legis humanae
Quaestio V: De Potestate Legis Humanae
Articulus I: De Materia legis humanae
Articulus II: De Obligatione legis humanae
Articulus III: De Subditis legis civilis
Articulus IV: De Impletione et Interpretatione legis humanae
Quaestio VI: De Mutabilitate Legis Humanae
Caput I: De Lege Vetere
Quaestio I: De Lege Vetere Secundum Se
Quaestio II: De Potestate Legis Veteris
Quaestio III: De Mutabilitate Veteris Legis
Caput II: De Lege Nova
Quaestio I: De Essentia Legis Novae
Quaestio II: De Potestate Legis Novae
Quaestio III: De Lege Ecclesiastica Secundum Se
Articulus I: De Auctore legis ecclesiasticae
Articulus II: De Materia et Qualitate legis ecclesiasticae
Articulus III: De Efformatione legis ecclesiasticae
Articulus IV: De Divisione legis ecclesiasticae
Quaestio IV: De Potestate seu Obligatione Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Quantitate seu Gravitate Obligationis
Articulus II: De Qualitate et Extensione Obligationis legis praeceptivae
Articulus III: De Qualitate et Extensione Obligationis legis poenalis
Articulus IV: De Qualitate et Extensione Obligationis legis irritantis
Articulus V: De Subditis legis ecclesiasticae
Articulus VI: De Impletione legis ecclesiasticae
Articulus VII: De Interpretatione legis ecclesiasticae
Quaestio V: De Mutabilitate Legis Ecclesiasticae
Articulus I: De Ignorantia
Articulus II: De Impotentia
Articulus III: De Dispensatione
Articulus IV: De privilegio
Articulus V: De cessatione finis
Articulus VI: De abrogatione et derogatione
Articulus VII: De consuetudine
Tractatus V: De peccatis in genere
Introductio I: De Peccatis in Genere
Quaestio I: De essentia peccati
Articulus I: De notione et conditionibus peccati
Articulus II: De peccato omissionis negative voluntario
Articulus III: De peccato commissionis externo, indirecte aut in causa voluntario
Articulus IV: De elementis constitutivis peccati
Articulus V: De definitione peccati
Quaestio II: De distinctione peccatorum
Articulus I: De distinctione specifica
Articulus II: De distinctione numerica
Quaestio III: De comparatione et gravitate peccatorum
Quaestio IV: De subiecto peccati
Articulus I: De motibus seu peccatis sensualitatis
Articulus II: De consensu in delectationem seu de delectatione morosa
Articulus III: De consensu in actum seu de desiderio et gaudio
Pars I: De causis peccatorum
Quaestio I: De causis peccati interioribus
Articulus I: De ignorantia causa peccati ex parte rationis
Articulus II: De passione causa peccati ex parte appetitus sensitivi
Articulus III: De malitia causa peccati ex parte voluntatis
Quaestio II: De causis peccatorum exterioribus
Articulus I: De deo permittente
Articulus II: De diabolo tentante
Articulus III: De homine cooperante
Quaestio III: De peccato quod est causa alterius peccati
Articulus I: De modo quo unum peccatum alterum causat
Articulus II: De superbia et inani gloria
Articulus III: De avaritia
Articulus IV: De luxuria et gula
Articulus V: De invidia et ira
Articulus VI: De acedia
Pars II: De effectibus peccatorum
Quaestio I: De diminutione boni naturae
Quaestio II: De reatu culpae seu macula peccati
Quaestio III: De reatu poenae
Quaestio IV: De peccato mortali et veniali
Articulus I: De differentia inter peccatum mortale et veniale
Articulus II: De gravitate peccati mortalis
Articulus III: De conditionibus ad peccatum mortale requisitis
Articulus IV: De divisione peccati mortalis et venialis
S. Th. I-II, q. 88, a. 2; De Malo, q. 2, a. 8; q. 7, a. 3.
543. Mortal and venial sin are some by their genus and of themselves, some accidentally. — Mortal sin is divided into mortal of itself or by genus, and mortal accidentally: the former, of itself, by its own notion, from its proper object or matter, from the specific notion of itself can be mortal; the latter is not mortal except from the part of the agent or act a circumstance acceding to the species. Mortal of itself is divided into mortal from the whole genus which by its species is always mortal, and mortal from its genus which in its species admits lightness of matter.
Also venial sin is divided into venial of itself and venial accidentally: the latter by its notion and from the object is mortal, and is not venial except by a circumstance acceding from the part of the agent, such as imperfect advertence; the former is venial by its notion and from the object, and is divided into: venial by its genus which of itself, from its proper object and from the specific notion of itself cannot be mortal, and venial from lightness of matter which although from its specific notion and proper matter it can be mortal, because of the small quantity of matter about which it is concerned is venial.
Leaving aside therefore the sins which are grave and light accidentally, the celebrated division remains into mortal from the whole genus, mortal from its genus, and venial from its genus1. This distinction is of itself, according to the proper matter and species of sins, whence also the word: genus, here signifies species.
544. Mortal sins from the whole genus are called those which have no light matter, because in any part of the matter about which they are concerned, the full notion of inordination is preserved2. They are mortal from the quality of the matter, whence the whole genus is mortal. Such are:
a) sins which are directly against God the infinite good, or against some divine perfection, i.e. by which imperfection or defect of perfection is directly imputed to God, whether they are directly opposed to the theological virtues as infidelity, heresy, despair, and hatred of God; or are against religion: explicit cult of a creature, i.e. idolatry or divination or magic at least with explicit pact with the devil, temptation of God strictly so called, blasphemy and perjury; or there is any explicit and formal contempt of God3;
b) sins which, if in them there were lightness of matter, the genus of man would greatly entice to sin with its great harm, such as lust directly and of itself voluntarily admitted outside marriage; and the direct breaking of the sacramental seal which would soon turn men away from the sacrament of Penance;
c) sins whose matter is a thing grave in the indivisible, or whose malice in any matter equally repugns a grave end intended by law, such as simony of natural right, homicide, duel, the delight of lust on its own account sought outside marriage which is always directly opposed to the very order and primary end of nature, violation of the fast before communion, omission of paschal communion or of the mixture of water with wine in Mass, simulation of a sacrament, etc.
545. Mortal sins from its genus are those which can be mortal or venial according as their proper matter about which they are concerned is grave or light, contains a grave or light inordination; whence they are mortal from the quantity of matter, and the genus contains mortal and venial. Such are those which are concerned with a finite and divisible good:
a) sins against the virtue of religion or precepts of the first tablet which are not directly against God, but only against worship, such as undue cult of God, temptation of God broadly so called, sacrilege, violation of a vow or promissory oath, unjust oath, violation of the Lord's day, omission or defect in prayer, celebration or hearing of Mass, etc.
b) sins which injure the rights of others concerning goods of person, honor, riches; or inflict grave detriment on the sinner in intrinsic goods such as mutilation of body, drunkenness, detriment of health; likewise sins which are directly against the charity of neighbor such as hatred and envy; in one word sins against the precepts of the second tablet, excepting homicide and lust voluntary of themselves;
c) sins against grave precepts of the Church whose matter is divisible, such as violation of fast or abstinence, simony of ecclesiastical right, reading of a prohibited book, omission in the canonical hours, etc.
546. Venial sins from its genus are those which, the same matter remaining, are never mortal, because whatever be the quantity of matter about which they are concerned, they do not contain grave inordination. They are venial from the quality of matter, and the whole genus is venial. Whence they are not mortal unless the malice of another species accedes. Such are generally:
a) sins against one's own good committed, especially against the virtues annexed to fortitude or temperance (e.g. against magnanimity, magnificence, patience, perseverance, modesty, studiousness, etc.), which, grave harm being excluded, consist in immoderate appetite or excessive use of an honest or indifferent thing, e.g. food, drink, sleep, laughter, use of marriage, goods, money, cult, clothing, praise, honor, delights, fear, sadness, etc.; likewise curiosity, idleness, trifles, loquacity, impatience, obstinacy, inconstancy in resolve, etc.
b) sins against certain annexed virtues of justice, which are not concerned with strict debt nor with notable good of neighbor, namely against truth and fidelity, affability, gratitude (by omission), liberality, etc.